Trends & Ontwikkelingen

Volgens Koen van Mensfoort, directeur van het Next Nature Museum, hebben Eindhoven en Brainport naast een economische en technologische agenda een culturele agenda van vergelijkbare ambitie nodig. Een regio die haar technologie tientallen jaren vooruit plant, kan haar culturele verbeeldingskracht niet van project naar project financieren. Investeren in culturele instellingen, vrijplaatsen, makers en publiek debat is geen compensatie voor technologische groei, maar een voorwaarde voor een geslaagde schaalsprong.

Eindhoven hoeft geen tweede Amsterdam, Berlijn of Londen te worden. Het kan iets worden wat nog nergens bestaat: het culturele centrum van Amsterbrusseldorf. 

Het WMC in Kerkrade is een muzikaal feest dat zijn gelijke niet kent in de internationale (blaas)muziekwereld, maar helaas ook een ongewisse toekomst tegemoet gaat. De recente editie heeft ons ‒ opnieuw ‒ met de neus op de feiten gedrukt. Want het festival, dat sinds jaar en dag niet alleen kwaliteit stimuleert, verbroedering omarmt en vernieuwing initieert, heeft ons vooral ook de consequenties van het huidige cultuurbeleid in ons land onder ogen laten zien. Tekenend in dit verband is dat ­slechts twee Limburgse korpsen deze keer met de felbegeerde ‘wereldtitel’ aan de haal gingen. Consequenties die in een ‘muzikale’ provincie als Limburg nu al, maar zeker op termijn, een vernietigende impact hebben. Dat schrijft Jos Frusch in De Limburger. 

Hoe kan muziek bijdragen aan welzijn, verbinding en een menselijkere zorgomgeving? In het initiatief Muziekmaatjes brachten professionele musici van Muziekschool Boedijn twee keer per week livemuziek naar de afdeling Kind en Jeugd van het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Niet als concert of therapeutische interventie, maar als manier om samen muziek te maken, contact te leggen en waardevolle ontmoetingen te creëren tussen patiënten, hun familie, zorgpersoneel en de musici.

Uit de evaluatie, uitgevoerd in samenwerking met Arts in Health en ondersteund door VSBfonds, blijkt dat Muziekmaatjes een betekenisvolle toevoeging was aan de dagelijkse ziekenhuiscontext. De live muziek zorgde voor ontspanning, afleiding en plezier, creëerde onderlinge verbindingen en hielp de ziekenhuisomgeving vertrouwder en positiever te maken voor patiënten en hun families. Na de succesvolle pilot wordt het initiatief de komende twee jaar uitgebreid naar meerdere verpleegafdelingen.

In 2025 bood de culturele sector van de EU werk aan 8,9 miljoen mensen, oftewel 4,3% van de totale werkgelegenheid. Bijna de helft van de werkenden in de cultuursector (48,5%) was tussen de 30 en 49 jaar oud. De verdeling naar geslacht was nagenoeg gelijk: vrouwen maakten 49,6% uit van het totaal en mannen 50,4%. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van Eurostat. 

In 17 van de 27 EU-landen bedroeg de werkgelegenheid in de culturele sector tussen de 4% en 5% van de totale werkgelegenheid. De hoogste aandelen werkenden in de cultuursector werden waargenomen in Nederland (5,7%), Estland (5,3%) en Malta (5,1%). De laagste aandelen waren daarentegen te zien in Roemenië (1,8%), Slowakije (3,3%) en Ierland (3,4%).

In TivoliVredenburg botsten eind juli twee principes: het belang van een open debat en de rode lijn die het poppodium heeft getrokken vanwege het genocidale geweld in Gaza. Directeur Jeroen Bartelse licht de keuze toe om een debat met Israëlische deelnemers te annuleren.

De culturele boycot van Israël is sinds tien maanden van kracht en werd vorige week door TivoliVredenburg voor het eerst in de praktijk gebracht. ‘Het besluit viel ons zwaar’, vertelt directeur Jeroen Bartelse. ‘Maar als je een ondergrens stelt, moet je je daar ook aan houden.’ De Utrechtse concertzaal zou vrijdag de finale hosten van de European Universities Debating Championship (EUDC), een internationaal debattoernooi voor studenten dat dit jaar in Utrecht werd gehouden. Maar op donderdag trok TivoliVredenburg zich terug: het evenement bleek niet te verenigen met de boycot.

