Welke rol kan kunst spelen in het verkleinen van de kansenongelijkheid? En wat kan cultuureducatie daarin betekenen? “Om meer beweging te krijgen in inclusiviteit, zijn kunst en cultuur één van de grote mogelijkheden”, vertelt schrijver en presentator Karim Amghar op de Inspiratiedag Cultuureducatie. “De inzet van cultuureducatie zie ik als een manier om de kansenongelijkheid in de maatschappij te verkleinen. Kunst en cultuur zorgen voor voelen en emotie en dat is essentieel.” Karims visie en kennis over kansenongelijkheid lees je terug in dit artikel.

Beeldvorming in de samenleving

Om te begrijpen hoe kunst en cultuur kunnen bijdragen aan kansengelijkheid in het onderwijs, is het goed om te weten waardoor de ongelijkheid in onze samenleving is ontstaan en heerst, volgens Karim.

Er is veel diversiteit in onze maatschappij en vaak is onze beeldvorming gebaseerd op stereotypes. Dat bepaalt ons bewuste en onbewuste gedrag. We willen mensen kunnen inschatten en weten hoe je bij een bepaalde context moet gedragen. Hoe je zelf in het leven staat, is bepaald door je opvoeding en door de plek waar je wieg staat. Wanneer je bijvoorbeeld opgroeit in een gezin dat tegen de armoedegrens aan leeft, kom je vaak minder tot ontwikkelen toe, omdat het vooral overleven is en er vaak geen geld is voor kunst of sport.

Ook uitingen in de media, films en boeken bepalen je beeld van de wereld. Net als ervaringen die je hebt met mensen. Karim noemt kansenongelijkheid een meerkoppig monster, dat kan bestaan uit: het inkomen van je ouders, etniciteit, kennis, knowhow en middelen, geen voorschoolse educatie en culturele armoede. Daarnaast noemt hij het fundament van onze samenleving rot.

De kwaliteit van het onderwijs is goed, maar gelijke kansen zijn er niet altijd. Hij haalt de eindtoets in groep 8 aan als voorbeeld. Wanneer kinderen op basis van onderadvisering op een lager niveau terecht komen dan ze eigenlijk aankunnen, gaan ze zich daar ook naar gedragen, spreekt Karim uit eigen ervaring. Als je van school uit het gevoel meekrijgt dat je niet goed genoeg bent, dan wordt dat gevoel versterkt. Ook het lerarentekort speelt een rol in het onderwijs. Daarnaast zijn er veel onderwijsniveaus in het voortgezet onderwijs, waardoor je meer segregatie krijgt in de samenleving.

Eén van de oplossingen die Karim hiervoor aandraagt is: meer inzetten op cultuureducatie, zodat kinderen zich ontwikkelen en leren uiten. Bijvoorbeeld door middel van poëzie of rap, wat passend is voor het kind, daarnaar kijken. Hij had daar vroeger zelf veel baat bij kunnen hebben, maar vanuit zijn opvoeding was dat geen optie.

Ook meer betrokkenheid vanuit de ouders, voorlezen en verbinding zoeken, zijn oplossingen volgens Karim. De volle potentie uit kinderen halen, is voor hem een grote waarde. Sociale pijn aanpakken is ook een belangrijk speerpunt. Kinderen willen groeien en klimmen op de sociale ladder, maar wanneer ze worden afgewezen, voelen ze sociale pijn. Juist kunst kan helpen bij die pijn. Het bezoeken van musea, naar spoken word-evenementen gaan, of zelf met spoken word bezig zijn, maakt kinderen meer weerbaar. Er is een grote rol voor cultuurcoaches op scholen hiervoor weggelegd volgens Karim.

Ruimte voor diversiteit in de klas

Wanneer je in de klas aandacht wilt geven aan inclusiviteit en diversiteit, bied leerlingen dan de ruimte en erkenning. Geef aandacht aan de diversiteit, erken het en investeer erin. Het gevoel is belangrijker dan de feiten. Bied ruimte en veiligheid voor de verbinding tussen leerlingen. Zorg ook voor goede communicatie met en tussen de kinderen. Karim geeft een aantal mooie voorbeelden van hoe je met elkaar kunt communiceren, waaronder talking stick methode en de deep democracy methode.

De lezing van Karim Amghar op 9 november 2021 tijdens de Inspiratiedag Cultuureducatie, live vanuit Theater Het Speelhuis in Helmond.

Blog | Cultuureducatie als zalf op sociale wonden

Onlangs was Esther Leenders bij de lezing van Karim Amghar tijdens de provinciale inspiratiedag cultuureducatie in Helmond. In sneltreinvaart ging Karim in op kansenongelijkheid in het onderwijs. In zijn woorden: ‘een groot en veelkoppig monster.’ De laatste twee minuten bleven haar bij. Daarin deed hij een dringende oproep aan (kunst)onderwijsprofessionals om met cultuureducatie een ‘oplossing’ te bieden voor het meest dringende, onderliggende probleem van kansenongelijkheid: sociale pijn.

Hoewel Esther niet denk dat kunst en cultuur alles kan oplossen, bleef de term sociale pijn na de lezing nazingen in haar hoofd en ging ze op onderzoek uit.

