Trends & Ontwikkelingen

Ruud Smulders, Lisa Ostermann en Yentl en de Boer zijn dit jaar de winnaars van de Poelifinario’s, de prijzen voor de beste cabaretvoorstellingen van het afgelopen seizoen. De aanmoedigingsprijs Neerlands Hoop gaat naar debutant David Linszen.

Dat werd maandagavond bekendgemaakt in Theater Diligentia in Den Haag. Voor zowel Ostermann als Yentl en de Boer is het de tweede ‘Poelie’ in hun prijzenkast: zij wonnen de belangrijkste cabaretprijs ook al voor hun vorige voorstelling. 

De Stadsschouwburg in Nijmegen is dicht, want die wordt verbouwd. Daarom gaat het theater de wijken in. Heseveld krijgt de primeur: twee dagen voorstellingen. Het wordt een klein cultuurfestival. Bedoeld voor buurtbewoners van alle leeftijden. 

Het evenement komt uit de koker van Stadsschouwburg en De Vereeniging. Theater in de Wijk heet het. „Dit is de eerste editie”, zegt schouwburgdirecteur Eva Middelhoff. „We kijken hoe het gaat. Als het aan ons ligt, houden we twee keer per jaar Theater in de Wijk.”

Hoe maak je een voorstelling? Wat komt er kijken bij het organiseren van een festival? En welke kansen zijn er om van je creatieve talent je beroep te maken? 

Met het project Cement Backstage werken Festival Cement en het Koning Willem I College samen om mbo-studenten kennis te laten maken met de praktijk van de culturele sector. Studenten bezoeken voorstellingen, ontmoeten makers, krijgen gastlessen van professionals en ontdekken welke beroepen er allemaal schuilgaan achter een cultureel evenement. Het project draagt direct bij aan de ambitie om talent de ruimte te geven zich te ontwikkelen en het Bossche makersklimaat verder te versterken.

De Canadese schrijver Anne Carson (76) krijgt dit jaar de Nobelprijs voor Literatuur. Dat maakte de Zweedse Academie zojuist bekend. Carson geldt al jaren als een grote favoriet om de prijs te winnen.

Welke richting kiest een nieuwe generatie kunstenaars? Tijdens ‘State of the Art 2026’ presenteert Stichting Tiny V. negen veelbelovende makers die recent zijn afgestudeerd aan Nederlandse kunstacademies. Op 9, 10, 11, 16, 17 en 18 oktober maakt het publiek in Kunstruimte De Melkfabriek in Den Bosch kennis met hun werk en artistieke ontwikkeling.

Met ‘State of the Art’ biedt Stichting Tiny V. kunstenaars aan het begin van hun professionele loopbaan een podium. De tentoonstelling geeft hen niet alleen de mogelijkheid hun werk aan een breed publiek te presenteren, maar draagt ook bij aan hun zichtbaarheid, netwerk en verdere ontwikkeling.

Door de ontwikkeling van de Tramkade is besloten om alle bestaande huur- en bruikleenovereenkomsten van de panden te beëindigen. Met de organisaties die nu op de Tramkade zijn gevestigd, hebben we afgesproken dat zij hun huidige ruimte vóór 31 december dit jaar verlaten. Dit geldt zowel voor huurders als voor gebruikers die via de leegstandsbeheerder een ruimte gebruiken.

Het aflopen van de overeenkomst geeft huidige gebruikers geen recht op een vervangende ruimte. Toch willen we de bijzondere community die op de Tramkade is ontstaan graag behouden. Daarom onderzoeken we welke tijdelijke ruimtes beschikbaar zijn op de Tramkade of in de directe omgeving. Zo willen we organisaties die moeten vertrekken de mogelijkheid bieden hun activiteiten voort te zetten. Wel is het belangrijk om te weten dat we niet kunnen garanderen dat voor iedereen een nieuwe plek beschikbaar is of dat organisaties op dezelfde locatie kunnen blijven.

Van 17 tot en met 25 oktober vindt in Eindhoven de 26e editie van de Dutch Design Week (DDW). In de Lichtstad komen die week onder het thema R.A.W. ruim 2.500 ontwerpers samen. DDW26 staat in het teken van ongepolijst, onderzoekend en experimenteel ontwerp.

“Juist nu technologie, AI en beeldcultuur steeds meer draaien om optimalisatie en perfectie, biedt DDW26 ruimte aan experiment, materiaalonderzoek en radicale verbeelding”, belooft de organisatie. Het programma van de DDW behelst onder meer tentoonstellingen, workshops en debatten. 