Het enorme horecapand dat ooit Philip heette, staat al jaren leeg en jonge creatievelingen vertrekken naar grotere steden. Het Tilburgse nachtleven bruist al lang niet meer, blijkt nu ook uit een confronterend rapport. Om het tij te keren is er veel nodig, zoals een bruisend clubgebied buiten de binnenstad bijvoorbeeld.

Peter van der Aalst van Breda University of Applied Sciences deed onderzoek. Een van de conclusies in zijn rapport is duidelijk: ‘Een stad die zichzelf rauw en experimenteel noemt, maar waarvan de nacht bestaat uit standaard kroegdansen en commerciële stapavonden, spreekt zichzelf tegen’. Hij baseert zijn bevindingen op interviews met elf grote spelers uit het Tilburgse nachtleven. Zij zien onder andere dat hotspots als de Korte Heuvel leeglopen. Verschillende doelgroepen gaan minder vaak op stap of mijden het centrum volledig.

Het aantal Nederlandse muziekstudenten op conservatoria is fors gedaald. Maar de kern van het probleem ligt volgens Jan-Gerd Krüger dieper: de toegankelijkheid van muziekonderwijs, de ontwikkeling van jong talent en uiteindelijk de maatschappelijke positie van de kunsten.

In het Erasmus MC blijkt uit onderzoek van het ErasmusMusicLab dat patiënten die voorafgaand aan een operatie naar hun favoriete muziek luisteren minder pijn, stress en angst ervaren en daarnaast een stuk minder te maken krijgen met een delier. Opmerkelijk genoeg volgde deze wederwaardigheid kort op ander nieuws van het muzikale front, maar dan wat minder opbeurend. Uit onderzoek van de NOS bleek dat het aantal Nederlandse studenten op conservatoria in twintig jaar tijd gekelderd is van ruim vijftig procent naar nog maar 22 procent.

Het is een groot tekort aan inzicht vindt Ronit van Rijn Palache dat we pas bereid lijken de waarde van muziek te onderkennen als die meetbaar wordt in minder pijnstillers en lagere stresswaarden, terwijl de grootste winst op muzikaal gebied al veel eerder begint, hopelijk lang en breed voordat iemand op een operatietafel belandt. Waar muziek patiënten ‘geneest’, doet muziekonderwijs dat ook, maar op een fundamenteler niveau: het houdt een cultuur – bij uitstek géén bezigheid voor de elite alleen – gezond.

De eerste landelijke Monitor cultuureducatie mbo 2025-2026 van het LKCA laat zien hoe mbo-opleidingen cultuureducatie binnen en buiten het curriculum vormgeven en organiseren. Het onderzoek combineert een monitoringsvragenlijst met interviews met cultuurcoördinatoren en geeft hiermee voor het eerst een voorzichtig landelijk beeld. De monitor kijkt naar het aanbod, de doelen en visie, de organisatie en de belangrijkste knelpunten.

Er is meer duidelijkheid over de financiering van de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) vanaf 2027. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft in een Kamerbrief aangegeven de BRC samen te willen voegen met de SPUK Stimulering Sport in één nieuwe ‘SPUK Sport en Bewegen en BRC-regeling’. Deze regeling loopt voor een periode van drie jaar, van 2027 tot en met 2029. De financiering voor cultuurcoaches via de BRC is daarmee voor de komende drie jaar geborgd.

Naast deze nieuwe financieringsregeling werken VWS, de Vereniging Sport en Gemeenten (VSG), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de ministeries van OCW en SZW aan een herijking van de bestuurlijke afspraken voor de BRC. De nieuwe BRC zal voortbouwen op de huidige regeling, met specifiek aandacht voor maatschappelijke opgaven zoals verwoord in het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). OCW richt zich hierbij ook op de verbinding met de ambities uit de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening.

