Trends & Ontwikkelingen

Afgelopen december kondigde het Stimuleringsfonds aan bij een aantal subsidieregelingen een objectieve loting te gaan inzetten bij het in behandeling nemen van aanvragen. Sinds deze week staan de regelingen met aangepaste procedure online. 

Het lotingsysteem wordt geïntroduceerd bij regelingen waar in elke subsidieronde slechts een maximumaantal aanvragen in behandeling kan worden genomen. De loting wordt ingezet bij het innemen van aanvragen. Onder toezicht van een notaris worden alle aanvragen die zijn ingediend gedurende het tijdvak dat de regeling openstaat op willekeurige volgorde gerangschikt. Aan de hand van deze rangschikking worden de aanvragen vervolgens in behandeling genomen tot het maximum is bereikt. Het fonds is zich bewust van de negatieve bijklank van het woord loting. Maar is ervan overtuigd dat deze werkwijze eerlijker is dan het first come first serve-principe van inname op volgorde van indienen.

Wat zijn de geijkte routes naar succes in de cultuur? Welke opleidingen moet je doen? Welke prijzen moet je winnen? „Mijn belangrijkste tip is: zorg dat je te allen tijde je spelplezier behoudt.” In een artikel in de NRC spreken deskundigen uit vier disciplines over deze vraag. 

Taylor Swift is met 36 jaar de jongste vrouw ooit die is opgenomen in de Songwriters Hall of Fame. De organisatie maakt woensdag bekend dat ook Alanis Morissette, Gene Simmons, Kenny Loggins en Christopher "Tricky" Stewart een plek in de eregalerij krijgen. De Songwriters Hall of Fame eert schrijvers van Engelstalige muziek. Zowel artiesten die hun eigen nummers schrijven als tekstschrijvers voor anderen kunnen worden opgenomen. De opname in de Hall of Fame wordt gezien als een bevestiging van de invloed en status van de artiest binnen de popmuziek.

Tijdens ESNS hebben Sena en Dutch Music Export officieel de start van hun samenwerking aangekondigd. De bekendmaking vond plaats tijdens de gezamenlijke borrel op het festival en markeert een belangrijke stap in het verder versterken van de internationale positie van Nederlandse muziek en artiesten.

De samenwerking bouwt voort op de succesvolle Marketingregeling van Dutch Music Export, waarbij een substantieel deel van de middelen wordt ingezet voor buitenlandse radio- en televisiepromotie. Deze ontwikkeling benadrukt het belang van goede internationale monitoring en betrouwbare data rondom airplay en gebruik van muziek in het buitenland, een gebied waarin Sena de expertise heeft. 

Wanneer een danser voor de laatste keer het podium verlaat, verdwijnt zijn of haar kunst vaak met hen mee. In tegenstelling tot boeken, schilderijen of muziek, heeft hedendaagse dans geen universele partituur of blijvend archief. Een groot deel van de Europese erfenis van de moderne dans leeft voort in levende lichamen. Een door de EU gefinancierd onderzoeksproject genaamd DanceMap probeert nu dit erfgoed te behouden voordat het volledig verdwijnt. "Dans, als immateriële kunstvorm, heeft vrijwel geen plaats in nationale erfgoedbudgetten – en dat is een enorm probleem."

"Voor de meeste landen betekent erfgoed nog steeds gebouwen, manuscripten en artefacten", aldus Madeline Ritter, directeur van Bureau Ritter, een non-profit culturele organisatie in Berlijn en de belangrijkste partner van DanceMap. “Dans, als immateriële kunstvorm, heeft vrijwel geen plaats in nationale erfgoedbudgetten – en dat is een enorm probleem.”

