De uitvaartbranche is in ontwikkeling. Zo staat tegenwoordig de persoon tijdens de uitvaart meer centraal en wordt de rol van duurzaamheid alsmaar groter. Ook worden er steeds meer nieuwe technologieën toegepast. Daarnaast had het coronavirus een enorme impact op de uitvaartbranche. Meer dan ooit worden we geconfronteerd met onze sterfelijkheid en onze kwetsbaarheid als mens en samenleving. In dit kennisdossier verzamelen we meer informatie over hoe kunst zich verhoudt tot de ontwikkelingen op het gebied van troost, rouwverwerking, nieuwe rituelen en afscheid.

illustratie: artist impression DOMUSDELA in Eindhoven

Beeldende kunst

Hoe inspirerend een graf kan zijn? Vraag het de kunstenaars Mara Piccione en Robin Nas. Geïnspireerd op grafstenen in de Grote Kerk maken ze momenteel elk twee immense kunstwerken. Die kunst maakt deel uit van het project Kerk BinnensteBuiten. Directeur Marieke Wiegel van de Grote Kerk: ,,Sinds 2017 wordt de kerk gerestaureerd. Dat duurt nog wel even.” Daardoor ontsieren lelijke bouwschuttingen de Grote Markt. ,,Om die mooier te maken bedachten we samen met Blind Walls Gallery dit project.”

Lees meer | BN De Stem

Crematorium Tilburg is een bijzonder kunstwerk rijker: 'What Remains', gemaakt door de Australische kunstenaar Angela Nagel die haar man Marco Grippeling verloor bij de MH-17 ramp.

Lees meer | Brabants Dagblad, lees meer | Brabants Dagblad

Hospital Rooms is een liefdadigheidsinstelling voor kunst en geestelijke gezondheid die buitengewone kunstwerken bestelt voor ziekenhuisafdelingen voor geestelijke gezondheidszorg van de National Health Service in het Verenigd Koninkrijk.

Lees meer | Hospital Rooms

Design

Kitscherige grafkisten en onpersoonlijke urnen uit brochures – daar moeten we het doorgaans mee doen als we afscheid nemen van dierbaren. Waarom zijn er nog steeds zo weinig mogelijkheden om een uitvaart smaakvol vorm te geven, terwijl dat misschien juist wat troost zou kunnen bieden?

Lees meer | De Volkskrant

Een wandelstok die as uitstrooit en een digitaal minigraf: wat design kan betekenen bij de dood. Hoe design en technologie de omgang met de dood kunnen veranderen, is vanaf de heropening volgende week weer te zien in het Limburgse designmuseum Cube. Door de coronacrisis heeft de tentoonstelling ‘een andere lading’ gekregen. Maarten van Gestel over de expositie.

Lees meer | De Volkskrant

De tentoonstelling Re/Design Death in het Cube Design Museum toont hedendaags design rond afscheid nemen, sterven, rouwen en herinneren. Zo'n 50 objecten laten zien hoe designers, vaak na een persoonlijke ervaring, invulling geven aan de behoeften en rituelen die er zijn rondom overlijden.

Lees meer | Cube Design Museum, lees meer | World Design Embassies

Duurzaamheid

Wie de uitvaart wil vergroenen, kan niet om een van de grootste vervuilers heen: de grote granietblokken uit veelal India en China. Steenhouwer Carlo van Mierlo probeert de grafstenen te recyclen en ziet vraag en aanbod groeien.

Lees meer | De Volkskrant

Bob Hendrikx (Studio Hendrikx) heeft bio doodskisten ontwikkeld van mycelium. Studio Hendrikx is een ontwerpstudio onder leiding van Inventor & Biodesigner Bob Hendrikx.

Lees meer | Bob Hendrikx

Film en av

Wie heeft de vader van hoofdpersoon Alma vermoord? Die vraag staat centraal in animatieserie Undone. Maar uiteindelijk draait haar zoektocht vooral om het vinden van troost.

Lees meer | De Volkskrant

Verdriet op het scherm: de impact van het verliezen van iemand is lastig om adequaat via film over te brengen, maar drie recente films laten rouw visceraal aanvoelen.

Lees meer | BFI

Grayson Perry: Rites of Passage. In deze vierdelige serie voor verkent Grayson Perry de historische gebeurtenissen in ons hele leven - geboorte, volwassen worden, huwelijk en dood - en probeert hij ze opnieuw uit te vinden voor onze moderne seculiere tijd. Hij reist de wereld rond voor inspiratie en brengt tijd door met gemeenschappen in de Amazone, Indonesië en Japan om te zien hoe ze deze geweldige momenten behandelen. Terug thuis werkt Grayson samen met Britse families om ceremonies te bedenken die een echte mijlpaal in hun leven markeren.