Met de Monitor poppodia brengt het LKCA in kaart wat poppodia doen aan cultuureducatie, amateurkunst en talentontwikkeling. Welke (formele) opdracht hebben ze daarvoor gekregen? Op welke doelgroepen richten zij zich?  En hoe (vaak) bieden ze ruimte aan amateurs? 44 poppodia (zo’n 42% van de totale populatie) deden aan het onderzoek mee. De resultaten staan nu online. 

Er zijn iets meer dan 100 poppodia in Nederland, waar verschillende muziekgenres worden uitgevoerd. Deze podia organiseren ook educatieve activiteiten voor scholen, bieden amateurkunstverenigingen een podium én zijn de plek waar beginnende acts hun eerste stappen zetten naar een professionele carrière.

‘Met diepe droefheid kondigen we het overlijden aan van Glen Hansard, die vanochtend vroeg is overleden na een verkeersongeval in Dublin’, deelt zijn management in een statement. ‘De familie van Glen is diep geschokt en gebroken door dit tragische verlies en verzoekt respectvol om privacy in deze uiterst moeilijke tijd.’

De Europese Commissie heeft laten weten te stoppen met de subsidie van twee miljoen euro aan prestigieus kunstfestival de Biënnale in Venetië. De commissie had al eerder gedreigd de subsidie in te trekken als Rusland deel zou nemen.

De Europese Commissie dreigde in maart van dit jaar al met het stopzetten van de subsidie. Culturele projecten die worden betaald met Europees belastinggeld moeten volgens de Europese Commissie onder meer „democratische waarden” en een „open dialoog” bevorderen. Waarden die volgens de woordvoerder niet worden gerespecteerd in het huidige Rusland.

Met een ontwerp van zeven gestapelde ‘rotsen’ wint het Rotterdamse MVRDV de ontwerpwedstrijd voor een nog te bouwen ‘duurzaam icoon’ op Rotterdam-Zuid. De wedstrijd zorgde eerder voor discussie onder architecten: kan zo’n ambitieus, nieuw gebouw wel duurzaam zijn?

Met ‘Rotterdam Rocks!’ wint het Nederlandse architectenbureau MVRDV de internationale ontwerpwedstrijd voor Shift Embassy, een veelbesproken, nog te bouwen ‘duurzaam icoon’ in de nieuwe wijk Waterkant in Rotterdam-Zuid. Het ontwerp werd gekozen uit vijf finalisten van gerenommeerde internationale architectenbureaus. MVRDV ontwierp eerder al twee blikvangende gebouwen in Rotterdam: de Markthal en het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen.

Design Museum Den Bosch zet een nieuwe internationale stap. Voor het eerst reist een eigen tentoonstelling naar het buitenland: op 18 februari 2027 opent Women as Technology in het Nationalmuseum in Stockholm.

De tentoonstelling Vrouwen als technologie was eerder te zien in het museum en werd samengesteld door curator Anne-Karlijn van Kesteren. In Stockholm zijn meer dan honderd objecten te zien, verdeeld over dezelfde thema’s als in de oorspronkelijke tentoonstelling. Het Nationalmuseum past de expositie daarbij aan de Zweedse context aan.

Tijdens de recente hittegolven waren er grote regionale verschillen in de besluitvorming rond evenementen. De sector, die 12 miljard euro omzet per jaar maakt, vindt dat het ontbreekt aan uniforme landelijke besluitvorming, terwijl ingrijpende beslissingen als afgelasting en grote verzekeringsclaims steeds vaker voorkomen. 

In een brief aan het Veiligheidsberaad, waarin alle 25 veiligheidsregio’s vertegenwoordigd zijn, uit de VVEM kritiek op de stroeve samenwerking en de onduidelijkheid die ontstond rondom de besluitvorming. Volgens de brancheorganisatie kregen festivalorganisatoren te maken met sterk uiteenlopende besluiten onder vergelijkbare weersomstandigheden. De VVEM stelt dat onvoldoende duidelijk was welke criteria doorslaggevend waren bij het toestaan of verbieden van evenementen. 

