Trends & Ontwikkelingen

De ontwikkeling van generatieve AI (GenAI) moet het creatieve vermogen van makers vergroten in plaats van beperken. Namens de culturele en creatieve sector komen de Kunstenbond en haar bondgenoten op voor behoud van zeggenschap over eigen werk, eerlijke vergoedingen en een verantwoorde arbeidsmarkttransitie. Hiervoor is actie nodig. Dit pamflet vertaalt onderzoek naar politieke eisen en geeft een aanzet tot een helder kader langs vier lijnen.  

In het Haagse Nieuwspoort presenteerde de Kunstenbond maandag het pamflet ‘Zonder makers geen AI!’. Daarin stond een duidelijke boodschap: de razendsnelle opmars van AI is funest voor creatieve makers, en de politiek moet nú ingrijpen. Met resultaat: PRO en D66 beloofden zich bij de begrotingsbehandeling hard te gaan maken voor het auteursrecht en betere bescherming van makers. 

De afgelopen jaren staat toezicht in de culturele sector regelmatig in de belangstelling, zowel als beleidsthema als in de media. In samenwerking met de Nederlandse Vereniging Toezicht Cultuur (NVTC) onderzoekt de Boekmanstichting de staat van het cultureel toezicht. Vanaf het najaar van 2026 verkennen we deze vragen aan de hand van interviews met toezichthouders, literatuuronderzoek, kennissessies en documentanalyses. Begin 2027 delen we de bevindingen van dit kwalitatieve onderzoek in een artikel.

Op 19 en 20 november vindt de formele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur-, en Sportraad (OJCS) plaats in Brussel. Tijdens de Cultuurraad staan het EU werkplan voor cultuur en het voorstel voor voortzetting en aanpassing van de actie voor Europese culturele Hoofdsteden op de agenda. Over het werkplan is overeenstemming bereikt in de raadswerkgroep cultuur. Voor wat betreft de Europese culturele Hoofdsteden zal het blijven bij een voortgangsrapport, omdat de onderhandelingen hierover pas net zijn begonnen.

De VriendenLoterij verlengt de structurele financiële bijdrage aan culturele organisaties verspreid over Nederland. Onder de organisaties waarmee de samenwerking wordt voortgezet zijn Foam, Kunsthal Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Museum Catharijneconvent, Museum Plus Bus, Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, Nederlands Fotomuseum, Spoorwegmuseum, Teylers Museum, Van Abbemuseum, Wereldmuseum en Zuiderzeemuseum. Ook wordt de samenwerking met het Cultuurfonds voortgezet.

Op woensdag 25 november van 15.00 tot 16.00 uur organiseer Cultuur Eindhoven een algemene informatiebijeenkomst over het traject richting de Cultuurbrief 2029-2032. Tijdens deze bijeenkomst lichten we toe hoe het proces eruitziet, welke stappen we de komende periode zetten met betrekking tot de Cultuurscan en hoe de Cultuurbrief zich verhoudt tot de ontwikkeling van de Cultuurvisie 2040. Ook geven we inzicht in het tijdpad en de mogelijkheden om betrokken te zijn bij het traject.

Componist der Nederlanden Camiel Jansen presenteert 24 november 2026 zijn opera De Toerist op November Music in ‘s-Hertogenbosch. Hét Europese topfestival voor nieuwe muziek. Brabant Cultureel laat de maatschappelijk betrokken componist aan het woord over zijn werk en over zijn missie.

De gemeente Gorinchem stopt per 1 juli 2027 met de kunstuitleen van het Gorcums Museum. Het aantal gebruikers is in de loop der jaren afgenomen en de educatieve activiteiten die vroeger onderdeel waren van de kunstuitleen, worden niet meer georganiseerd. Om de kunstuitleen opnieuw een bredere functie te geven, zijn extra investeringen nodig. Daarom heeft de gemeente besloten de kunstuitleen te beëindigen.

Beleid werkt beter als burgers vanaf het begin mee praten over plannen en de uitwerking ervan. Dat blijkt volgens SCP-directeur Karen van Oudenhoven uit drie pilots tijdens de Dutch Design Week. Deze zogenoemde ontwerpcoalities laten zien hoe vruchtbaar de betrokkenheid van burgers bij beleidsontwikkeling kan zijn. De motor achter deze coalities is Pont (Publieke Ontwerppraktijk), een tijdelijk programma van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 

Van den Oudenhoven schrijft dat je zou willen dat een dergelijke aanpak consequent wordt doorgevoerd in de ministeries. Beschouw de departementen als designlabs, waar ambtenaren samen met burgers en uitvoerders werken aan beleid. Dat zou het beleid een stuk beter maken. 