Lees meer | Swan Films, lees meer | The Arts Desk, lees meer | The Guardian

Ellen Dissanayake, Affiliate Professor, School of Music, University of Washington, Seattle beschrijft hoe de kunsten en rituele ceremonies samen evolueerden gedurende honderdduizenden generaties.

Lees meer | YouTube

Dood gaan is een vorm van leven: een aantal fragmenten over de dood uit de werkcolleges van Paul de Blot op Nijenrode.

Lees meer | YouTube

Fotografie

Fotograaf Mark Kohn legde in close-up de ziel van bomen vast. De foto’s hangen nu tussen de graven op De Nieuwe Ooster in Amsterdam.

Lees meer | NRC

Literatuur

Spencer Bailey, David Adjaye and Michael Bierut discuss the changing nature of memorial design in live talk. Spncer Bailey schreef het boek In Memory Of: Designing Contemporary Memorials.Het boek bevat meer dan 60 gedenktekens uit de afgelopen 40 jaar, ontworpen door architecten als David Adjaye, Tadao Ando, Diller Scofidio + Renfro, Peter Eisenman, Daniel Libeskind, Snøhetta en Peter Zumthor.

Lees meer | Dezeen

Twintigers en dertigers die een ouder verliezen merken vaak dat ze door de rouw een achterstand oplopen in hun leven,  zegt Ameline Ansu. Ze bepleit in haar boek Van harte gecondoleerd meer aandacht voor de jongvolwassene van wie de vader of moeder overlijdt.

Lees meer | De Volkskrant

Lisanne Van Sadelhoff schreef het boek: Je bent jong en je rouwt wat. Ze is dertig en heeft drie jaar geleden haar moeder verloren. Ze vraagt zich af waarom rouw voelt als een ongeneeslijke ziekte?

Lees meer | De Correspondent

Alain de Botton's gids voor kunst als therapie. Kan beeldende kunst troost, hoop en geruststelling bieden zoals muziek dat kan? De schrijver kiest de werken waardoor hij zich minder alleen voelt.

Lees meer | The Guardian

Hoe en met welke impact kan kunstzinnige ‘expressie’ van verlies in brede zin in beeldende kunst uitwerken en hoe kunnen filosofen en kunsttheoretici betekenis geven aan de notie 'verlies', specifiek in relatie tot kunst. Welke beeldtaal is zichtbaar in het oeuvre van kunstenares Eva Spierenburg en heeft betrekking op het thema ‘verlies’ en hoe is haar werk te relateren aan de Expressietheorie en aan de theorie van filosoof Alain de Botton. Dit onderzoek is de afstudeeropdracht van de opleiding tot docent Beeldende Kunst en Vormgeving. Het is eveneens het theoretische sluitstuk van het beeldende werk van Petra Benten uit het afgelopen jaar. Het thema ‘verlies' stond daarin centraal.

Lees meer | Tot Zover

Martin Hoondert schrijft over de ‘minimale’ uitvaarten en beschrijft de rituele creativiteit die juist hierdoor ontstaat. 

Lees meer | Theoblogie

In Houd afstand, raak me aan analyseert Paul Verhaeghe, psychotherapeut en hoogleraar klinische psychologie (UGent), de impact van de coronacrisis op het individu en de maatschappij.

Lees meer | EOS Wetenschap

Zelfbeschikking en maakbaarheid kenmerkten lange tijd onze omgang met de dood, maar door het coronavirus verliezen veel mensen juist de controle over hun laatste wensen. We worden gedwongen om op nieuwe manieren vorm te geven aan sterven, afscheid nemen en rouw. Bestaat er ook in deze crisistijd nog zoiets als een ‘goede dood’? Lees het in het essay geschreven door onderzoekers verbonden aan het netwerk Dood Onderzoek Nederland (DONE).

Lees meer | Tot Zover

Samenleving

Hoewel ze onvermijdelijk is, hebben we de dood weggestopt, willen we haar uitbannen, stelt psychiater Dirk De Wachter. 'Rouw mag niet te lang duren, het mag niet storen. We zouden het lijden niet uit de weg moeten gaan, want het zijn de moeilijke momenten die leerrijk zijn. De dood leert ons over mensen, over de wereld om ons heen. Het is een moment van verbinding.' Een gesprek over dood en rouw.

