Trends & Ontwikkelingen

De Kunstcampus is een samenwerking van culturele organisaties in de Bossche Stadsdelta, waar kunst, cultuur en samenleving samenkomen. Hier krijgen makers en talent de ruimte om te groeien, samen te werken en nieuwe ideeën te ontwikkelen. Samen vormen zij een creatieve omgeving die bijdraagt aan verbinding, vernieuwing en de toekomst van de stad.

De ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta, waar de Tramkade deel van is, biedt nieuwe kansen. Kansen die we als stad maar één keer krij gen! Zonder culturele ruggengraat wordt dit een gewone wijk. Kunstcampus benoemt in een manifest dat het wil doorbouwen op het succesvolle culturele experiment Tramkade dat in korte tijd een belangrijke speler op het gebied van kunsten in Den Bosch geworden is.

Op 13 mei is bekendgemaakt dat Rutger Vink & Thomas van Grinsven met hun boek De avonturen van Rutger, Thomas en Paco – De Verkleinstraal, met illustraties van Sabine van der Stadt (Billy Bones) de Kinderjury hebben gewonnen in de leeftijdscategorie 7 t/m 9 jaar.

In de categorie 10 t/m 12 jaar wint Pieter Koolwijk met zijn boek Een rugzak vol, met illustraties van Linde Faas (Lemniscaat). Het is de eerste keer dat hij deze publieksprijs wint, eerder won hij wel al een prestigieuze Gouden Griffel.

Afgelopen weekend ontving Lieke Marsman de Frans Banninck Cocqpenning voor haar bijdrage aan de Nederlandse literatuur. De penning is een onderscheiding van de stad Amsterdam. De stad kent de penning toe aan personen “die zich meer dan twaalf jaar zeer verdienstelijk hebben gemaakt voor Amsterdam”. Burgemeester Femke Halsema reikte de onderscheiding uit.

Impactproducties verbinden artistieke kwaliteit met maatschappelijke verandering. Rondom een krachtig verhaal wordt een zorgvuldig impacttraject ontwikkeld dat publiek, maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en financiers activeert rond urgente thema’s.

In 2024 en 2025 is onderzoek gedaan naar de infrastructuur voor impactproducties in Nederland. Daaruit bleek dat het veld volop in ontwikkeling is, maar ook versterking nodig heeft. Om de infrastructuur voor impactproducties te versterken, werd in 2025 het eerste Impact Lab uitgerold. Na de pilot wordt Impact Lab verder ontwikkeld als duurzame plek voor kennis, training en netwerkvorming rondom impactproductie. 

Veel samenwerkingen in de culturele sector beginnen vanzelf. Een gedeeld artistiek idee, een subsidiekans, een maatschappelijke opgave of de wens om samen meer mogelijk te maken. Maar zodra een samenwerking serieuzer wordt, komt er een andere vraag op tafel: welke vorm past eigenlijk bij wat we samen willen doen?

Expert Jessica van den Bosch deelt zes inzichten. Samenwerking begint vaak bij de inhoud, laat de vorm volgen uit het doel, stel eerst de juiste vragen, maak nieuwe afspraken als de vorm begint te knellen, evalueer niet alleen de inhoud maar ook de vorm en groter of formeler is niet altijd beter. 

Het Britse Design Museum in Londen gebruikt datagedreven publieksmanagement om de ervaring van hun bezoekers te verbeteren. Door bezoekersstromen te analyseren via scans per zaal krijgt het museum inzicht in drukte en gedrag, zoals welke tentoonstellingen populair zijn of juist worden overgeslagen. Deze inzichten helpen om beter in te spelen op het publiek en de inrichting van het museum te optimaliseren.

De langverwachte overzichtstentoonstelling van Amrita Sher-Gil in het Drents Museum gaat alsnog door. De schilderijen en tekeningen van de Indiase modernist zijn aangekomen in Assen, nadat de tentoonstelling in maart op het laatste moment moest worden uitgesteld vanwege geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. 