Impact Matters koppelt kennis en expertise uit het bedrijfsleven aan concrete vraagstukken van ideële organisaties. Oprichter en directeur Henriëtte van Eeghen vertelt. 

'Als bedrijven hun kennis en ervaring beschikbaar stellen voor vraagstukken van ideële organisaties, geeft dat een enorme ontwikkelingsboost voor de ideële organisatie. Tegelijkertijd is het effect op de betrokken medewerkers en hun bedrijf net zo groot. Het is dus een echte win-win-win.’ Ook voor Pitch Parade, een initiatief van VSBfonds zelf, lopen op dit moment sessies met een consultant van een bij ons aangesloten bedrijf. 

CHANEL heeft het partnership met het onderzoeksproject Vrouwen van het Rijksmuseum met drie jaar verlengd. Het modehuis is sinds 2023 aan het project verbonden. De verlenging krijgt extra betekenis nu het Rijksmuseum en het Museo Nacional del Prado een internationale samenwerking starten rond onderzoek naar de rol van vrouwen in kunst en geschiedenis.

De Kunst van Brabant heeft vier uitgangspunten geformuleerd t.b.v. de nieuwe investeringsregelingen op het gebied van de professionele kunstbeoefening. 1. Een regeling gericht op een sterke culturele keten met ruimte voor nieuwe toetreders en nieuw aanbod. 2. Afstemming van de provinciale financieringsregeling met die van de gemeenten, met ruimte voor lokale afwegingen. 3. Financiële ruimte en stimulerende afspraken. 4. Een toegankelijke, zorgvuldige en transparante procesgang als eerste vereiste. 

Stijgende kosten, fair pay en hoge concurrentie op subsidiegeld zorgen voor flinke financiële druk op de cultuursector. Hoe houd je je staande in dit speelveld? Cultuur+Ondernemen sprak erover met dr. Carolina Dalla Chiesa (Erasmus University Rotterdam), die samen met Anders Rykkja (Queen’s University Belfast) het boek Cultural Funding and Financing – A Guide to New and Traditional Models in Arts and Culture samenstelde. Wat kunnen Nederlandse culturele organisaties en makers leren van internationale ontwikkelingen over financiering, en hoe bouw je aan een gezonde financieringsmix?

Bestuurders zijn als werkgever verantwoordelijk voor het creëren van een veilige werksfeer; toezichthouders zien daarop toe. In de vernieuwde Governance Code Cultuur is dat nog explicieter benoemd. Maar in de dagelijkse praktijk is het invullen van die belangrijke rol aardig complex, weet Annabel Heijen als directeur van Mores. Mores is het advies- en steunpunt sociale veiligheid en grensoverschrijdend gedrag voor organisaties, werkenden en studenten in de culturele, creatieve en mediasector. En dus ook voor toezichthouders en bestuurders. In een artikel vertelt ze wat Mores voor hen kan betekenen.

De Ketentafel Letterenorganisaties presenteert een organisatie-protocol plus een interne en externe gedragscode sociale veiligheid letterenorganisaties. Wat zijn leidraden sociale veiligheid? Dit is een plan of richtlijn om een omgeving te creëren waarin mensen vrij zijn van pesten, discriminatie, agressie en ongewenst gedrag.

De documenten zijn tot stand gekomen op basis van een brede inventarisatie in het culturele werkveld en bij individuele organisaties. Vervolgens is er een openbare consultatie geweest, waarna de ketentafel de input heeft verwerkt in de definitieve versie.

De Kinderboekenweek is het sterkste instrument om de daling van de Nederlandstalige boekenverkoop een halt toe te roepen. Deze promotieweek van het kinderboek heeft een veel sterkere positie onder het publiek dan de reguliere Boekenweek. Om het tij te keren, dienen de Nederlandse kinderboekenschrijvers zich daarnaast veel sterker te profileren. Dit blijkt uit het jaarlijkse Boekensector Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy.

Het kabinet heeft op 1 oktober een concept voor de nieuwe Zelfstandigenwet gepubliceerd. De wet moet vanaf uiterlijk 2028 meer duidelijkheid geven over wanneer gewerkt mag worden met zzp’ers zonder risico op schijnzelfstandigheid. Tot de ingangsdatum geldt de Wet DBA en het minimumtarief van €38,- ivm het rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief. 

