Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Het zijn roerige tijden. Wie weet eigenlijk nog wat je wel en niet tegen wie mag zeggen en hoe dat te doen? De samenleving is diep verdeeld en dat vinden we terug op het podium, het toneel, het witte doek en in de musea. Bezoekers zijn kritischer en ook veel kunst- en cultuurinstellingen hebben zelf een veranderd perspectief op hun eigen collectie, communicatie, gebouw en programmering.   

Geschreven door: Mounir Samuel

 

Kunst en cultuur is niet alleen een reflectie van de tijdsgeest, ze kan die ook scherpen. Dat is juist in nu hard nodig. Daarbij lijkt er voor kunst- en cultuurinstellingen een functie bijgekomen: verbinden. Mensen uit hun bubbels trekken en samenbrengen daar waar ze dat verder niet meer zo snel doen, om vervolgens zichzelf en de ander via de wonderlijke weg van kunst opnieuw te ontmoeten.   

"We hebben woorden nodig die helpen datgene te benoemen wat onbenoembaar lijkt" Mounir Samuel

Dat biedt nieuwe kansen. Kunst- en cultuurinstellingen kunnen een positieve bijdrage leveren aan het onderzoeken én beantwoorden van de grote sociale vraagstukken van deze tijd. Want duidelijk is dat er snel veel en belangrijke keuzes zullen moeten worden gemaakt, voor die er simpelweg niet meer zijn. We hebben woorden nodig die helpen datgene te benoemen wat onbenoembaar lijkt, en methodes en manieren om met elkaar in gesprek te gaan én te blijven. Een samenlevingsmodel dat eindelijk iedereen en alles een gelijkwaardige plek aan tafel geeft.   

Illustratie: Jill Heesbeen

Broedplaatsen van de confrontatie

We zullen dus ongemakkelijke maar noodzakelijke gesprekken moeten voeren. Dat heeft de kunst altijd gedaan. Kunstinstellingen (en -opleidingen) zijn broedplaatsen van de confrontatie. Spiegels van de eigen zelfwaarneming. Maar veel instellingen lijken nu zo te worstelen met welke woorden überhaupt nog te mogen gebruiken dat het werkelijke gesprek verloren gaat én gebeurt dat wel dan is dat niet op gronden van gelijkwaardigheid.  

 

Woorden geven aan de verzwegen geschiedenis

Ik ben ervan overtuigd dat er een taal nodig die niet alleen recht doet aan de werkelijkheid, maar ook recht brengt. De huidige systemen bevraagt en de weg naar werkelijke kansengelijkheid en gelijkwaardigheid mogelijk maakt. Daarom schreef ik het boek Je mag ook niets meer zeggen: en nieuwe taal voor een nieuwe tijd. Door de Nederlandse taal te ontleden leg ik niet alleen grote systematische problemen in Nederland en Vlaanderen bloot, maar bied ook concrete interventies. Ik geef woorden aan de verzwegen geschiedenis, toon de effecten van het huidige diversiteits- en inclusiedenken, kom met heldere voorstellen hoe een representatiecorrectie door te voeren, maak de doorwerking van diplomisme duidelijk, presenteer een nieuwe wereldkaart en bijhorend gedekoloniseerd perspectief en geef voorbeelden hoe de kunst- en cultuurinstellingen te dekoloniseren.

Waarden voor woorden

Ik presenteer geen checklist of verbodenwoordenlijst, maar vijftien waarden zoals ‘een persoon heeft een beperking maar is niet beperkt’, ‘dekoloniseer de Nederlandse taal,’ ‘doorbreek het zwart-wit denken’, ’expertise en identiteit zijn verschillende zaken’, ‘erken de geschiedenis en benoem die’ en ’de nieuwe taal maakt excuses’. Vervolgens geef ik bij iedere waarde een vertaalslag per beroepsgroep en sector. 

 

Ik plaats heel bewust de waarden voor de woorden. Woorden zijn immers niet alleen een afspiegeling van de tijd maar ook van diep verankerde en onderliggende waarden. We komen er niet door braaf vinkjes te zetten en onszelf te feliciteren met hoe goed we het toch doen. Niemand is woke genoeg om niet de slaap uit de ogen te hoeven vegen. Ook ik niet. Zo betrap ik mezelf voortdurend op validisme in vrijwel iedere zin en uitdrukking en worstel ik met diep verinnerlijkt seksisme. 

