Trends & Ontwikkelingen

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dit jaar € 147,2 miljoen aan subsidies toegekend voor de instandhouding van rijksmonumenten.  

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is een onderzoek gestart naar signalen van grensoverschrijdend gedrag van zijn ex-directeur. Volgens melders was sprake van een angstcultuur, waardoor medewerkers last hadden van nachtmerries en burn-outklachten. Volgens de ex-directeur is sprake van ondeugdelijk vooronderzoek.

St. Joost School of Art & Design heeft zich officieel aangesloten bij de Kunstcampus in ’s-Hertogenbosch. Met deze stap wordt de kunstacademie onderdeel van een groeiend netwerk van culturele instellingen, onderwijsorganisaties en maatschappelijke partners die samen werken aan talentontwikkeling, innovatie en samenwerking.

Voor studenten van St. Joost betekent de samenwerking meer kansen om samen te werken met culturele instellingen, creatieve professionals en maatschappelijke organisaties. Ook versterkt de aansluiting de verbinding tussen onderwijs en beroepspraktijk.

Op 11 september werd de Cultuurfonds Vertaalprijs Martinus Nijhoff uitgereikt aan Djûke Poppinga. Ze heeft al meer dan zestig vertaalde werken op haar naam staan. De jury noemt Poppinga “een pionier en ambassadeur van het Arabische taalgebied”. Sinds 1955 wordt jaarlijks de Cultuurfonds Vertaalprijs Martinus Nijhoff uitgereikt. De winnaar van de Vertaalprijs krijgt 50.000 euro prijzengeld. 

De gemeente Rotterdam heeft een ontwerp gekozen voor het nieuwe Collectiecentrum Rotterdam (CCR) in Zevenkamp. Het ontwerp is gemaakt door DP6 architectuurstudio en De Unie Architecten. In het nieuwe gebouw worden kunstwerken en andere bijzondere voorwerpen uit verschillende Rotterdamse musea bewaard en onderzocht.

Een lidmaatschap bij de bibliotheek wordt weer populairder blijkt uit cijfers van het statistiekbureau CBS en de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. Vooral onder mensen tussen de 18 en 30 jaar met een lidmaatschap, zie je een forse stijging. 

In 2025 had 21% van alle inwoners in Nederland een bibliotheek abonnement. Dat komt neer op zo’n 3,8 miljoen Nederlanders. Dit is een stijging van 3% ten opzichte van een jaar eerder. De groei, die de afgelopen jaren al inzette, blijft zo gestaag doorzetten. 

Het meisje met zaadjes in het haar van Nancy Bosmans en illustrator Lisa van Winsen heeft de Archeon Thea Beckmanprijs 2026 gewonnen; de prijs voor het beste historische jeugdboek

De Raad voor Cultuur bereidt een advies voor over de drie gedragscodes in de culturele sector. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft daar om gevraagd met het oog op de volgende cultuursubsidieperiode, die in 2029 van start gaat. Ter voorbereiding van het advies heeft de raad een tijdelijke commissie van deskundigen ingesteld. De Raad verwacht het advies begin 2027 uit te brengen.

In 2025 waren ruim 3,8 miljoen mensen lid van een openbare bibliotheek, 3 procent meer dan een jaar eerder. Vooral meer volwassenen waren lid. Het aantal uitgeleende fysieke boeken bleef vrijwel gelijk, terwijl meer e-books en luisterboeken werden uitgeleend. Dat melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de KB, nationale bibliotheek op basis van nieuwe cijfers.

Voor artiesten die optreden bij Podium Azijnfabriek in het centrum van Den Bosch wordt voorafgaand aan het concert gekookt. Het is een erfenis uit de tijd dat haar vader Jan en moeder Mia de scepter zwaaiden bij het cultuurpodium, vertelt eigenaar Sóphie Rijnaarts. ’Als mensen zich thuis voelen, komen ze terug’. 

In andere landen wordt gemorreld aan de muur tussen staat en cultuur. Alleen een wettelijke verankering kan voorkomen dat de overheid ook hier gaat ingrijpen in kunst en cultuur, betoogt Sanne Muijser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond.