De nieuwe wet in een notendop: meer duidelijkheid vooraf. Locatie- en tijdgebonden werkzaamheden door zzp’ers, zoals muzieklessen, danslessen, cursussen lijken mogelijk te blijven.

Het Harry Wich Stipendium voor scenografie gaat dit jaar naar Ine Roeder. De beurs van 12.500 euro werd op 25 september uitgereikt in Villa Augustus te Dordrecht. Roeder rondde afgelopen zomer de Bachelor Scenografie en kostuumontwerp af aan de Toneelacademie Maastricht.

Het Harry Wich Stipendium werd dit jaar voor de tiende keer uitgereikt. Het Cultuurfonds stelde de beurs in 2017 in, ter gedachtenis aan de scenograaf Harry Wich die in 2002 overleed.

Televisiemaker en historicus Hans Goedkoop is de winnaar van de Han Peekel Prijs 2026. Hij ontving vandaag een bedrag van €1951, dat symbool staat voor de eerste televisie-uitzending die op 2 oktober 1951 plaatsvond. De prijs werd voor de derde keer uitgereikt, nadat presentator en televisieproducent Han Peekel na zijn dood een legaat aan Beeld & Geluid achterliet voor het in het leven roepen van een prijs voor het behoud van televisiegeschiedenis.

De wittebroodsweken van Iwana Chronis als nieuwe directeur van het Nederlands Filmfonds zijn voorbij. Filmkrant ondervroeg haar over ambities, subsidieafhankelijkheid, de genderbalans op filmsets, sociale veiligheid en de systeemfout in de Nederlandse filmfinanciering.

Vijf Almeerse culturele organisaties krijgen volgend jaar geen subsidie van de gemeente, terwijl hun aanvragen wel positief zijn beoordeeld. Onder hen zijn Inner Circle en Goede Rede Concerten. Beide organisaties zeggen dat het besluit grote gevolgen kan hebben voor hun activiteiten in 2027.

Fenix heeft zeldzame brieven van de wereldberoemde kunstenaar Willem de Kooning verworven, die tot nu toe in familiebezit waren. De brieven die hij naar zijn vader en andere familieleden verstuurde, zijn vanaf woensdag te zien in het museum. Directeur Anne Kremers zegt dat de brieven ‘de mens achter de beroemde kunstenaar heel dichtbij brengen’. „Honderd jaar na zijn vertrek kunnen we niet alleen zijn kunst tonen, maar nu ook zijn eigen woorden.”

Stichting Sociale Veiligheid Podiumkunsten lanceert de handreiking Beschermd Besturen. De publicatie richt zich op de sociale veiligheid van directeur-bestuurders in de podiumkunsten en helpt bestuurders en toezichthouders om zorgvuldig om te gaan met situaties rond ongewenste omgangsvormen en grensoverschrijdend gedrag.

De Museumtalentprijs wordt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap uitgereikt. Met de prijs wordt jong talent in de erfgoedsector in de schijnwerpers gezet en worden frisse ideeën en nieuwe energie met elkaar gedeeld. De prijs bevordert de verbinding van generaties in de erfgoedsector en genereert positieve (publicitaire) aandacht voor cultureel erfgoed en jonge professionals. 

De winnaar ontvangt een uniek en naar eigen wens in te vullen ontwikkeltraject ter waarde van €3.000. De keuze voor de winnaar van de Museumtalentprijs 2026 is gevallen op Maaike Rikhof, die bijdraagt aan een blijvende verandering in de wijze waarop musea naar erfgoed, kunstgeschiedenis en representatie kijken.

 Er waren een paar verrassende toekenningen tijdens het prijzengala van de Nederlandse Dansdagen in Maastricht. Dit jaar stond het thema Dans & Culturele Identiteit centraal in de programmering. Geen nieuw thema: al geruime tijd vormen afkomst, herinneringen, geschiedenis en gender een bron van inspiratie voor veel makers. Tegenwoordig wordt juist het activisme stevig omarmd, zoals ook in de (schriftelijke) seizoensterugblik De Staat van de Nederlandse Dans werd geconstateerd.

Tijdens het Nederlandse Dansdagen Gala in Theater aan het Vrijthof zijn 2 oktober, in aanwezigheid van Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de VSCD Dansprijzen 2026 uitgereikt. Deze prijzen staan bekend als de prestigieuze Zwanen en Jonge Zwanen. 