Waarden voor woorden
"Pas als er antwoorden zijn geformuleerd op de vragen wie we willen zijn en wat we willen bereiken, kan een vraag als hoe dat moet worden bereikt, worden beantwoord." Mounir Samuel

Een nieuwe mond vol

De keuze voor een waardegerichte benadering is bewust. Waarden zijn universeel en kunnen telkens opnieuw worden vormgegeven en ingevuld. Sommige woordsuggesties zullen daarentegen over een tijd weer worden vervangen of aangepast. Daarnaast hebben waarden per discipline en beroepsgroep een eigen vertaalslag nodig. Een waarde als ‘iedereen doet ertoe en kan meedoen’ of ‘doorbreek het zwart-wit denken’ zal door het Stedelijk in Breda anders worden ingevuld dan door Poppodium013. Het wie en wat komen hierbij voor het hoe. Pas als er antwoorden zijn geformuleerd op de vragen wie we willen zijn en wat we willen bereiken, kan een vraag als hoe dat moet worden bereikt, worden beantwoord. Zo maak ik niet monddood, maar geef iedereen een nieuwe mond vol. 

Illustratie: Jill Heesbeen

Kroeg, communie en carnaval

In Je mag ook niets meer zeggen probeer ik met humor duidelijk te maken op welke manieren taal kan uitsluiten en wat we daaraan kunnen doen. Ik zet je graag aan het denken en schuw geen taboe of ongemak. Van dit laatste zullen de deelnemers aan een bijeenkomst van Kunstloc Brabant, waar ik eerder dit jaar optrad, getuige kunnen zijn. Zo gaf ik aan dat in Noord-Brabant nooit sprake zal zijn van echte kansengelijkheid zolang de onderlinge deals en zaken via de drie k-klanken wordt beslecht, namelijk de kroeg, communie en carnaval. Dat was voor sommigen aanwezigen even slikken, al gaven ze me ook gelijk. Want wat als je niets met carnaval hebt, geen alcohol drinkt en nog geen Kerstnachtmis bezocht hebt? Dan hoor je er toch nét niet helemaal bij. Tegelijk kan een Brabantse tongval in de rest van het land op weer op achterstelling en uitsluiting rekenen. Het weerbericht met een Brabantse g? Ik moet het nog meemaken (een zangerig Fries accent is daarentegen wél toegestaan). 

"Mensen zijn niet bicultureel, maar dragen allemaal verschillende culturen in zich: ‘pluricultureel’ dus. Zo zou ook de kunst moeten zijn." Mounir Samuel

Doorbrenken van groepsdenken

In de kunst- en cultuursector wordt vaak hard gewerkt aan de P van publiek en dan wel in de vorm van actief doelgroepenbeleid. Daarbij wordt voor het gemak vergeten dat ook de witte Brabander tot een eigen, tamelijk gesloten, gemeenschap behoort. Het wordt tijd om het groepsdenken te doorbreken en te werken aan een diversvaardige kunst- en cultuursector waarin iedere Brabander zichzelf in gelaagdheid en volledigheid weerspiegeld vindt en niet langer gereduceerd wordt tot een ééndimensionale groepsidentiteit waarvoor bedacht en besloten wordt wat die wel en niet zou willen ervaren. Ook daarvoor doe ik in mijn boek veel suggesties.  

Weg met die roze week en start met integrale programmering met een uniek lhbtiqa+ perspectief. Mensen zijn niet bicultureel, maar dragen allemaal verschillende culturen in zich: ‘pluricultureel’ dus. Zo zou ook de kunst moeten zijn. 

 

Mounir Samuel, fotogaaf: Nienke van Denderen

Je mag ook niets meer zeggen

Je mag ook niets meer zeggen is een boek én methode voor iedereen die streeft naar een inclusieve, veilige en toegankelijke kunst- en cultuursector, samenleving en eigen huis. Het maakt daarbij niet monddood, maar geeft ene nieuwe mond vol en prikkelt de geest juist ook bij degenen die dat wellicht wat ongemakkelijk vinden.  

