Maatschappelijke opgaven

Rotterdam krijgt een nieuw icoon voor een duurzame wereld, maar het nieuwe initiatief roept in de architectuurwereld ook weerstand op. Het prestigeproject wakkert het debat aan over duurzaam bouwen. Voor het ontwerp van het gebouw werd een internationale ontwerpprijsvraag uitgeschreven, waar uit tachtig inschrijvingen vijf finalisten zijn gekozen. Stuk voor stuk zijn het spectaculaire ontwerpen. Maar in de architectenwereld roept het prestigeproject ook vraagtekens op. Het verminderen van door de bouw veroorzaakte klimaatschade is een grote opgave in de architectuur – zo niet dé opgave.

Architect Oana Bogdan wees er op LinkedIn op dat een geloofwaardig icoon dat oproept tot klimaatactie gebruik zou moeten maken van een bestaand gebouw. Architectuurhistoricus Wouter Vanstiphout bestempelde Shift Landmark als een „bedrieglijke onzincompetitie”. In een essay in vakblad De Architect stelde hij dat een „icoon op megaschaal” voor duurzaamheid hoe dan ook paradoxaal is, vanwege de klimaatschade die zo’n opzet betekent.

Samenwerking tussen onderzoek en de creatieve en culturele sector heeft een belangrijke meerwaarde om maatschappelijke vraagstukken verder te brengen. Toch blijkt uit het onderzoek Op zoek naar gelijkwaardigheid en herkenning dat deze samenwerkingen onder druk staan, lastig van de grond komen en vaak incidenteel van aard zijn.

Tijdens het onderzoek kwamen drie voorwaarden telkens terug. Respondenten benoemden deze expliciet als cruciaal, en bovendien vormen zij een rode draad door de tien hierboven beschreven lessen. Dit zijn gelijkwaardige samenwerking, gedeelde kennis en structurele kennisdeling en vertrouwen als fundament. 

Op 10 juni organiseert festival Tweetakt in Theater Kikker (Utrecht) een dag over artistieke vrijheid. In het jeugdveld lijkt deze vrijheid steeds meer beperkt; leerlingen maar ook ouders en leerkrachten lijken steeds gevoeliger voor zaken die in kunst worden geadresseerd, zoals identiteit, seksualiteit, maatschappelijke thema’s.

Deze dag biedt ruimte om samen te onderzoeken hoe makers hun autonomie behouden, hoe je het publiek tegemoet treedt en hoe beleid en praktijk elkaar kunnen versterken in plaats van belemmeren. Begin 2026 kwam het advies Maken (z)onder druk van de Raad voor Cultuur uit over dit onderwerp; met de professionalsdag biedt Festival Tweetakt een platform om deze materie verder uit te diepen.