Dwaal langs metershoge archiefkasten en vitrines en neem de kleuren en het materiaal in je op. In de expo Hella Jongerius – Slimme handen laat het TextielMuseum Tilburg een deel zien van het textielarchief dat ontwerper Hella Jongerius (1963) schonk. Een kijkje in het proces dat aan de textiele werken en objecten voorafgaat, mét het eindresultaat erbij.

Door haar textiele ontwerparchief bij het TextielMuseum onder te brengen, krijgt het een nieuwe lading. Het biedt een bredere blik op wat ontwerpen is, hoe een werk tot stand komt en wat de rol van een archief kan zijn. 

De Eindhovense cultuursector kan voorlopig opgelucht ademhalen. Acht kleine culturele instellingen die dreigden hun subsidie mis te lopen, kunnen dankzij extra geld van de gemeente en een financiële concessie van de instellingen zelf alsnog doorgaan. Daarmee is de acute nood gelenigd, maar de financiële toekomst van de sector blijft onzeker.

Grote Kerk Naarden is officieel opgenomen in het Museumregister. De eeuwenoude kerk heeft de daarvoor vereiste procedure succesvol doorlopen. Vanaf de kerstvakantie kunnen bezoekers er ook met de Museumkaart terecht. Volgens directeur Ellen Snoep is de erkenning een belangrijke stap in de ontwikkeling van de kerk als museum. Een van de belangrijkste onderdelen van de collectie is het beschilderde tongewelf uit 1518, dat onlangs werd gerestaureerd. 

Wat is nu eigenlijk het plan onder de brief waarin minister Letschert van cultuur begin oktober bekend maakte hoe zij het subsidiebestel wil hervormen? De uitvoering van de BIS wordt voor het overgrote deel belegd bij de rijksfondsen, die bovendien moeten fuseren. Alleen de symfonieorkesten en de operagezelschappen blijven rechtstreeks onder het ministerie vallen. Er bestaan hierover grote zorgen in het kunstenveld. Dat blijkt onder meer uit brieven van de NAPK en Kunsten ‘92 en een rondgang onder insiders door Theaterkrant.

De hamvraag blijft welk probleem de minister nu precies wil oplossen met deze grote stelselherziening. De belangrijkste vorm van vereenvoudiging is de verlenging van de subsidieperiode van vier naar acht jaar. Daarbij kan het onderbrengen van alle podiumkunsten in één fonds helpen om de kloof tussen Fonds en BIS die de afgelopen jaren is ontstaan – en die bepalend is voor de structuur van het theaterveld – te dichten. Daarbij is het volgens Simon van den Berg en Wendy Lubberding wel van essentieel belang dat het gesprek over welke functies er moeten zijn een openbaar gesprek blijft.

Stichting Dansersfonds ’79 reikt dit jaar zijn Prijzen van Verdienste uit aan dansers Yanaika Holle, Erica Horwood en Edo Wijnen. Dat gebeurde afgelopen maandag op het Nederlands Balletgala in de Amsterdamse Stadsschouwburg, in aanwezigheid van Prinses Beatrix. De Aanmoedigingsprijs van het fonds gaat dit jaar naar Louisella Vogt, die bij Het Nationale Ballet een ‘opmerkelijke ontwikkeling’ doormaakte.

De Dansersfondsprijzen zijn de langst bestaande Nederlandse dansprijzen, in 1979 ingesteld op initiatief van het beroemde danspaar Alexandra Radius en Han Ebbelaar. 

Stichting BREIN lanceert een online meldpunt waar artiesten, acteurs en andere makers onrechtmatig gebruik van hun stem, gezicht of identiteit via AI-deepfakes kunnen melden. De organisatie wil hiermee sneller kunnen optreden tegen schadelijke AI-content.

Via het nieuwe Deepfakeloket kunnen makers en hun vertegenwoordigers melding doen van deepfakes waarin hun stem of beeltenis zonder toestemming wordt gebruikt. BREIN beoordeelt de meldingen en onderzoekt of sprake is van onrechtmatig gebruik. Wanneer dat het geval is, kan de organisatie actie ondernemen om de betreffende content te laten verwijderen of blokkeren. Indien nodig volgen aanvullende stappen.

Delft krijgt er op donderdag 5 november een cultuurpodium bij. Zwaan, gevestigd in de monumentale Lutherse Kerk aan het Noordeinde, gaat van start met een optreden van indiepopband The Awkward tijdens Popronde Delft.