Mounir Samuel is politicoloog, theatermaker, expositiemaker, cultureel ondernemer en adviseur van auteur van dertien boeken waaronder Je mag ook niets meer zeggen: een nieuwe taal voor een nieuwe tijd. Daarnaast is Mounir Samuel actief als spreker en trainer. 

Mounir Samuel

Mounir Samuel

Schrijver

Diversiteit & inclusie

Podcast KunstKracht #2 | Cultuur voor iedereen

Een gesprek tussen Saskia van Hulten, statenlid van PvdA in Noord-Brabant en kunstenaar kunstenaar Chilton Galimo in KunstKracht de podcast.

27 december 2023
Podcast KunstKracht #2 | Cultuur voor iedereen

Iedereen is zanger bij het Participatiekoor

Het Participatiekoor brengt mensen met dementie en mantelzangers samen om te zingen.

19 december 2023
Iedereen is zanger bij het Participatiekoor

Theater De Lievekamp: Er als theater zijn voor je hele stad

Theater De Lievekamp is er vóór en dóór je hele stad!

5 december 2023
Theater De Lievekamp: Er als theater zijn voor je hele stad

Kunst als essentieel onderdeel van ieder mens bij Corpo Máquina

Choreografisch platform Corpo Máquina maakt kunst en dans toegankelijker voor iedereen.

21 november 2023
Kunst als essentieel onderdeel van ieder mens bij Corpo Máquina

Een jaar lang inspiratie: Kunst voor iedereen

Met een kalender zetten we twaalf bevlogen initiatiefnemers in de spotlight die kunst toegankelijk maken voor iedereen.

16 november 2023
Een jaar lang inspiratie: Kunst voor iedereen

Meer dan alleen je beperking bij Speels Collectief

Theatergezelschap Speels Collectief maakt theater toegankelijk voor iedereen.

7 november 2023
Meer dan alleen je beperking bij Speels Collectief

Kunst brengt veiligheid en vrolijkheid in azc’s

Kijk mee met organisatie De Vrolijkheid, wat kunstworkshops betekenen voor kinderen en jongeren in een azc!

17 oktober 2023
Kunst brengt veiligheid en vrolijkheid in azc’s

Kunstenaars breken het Indisch zwijgen en onderzoeken hun identiteit

Lisa Habets onderzoekt het verleden van haar Indische voorouders. Voor MESTmag sprak ze met Kim Pattiruhu, Yda Sinay en Storm Boender.

4 juli 2023
Kunstenaars breken het Indisch zwijgen en onderzoeken hun identiteit

Breken met oude kleding- en rolpatronen

In de tentoonstelling Nieuwe Patronen onderzoeken Paul van de Waterlaat en Haiko Sleumer het spanningsveld tussen kleding en identiteit.

8 juni 2023
Breken met oude kleding- en rolpatronen

Op naar een pluricultureel Brabant

Mounir Samuel schrijft over hoe kunst- en cultuurinstellingen een positieve bijdrage kunnen leveren aan de grote sociale vraagstukken van deze tijd.

6 juni 2023
Op naar een pluricultureel Brabant

Gehoor vinden bij een doof publiek

Voor doven en slechthorenden zijn er steeds meer initiatieven die (podium)kunsten toegankelijk maken. Vooral bij dans is er nog een wereld te winnen.

28 maart 2023
Gehoor vinden bij een doof publiek

Kunstenaars en nieuwkomers: “We zijn hetzelfde, we hebben alleen allemaal wat anders meegemaakt"

Ons land kent steeds meer nieuwkomers. Hoe is het om een volledig nieuw leven op te moeten bouwen in Nederland? En wat kan kunst hierin betekenen?

24 januari 2023
Kunstenaars en nieuwkomers: “We zijn hetzelfde, we hebben alleen allemaal wat anders meegemaakt"

Bo Diversity, een stichting die strijdt voor diversiteit en inclusie.

Eline Kouwenberg is medeorganisator van inclusief Bredaas festival: SameSame.

27 september 2022
Bo Diversity, een stichting die strijdt voor diversiteit en inclusie.