‘Het talent hoeft nog niet volgroeid te zijn, want ze gaan een opleiding doen, maar je moet wel speuren dat daar zo veel aanwezig is, dat die opleiding zin heeft.’ Als je een aanvraag doet voor een studiebeurs bij de vandenEnde Foundation op het gebied van muziek, dans, theater of film, word je beoordeeld door een van onze deskundige commissies. Hoe vinden zij het om al dat talent voorbij te zien komen? En waar letten zij op? Je ziet het in een video. 

Het magazine Magjezien van The Keep an Eye Foundation van begin 2026 staat helemaal in het teken van grafische vormgeving. Je leest over grafisch design, tussendoor zijn er interviews en uittips. De cover is gemaakt door Jill Heesbeen. 

Van 1 februari t/m 31 mei 2026 kun je een aanvraag doen voor een Implementatiebijdrage tot 30.000 euro. Hiermee kun je bestaande technologie uit de DigitALL Toolkit hergebruiken, en aanpassen naar jouw organisatie. Nieuwe technologie ontwikkelen kost vaak veel geld. Maar waarom het wiel opnieuw uitvinden? Bestaande oplossingen kun je vaak hergebruiken of aanpassen. Denk aan vertaalsoftware die meerdere theaters kunnen inzetten, of een streamingplatform dat geschikt wordt gemaakt voor culturele instellingen. Door technologie te delen, bespaar je kosten én kun je sneller starten.

Meer data leidt niet automatisch tot betere marketing. Noortje van de Sande ligt een concreet vraagstuk uit dat ze bij Filmtheater Picl heeft aangepakt. De basis vormt een smaaksegmentatieonderzoek dat Picl het afgelopen jaar uitvoerde samen met data-analist Sara Oomen en zeven aangesloten filmtheaters. De uitkomsten zijn niet alleen relevant voor filmtheaters, maar bieden ook inspiratie voor andere culturele instellingen die werken met een gesegmenteerde publieksbenadering.

De kern is simpel: datagedreven werken begint niet bij data, maar bij de juiste vraag. Door relevante bronnen te koppelen, gericht te analyseren en inzichten te vertalen naar concrete acties, kun je je publieksbereik, conversie en betrokkenheid structureel vergroten. Juist wanneer persona’s en genres te grof blijken, biedt segmentatie op smaak en gedrag uitkomst. Het maakt communicatie persoonlijker, programmering scherper en samenwerking effectiever.

Bij ArtEZ University of the Arts in Zwolle zijn de vernieuwde beroeps- en opleidingsprofielen voor beeldende kunst en design feestelijk gelanceerd. Het is een belangrijke mijlpaal voor zowel het kunstonderwijs als het professionele werkveld. De vorige editie verscheen in 2013 en was dringend aan actualisatie toe. De nieuwe profielen zijn ontwikkeld door het OBK in samenwerking met een deskundige werkgroep en met intensieve input van professionals, docenten en studenten uit het hele land. Door middel van werksessies en brede consultatie is een stevig fundament gelegd dat de diversiteit van de hedendaagse kunst- en ontwerppraktijk weerspiegelt. De ketentafel Beeldende Kunst heeft hier ook aan bijgedragen. 

In 2024 vonden er fors meer concerten plaats dan in 2023. Tegelijkertijd daalde het aantal festivals. Festivals en concerten trokken in 2024 gezamenlijk 30,5 miljoen bezoeken, iets minder dan in 2023. Dit blijkt uit de branchecijfers die Respons jaarlijks in opdracht van de Vereniging van Evenementen Makers (VVEM) opstelt.

Het aantal entreeheffende festivals nam in 2024, voor het eerst sinds corona, met 2% af. Bezoekaantallen van entreeheffende festivals kwamen 5% lager uit, vergeleken met 2023. De terugval in 2024 kwam daarmee volledig op het conto van de entreeheffende festivals, de vrij toegankelijke festivals bleven gelijk. De genres EDM (o.a. dance, house, techno, hardstyle) en pop bleven in 2024 opvallend sterk, zowel in aantallen festivals als in bezoekaantallen. De daling zit in andere genres zoals jazz, wereldmuziek en hiphop. Op basis van o.a. gemeentelijke evenementenkalenders en andere bronnen lijkt het aantal festivals ook in 2025 onder druk te staan.