Directeur Robert van Langh noemt de komst van de werken “een groot moment”. “Wat we begin maart moesten uitstellen, is nu werkelijkheid geworden.” Aan de tentoonstelling werd zes jaar gewerkt. In maart besloot het Indiase ministerie van Cultuur de circa zestig schilderijen en tekeningen uit de collectie van de National Gallery of Modern Art in New Delhi niet op transport te laten gaan. 

KPN en AFAS Live zijn per 1 mei een meerjarige samenwerking gestart, met een looptijd van minimaal drie jaar. Met het partnership kiest KPN nadrukkelijk voor een venue-strategie en verbindt het zich aan een van de grootste concert- en evenementenlocaties van Nederland. 

Directeur sponsoring bij KPN Mark Versteegen vertelt: "In het verleden zaten we ook op meerdere buitenfestivals, maar daar zijn we mee gestopt. Dat vraagt veel losse activaties op verschillende plekken en momenten, met een sterk piekkarakter. Je bent een paar dagen zichtbaar, maar daarna valt het stil. Wij zochten juist continuïteit: een plek waar je het hele jaar door aanwezig kunt zijn en relaties kunt opbouwen. AFAS Live past precies in dat profiel.”

Een jaar na de opening heeft Fenix ruim 500.000 bezoekers ontvangen. Het Rotterdamse kunstmuseum over migratie, gevestigd in de voormalige Fenixloods aan de Maas, opent dit najaar een nieuwe tentoonstellingsruimte van 650 vierkante meter. De extra zaal komt op de begane grond en is bedoeld voor grote tijdelijke tentoonstellingen. Volgens het museum biedt de nieuwe ruimte plek aan een internationaal programma waarin migratie vanuit actuele en artistieke perspectieven wordt belicht.

Fenix kijkt terug op een openingsjaar dat boven verwachting verliep. Bezoekers kwamen uit meer dan honderd landen en beoordeelden het museum gemiddeld met een 9. 

Kunstdocenten en artistiek begeleiders zijn cruciaal voor cultuureducatie en kunstbeoefening in Nederland. Met hun lessen en artistieke begeleiding zijn zij belangrijk voor honderdduizenden Nederlanders die actief zijn met kunst en cultuur. We zien ook dat hun opdracht breder wordt, en steeds meer ook in het sociaal domein plaatsvindt. Dit jaar doet LKCA in samenwerking met Cultuurconnectie en Dansondernemers Nederland onderzoek naar deze groep.

De komende weken slaat de prijzenkoorts weer toe. Verschillende jury’s maken de nominaties en selecties van theaterprijzen bekend, waaronder de Toneeljury en de Cabaret Collectie, de nominaties van de BNG Theaterprijs, de Gouden Krekels, de Theo d’Ors, de VSCD Mime/Performance Award, de Muziektheaterprijs, de Ontwerpersprijs en de Keuze van de Wijkjury. Florian Hellwig neemt de temperatuur op. 

In Nederland worden opvallend veel toneelprijzen uitgereikt. Het voorstel van Hellwig is om iedereen een prijs te geven, zodat we morgen met de competitieve onzin kunnen stoppen, en de aandacht vestigen op dingen die er echt toe doen in de wereld.

Het is een relevante vraag voor artiesten in deze tijd: hoe val je op? Hoe trek je de aandacht van potentiële fans? Want de muzikant van vandaag heeft meer concurrentie dan ooit: van andere (beginnende) muzikanten, van grote namen, van ‘nostalgie’-artiesten en van liedjes in tv-series. En van sociale media: we besteden op dit moment 17 procent van onze tijd aan muziek en 21 procent aan sociale media, aldus onderzoeksbureau Midia Research.