Zwaan cultuurpodium is een initiatief van de Stichting tot Behoud van de Lutherse Kerk te Delft. Met de nieuwe naam krijgt de bestaande concert- en ontmoetingslocatie een duidelijker cultureel profiel. Het podium richt zich op een brede programmering met muziek, debat, lezingen en andere culturele activiteiten.

Vrouwelijke popsterren zijn populairder dan ooit. Dat zie je terug in de manier waarop er over ze geschreven wordt. Al zijn traditionele rolpatronen in recensies nog altijd niet helemaal verdwenen. 

Jongeren luisteren weer meer platen, cd’s en zelfs cassettebandjes. Dat blijkt uit onderzoek van het Royal Philharmonic Orchestra in Londen. Jongeren onder de 25 maken het meest gebruik van fysieke media. 12 procent zet wel eens een bandje op. De cd is het populairst: daar luistert bijna een kwart van de jongeren weleens naar. Hier staat trouwens tegenover dat bijna 39 procent van de jongeren streamingdiensten gebruikt en 30 procent zijn muziek kijkt, op YouTube.

Het Britse onderzoek sluit aan bij een trend die ook al in Nederland gaande is in de verkoop van fysieke media. Zo bracht de NVPI, de brancheorganisatie voor film- en muziekindustrie, vorig jaar al opmerkelijke cijfers. De verkoop van álle fysieke dragers (CD, vinyl en overig) steeg ten opzichte van 2024 minstens met twintig procent. 

In de musical Cats – Het meesterwerk blijkt een nepkunstwerk van M.C. Escher te zitten. Onregelmatigheden suggereren het gebruik van AI. ‘Hier is geen creativiteit aan te pas gekomen’, zegt Escher-specialist Micky Piller. Ook andere ‘kunstwerken’ in de voorstelling kloppen niet.

De kunstprojectie wordt aangepast naar aanleiding van vragen van de Volkskrant. In de toekomst zullen in de voorstelling ‘uitsluitend de originele werken’ van de wereldberoemde kunstenaar M.C. Escher te zien zijn, laat de M.C. Escher Foundation weten.

Dinsdagmiddag werd bekendgemaakt dat Philippe Jaenada (62) voor zijn roman L’Inconnue du quai de Javel de Prix Goncourt in ontvangst mag nemen. Jaenada stond al vier keer op de shortlist van de prijs, die als de belangrijkste en meest prestigieuze literaire bekroning van Frankrijk geldt. Met zijn dertiende roman, een truecrimeroman over de moord op een Parijs’ model in 1949, is het nu eindelijk raak.

Nieuw onderzoek van de Vrije Universiteit Amsterdam en Stichting Nalaten aan Cultuur toont aan dat cultuur met € 38,4 miljoen ruim 25% meer ontvangt uit erfenissen dan gedacht. Daarmee pikt de cultuursector slechts een bescheiden graantje mee van de komende ‘Gouden Eeuw van de Filantropie’. De inkomsten vormen maar 7,4% van het totale geefbedrag uit erfenissen in Nederland, en het geld komt terecht bij slechts een derde van de organisaties. 

Dat blijkt uit onderzoek van het Centrum voor Filantropische Studies (Vrije Universiteit Amsterdam) en Stichting Nalaten aan Cultuur (SNAC).

De Bossche Bol, ook wel Bossche chocoladebol genoemd, wordt erkend als immaterieel erfgoed. Dat meldt ‘Stichting Genotschap van de Bossche Chocoladebol’ in een persbericht. Het is al langere tijd een wens van vele Bosschenaren dat de Brabantse lekkernij op de Inventarislijst Immaterieel Erfgoed Nederland terechtkomt. De Bossche Bol komt hiermee in een lijstje met de Limburgse Vlaai, de Groningse Eierbal en natuurlijk het Brabantse worstenbroodje.

Met zijn boek How Black Music Took Over the World wilde de Amerikaanse bassist en componist Melvin Gibbs niet alleen een naslagwerk schrijven, het moest er ook voor zorgen dat niemand met zijn kennis aan de haal ging. Want dat is volgens hem de rode draad in de geschiedenis van de Zwarte Muziek: toe-eigening. ‘Het is niet overdreven daarin de voortzetting van het systeem van slavernij te zien.’

Eindeloos veel telefoontjes, koppen koffie en overleg achter gesloten deuren: de NPO haalde alles uit de kast om Nederland volgend jaar toch naar het Songfestival te krijgen. Tevergeefs, bleek afgelopen week. De Volkskrant maakt een reconstructie van de ‘heilloze weg’ die de NPO volgens betrokkenen in is geslagen.

Veel uitgeverijen zijn actief op Instagram en TikTok, maar volgens Claudia de Graaf, specialist in socialmediamarketing voor het boekenvak, laten ze nog kansen liggen. Vooral de mogelijkheden voor auteurs krijgen volgens haar te weinig aandacht.