Lees meer | Brainwash 

Hoe hervind je je identiteit na het rouwen? Neem een voorbeeld aan Nick Cave. Diens grote verdienste, betoogt Oscar van Gelderen, is dat hij met zijn Conversations-tournee een rouwdialoog aangaat.

Lees meer | De Volkskrant

Twitteren over graftomben, dat hoor je niet elke dag. Toch is het precies wat kunsthistoricus Sanne Frequin doet. Grafmonumenten fascineren haar mateloos. Op Twitter noemt ze zichzelf ‘A tomb a day’, oftewel Een tombe per dag. Gesprek met Sanne Frequin.

Lees meer | NPO radio 1

Allerzielen Alom biedt gelegenheid om de doden te herdenken op een manier die aansluit bij de samenleving van nu. Het geeft opnieuw vorm aan een van oorsprong katholieke traditie, maar is niet gebonden aan een religie. Begraafplaatsen worden ’s avonds gastvrij aangekleed met licht, vuur, klank en kunst. Nabestaanden krijgen de gelegenheid om een mooie ambiance bij het graf te creëren. Ze kunnen hierbij hulp krijgen van kunstenaars en ritueelbegeleiders. Omdat iedereen wel iemand te herdenken heeft, worden er speciale plekken ontworpen voor iedereen. Het maakt niet uit waar de doden begraven of gecremeerd zijn. Een project van Ida van der Lee.

Lees meer | Allerzielen Alomlees meer | Ida van der Lee

Levend verlies: in gesprek met Manu Keirse over chronisch verdriet.

Lees meer | DeWereldMorgen

De levenslessen van psycholoog Manu Keirse: Luisteren is verdraaid moeilijk.

Lees meer | Trouw

The Loss Project werkt in het hele VK en daarbuiten en verbindt mensen in lokale gemeenschappen door de universele ervaringen van verdriet, verlies, dood, sterven of trauma.

Lees meer | The Loss Project

Theater

Ze verloor haar man Roelof plotseling, in 2014. In theatervoorstelling De vrouw die alles had verwerkte Odette de Theije haar rouw. ‘Vanmorgen heb ik Roelof nog geschreven dat ik vandaag dit interview heb.’

Lees meer | NRC

Overig

Terebinth is een onafhankelijke stichting die zich inzet voor het behoud van funerair erfgoed in Nederland.

Lees meer | Stichting Terebinth

De Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen (LOB), stichting Terebinth en de Branche Vereniging Ondernemers Begraafplaatsbeheer (BVOB) faciliteren het Weekend van de Begraafplaats.

Lees meer | Weekend van de Begraafplaats

Er zijn alweer twee jaar verstreken sinds de allereerste Dutch Funeral Awards. In 2018 hebben negen bedrijven een prijs in ontvangst genomen voor hun unieke producten en diensten. Ook dit jaar worden er weer per categorie prijzen uitgereikt aan de meest innovatieve bedrijven binnen de uitvaart- en rouwbranche. Per categorie worden er steeds drie bedrijven genomineerd die hun product of dienst persoonlijk mogen presenteren aan een jury. De jury kiest uiteindelijk per categorie de winnaar uit.

Lees meer | Remember Me

De RVS pakt in het licht van de aanbevelingen van dit advies een aantal projecten met voorrang op: De projecten ‘De kunst van het innoveren’ en ‘Gezonde digitale leefomgeving’ gaan vervroegd van start, om te beginnen met een gevraagd advies over zorg op afstand. Op korte termijn verschijnt bovendien het advies over regie op toegankelijke acute zorg. Ook het thema ‘zorgen in een krappe arbeidsmarkt’ wordt in het licht van de coronacrisis naar voren gehaald. Het advies over het gesprek over de dood wordt met voorrang opgepakt, om een bijdrage te leveren aan ruimte voor afwegingen rond waardig sterven. Het advies over de positie van mensen die permanent op het randje van bestaanszekerheid balanceren wordt met voorrang en in het licht van de erfenis van deze crisis opgepakt. Het advies Herstel begint met een huis (april 2020) vestigde reeds de aandacht op de risico’s van bestaansonzekerheid en hoe die doorwerken in processen van sociale uitsluiting.

Lees meer | Raad voor Volksgezondheid & Samenleving

De Funeraire Academie is een platform waar wetenschap en uitvaartbranche elkaar vinden in gedeelde academische interesse rondom dood, gedenken en uitvaartcultuur. De Funeraire Academie bevordert en structureert die ontmoeting.

Lees meer | Tot Zover

Meer weten over de rol van kunst in de uitvaartbranche?

Neem contact met mij op.