De tijd dat liefhebbers weken spaarden om het nieuwe album van een idool te kopen is ingewisseld voor een tijd waarin muziek als water uit de kraan stroomt. Op één dag in 2024 verscheen meer nieuwe muziek dan in het hele jaar 1989, aldus een data-analyse van Spotify. In 2024 werden 127 miljoen liedjes uitgebracht. De groei ontstond doordat je muziek onbeperkt kunt produceren – niet in een dure studio maar thuis op de computer – én onbeperkt consumeren: via een Spotify-abonnement, YouTube, TikTok, Instagram.

ASML en Muziekgebouw Eindhoven verlengen hun samenwerking t/m 2028. Beide organisaties bouwen voort op wat de afgelopen jaren samen is ontwikkeld: muziek toegankelijk maken voor zoveel mogelijk mensen in de Brainport-regio. 

De samenwerking richt zich op initiatieven die direct iets betekenen voor inwoners van de regio. Denk aan gratis concertkaarten voor mensen met een kleine beurs, muziekeducatie voor basisschoolleerlingen en het aantrekken van internationale topartiesten en -musici.

Zakelijk leiders en zzp’ers in de creatieve sector gaan ver om hun werk voor elkaar te krijgen. Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, deed er uitgebreid onderzoek naar en publiceerde de bevindingen in een boek. Op basis van studies en interviews laat hij zien hoe werkdruk en passie samenhangen met welzijn in creatieve beroepen. Hij noemt dit de paradox van passie. 

Drie gevaren zitten ingebakken in de creatieve sector: Inzet en opbrengst zijn niet in balans, weinig invloed op beslissingen en beperkte autonomie om je werk goed te doen. Deuze geeft zes praktische stappen om weer in balans te komen. 

Ze vormen de eerste ontmoeting tussen maker en toeschouwer en houden het midden tussen marketingmiddel en kunstwerk. Welke theaterposters sieren het straatbeeld? Wie maakt ze? En wat maakt een poster eigenlijk goed?

Op 1 juli 2026 opent het Fair Pop Fonds de eerste aanvraagronde. Met het fonds kunnen artiesten een aanvulling aanvragen op hun gage voor optredens op VNPF-poppodia. 

In het huidige livecircuit ontvangen veel acts nog geen passende vergoeding, terwijl poppodia vaak onvoldoende budget hebben om passende betaling volledig te realiseren. Deze problematiek is de afgelopen jaren in kaart gebracht binnen de fairPACCT Ketentafel Popmusici van Platform ACCT. Het Fair Pop Fonds bouwt voort op deze inzichten en biedt een concrete oplossing: een aanvulling op gages tot fair pay. 

Jolanda Kooijmans kan € 15.000 bijschrijven op haar rekening, want zij heeft de Amarte Literatuurprijs 2026 gewonnen met de dichtbundel Addertje (Koppernik). Op de shortlist stonden ook Kijk es naar al dat licht van Alara Adilow, Korstmos van Rinske Bouwman, Ons gaan allemaal van Benzokarim en Rouwdouwers van Falun Ellie Koos. 

Het Amarte Fonds is in 2019 opgericht door particulieren en families die de kunsten een warm hart toedragen. Het fonds heeft als doel talentontwikkeling in kunst en cultuur te stimuleren door het beschikbaar stellen van financiële middelen, begeleiding, kennis en ervaring.

Na maanden van stemmen is de winnaar van de Zilveren Camera Publieksprijs bekend: Remko de Waal. In totaal werden bijna 5.000 stemmen uitgebracht, waarvan bijna 1.000 op de winnende foto. Hij kreeg een award voor zijn foto waarop prinses Amalia poseert tussen militairen. De Zilveren Camera is de grootste en belangrijkste journalistieke fotowedstrijd van Nederland.

Lang voordat het mainstream was, sneed ze migratie, identiteit en racisme aan: acteur, presentator en theatermaker Jetty Mathurin (74) veranderde het Nederlandse cultuurlandschap voorgoed. Ze had als eerste zwarte cabaretière een solovoorstelling op grote podia. In One World gesprek over taboes, rechtvaardigheid, voor jezelf kiezen en ouder worden. 