‘De regering is geen oordelaar van wetenschap en kunst.’ Met die woorden formuleerde Thorbecke een uitgangspunt dat al meer dan anderhalve eeuw behoort tot de fundamenten van het Nederlandse cultuurbeleid. Het kabinet zou dat beginsel nu wettelijk moeten verankeren, omdat ontwikkelingen in binnen- en buitenland laten zien hoe snel de grens tussen politiek en cultuur kan vervagen. In een tijd waarin boeken en kunst steeds vaker onderwerp worden van maatschappelijke en politieke strijd, is het van belang helder vast te leggen dat de overheid niet gaat over de inhoud van kunst, literatuur en cultuur.

Dutch Design Week (DDW) en Polestar slaan de handen ineen in een meerjarig partnerschap waarin design, innovatie en duurzaamheid centraal staan. Beide organisaties delen de overtuiging dat goed ontwerp niet alleen inspireert, maar ook bijdraagt aan oplossingen voor maatschappelijke en ecologische uitdagingen. Tijdens DDW26 wordt die gedeelde visie zichtbaar én ervaarbaar in de stad. 

Van 17 tot en met 25 oktober rijden de Polestar Design Rides bezoekers tussen de verschillende DDW-locaties. Daarbij fungeren de elektrische auto's niet alleen als vervoermiddel, maar ook als rijdende podia voor design. Op de daken van diverse Polestar-modellen worden opvallende ontwerpen van makers uitgelicht, waardoor de stad zelf onderdeel wordt van de tentoonstelling.

Het feministische Deense oorlogsdrama Woman Unknown van May el-Toukhy wint de Gouden Leeuw én de prijs voor beste actrice op de 83ste editie van het filmfestival van Venetië. De Grote Juryprijs, ook wel de tweede prijs, ging naar Possible Love van Lee Chang-dong. De Zilveren Leeuw voor de beste regie werd gewonnen door de in Rusland geboren filmmaker Ilja Chrzjanovski (51) met zijn film Dau. 

Op 19 november staat in het Rijksmuseum de vraag centraal hoe organisaties in de kunst- en cultuursector hun financieringsmix kunnen verbreden en professionaliseren. Tijdens de expertisemiddag ‘Learn from the best’ brengen SponsorReport en Vakblad fondsenwerving de werelden van sponsoring en fondsenwerving bij elkaar, met praktijkvoorbeelden, kennis en concrete handvatten voor professionals uit de sector. Het evenement wordt mede mogelijk gemaakt door ING, Rijksmuseum en VriendenLoterij.

Schrijver Annet Bremen (40) heeft vrijdag de Toneelschrijfprijs gekregen voor haar toneeltekst F*ck Lolita, een jaarlijkse bekroning voor de beste nieuwe toneeltekst. ‘Met een ingenieuze vorm eist Annet Bremen een urgent maatschappelijk vraagstuk op. Deze tekst verandert niet alleen je blik, maar daagt ook de samenleving uit om niet langer weg te kijken’, schreef de jury. Aan de prijs is 10 duizend euro verbonden. 

Na bijna zestig jaar gaat het Nederlandse omroepbestel dicht voor nieuwe toetreders. Dat blijkt uit een wetsvoorstel waarover minister Rianne Letschert (D66, Onderwijs, Cultuur & Wetenschap) de Tweede Kamer vrijdag heeft ingelicht. Het is een van de belangrijkste maatregelen uit de fundamentele hervorming die de publieke omroep te wachten staat. 

De publieke omroep moet dringend op de schop, daarover is politiek Den Haag het eens. Bij vergaderingen zitten er nu dertien omroepdirecteuren aan tafel, wat de bestuurbaarheid en slagvaardigheid niet ten goede komt. Daarom zullen de elf huidige ledenomroepen in het nieuwe bestel, dat vanaf 1 januari 2029 in moet gaan, samengaan in vier omroephuizen. De NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen in een vijfde omroephuis. 

We noteren: tien jaar geleden. Sociaal-cultureel centrum Het Klooster loopt niet zo lekker. En in Nuenen zijn er ’s avonds volop culturele activiteiten, maar overdag? Dan gebeurt er niets. Dat moest allebei anders.

Het is de kiem voor Cultuur Overdag, dat zondag 13 september het 10-jarig jubileum viert. De club die toen begon om aan een behoefte te voldoen, is niet meer weg te denken uit Nuenen.

Het gaat niet goed met de grotere multiculturele festivals in Nederland. Na het bankroet van het Indische Tong Tong Fair en de problemen met het Kwaku Summer Festival, is nu de organisator van het Latin-festival Pal Mundo plotsklaps failliet. Dat ondanks grote ambities, en betrokkenheid van een bekende naam in de sector. Pal Mundo is een van de grootste Latijns-Amerikaanse-Caraïbische festivals in Europa, die deze zomer nog 15.000 bezoekers trok. 