Een creatieve hotspot in de stad, opgericht voor en door makers. Dat zorgt voor werkplekken, prettige reuring en het maakt een gebied als geheel vaak aantrekkelijker. Maar hoe richt je zo’n plek op, en claim je als creatief je plek in de stad? Initiatiefnemers Bas de Vries (NYMA makersplaats) en Charlotte Ernst (Hof van Cartesius) delen hun lessen. De belangrijkste: Zoek de gemene deler, breng je waarde(n) in beeld (en dat is meer dan alleen geld), bouw een community en gedeeld eigenaarschap op.

De Nederlandse professionele podia trekken in 2024 zo’n 23,5 miljoen bezoeken. Dit zijn er ruim 2 miljoen (10 procent) meer dan een jaar eerder. Het aantal voorstellingen en concerten nam met 7 procent toe naar 58,2 duizend. In vergelijking met 2019, het laatste jaar voor corona, is het aantal bezoeken 21 procent hoger. Dat meldt het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) op basis van nieuwe cijfers. \

Muziekconcerten trokken in 2024 het meeste publiek. Ze zijn goed voor 57 procent van het aantal bezoeken. Met 13,4 miljoen lag het aantal bezoeken aan muziek 14 procent hoger dan een jaar eerder. Bij cabaret en kleinkunst nam het aantal bezoeken het meest toe (16 procent). Van alle soorten concerten trekt populaire muziek de meeste bezoeken: ruim 11 miljoen voor iets minder dan 18 duizend popconcerten. Dat komt neer op 84 procent van alle bezoeken aan concerten.

De Governance Code Cultuur (GCC) biedt een kader voor goed bestuur en toezicht. Veel subsidiegevers stellen naleving van de code verplicht. Als organisatie kun je de principes invullen op een manier die past bij de omvang en aard van je organisatie.  In de handreiking over de Governance Code Cultuur en het jaarverslag van Cultuur+Ondernemen lees je hoe je je in je jaarverslag daarover kunt verantwoorden.

Cultuur+Ondernemen laat nu aanvullend in een artikel zien hoe andere culturele organisaties dit doen. Daarbij worden twee specifieke onderwerpen uitgelicht en noemen ze een aantal organisaties die zich op een uitgebreide, inhoudelijke manier over de code als geheel verantwoorden.

Uit nieuwe cijfers van de VNPF blijkt dat 71% van de poppodia 2025 verwacht af te sluiten met een negatief financieel resultaat. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat stijgende vaste lasten voor personeel en huisvesting van de poppodia onvoldoende worden gecompenseerd met indexaties van gemeentelijke subsidies. De VNPF deed in de afgelopen weken een extra onderzoek naar de financiële situatie van de aangesloten poppodia in 2025 en 2026.

Ondanks stijgende bezoekaantallen lukt het de poppodia in toenemende mate niet om de sterk stijgende kosten te dekken met meer inkomsten. In 2023 behaalde 38% van de poppodia een negatief financieel resultaat. In 2024 behaalde 58% van de poppodia een negatief financieel resultaat. In 2025 verwacht 71% van de poppodia een negatief financieel resultaat te behalen.

In 2025 startte Kunsten ’92, in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut, het programma Weerbare cultuursector in tijden van polarisatie. Dit programma heeft als doel de culturele en creatieve sector te ondersteunen bij het omgaan met toenemende incidenten en verstoringen als gevolg van maatschappelijke spanningen en polarisatie. Het onderzoek binnen dit programma resulteerde in de Handreiking Weerbare Cultuursector. 