Met trots presenteert Clicknl Van Idee naar Impact: een magazine over vijftien jaar Topsector Creatieve Industrie. Vijftien jaar waarin ontwerpkracht en creativiteit zijn uitgegroeid tot een belangrijke motor voor innovatie, maatschappelijke vooruitgang en economische waarde.

Sinds de start van het topsectorenbeleid in 2011 hebben creatieve professionals, onderzoekers, ondernemers, kennisinstellingen en overheden samen gebouwd aan een sterk ecosysteem waarin ontwerp, technologie en ondernemerschap elkaar versterken. Vanuit publiek-private samenwerking zijn programma’s ontwikkeld, innovatieve projecten gerealiseerd en is er nieuwe kennis opgebouwd die bijdraagt aan maatschappelijke uitdagingen van deze tijd. In het magazine blikken we terug op de oorsprong van de Topsector Creatieve Industrie en delen we de impact die in de afgelopen jaren is gerealiseerd. 

IMPALA heeft een actieplan voor de Europese cultuursector gepubliceerd. Voor de brancheorganisatie is een gecoördineerde strategie noodzakelijk om de groei en de diversiteit van de culturele sector te versterken. Het plan richt zich expliciet op het borgen van Europese controle over intellectueel eigendom (IP), culturele infrastructuur en waardeketens. Het plan benadrukt het belang van schaalvergroting binnen de onafhankelijke sector om Europese IP-eigendom en infrastructuur binnen de regio te houden. 

Op woensdag 13 mei onthult wethouder Jeroen van den Bosch in Heusden het nieuwe sokkelproject kunstwerk. Kunstenaars Paul Ebben (voormalig sokkelproject kunstenaar) en Frans Dingemans (nieuwe sokkelproject kunstenaar) verwisselen van tevoren de beelden. Het sokkelproject biedt sinds 2011 een plek aan voor kunstenaars om hun werk, gedurende een jaar, tentoon te stellen in de openbare ruimte. Ook biedt het inwoners en bezoekers de kans in aanraking te komen met kwalitatieve kunst.

Amsterdam heeft er een nieuwe concertzaal voor jazzmuziek bij. ZOJazz Stage in het Zandkasteel in Zuidoost moet een muzikale huiskamer voor de buurt worden, waar lokaal en internationaal talent een podium krijgt. ‘De Bijlmer loopt ver achter met culturele infrastructuur in vergelijking met de rest van de stad.’ ZOJazz is een plek waar mensen uit de buurt kunnen groeien als artiest. 

In het jaarverslag over 2025 treedt Eye Filmmuseum voor het eerst naar buiten met details van het geleden miljoenenverlies. Twee directeurs van de Amsterdamse instelling blikken terug op het jaar waarin faillissement dreigde – en kijken voorzichtig vooruit.

Hoe zorg je dat diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid (DIG) geen losse projecten blijven, maar écht richting geven aan je organisatie?

De nieuwe handreiking Van woorden naar waarden van de Code Diversiteit & Inclusie helpt culturele organisaties bij stap 2 van de Code: het verankeren van DIG in de visie, missie en strategie. Pas als DIG onderdeel wordt van je fundament (van wie je als organisatie bent en wat je doet) maak je de stap van goede intenties naar gerichte keuzes die doorwerken in de praktijk.

Elke maand kijken zo’n 3 miljoen Nederlanders naar het NOS Jeugdjournaal op NPO3. Tegelijkertijd is het programma op YouTube, TikTok en Instagram goed voor nog eens tientallen miljoenen views, onder meer door kinderen die nooit naar de NPO kijken. Het Jeugdjournaal is van een nieuwsprogramma uitgegroeid tot een mediaplatform voor kinderen van 9 tot en met 12 jaar. Op 11 juni mag het de Ere Zilveren Nipkowschijf in ontvangst nemen. Dat is de hoogste televisieprijs van Nederland. Het Jeugdjournaal krijgt de prijs omdat het al 45 jaar ‘een onmisbaar baken’ is, schrijft de jury.