Het landelijke praktijkonderzoek naar cultuureducatie op basisscholen is inmiddels een jaar onderweg. Hoewel de definitieve resultaten nog moeten volgen, leveren de eerste onderzoeksfasen al waardevolle inzichten op. 

Onderzoeksleider hoogleraar cultuureducatie Edwin van Meerkerk vertelt: ‘De belangrijkste randvoorwaarden voor goede cultuureducatie zijn tijd, ruimte en deskundigheid.’

an foto’s van seances met geesten van overledenen tot het oorlogsleed in Soedan: de fotografie en kunst op het BredaPhoto Festival draaien om verhalen die troost kunnen bieden. Kunst wordt vaak ingezet als een luchtige pauze in zware tijden. Dat beelden ook troost en zelfs inspiratie kunnen brengen, is te zien in deze editie van het tweejaarlijkse festival BredaPhoto. Kunsthistoricus Joke de Wolf licht er voor Tijdgeest vier projecten uit.

Hoe ver was het rijden of fietsen tot de dichtstbijzijnde bibliotheekvoorziening en tot het dichtstbijzijnde Informatiepunt Digitale Overheid in 2025? En in hoeverre zijn de afstanden voor 2019, 2024 en 2025 veranderd ten opzichte van 2014? 

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft, in de context van de eerste evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, interesse in de nabijheid van bibliotheekvoorzieningen per gemeente in 2025 en de verandering van de nabijheid in 2019, 2024 en 2025 vergeleken met 2014. Daartoe heeft team Regio en Ruimte van het CBS een tabellenset samengesteld. 

Wie in Maastricht wil weten welke wethouder over cultuur gaat, moet voortaan eerst weten over welk stukje cultuur het gaat. Het college heeft de definitieve portefeuilleverdeling bekendgemaakt. Cultuur is verdeeld over maar liefst vier wethouders. Burgemeester Wim Hillenaar krijgt daarnaast de streekomroep onder zijn hoede.

Op Berkel-Enschot Bruist keert een ‘oude bekende’ terug: de kunstmarkt. Wanneer de laatste editie van de kunstmarkt plaatsvond, durft Ben Hamers van de Dorpsraad Berkel-Enschot niet eens te zeggen.

Tijdens de eerste editie van Berkel-Enschot Bruist vorig jaar was er al Kunst in de Etalage, vertelt Hamers, die vanuit de dorpsraad verantwoordelijk is voor cultuur .„Nu wilden we wat anders doen en kwamen we uit bij de kunstmarkt van destijds." Het gevolg is een kunstmarkt met zo’n twintig kunstenaars, voornamelijk uit Berkel-Enschot.

Hoe theater De Maagd er van binnen uitzag? Als een soort bruine kroeg, vindt architect Laurijs Weyts. Een grondige renovatie gaf het gebouw in Bergen op Zoom van binnen en van buiten een nieuwe look. „Het heeft nu de grandeur die het verdient.”

De Maagd werd vrijdagmiddag feestelijk heropend. Boven de entree zijn de woorden ‘De Maagd’ vervangen door ‘Theater De Maagd’. „Mensen van buiten hadden geen idee wat dit voor gebouw was”, vindt adjunct-directeur Ruben Israël. „Dat is nu dus duidelijk.”

Voor het eerst trok Festival Circolo de wijk in en werd de circustent opgezet in Tilburg-Noord. 
In het Ypelaerpark staat een heuse circustent en buiten is de koffiehoek omgetoverd tot piste. Het is nog uitproberen wat werkt, stelt Debbie Verschuren van de organisatie. „Festival Circolo is in het Spoorpark, maar we merken dat we daar niet alle Tilburgers bereiken. Vandaar dat we dit jaar de wijk in gaan.”

Er zijn de afgelopen dagen al verschillende activiteiten geweest op scholen en bij meerdere organisaties in Tilburg-Noord. „Iedereen was hartstikke enthousiast en blij dat er iets in hun wijk georganiseerd werd”, aldus Verschuren. „Het circus is voor iedereen, maar niet elke Tilburger weet ons te vinden. Nu verlagen we de drempel.”

