Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen

Veel bestuurders doen hun werk met de beste bedoelingen. Toch gaat het soms mis: door onduidelijke afspraken, te weinig toezicht of doordat rollen niet helder zijn afgebakend. De WBTR is ingevoerd om dit soort situaties te voorkomen. De wet zorgt ervoor dat het bestuur van verenigingen en stichtingen zorgvuldiger, transparanter en professioneler wordt ingericht.

In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat de WBTR inhoudt. We beantwoorden praktische vragen zoals:

• Wat verandert er door deze wet?
• Wat moet je als bestuur verplicht regelen?
• Welke afspraken moet je vastleggen?
• En welke risico’s loop je als je niets doet?

Daarnaast hebben we handige checklists, stappenplannen en invuldocumenten op een rij gezet. Daarmee kun je eenvoudig controleren of jouw vereniging of stichting voldoet aan de wet, en welke acties je eventueel nog moet ondernemen. Het invullen van de checklist is een echte aanrader! 

Afspraken maken over goed bestuur

De WBTR is op 1 juli 2021 in werking getreden. Sinds die datum moeten alle verenigingen en stichtingen in Nederland rekening houden met deze wet. Het maakt daarbij niet uit of je een kleine vrijwilligersorganisatie bent of een grote stichting die met publiek geld werkt: de regels gelden voor iedereen.

Het doel van de wet is simpel:

• het verbeteren van de kwaliteit van besturen;
• het voorkomen van misstanden, zoals belangenverstrengeling of slecht toezicht;
• en het zorgen voor duidelijke spelregels binnen organisaties.

De wet verplicht organisaties om beter na te denken over vragen als:

• Wie neemt welke beslissingen?
• Wat gebeurt er als een bestuurder uitvalt?
• Wie houdt toezicht op het bestuur?
• En hoe voorkom je dat persoonlijke belangen zwaarder wegen dan het belang van de organisatie?

Door deze zaken goed te regelen, wordt het bestuur sterker en betrouwbaarder. Dat is niet alleen belangrijk voor subsidiegevers, overheden en samenwerkingspartners, maar ook voor leden, vrijwilligers en andere betrokkenen.

De WBTR is dus geen papieren verplichting, maar een hulpmiddel om je vereniging of stichting gezond en toekomstbestendig te maken.

Belangrijkste punten van de WBTR

1. Voorkom wanbestuur 
De wet wil voorkomen dat besturen hun werk niet goed doen. Denk aan slecht omgaan met geld, misbruik van macht of onduidelijke afspraken. 
→ Tip: Werk met heldere taakverdelingen, wees open over de financiën en publiceer je cijfers op tijd.

2. Aansprakelijkheid van bestuurders 
Bestuurders kunnen persoonlijk aansprakelijk worden als zij zich ernstig misdragen, bijvoorbeeld bij fraude of grove fouten. 
→ Geen reden tot paniek: dit speelt alleen als je écht fout handelt of bewust grote risico’s neemt.

3. Niemand heeft alle macht 
Een bestuurder mag niet meer stemmen hebben dan alle andere bestuurders samen. 
→ Staat dit nog anders in je statuten? Dan moet je die aanpassen. De wet gaat voor.

4. Tegenstrijdig belang 
Heeft een bestuurder een persoonlijk belang bij een besluit? Dan mag die persoon niet meebeslissen. 
→ Vooral belangrijk bij grote financiële zaken, zoals vastgoed of opdrachten.

5. Belang van de organisatie staat altijd voorop 
Bestuurders en toezichthouders moeten handelen in het belang van de organisatie, niet in hun eigen belang.

6. Wat als een bestuurder wegvalt? 
Je moet vastleggen wat er gebeurt als een bestuurder tijdelijk of definitief uitvalt. 
→ Regel dit globaal in de statuten en werk het verder uit in een reglement (dat kun je makkelijker aanpassen).

7. Benoeming en ontslag

• Een voordracht voor een nieuwe bestuurder is in principe bindend.
• Bestuurders van verenigingen hebben een adviserende stem in de ledenvergadering.
• Bij stichtingen kan de rechter een bestuurder ontslaan als dat echt nodig is.

Kort samengevat 
De WBTR maakt besturen zorgvuldiger, eerlijker en transparanter. Veel organisaties moeten hun statuten en afspraken controleren. 

TIP: Doe dit aan de hand van de invulchecklist ‘Handboek goed besturen’. Daarmee voorkom je problemen én zorg je voor goed bestuur. Zie de invuldocumenten voor stichtingen en verenigingen.

Wat moet je aanpassen in de statuten?

Door de WBTR zijn er drie onderwerpen die je moet controleren en moet aanpassen in de statuten van je vereniging of stichting op het moment dat je toch een statutenwijzing doet.  