Het Nederlands Filmfestival (NFF) en de Dutch Academy for Film (DAFF) stellen dat de films en documentaires die meedoen in de competitie om de Gouden Kalveren, "zorgvuldig" zijn geselecteerd. Meerdere filmmakers hadden kritiek op het proces. Het gaat onder meer om de makers van de succesvolle bioscoopfilms PAAZ en Champagne en de documentaire Het Hart van Amsterdam. Ze vinden het opvallend dat een klein groepje juryleden bepaalt welke films überhaupt in aanmerking komen voor de Kalveren.

Domeinoverstijgend financieren is het combineren van gelden uit verschillende sectoren (zoals cultuur, zorg, openbare ruimte, onderwijs) om een project te bekostigen.

De inhoud van het project laat dan vaak ook een samenwerking zien met een ander domein. Een beeldend kunstenaar die met creatieve interventies achterhaalt hoe bewoners in een wijk prettig samen kunnen leven. Een culturele organisatie die met dans ouderen met Parkinson in beweging brengt. Financiering voor dit soort domein overstijgende initiatieven komt relatief vaak uit de cultuursector. Dat kan anders: als alle betrokken domeinen meebetalen, wordt de samenwerking eerlijker en sterker. Maar waar vind je deze financiering? Cultuur en Ondernemen zette per domein voorbeelden op een rij van samenwerkingspartners, fondsen en regelingen waar je aanknopingspunten kunt vinden voor financiering.

Er is op korte termijn 125.000 euro nodig om De Pas te redden van een financiële ondergang. Dat blijkt uit een notitie die het college van B en W in Bernheze naar de gemeenteraad heeft gestuurd. Komt dat geld er niet, dan rest slechts voorbereiding op liquidatie met grote maatschappelijke impact, schrijft het bestuur van De Pas.

De Koenigs-collectie is een van de meest waardevolle kunstverzamelingen van Nederland. Zij omvat zo’n 2.600 tekeningen en tientallen schilderijen, van beroemde kunstenaars als Jheronimus Bosch, Vincent van Gogh, Rembrandt van Rijn en Leonardo da Vinci. De artistieke en culturele waarde is onschatbaar. De economische waarde kan volgens experts bij verkoop oplopen tot een miljard euro.

Inmiddels is de Koenigs-collectie ook een van de meest geclaimde kunstverzamelingen. Decennialang probeerde een deel van de erven van naamgever Franz Koenigs de collectie in bezit te krijgen, en recent ook een bank: Lisser & Rosenkranz. Museum Boijmans Van Beuningen, dat meer dan 2.100 werken uit de collectie bezit, probeert deze claim van Lisser & Rosenkranz al enkele jaren af te wenden, onthulde NRC eind mei. NRC sprak met twintig betrokkenen en experts over de collectie-Koenigs en las tientallen archiefstukken, brieven, mails en boeken. Waarom is deze strijd na honderd jaar nog niet gestreden?

De Britse regering heeft met Turn It Up: Our Plan for Music een omvangrijke langetermijnstrategie gepresenteerd die de volledige muziekketen moet versterken. Naast een uitbreiding van het eerder aangekondigde Music Growth Package naar £45 miljoen (€ circa 52 miljoen) bevat het plan maatregelen voor talentontwikkeling, muziekonderwijs, live-entertainment, export, kunstmatige intelligentie (AI), freelancers en de bescherming van grassroots-podia.

Dertien vernieuwende culturele projecten krijgen dankzij de gezamenlijke regeling van TURF en Brabant C de kans om hun ideeën tot leven te brengen tijdens TURF 2026 in Breda. Met een totaalbedrag van ruim €97.500 ondersteunen TURF en Brabant C makers en organisaties die experimenteren op het snijvlak van elektronische muziek, kunst, cultuur en technologie.

Beeldend kunstenaar Afra Eisma (32, de kunstenaar zelf gebruikt geen hoofdletters in de naam) heeft de Volkskrant Beeldende Kunst Publieksprijs gewonnen, een talentprijs voor kunstenaars tot en met 35 jaar. Bijna de helft van de museumbezoekers die een stem uitbracht, stemde op Eisma, die kleurrijke fantasiewerelden creëert van textiel en keramiek.