Stemming: Eerst gendergelijk, dan neutraal

Documentalist Ton van der Linden vraagt zich af hoe het staat met de gendergelijkheid in de beeldende kunst en de theatersector.

20 september 2022
Stemming: Eerst gendergelijk, dan neutraal

Brabantse theatermakers maken meer ruimte in hokjes

Theatermakers zijn als geen ander in staat om groepen mensen met elkaar te verbinden. MEST sprak met vier Brabantse theatermakers.

8 juni 2022
Brabantse theatermakers maken meer ruimte in hokjes

De kunstenaar als spiegel van de maatschappij

Een aantal ambitieuze Brabantse kunstenaars vertellen hoe zij een positieve impact maken.

19 mei 2022
De kunstenaar als spiegel van de maatschappij

De kracht van kunst: “Wanneer ik iets moois zie, heb ik de behoefte om dat vast te leggen"

Het vijfde portret in een reeks waarin Brabanders vertellen wat het maken van kunst met ze doet.

17 maart 2022
De kracht van kunst: “Wanneer ik iets moois zie, heb ik de behoefte om dat vast te leggen"

‘Om er voor iedereen te zijn, moeten we zelf ook iedereen zijn’

Willem Twee, poppodium 013, T*Agency en Schouwburg Concertzaal Tilburg over diversiteit en inclusie in de culturele sector. Hoe staat het ervoor?

15 maart 2022
‘Om er voor iedereen te zijn, moeten we zelf ook iedereen zijn’

Blog | En nu actie!

Liesbeth Jans wordt steeds bozer rond 8 maart. Kunstenaars worden uitgenodigd om mee te denken over van alles. En dan?

11 maart 2022
Blog | En nu actie!

Blog | Gemengde salade

Gisèle Mambre was gespreksleider bij het NICE café over kansengelijkheid in cultuureducatie, en schreef daarover deze gastblog.

10 maart 2022
Blog | Gemengde salade

Hoe divers en inclusief is de Brabantse cultuursector?

Tijd voor actie is het allang. Gesprekken en bevindingen van de Werkplaats Op Verkenning.

9 maart 2022
Hoe divers en inclusief is de Brabantse cultuursector?

Blog | Nu! Nu springen!

Adviseur Liesbeth Jans merkt dat de roep om creativiteit en verbeeldingskracht - waar juist de cultuursector in uitblinkt - luider is dan ooit.

25 januari 2022
Blog | Nu! Nu springen!

Blog | Een zoektocht naar antwoorden

Hoe kunnen we werken aan vernieuwing in en met de cultuursector? Adviseur Liesbeth Jans schrijft over deze zoektocht en licht een voorbeeld uit.

9 december 2021
Blog | Een zoektocht naar antwoorden

Stemming: een vrouwelijke blik in de kunst?

Bestaat de vrouwelijke blik in de kunst? Welke positie hadden én hebben vrouwen in de kunstwereld? Een terug-en vooruitblik op gender(on)gelijkheid.

30 november 2021
Stemming: een vrouwelijke blik in de kunst?

Waar is het podium voor onze gevorderde kunstenaars?

Podium en aandacht genoeg voor jong talent in de cultuursector, maar hoe is dat voor de gevorderde makers? Welke ruimte mogen zij innemen?

13 oktober 2021
Waar is het podium voor onze gevorderde kunstenaars?

De verkenners gaan op pad

De eerste verkenners zijn Joy’s van Lieshout, Jacques Jeannau Jean Louis en Mandela Wee Wee en zij starten met het thema Diversiteit & Inclusie.

27 september 2021
De verkenners gaan op pad

Op Verkenning | Diversiteit & inclusie

Hoe kan de cultuursector diverser en inclusiever? Wij vroegen Joy’s van Lieshout, Jacques Jeannau Jean Louis en Mandela Kunta Wee Wee om op pad te gaan met deze vraag.

12 juli 2021
Op Verkenning | Diversiteit & inclusie

De urban scene a man’s world? Of toch niet?

Breaking, popping, hiphop, skaten; de urban culture in Brabant is ‘here to stay’. Drie vrouwen uit de urban scene aan het woord over hun passie.

19 mei 2021
De urban scene a man’s world? Of toch niet?