Lees Esther's blog

Brede samenwerking

Het tegengaan van kansenongelijkheid is een opdracht voor iedereen, met een grote rol voor het onderwijs. Het verbinden van de drie leefwerelden – school, thuis, omgeving – is heel belangrijk in de aanpak van gelijke kansen. De integrale aanpak van gelijke kansen blijkt ook uit de samenwerking van de GKA met ministeries van SZW (armoedebestrijding en onderwijs arbeidsmarkt) en het ministerie van VWS (jeugd en sport) om deze verbindingen te versterken.

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is sinds oktober 2016 actief in heel Nederland met de Gelijke Kansen Alliantie (GKA), en vanaf 1 oktober 2018 als het Programma Gelijke Kansen.

Lees verder

Documentaire 'Klassen'

Deze site is verbonden aan de serie Klassen. Een docu die vorig seizoen is uitgezonden. Naar aanleiding van deze uitzendingen zijn er in het hele land gesprekstafels georganiseerd, waarbij de makers hun ervaringen hebben kunnen delen. En daarmee het onderwijs en alle betrokkenen heeft gespiegeld, voor welke uitdagingen zij iedere dag weer staan.

Naar de website

Cultuurarmoede

Het begrip kansengelijkheid roept vragen op als: kansen voor wie en waarvoor? Het gesprek dat daarop volgt wordt geladen met begrippen, als #inclusiviteit en #culturelediversiteit. De begrippen duikelen over elkaar heen en al snel ging het gesprek over de ander. In plaats van over onszelf te spreken en wat het van ons vraagt hier betekenis aan te geven.

Lees verder

LKCAtelier

Iedereen heeft vooroordelen, of je wilt of niet. Bewustwording helpt om te werken aan een daadwerkelijk inclusief en divers speelveld. Dit LKCAtelier is daarom gewijd aan impliciete vooroordelen en stereotypen: hoe werken ze en hoe omzeil je ze?

Lees verder

Waarderen van Diversiteit

Linda van den Bergh geeft in haar lectorale rede ‘Waarderen van Diversiteit’ achtergronden, overdenkingen en praktijkvoorbeelden daarvoor. In alle onderwijssectoren, van het basisonderwijs tot het hoger onderwijs, worstelen leraren met de vraag hoe zij tegemoet kunnen komen aan de ondersteuningsbehoeften van hun verschillende leerlingen. Er is steeds meer behoefte aan professionalisering op het gebied van taal, didactiek en differentiatie, sociale ontwikkeling en sociale identiteit, de relatie tussen de school en de wijk, en expertise op het gebied van ouderbetrokkenheid.

Lees verder

Ixeg Waxie

Tilburgse jongeren die moeite hebben hun weg te vinden in de maatschappij maken samen Ixeg Waxie, een eigen publicatie onder het motto: ‘ik zeg wat ik zie’. Onderwerpen die voor hen relevant zijn, vormen de leidraad voor de thematiek van de publicatie. Door over deze onderwerpen te schrijven, en ze te tekenen en fotograferen worden thema’s waar de jongeren in hun dagelijks leven tegenaanlopen bespreekbaar gemaakt. Ixeg Waxie verschijnt vier keer per jaar in de vorm van een muurkrant en een gevouwen editie.

‘Ixeg Waxie geeft een stem aan mensen die normaal geen stem hebben’

Lees verder

Onbeperkt Van Abbe

Onbeperkt Van Abbe is hét programma waarin de bezoeker centraal staat. Het Van Abbemuseum is toegankelijk voor iedereen die nieuwsgierig is, of je nu blind of slechtziend bent, doof of slechthorend. Zelfs als je niet in staat bent om zelf naar het museum te komen, komt het museum naar jou toe.

Het ervaren van het museum en de kunstwerken met alle zintuigen is niet alleen een meerwaarde voor doelgroepen met speciale behoeften, maar levert een bijzondere bijdrage aan de museumbeleving van iedere bezoeker.

Bekijk de website

Didactief online, belicht verschillende perspectieven op het creëren van gelijke kansen

Gelijke kansen zou je kunnen onderzoeken vanuit logistiek oogpunt. Dat gaat over inrichten van de lokale omgeving om beter toegang te krijgen/bieden voor het bezoeken van en participeren in activiteiten die gaan over Kunst/cultuur. Maar je zou het ook kunnen benaderen vanuit sociologisch oogpunt. Netwerken inrichten en betere samenwerking stimuleren. Tussen ouders, school en instellingen. Binnen het sociale domein. Andere optie is om het dichtbij en klein te maken. En onze energie te richten op de Kunstvakdocenten/kunstenaars. En kansengelijkheid vooral te zien in het contact met leerlingen. Die kansen kunnen zien en benutten. Waarin het kind wordt uitgedaagd en ondersteund om zijn ‘eigen’ verhaal te vertellen. Om zicht te krijgen wie hij is en waar hij vandaan komt. Wat hem beweegt en dat tot uitdrukking brengen middels de taal van de Kunsten. Die verhalen bieden ons zicht op wat hen beweegt. En wij leren daar oog en oor voor te hebben. Kunstvakdocenten kunnen dat binnen hun discipline aan de dag leggen, omenten creëren waarin het mogelijk is om jezelf te tonen. Die momenten vaker te laten plaatsvinden. En daar de leraar in voor te gaan om momenten die zij hebben in de klas op te sporen. De verhalen die daarin worden gecreëerd verzamelen en publiceren. 
 

PDF Didactiefonline