De handreiking richt zich op de cultuursector in brede zin en is niet toegespitst op specifieke disciplines. Het biedt culturele organisaties houvast bij zorgvuldige afwegingen rond artistieke vrijheid, veiligheid, kernwaarden en maatschappelijke verantwoordelijkheid. 

Waar moet je op letten bij het opzetten van een geslaagde campagne? Het ontwikkelen van een marketingcampagne vraagt om veel voorbereiding. Welke keuze je als marketeer ook maakt; het blijft een afweging tussen de belangen van je organisatie en je doelgroep. Cultuurmarketing geeft tips die je op weg helpen, zoals de de noodzaak van goed vooronderzoek en het samenwerken met de doelgroep om percepties te veranderen. En wees je bewust dat je niet iedereen kan bereiken. 

City of Poets heeft zaterdag de prijs voor Beste Korte Europese Film gewonnen bij de European Film Awards. De film is geschreven en geregisseerd door Sara Rajaei en geproduceerd door near/by film. Nadat City of Poets vorig jaar het Gouden Kalf voor de beste korte documentaire won, viel de film afgelopen weekend in de prijzen bij de European Film Awards in Berlijn. 

Dit artikel bespreekt Noorderslag 2026 in de Oosterpoort in Groningen, het belangrijkste festival voor Nederlandse popmuziek. Op het eerste gehoor klinkt veel muziek egaal en veelal Nederlandstalig, maar wie de kleinere zalen induikt ontdekt juist vernieuwing en tegendraadse acts. Opkomende artiesten als IDA, Micha, Fellatio en Frank Arnold maken indruk, al is echte internationale doorbraak nog schaars. Het festival toont een sterke behoefte aan vernieuwing buiten vaste genrehokjes, met ska, punk, krautrock en theatrale pop. Hoogtepunt is de Popprijs voor Suzan & Freek, geprezen om hun verbindende kracht.

Netflix is duidelijk bezig met een machtsgreep in de filmwereld. Na de overname van Warner Bros. Discovery heeft de streamingdienst nu een deal gesloten met Sony Pictures Entertainment over het exclusief streamen van Sony’s films nadat ze hun theatrale release hebben beleefd.

Volgens persbureau Reuters gaat het om een meerjarig contract tussen de marktleider onder de streamingdiensten en één van de Big Five, de grootste filmstudio’s ter wereld. Sony Pictures Entertainment blijft gewoon films uitbrengen in de bioscoop, maar in de achttien maanden na de ‘theatrical window’ is Netflix de enige partij die ze mag vertonen.

De organisatie van het Nederlanse Thrillerfestival in Zoetermeer heeft gisteren besloten dat het prijzengeld voor de Max Gouden Vleermuis beste vertaalde thriller voortaan volledig naar de vertaler gaat. Het besluit is unaniem genomen door vertegenwoordigers van de jury, het bestuur van Stichting Nederlands Thrillerfestival en organisator Boekenkrant.

Als onderdeel van het Nationaal Theaterweekend viert Meierijstad kunst en cultuur tijdens de Nacht van de Noordkade. Het evenement op 24 januari biedt optredens, exposities en bijzondere ontmoetingen. Een van de hoogtepunten is de overhandiging van een cheque aan het Jeugdfonds Kunst en Cultuur. Ook wordt de Kunst- en Cultuurprijs Meierijstad 2026 uitgereikt. Tijdens het hele weekend zijn er bij het Veghelse theater vier verschillende voorstellingen te zien voor een tientje óf een vijfje en er wordt een uitgebreid randprogramma georganiseerd. 

De afgelopen anderhalf jaar deden Sjarel Ex en Jaap van Manen onderzoek naar de kwaliteit van toezicht in de culturele sector en de toepassing van de Governance Code Cultuur. De afgelopen jaren werden grote misstanden in de cultuursector in de media breed uitgelicht, maar Ex en Van Manen hadden al langer het gevoel dat het „onder de motorkap rammelde”. Dus organiseerden ze workshops en gesprekken met toezichthouders en bestuurders uit de culturele sector om te kijken of hun gevoel klopte en om de pijnpunten in kaart te brengen. 