Musea Bekennen Kleur: hoe gaat het in Brabant?

Musea Bekennen Kleur is een initiatief voor diversiteit en inclusie in de museale wereld. De Pont, Van Abbemuseum en Stedelijk Museum Breda doen mee.

20 april 2021
Musea Bekennen Kleur: hoe gaat het in Brabant?

Culturele pioniers over expressie, innovatie en sociale verbinding

Rinse Staal en Tyrone Tjon a Loi, twee pioniers in de urban scene, vertellen meer over hun boodschap over hoe zij de toekomst zien.

14 januari 2021
Culturele pioniers over expressie, innovatie en sociale verbinding

Stemming: I am deliberate and afraid of nothing

In de maandelijkse column 'Stemming' schrijft Ton van der Linden, documentalist bij Kunstloc Brabant, over diversiteit en inclusie in de cultuursector.

10 december 2020
Stemming: I am deliberate and afraid of nothing

Modellen zélf aan zet in foto-expositie Power to the models

Voor zijn nieuwe expositie Power to the models geeft Jan de fotomodellen de macht in handen.

25 augustus 2020
Modellen zélf aan zet in foto-expositie Power to the models

Brabantse marketeers verleggen hun grenzen

Een stevigere internationale positie op het gebied van kunst en cultuur in Brabant. Hoe pak je dat aan?

14 juli 2020
Brabantse marketeers verleggen hun grenzen

iktoon: Margriet danst door heel Europa

Margriet heeft het syndroom van Down. Ze doet aan moderne dans en wordt door gezelschappen uit heel Europa uitgenodigd om te dansen.

25 juni 2020
iktoon: Margriet danst door heel Europa

Sekswerkers vragen met Human Rights Tattoo aandacht voor misstanden

Op Internationale Sekswerkersdag vraagt Human Rights Tattoo aandacht voor de discriminatie en ongelijkheid waarmee sekswerkers geconfronteerd worden.

18 juni 2020
Sekswerkers vragen met Human Rights Tattoo aandacht voor misstanden

Nienke Helder strijdt voor de maatschappelijke positie van vrouwen

Met Sexual Healing pakt social designer Nienke Helder het probleem ‘seksuele disfuncties’ aan vanuit haar oogpunt als ervaringsdeskundige..

15 april 2020
Nienke Helder strijdt voor de maatschappelijke positie van vrouwen

Trends in events in festivalprovincie Brabant

Duurzaamheid, inclusiviteit, technologie, purpose-driven en een totaalbeleving zijn de trends in onze snelgroeiende festivalprovincie.

6 februari 2020
Trends in events in festivalprovincie Brabant

Zoektocht naar inclusiviteit en diversiteit bij Parktheater Eindhoven

Inclusiviteit realiseren is een constante zoektocht nodig naar ideeën en inzichten, vooral uit noodzaak om te overleven.

19 september 2019
Zoektocht naar inclusiviteit en diversiteit bij Parktheater Eindhoven

Durf jij je nog bloot te geven?

De Brabantse kunstenaar Charissa van Dijk vond een ingenieuze manier om de censuur op naaktheid online te ondermijnen.

27 augustus 2019
Durf jij je nog bloot te geven?

Wat kun je met impulsgelden? Deel 4

Samen met Het Zuidelijk Toneel onderzoekt New Dutch Connections hoe ze jonge vluchtelingen in Brabant met theater op weg kunnen helpen.

29 mei 2019
Wat kun je met impulsgelden? Deel 4

Succesverhalen als inspiratie voor nieuwe Nederlanders

Zeventien jaar geleden kwam Diana J. Banks vanuit Suriname naar Nederland. Ze wilde graag aan het werk, maar liep tegen talloze obstakels aan.

22 november 2018
Succesverhalen als inspiratie voor nieuwe Nederlanders

Jeugdfonds Cultuur Brabant vergroot kansen voor alle kinderen

Sanne Hans, aka Miss Montreal is de nieuwste ambassadeur van het fonds dat kunst- en sportbeoefening mogelijk maakt kinderen en jongeren uit gezinnen die hiervoor te weinig geld hebben. Want ondanks dat Nederland een van de rijkste landen ter wereld is, toch groeien ruim 378.000 kinderen op in een gezin dat moet rondkomen van een bestaansminimum. We nemen een kijkje bij de jonge Mitchell, die het podium mocht delen met de Nederlandse singer-songwriter.

