Veel makers willen duurzamer werken. Minder afval, bewustere materiaalkeuzes en meer verbinding met natuur en omgeving. Maar in de praktijk schuurt dat vaak: duurzame opties voelen duur of onbereikbaar, ecologisch materiaalonderzoek kost tijd en niet ieder project laat ruimte voor experiment. Tijdens een fieldtrip naar de Verbeke Foundation die Kunstloc Brabant samen met Kunstenaars Ontwikkelings Platform (KOP) organiseerde, spraken we verschillende makers over hun verhouding tot duurzaamheid binnen hun werkpraktijk. Hun verhalen laten zien: duurzaam werken hoeft niet perfect, groots of ingewikkeld te zijn. Het begint klein, dichtbij en vaak gewoon met een andere manier van kijken.
Begin niet bij ‘goed doen’, maar bij wat je interesseert
Een belangrijke gemene deler in de gesprekken: duurzaamheid begint zelden bij regels. Het begint bij nieuwsgierigheid, frustratie of twijfel. Zo vertelde kunstenaar en ontwerper Noud Sleumer dat hij al vroeg merkte dat het produceren van steeds nieuwe spullen hem tegenstond: “Ik had eigenlijk een hele erge hekel aan nieuwe dingen maken, omdat er al heel veel is.” In plaats van zichzelf te dwingen ‘duurzaam’ te werken, begon hij gewoon met wat hem interesseerde: bestaande objecten uit elkaar halen, afvalstromen bekijken, snappen hoe dingen gemaakt worden. Vanuit die fascinatie groeide zijn duurzame werkpraktijk.
Tip!
Begin bij een vraag die je jezelf toch al stelt in je werk en sta daarbij stil bij de duurzaamheidsimpact. Bijvoorbeeld: waar komt dit materiaal vandaan? Wat gebeurt ermee na afloop? Of wie werkt er eigenlijk aan dit systeem?
Duurzaamheid kan al zitten in kleine keuzes
Bij veel makers gaat duurzaamheid niet over één groot statement, maar over een reeks kleine beslissingen. Kunstenaar Lucas Sloot, die veel met hout werkt, beschrijft het zo: “Als mijn werk in een natuurgebied staat, let ik er echt op dat ik alleen pigmenten gebruik die ook in de grond zitten en hout van inheemse boomsoorten.” Zijn werk verandert per context. Buitenwerken vragen andere keuzes dan binnenwerken.
Tip!
Kijk per project opnieuw: waar komt dit werk te staan en wat vraagt die plek van mij? Je hoeft niet alles tegelijk te verduurzamen. Eén materiaal, één handeling of één leverancier aanpassen is al een stap.
Duurzaam werken is een proces (en dat mag zichtbaar zijn)
Niemand die wij spraken ziet duurzaamheid als iets wat je ‘af’ kunt vinken. Het blijft zoeken, proberen en soms ook fouten maken. “Het is een ongoing proces,” vertelt Lucas. “Je loopt ook tegen nieuwe inzichten aan waardoor je jezelf betrapt op dingen die misschien niet helemaal goed zijn gegaan.” Dat hoort erbij. Duurzaamheid vraagt geen perfectie, maar aandacht en openheid.
Tip!
Sta jezelf toe om te leren. Twijfel en verandering zijn geen zwakte, maar onderdeel van de weg richting een steeds duurzamere makerspraktijk.
Je hoeft het niet alleen uit te vinden
Meerdere makers gaven aan dat duurzaam werken soms lastig is door praktische beperkingen. Materialen opslaan kost ruimte, hergebruik kost tijd en nieuw kopen is vaak het makkelijkst. Maker Olivier van den Brandt vertelt hoe na tentoonstellingen grote hoeveelheden hout of ander materiaal worden weggegooid: “Dan zie je een hele container verdwijnen, terwijl je weet dat je het later weer nieuw moet kopen.” Er is duidelijk behoefte aan gedeelde oplossingen, zoals een materialenbibliotheek of beter georganiseerde hergebruikstromen.
Tip!
Zoek samenwerking. Vraag rond bij andere makers, werkplaatsen of presentatieplekken. Misschien heeft iemand materiaal over, opslagruimte of ervaring waar jij van kunt leren.
Daarnaast denkt Kunstloc Brabant graag met je mee. Zo organiseren we regelmatig initiatieven waarmee jij je duurzame makerspraktijk kunt ontwikkelen, zoals de masterclass Kunstopdracht Natuur in je muur. Ook kun je bij ons terecht voor een adviesgesprek wanneer je concrete vragen hebt over je weg naar een duurzamere makerspraktijk.
Sparren over een duurzame makerspraktijk?
Ik denk graag met je mee!