Dit onderzoek leidde tot het rapport met de veelzeggende naam De onraad van toezicht, waarin ze onder andere constateren dat raden van toezicht in de praktijk „onaantastbaar” zijn en de bestuurscode – die juist als kader voor goed bestuur en toezicht zou moeten gelden – niet zelden onsuccesvol wordt gehanteerd of zelfs helemaal niet is gelezen.

Tijdens een award-show op ESNS werden de IJzeren Podiumdieren 2025 uitgereikt. Deze prijzen, uitgereikt door de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), eren de indrukwekkende prestaties binnen de Nederlandse live-muzieksector en belichten de bijzondere bijdragen van podia, festivals en de professionals die daar werken. De IJzeren Podiumdieren zijn toonaangevende prijzen in de live-muziekwereld. Ze erkennen bijdragen op het gebied van diversiteit, duurzaamheid, programmering en marketing. De winnaars worden gekozen door de leden van de branchevereniging, wat zorgt voor brede waardering binnen de popsector.

De winnaars van de IJzeren Podiumdieren 2025 zijn: Festivalprogramma van het jaar: Rewire. Marketingcampagne van het jaar: Paradiso: Artists are not the story, Gaza is the story. Meest indrukwekkende prestatie op het gebied van duurzaamheid: Genoeg Gewaste. Meest indrukwekkende prestatie op het gebied van diversiteit & inclusie: Sencity Festival door Possibilize. Podiumprogramma van het jaar: PAARD. 

Tijdens de uitreiking van de IJzeren Podiumdieren werd ook het prestigieuze Cultuurfonds Pop Stipendium 2026 toegekend. Dit stipendium, ter waarde van €10.000,- werd dit jaar uitgereikt aan Droom Dit. Het Pop Stipendium erkent de bijzondere bijdrage van de artiest aan de Nederlandse popcultuur en biedt financiële steun om de artistieke ambities verder te ontwikkelen.

Peter van der Ploeg heeft de Pop Media Prijs 2025 gewonnen. De jury bekroont de voormalig muziekchef van NRC voor zijn jarenlange, invloedrijke bijdrage aan de Nederlandse muziekjournalistiek. Van der Ploeg wordt geprezen om zijn uitzonderlijke breedte: hij schreef met hetzelfde gezag over metal, Spaanse pop, Nederlandse schlager en de razendsnelle technologische ontwikkelingen in de muziekwereld.
 

013 Poppodium Tilburg kondigt aan dat voortaan alle Nederlandse acts die in 013 spelen betaalt worden volgens de Fair-Pay norm. Daarmee is 013 het eerste poppodium in Nederland dat deze stap zet. Festival Roadburn ging 013 hierin al voor, maar met deze beslissing wordt Fair-Pay nu structureel doorgevoerd binnen een regulier poppodium.

Als grootste poppodium van Nederland ziet 013 het als haar verantwoordelijkheid om hierin het voortouw te nemen. “Juist omdat wij schaal en slagkracht hebben, is het voor ons makkelijker om deze stap te zetten dan voor kleinere podia,” aldus directeur-bestuurder Frens Frijns. “Maar belangrijker: we vinden het essentieel om een voorbeeldrol te vervullen en zo bij te dragen aan een gezonde en toekomstbestendige popsector. Dankzij het belangrijke en richtinggevende werk van de Ketentafel Popmusici hebben wij de juiste inzichten verkregen om deze keuze te maken.”

Op 23, 24 en 25 januari vindt de tiende editie van het Nationaal Theaterweekend plaats en kan je voordelig een voorstelling bezoeken. Ook elf theaters uit Brabant doen mee. Vanaf € 10,00 voor een ticket kan de bezoeker genieten van muziek, dans, toneel, musical, cabaret, klassiek of jeugdtheater. Bovendien zijn er dan in sommige theaters extra activiteiten, zoals een rondleiding achter de schermen en workshops voor kinderen. 