De subsidies voor culturele podia in Land van Cuijk gaan drastisch op de schop. Met name de theaters in Mill en Boxmeer profiteren enorm. Deze twee podia hadden het de laatste jaren financieel erg lastig en de gemeente Land van Cuijk wil er alles aan doen om deze voorzieningen te behouden. „Dit is wat er nodig is om de theaters te behouden.”

De subsidie voor de drie culturele podia in Land van Cuijk, Myllesweerd, De Weijer en Schouwburg Cuijk, gaat fors omhoog met maar liefst 374.000 euro per jaar. Daarbij zal ook de organisatie van De Weijer in Boxmeer ingrijpend veranderen. De gemeenteraad zal eerst nog moeten instemmen met het voorstel van wethouder Joost Hendriks. De raad zal daar in oktober een besluit over nemen.

De gemeenteraad van Bernheze wil er alles aan doen om De Pas overeind te houden. Vrijwel alle partijen kondigden donderdagavond aan 1 oktober met een voorstel te komen om een oplossing te vinden voor de financiële problemen van het sociaal cultureel centrum in Heesch.

Kunstenaar Vera Meulendijks opent in Ravenstein het nieuwe rotondekunstwerk Maaskracht. Het metalen kunstwerk bestaat uit zes objecten in heldere kleuren. De vormen verwijzen naar historische iconen uit Ravenstein en omgeving, zoals een kasteel, een poort en een bastion. Ook de Maas speelt een rol in het ontwerp, omdat de rivier volgens de maker al eeuwen verbonden is met de stad.

We noteren: tien jaar geleden. Sociaal-cultureel centrum Het Klooster loopt niet zo lekker. En in Nuenen zijn er ’s avonds volop culturele activiteiten, maar overdag? Dan gebeurt er niets. Dat moest allebei anders.

Creatieve duizendpoot Marian Vissers plaatst een oproep in weekblad Rond de Linde en acht enthousiastelingen reageren; zij willen helpen. Het is de kiem voor Cultuur Overdag, dat zondag 13 september het 10-jarig jubileum viert. De club die toen begon om aan een behoefte te voldoen, is niet meer weg te denken uit Nuenen.

Actrice Keja Klaasje Kwestro heeft in Amsterdam de Theo d'Or in ontvangst genomen. Ze kreeg de belangrijkste Nederlandse toneelprijs voor haar hoofdrol in F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel.

De prijs voor de indrukwekkendste acteerprestatie van het afgelopen jaar in een bijrol ging naar Samantha Cherish Wielkens voor haar rol in Black Joy van Theater Oostpool & Dawn Collective. Jacobien Elffers moet haar Theo d'Or voor meest grensverleggende podiumprestatie delen met een druminstallatie. Ze gebruikt die in de voorstelling Superdrum, die draait om het samenspel tussen mens en machine.

Op het moment dat museum Voorlinden opende in 2016, was er wereldwijd een hausse van 24 nieuwe particuliere musea gericht op hedendaagse kunst, zegt Olav Velthuis, hoogleraar kunstsociologie aan de UvA, die een onderzoek naar particuliere musea aan het afronden is. Nadat deze opkomst rond 2020 even was gestokt en een aantal initiatieven ook failliet ging, lijkt er nu, tien jaar ná Voorlinden, juist in Nederland een extra toename te zijn.

Komende maanden komen er vier nieuwe particuliere musea voor hedendaagse kunst en één nieuwe dependance in Nederland bij: Showdepot, Drift, ZaMu, Hartwig en een derde vestiging van More. Voor Nederland is dat een opvallende toename in korte tijd. De initiatieven zijn allemaal anders, benadrukt socioloog Velthuis, maar ze hebben wel één overeenkomst: ze zijn in tegenstelling tot het in Nederland gangbare gesubsidieerde museum ontstaan uit particulier initiatief, vrijwel zonder uitzondering van zeer vermogende kunstliefhebbers met grote eigen kunstcollecties.

De naam ‘Stadsschouwburg Amsterdam’ keert vanaf 22 september weer terug op de Stadsschouwburg van Amsterdam. De naam ITA blijft bestaan voor de organisatie en het gezelschap dat er speelt en produceert.

De naam ITA (Internationaal Theater Amsterdam) werd in 2018 gelanceerd, toen de Stadsschouwburg van Amsterdam fuseerde met de toenmalige Toneelgroep Amsterdam. De nieuwe naam riep echter vanaf het begin vooral veel weerstand op.