Kan AI écht creatief zijn? Die vraag is allang achterhaald als je ziet hoe breed de techniek inmiddels wordt gebruikt in allerlei creatieve beroepen. In films, architectuur, webdesign: AI-bots die snel en goedkoop teksten, beelden en video’s produceren zijn in elk geval creatief genoeg om de kunsten nu al flink te ontregelen.

Generatieve AI verandert niet alleen wat makers maken, maar vooral hoe ze creëren. Wie het aan makers zelf vraagt, zoals NRC deed op LinkedIn, hoort opvallend vaak hetzelfde: AI is nuttig als gereedschap, niet als originele bedenker; chatbots zijn fijn voor brainstorms, sparren en fijnslijpen, maar (nog) niet bruikbaar voor het creatieve eindoordeel. Echte kunst kan wel mét maar niet dóór AI gemaakt. 

Film by the Sea eert dit jaar acteur Huub Stapel en regisseur Dick Maas. Zij krijgen zaterdag 12 september allebei een Career Achievement Award, de oeuvreprijs van het filmfestival in Vlissingen.

Een festival opzetten? Daar komt heel wat bij kijken: vergunningen, regels, vrijwilligers... Het kan jongeren met leuke ideeën behoorlijk afschrikken. Daarom biedt Backstage Raad de nieuwe generatie organisatoren een kijkje achter de schermen van bestaande Tilburgse evenementen.

„Er zijn in Tilburg een heleboel jonge, ambitieuze mensen met goede ideeën, maar vaak weten ze niet waar ze moeten starten”, vertelt Kelly van den Bosch. De jonge creatieve ondernemer, die zelf onder meer Tweedehands het Festival organiseerde, werd vorig jaar door de gemeente aangesteld als talentscout voor de evenementensector.

„We gaven een zomer lang workshops aan jongvolwassenen met weinig ervaring maar veel ambitie. Dat was een succes, maar het ontbrak aan een vervolg. Dat is er nu met Backstage Raad.” Samen met mede-projectleider Kees Sanders wil Van den Bosch tien jonge organisatoren meenemen achter de schermen van gevestigde evenementen.

Twaalf Amerikaanse staten spannen een rechtszaak aan om de overname van Warner Bros Discovery door Paramount Skydance tegen te houden. Volgens de staten zou de overname een 'mediagigant' creëren die de macht heeft om de prijzen voor televisie- en filmconsumenten te verhogen.

Als de miljardendeal doorgaat, zou Paramount onder meer 30 procent van blockbusterfilms bezitten die in Amerikaanse bioscopen draaien en 27 procent van de markt voor kabeltelevisiezenders, stellen de staten. De concurrentie tussen beide bedrijven is volgens de staten nodig om de industrie betaalbaar en toegankelijk te houden.

Ties van de Water, afgestudeerd bij de studie Photography, Film & the Digital aan kunstacademie St. Joost School of Art & Design in Breda, is uitgeroepen tot winnaar van de St. Joostpenning 2026 en krijgt een geldbedrag van €2500 én een bronzen penning. De gemeente Breda stelt deze prijs jaarlijks ter beschikking voor het beste werk van de Bredase afgestudeerden van St. Joost. De bekendmaking van de winnaar van de St. Joostpenning vond plaats op 8 juli tijdens de diplomauitreiking van de bacheloropleidingen van St. Joost in Breda en is uitgereikt door Marike de Nobel, wethouder cultuur.

Terwijl de stad op standje zomervakantie gaat, is Thera Westerhoud samen met haar team hard aan het werk om De Opening voor te bereiden. Het ‘rondreizende circus’ dat de landelijke opening van het cultuurseizoen viert, strijkt over zeven weken neer in gaststad Eindhoven, na een eerste editie in Apeldoorn, vorig jaar.

„Vanaf het moment dat bekend werd dat De Opening in Eindhoven gaat plaatsvinden, weten podia en cultuurmakers in de stad, van groot tot klein, elkaar heel makkelijk te vinden. Er is grote bereidheid om samen te werken. Cultuurmakers zijn vastberaden te laten zien dat Eindhoven heel veel te bieden heeft, meer dan design en technologie.”