Sinds de oprichting in 2026 is het Nationaal Theaterweekend in tien jaar uitgegroeid tot een landelijk cultuurfeestje met duizenden bezoekers. Het Nationaal Theaterweekend is een initiatief van Het Nationaal Theaterfonds en het Cultuurfonds. Het is bedoeld om mensen in aanraking te laten komen met allerlei vormen van theater zonder dat de (hoge) prijs van een ticket een belemmering vormt. Dit jaar doen in Nederland meer dan tachtig theaters mee en Brabant is met elf instellingen goed vertegenwoordigd.

Sjarel Ex en Jaap van Manen waren elkaars directeur en toezichthouder, nu presenteren ze een rapport over de pijnpunten in besturen van de culturele sector. Ex en Van Manen beschrijven in hun rapport dat het in het samenspel tussen raad van toezicht en directeuren/bestuurders toch vaak over macht gaat en dat bestuur en toezichthouders tegenover elkaar komen te staan. "Een goede toezichthouder is er om de directeur te ondersteunen. Om samen de instelling verder te brengen, als een team.”

Ex en Van Manen organiseerden workshops en gesprekken met toezichthouders en bestuurders uit de culturele sector om te kijken of hun gevoel klopte en om de pijnpunten in kaart te brengen. Dit leidde tot het rapport met de veelzeggende naam De onraad van toezicht, waarin ze onder andere constateren dat raden van toezicht in de praktijk „onaantastbaar” zijn en de bestuurscode – die juist als kader voor goed bestuur en toezicht zou moeten gelden – niet zelden onsuccesvol wordt gehanteerd of zelfs helemaal niet is gelezen. 

De kinderboeken Nijntje in de dierentuin (1955) en Kleine Pluis (2003) van Dick Bruna zijn bekroond met een Diamanten Boek. Van beide boeken werden sinds het verschijnen ruim 200.000 exemplaren verkocht. De in 2017 overleden auteur vestigt daarmee een record. Met deze twee onderscheidingen wordt Bruna de eerste kinderboekenauteur die drie Diamanten Boeken achter zijn naam heeft staan. Vorig jaar werd al een Diamanten Boek uitgereikt voor het boek opa en oma pluis (1988).

Songwriters krijgen structureel te weinig betaald in het streamingtijdperk, stelt Glen Faria. De rapper, zanger en songwriter - bekend van onder meer Flinke Namen, maar ook van Davina Michelle’s gigahit 'Duurt Te Lang' - spreekt zich namens Songwriters NL en BAM! Popauteurs uit over de scheve machtsverhoudingen in de muziekindustrie. ‘Streaming is voor veel partijen interessant, maar niet voor de schrijvers.’

Volgens Faria zit het probleem diep in het ecosysteem. Geld is er wel, maar wie krijgt het? ‘Het gaat wel naar songwriters, een gedeelte. Maar het is het kleinste puntje van de taart.’ Van iedere euro die een consument aan Spotify betaalt, komt uiteindelijk slechts acht cent terecht bij songwriters. ‘Dat auteursrecht is al klein, en wordt daarna ook nog verdeeld over publishers en artiesten. Dan blijft er bijna niks over.’

De bundel We moeten ‘misschien’ blijven denken van Esther Jansma (Prometheus) heeft de Awater Poëzieprijs 2025 gewonnen. Zevenendertig Nederlandse en Vlaamse beroepslezers (poëziecritici, -docenten en -bloemlezers) kozen uit het poëzieaanbod van het afgelopen jaar de bundel die zij het meest waarderen. De Awater Poëzieprijs wordt sinds 2008 jaarlijks toegekend. De prijs ter waarde van € 1.000 representeert de waardering van de gezamenlijke poëziekritiek.