De stilte is een goede tool om met al je zintuigen meer waar te nemen

In de tentoonstelling STAD = NATUUR toont Hans van Lunteren de kracht van de natuur in de bebouwde stad in het project ‘Toevallig Groen: Zaailingen van de Stad’. In Tilburg neemt hij samen met Ienke Kastelein drie groepen mee op een meditatieve wandeling door de Spoorzone langs ‘Toevallig Groen’. Wat levert samen anders kijken in stilte op en kun je de ervaring gebruiken in de beroepspraktijk? 

geschreven door Astrid Mikkers

Met verbeeldingskracht en al je zintuigen je omgeving beleven en daarna met elkaar reflecteren, dat is de insteek van de wandeling. Hans gaat daarbij uit van een beeldvormende ruimte en bekijkt deze vanuit een ecologisch oogpunt. Wanneer je de regie op de strakke kaders van het stedelijk groenbeheer loslaat, is er ruimte voor zaailingen; spontaan ontkiemde planten, bomen en struiken. Het maakt de invulling van groen meer rafelig. Maar als je iets weet over de begroeiing beleef en bekijk je de planten heel anders. Gratis natuurlijk groen dankzij de oerkracht van de natuur. 

Hans van Lunteren, Toevallig Groen: Zaailingen van de Stad, fotografie: Ienke Kastelein

Leven dankzij planten

Zaailingen fascineren Hans. Hij ligt toe: “Het is belangrijk om ervan bewust te zijn dat menselijk leven mogelijk is door planten. Het zijn de planten die ons voorzien in onze biochemische energiebehoefte. Ze kunnen onder meer koolstofdioxide en stikstof omzetten, zodat gewervelden zich kunnen ontwikkelen. De natuur heeft een geweldig herstellend vermogen. Dat zie je aan de zaailingen. Daarin ervaar je iets van de oerkracht van planten. In de Spoorzone zien we een mix van formeel stedelijk groen en natuurlijk groen. Je kunt hier voelen hoe de natuur bezitneemt van de stad en hoe de stad omgaat met die transitie. Wat zal het zaad van de toekomst zijn?” 

Verruim je blik

Ienke benadert de wandeling vanuit een andere betekenislaag. Door samen in stilte waar te nemen en pas achteraf met elkaar in gesprek te gaan, beleef je de omgeving intenser. In het gesprek leen je als het ware de ogen van de ander. Dit verruimt je blik. De wandeling start daarom met een korte meditatie waarbij de zintuigen en het bewustzijn worden geprikkeld. Ienke geeft aan: “Als je benoemt wat je ziet, ga je inkaderen en kijk je alleen vanuit je eigen gezichtspunt. Door vanuit je gedrag elkaar te bereiken en ervaringen te delen zonder woorden zie je de omgeving via een ander gezichtspunt.” 

Takeaways

Na een dwaling van anderhalf uur in stilte door de bebouwde omgeving en braakliggende terreinen in de Spoorzone wisselen de deelnemers ervaringen uit in woorden.

De zintuigen worden op een ongelooflijke manier geopend door deze manier van wandelen. Het is fijn. Je dwarrelt, dwaalt en speurt, neemt zoveel meer waar dan normaal. Je bent je bewust van zon, wind op je huid, het geluid van de kerkklok. Basale dingen die sterk binnenkomen, herinneringen oproepen, je bewust maken van details die je eerder niet zag. Het zorgt ervoor dat je veel meer om je heen kijkt. Natuur is overal in alle vormen en maten. Er is zoveel avontuurlijk groen.

Hoe zonde dat beton en geld in de Spoorzone overheersen. De bewoners zien liever een mooie groene laan, blijkt uit een toevallige ontmoeting met een bewoner. Op de braakliggende terreinen neemt de natuurlijke begroeiing het over met nuttige planten zoals het bezemkruiskruid dat via het spoor in 1939 in Tilburg is terechtgekomen. De bijen, hommels en vlinders zijn dol op de gele bloemen. Als je dit soort terreinen natuurlijk beheert, kun je er mooi stedelijk groen van maken. Mensen voelden zich voorheen goed door het groen in de omgeving, terwijl ze zo dicht bij de NS-werkplaatsen woonden. Dat is treffend. Net als de grote hoeveelheid troep die overal tussen het groen ligt. Een van de deelnemers vatte dat mooi samen: “Het is even naar als al het andere mooi is.”

In de LocHal voel je de dialoog tussen dat wat er was in de geschiedenis en dat wat er nu is. Dat levert energie op. In de buitenruimte kun je dat spanningsveld ook creëren. Architecten die zoeken naar het gesprek met de natuur. Dat genereert energie.

Vaker in stilte waarnemen, open blijven staan zonder oogkleppen voor, blijven verwonderen, met oprechte aandacht aanwezig zijn, de randen opzoeken en anders kijken, ruiken, proeven en luisteren. Het zijn de ervaringen die de deelnemers meenemen naar hun dagelijkse praktijk met de intentie ze daar ook in te zetten.
 

Wil je meer weten over Zaailingen van de Stad?

Neem contact op met Hans van Lunteren.