7 november 2018
Jeugdfonds Cultuur Brabant vergroot kansen voor alle kinderen

Dans met kwetsbare jongeren: vier vragen aan Corpo Máquina

Corpo Máquina brengt kwetsbare jongeren op verschillende vlakken in beweging.

7 november 2018
Dans met kwetsbare jongeren: vier vragen aan Corpo Máquina

More Than Refugees: ‘Vluchteling zijn is niet je identiteit’

'More Than Refugees’ is een organisatie die jonge statushouders uit Den Bosch coacht bij de integratie in de Nederlandse samenleving.

5 oktober 2018
More Than Refugees: ‘Vluchteling zijn is niet je identiteit’

Zijn Brabantse musea toegankelijk genoeg?

Om musea toegankelijker en inclusiever te maken, zijn het Stedelijk Museum Amsterdam en het Van Abbemuseum gestart met het project STUDIO i.

22 maart 2018
Zijn Brabantse musea toegankelijk genoeg?

Geef een Toegift: verzacht armoede met een festivalticket

Podiumkunsten? Daar moet iedereen van kunnen genieten. Ook degenen die geen geld hebben voor een toegangskaartje.

20 maart 2018
Geef een Toegift: verzacht armoede met een festivalticket

Nee, bedankt!

Nadat Mabel Zwaan tijdens een concert werd lastiggevallen en dit deelde op Twitter, haakten binnen mum van tijd vier andere vrouwen uit de muziekindustrie aan en ontstond NO THANKS!

30 januari 2018
Nee, bedankt!

Take Me To The Sea

Vier vluchtelingen uit Syrië en drie uit Eritrea vertellen hun persoonlijke verhaal met behulp van poëtische teksten voor de tentoonstelling Take Me To The Sea in het Stedelijk Museum Breda.

22 januari 2018
Take Me To The Sea

Kunst en de acceptatie van transgenders

Hoe kunnen kunstenaars bijdragen aan de acceptatie van transgenders? In dit artikel zetten we zes voorbeelden op een rij.

21 september 2017
Kunst en de acceptatie van transgenders

De nieuwe Brabander: wegwijs gemaakt door bibliotheken en culturele partijen

Bibliotheken en culturele partijen spelen een belangrijke rol in het wegwijs maken van de 'Nieuwe Brabanders'.

18 mei 2017
De nieuwe Brabander: wegwijs gemaakt door bibliotheken en culturele partijen

Kunst als bindmiddel: culturele initiatieven met vluchtelingen

Nu onze samenleving door het vluchtelingenvraagstuk steeds meer polariseert, blijkt kunst wederom een uitermate geschikt middel om uiteenlopende groepen met elkaar te verbinden.

28 juni 2016
Kunst als bindmiddel: culturele initiatieven met vluchtelingen

10 voorbeelden van hoe culturele instellingen super specifieke doelgroepen bedienen

Er zijn steeds meer culturele instellingen die zich op specifieke doelgroepen richten.

4 februari 2016
10 voorbeelden van hoe culturele instellingen super specifieke doelgroepen bedienen

5 dingen die je moet weten over cultureel Brabant, volgens Marleen Hartjes

Maartje Vos-Swinkels vroeg dit keer Marleen Hartjes naar wat zij heeft geleerd over cultureel Brabant in haar functie als projectleider Special Guests bij het Van Abbemuseum in Eindhoven

30 november 2015
5 dingen die je moet weten over cultureel Brabant, volgens Marleen Hartjes

Expats en cultuur: werk aan de winkel

Welke rol kunnen culturele instellingen spelen om expats zich meer thuis te laten voelen? Deze vraag stelt Parktheater Eindhoven zich.

17 maart 2015
Expats en cultuur: werk aan de winkel

6 inspirerende voorbeelden van social innovation

Kristel en Simon zetten een aantal inspirerende voorbeelden van social innovation op een rij.

13 juni 2014
6 inspirerende voorbeelden van social innovation