Een veelgemaakte fout van uitgeverijen is volgens De Graaf dat ze dezelfde content op verschillende platforms plaatsen. Een andere kwestie is de continuïteit. Een ontwikkeling die De Graaf bijzonder interesseert, is TikTok Shop. 

Brabanders die zich samen inzetten voor erfgoed in hun dorp, wijk of gemeenschap kunnen vanaf 16 november 2026 een nieuwe subsidie aanvragen. Per initiatief is maximaal 3.000 euro beschikbaar. Met de regeling wil de provincie Noord-Brabant lokale initiatieven ondersteunen en meer mensen actief bij erfgoed betrekken. Het Cultuurfonds voert de regeling uit en draagt er financieel aan bij. 

Het Fonds voor Cultuurparticipatie herkent zich in de analyse van BMC over de specifieke maatschappelijke opdracht van het Fonds. Tegelijkertijd raakt de voorgestelde herinrichting alle rijkscultuurfondsen. Het Fonds vindt het belangrijk dat de toekomstige inrichting recht doet aan de verschillende opdrachten van de fondsen en aan de behoeften van het culturele veld.

Ook de versterking van de regionale culturele infrastructuur krijgt aandacht in de Kamerbrief. Het Fonds brengt daarbij graag de eigen kennis en ervaring in. In het voornemen om vanaf 2029 achttjarige subsidie mogelijk te zaken ziet het Fonds kansen voor meer continuïteit, met behoud van ruimte voor kortlopende ondersteuning en nieuwe initiatieven.

Voor Tim Haars begon de nieuwe film Carnaval met een oud verlangen: weer iets Brabants maken met zijn vrienden. Nu Carnaval bijna in première gaat, vertelt hij wat hij daar zelf in herkende. „Als je hier woont, heb je het misschien niet door, maar eigenlijk is hier álles cultuur.”

Op maandag 9 november 2026 organiseert het Programma Duurzame Cultuursector, gecoördineerd door Kunsten ’92, de bijeenkomst ‘CULTUUR OP GROEN: van willen naar doen’ in Theater Utrecht. Tijdens deze Dag van de Duurzame Cultuursector staat de vraag centraal hoe de culturele en creatieve sector verdere stappen kan zetten op het gebied van duurzaamheid.

Het Haagse college heeft het Tweejarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2027-2028 vastgesteld. Met deze regeling ondersteunt de gemeente culturele instellingen gedurende twee jaar bij de uitvoering van hun plannen. Voor de periode 2027-2028 wordt €1.226.500 per jaar toegekend aan 14 instellingen die bij beoordeling door een onafhankelijke adviescommissie de hoogste scores behaalden. De regeling is twee jaar geleden opgezet om een doorstroom van incidentele middelen naar de vierjarige subsidieregeling – het Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur – te versoepelen.

In een duo interview met Maite van Dijk, algemeen directeur van Museum MORE, en Ronald Leopold, algemeen directeur van de Anne Frank Stichting, staat de relatie tussen Randstand en regio centraal, en die tussen internationale publiekstrekkers en musea buiten de grote steden. Gaandeweg het gesprek blijken het Anne Frank Huis en Museum MORE verrassend veel gemeen te hebben.

Cultuur maakt van Tiel een bruisende stad. Dankzij de inzet van vele Tielse makers kunnen inwoners het hele jaar door genieten van concerten, voorstellingen, tentoonstellingen, festivals, workshops en andere culturele activiteiten. De gemeente is trots op iedereen die daaraan bijdraagt en blijft deze initiatieven graag ondersteunen.

De gemeenteraad van Tiel heeft daarom ingestemd met een verruiming van de subsidieregelingen voor cultuur. Vanaf 1 januari 2027 worden de maximale subsidiebedragen verhoogd en sluiten de subsidiecriteria beter aan op het huidige cultuurbeleid.

Een week voordat Herman Brood 80 jaar zou zijn geworden, op 5 november aanstaande, wordt een schilderij van hem voor het eerst opgenomen in de kunstcollectie van het Rijk. Het werk is op donderdag 29 oktober in Collectiecentrum Nederland (CC NL) in Amersfoort gepresenteerd.

In aanwezigheid van Xandra Brood en familie, stond een klein  gezelschap stil bij de creatieve nalatenschap van Herman Brood, die niet alleen Nederland’s grootste rockheld was, maar ook een zeer talentvol beeldend kunstenaar. Met de opname van een van zijn schilderijen in de rijkscollectie krijgt hij hiermee ook erkenning vanuit de Rijksoverheid.