Vijf theaters in Eindhoven en omstreken hebben samen een nieuwe gids uitgebracht. In ‘No Dutch Required’ staan voorstellingen waarvoor je de Nederlandse taal niet hoeft te kennen. De gids is vooral handig voor de groeiende groep inwoners die, bijvoorbeeld voor een baan bij ASML, uit het buitenland naar hier zijn gekomen. Op maandagmiddag nam Paul van Nunen, directeur van Brainport Development, het eerste exemplaar in ontvangst in Theater De Schalm in Veldhoven.

‘No Dutch Required’ is een initiatief van Wonka Podia. Naast De Schalm zijn daarbij aangesloten het Speelhuis in Helmond, het Parktheater in Eindhoven, De Hofnar in Valkenswaard en De Kattendans in Bergeijk.

Schrijver Bert Natter heeft met zijn roman Aan het einde van de oorlog de Libris Literatuur Prijs 2026 gewonnen. De jury noemt zijn bekroonde boek „een roman die op een weergaloze, ontroerende maar ook confronterende wijze een geschiedenis, onze geschiedenis, hervertelt die nooit vergeten mag worden”. Natter ontving bij de uitreiking in Amsterdam, die live werd uitgezonden in Nieuwsuur, een cheque van 50.000 euro.

Housefestival Music On, dat dit weekend zou plaatsvinden in Amsterdam, is kort voor de start afgelast. De organisatie van het festival meldt op Instagram dat de gemeente Amsterdam op het laatste moment de vergunning voor een tent op het terrein heeft ingetrokken.

Het festival gaat definitef niet door. Dat heeft de rechtbank Amsterdam aan het eind van de middag in een kort geding beslist. De gemeente en de Omgevingsdienst twijfelen aan de veiligheid van een tent op het terrein.

Terwijl de wereldpers zich heeft verzameld in Venetië voor ’s werelds belangrijkste kunsttentoonstelling, opende in Hengelo afgelopen weekend een ándere biënnale: de Art Brut Biënnale. Voor de zesde keer organiseren curator Elvira van Eijl en Jan Noltes, samen met honderd vrijwilligers, deze manifestatie voor ‘rauwe’ kunst. Die wordt gemaakt door kunstenaars die vaak autodidact zijn, of werken buiten de gevestigde kunstwereld. Veel van hen zijn neurodivergent of kampen met psychiatrische problematiek.

In vijftien jaar groeide de biënnale uit tot een internationaal begrip. Dit jaar doen er 230 kunstenaars mee, uit 25 landen, van IJsland tot Iran en Japan. Van de zo’n 20 duizend bezoekers die worden verwacht, komt een deel uit het buitenland. Noltes: ‘Dit is het grootste evenement in z’n soort in Europa.’ 

Maria Schnyder volgt in oktober Martijn van Nieuwenhuyzen op als directeur van het De Pont Museum in Tilburg. De geboren Zwitserse is al sinds 2013 verbonden aan De Pont, waarvan zij de laatste vier jaar adjunct-directeur en curator was.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is door onderzoeksbureau Significant APE een duidingskader voor podiumkunstenfestivals ontwikkeld.

Het rapport gaat in op de ontwikkelingen die zich in het festivallandschap voordoen, de waarden die podiumkunstenfestivals vertegenwoordigen binnen het culturele ecosysteem en het duidingskader dat bruikbaar is om festivals binnen dit landschap te groeperen en te interpreteren. Door deze elementen in samenhang te beschouwen, wordt inzichtelijk hoe het duidingskader kan worden ingezet als instrument voor analyse en reflectie op het landschap van podiumkunstenfestivals.