1. Meervoudig stemrecht
Een bestuurder mag niet meer stemmen hebben dan alle andere bestuurders samen.

• Organisaties die vóór 2021 zijn opgericht, mogen deze regel nog gebruiken tot 2026.
• Organisaties die na 2021 zijn opgericht, mogen dit niet meer opnemen in hun statuten.

→ Controleer dus of dit nog in je statuten. Neem deze regeling op bij de eerstvolgende statutenwijziging

2. Belet- en ontstentenisregeling
In de statuten moet staan wat er gebeurt als een bestuurder tijdelijk of blijvend uitvalt.
→ Neem deze regeling op bij de eerstvolgende statutenwijziging. Houd het kort en duidelijk.

3. Tegenstrijdig belang
De statuten moeten regelen hoe je omgaat met bestuurders die een persoonlijk belang hebben bij een besluit.
→ Kijk je statuten na en voeg zo nodig een duidelijke bepaling toe bij de eerstvolgende statutenwijziging. 

Kort samengevat
Controleer je statuten op deze drie punten. Kloppen ze niet (meer)? Dan is aanpassen bij de eerstvolgende statutenwijziging noodzakelijk om te voldoen aan de WBTR en om problemen in de toekomst te voorkomen.

Handige documenten

Aan de hand van de volgende websites, checklists, stappenplannen en invuldocumenten kun je precies bekijken wat de WBTR voor jouw organisatie betekent.

Invuldocument - Handboek goed bestuur voor stichtingen
Invuldocument - Handboek goed bestuur voor verenigingen
Dit prachtige en vooral praktische handboek van DKK Gelderland is een must voor elke stichting of vereniging. Middels alle opgenomen artikelen uit de WBTR kan je alle zaken invullen die spelen binnen jouw stichting or vereniging, en vastleggen in dit handboek

Checklist - K.N.M.O.
De Koninklijke Nederlandse Muziek Organisatie heeft een checklist samengesteld die een beeld geeft wanneer je als vereniging of stichting actie dient te ondernemen m.b.t. de verschillende wijzigingen.

Handreiking - Kunstgebouw
Kunstgebouw gaat uitgebreid in op wat er is gewijzigd en waar je als vereniging of stichting rekening mee moet houden. In een handreiking zetten zij uiteen welke verplichte acties je als stichting of vereniging moet nemen en welke onderwerpen je intern dient te bespreken.

WBTR
De wet zelf kent ook een website. Hier wordt ingegaan op de volgende zaken: Wat is WBTR, veelgestelde vragen, en men biedt tegen betaling een stappenplan aan.

Veelgestelde vragen over de WBTR

Moeten verenigingen en stichtingen hun statuten direct aanpassen door de WBTR? 
Nee, dat hoeft niet meteen. De wet geldt automatisch, ook als je statuten nog niet zijn aangepast. Je moet dus altijd de WBTR volgen, ook als er iets anders in je statuten staat.

Wat gebeurt er als de statuten afwijken van de wet? 
Als een bepaling in de statuten in strijd is met de WBTR, dan gaat de wet voor. In de praktijk moet je dus handelen volgens de wet en niet volgens de oude statuten.

Is het dan zinloos om statuten aan te passen? 
Nee, zeker niet. Het aanpassen van statuten voorkomt onduidelijkheid, discussie en risico’s. Ook banken, subsidieverstrekkers en notarissen kijken naar wat er in de statuten staat. Als die niet meer kloppen, kan dat problemen geven.

Wanneer moet je statuten wél aanpassen? 
Op het moment dat je toch een statutenwijziging doet (om welke reden dan ook), ben je verplicht om de statuten meteen in lijn te brengen met de WBTR. Dat is dus hét moment om alles goed te regelen.

Hoe zit het met meervoudig stemrecht? 
Voor verenigingen en stichtingen die vóór 1 juli 2021 zijn opgericht, geldt een overgangsperiode tot 1 juli 2026. Na die datum mag een bestuurder nooit meer stemmen hebben dan alle andere bestuurders samen, ook niet als de statuten nog anders zeggen.

Moet een belet- en ontstentenisregeling in de statuten staan? 
Ja, maar pas bij de eerstvolgende statutenwijziging. Je hoeft hier dus niet meteen voor naar de notaris, maar je moet het wel opnemen zodra je de statuten toch wijzigt.

En wat als we helemaal niets doen? 
Dan moet je alsnog volgens de WBTR handelen. Maar oude of tegenstrijdige statuten vergroten de kans op fouten, discussie en ongeldige besluiten. Controle en aanpassing op een logisch moment is daarom sterk aan te raden.