Peggy Olislaegers ontving dit jaar de Gouden Zwaan voor haar sterke bijdrage aan de erkenning van dansdramaturgie als zelfstandige en essentiële artistieke praktijk in Nederland en Europa. Zwanen waren er ook voor breakdancer Tyrone Menig en voor de productie waxes van Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson, die werken bij Scapino Ballet Rotterdam.

Choreograaf en danser Cheroney Pelupessy (36) en theatermaker Jef Van gestel (45) zijn de winnaars van de Gieskes-Strijbis Podiumprijs 2026. Beiden kregen maandagavond in Amsterdam de grootste particuliere geldprijs voor de podiumkunsten uitgereikt: een bedrag van 70.000 euro dat ze geheel naar eigen inzicht mogen besteden. 

De overige genomineerden, violist, zanger en componist Diamanda La Berge Dramm (35), choreograaf en filmmaker Dunja Jocić (48) en theatermaker, acteur en regisseur Florian Myjer (34), houden 35.000 euro over aan hun voordracht.

De MAX Gouden Vleermuis Oeuvre Award 2026 gaat naar Linda van Rijn, het pseudoniem van Mariëtte Middelbeek. De oeuvreprijs wordt voor de veertiende keer uitgereikt en is voor de tweede keer uitsluitend bestemd voor Nederlandstalige auteurs.

Het Kersjesfonds, dat elk jaar beurzen en een prijs toekent aan jonge musici, heeft deze week de Kersjesprijs 2026 toegekend aan het Viride Kwartet. Het gaat om vijftigduizend euro. "Negen jaar na hun aanmoedigingsstipendium staat hier een opvallend hecht ensemble", aldus het Kersjesfonds. "Die vroege start wierp duidelijk zijn vruchten af; het kwartet blinkt uit in een prachtige balans en een subliem samenspel."

Het Kersjesfonds – opgericht door naamgever en dirigent Anton Kersjes – maakte ook bekend dat Kaya Can Gür de violistenbeurs ontvangt. 

Het Drents Museum in Assen zit per 1 november zonder algemeen directeur. De huidige, Robert van Langh, heeft samen met het museum besloten te vertrekken vanwege een verschil van inzicht over het beleid. Dat melden beide partijen in een persbericht. Algemeen directeur Robert van Langh was op 17 augustus door de Raad van Toezicht van het museum al op non-actief gesteld. Ondertussen werd een onderzoek ingesteld naar de werkcultuur in het museum. 

In Maastricht zijn vrijdagavond de Zwanen, oftewel de ‘Oscars van de dans’, uitgereikt tijdens het jaarlijkse Gala van de Nederlandse Dans. Het prijzengala fungeert tevens als aftrap van de Nederlandse Dansdagen. 

Peggy Olislaegers kreeg de oeuvre-Zwaan voor haar werk als mentor van makers en als verbindende gangmaker achter de schermen, waarbij ze ‘internationaal generaties, disciplines, instellingen en netwerken met elkaar in dialoog brengt’, aldus de jury van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties. De Zwaan voor de indrukwekkendste dansproductie van het afgelopen seizoen, ook wel ‘de Oscar van de Nederlandse Dans’ genoemd, ging naar het ‘indrukwekkende, compromisloze totaalkunstwerk’ Waxes (2026), gechoreografeerd door Sarah Baltzinger en Isaiah Wilson voor zeven vrouwelijke dansers van Scapino Ballet Rotterdam.

Naast deze ereprijzen was er ook een geldprijs te winnen van 25 duizend euro. Cheroney Pelupessy (36), nam deze Innovatieprijs Nederlandse Dansdagen Maastricht mee naar huis voor haar onderzoek naar haar ‘unieke bewegingstaal vanuit culturele en etnische roots’.

Truly Naked zegevierde vrijdagavond bij de uitreiking van de Gouden Kalveren. Het Engelstalige coming-of-agedrama won zes maal, onder meer in de categorieën beste film, regie en scenario. De buitenlandse cast van de film kwam vanwege het reglement niet in aanmerking voor nominaties. De stemmers van de Dutch Academy For Film (DAFF) eerden ook Truly Naked-cameravrouw Myrthe Mosterman, editor Emiel Nuninga en production designer Fleur Ankoné met een Kalf. Voetbalserie Basta wint de televisiecategorie. 

Met de keuze voor Rosenthal zoekt het Boijmans Van Beuningen duidelijk naar nieuwe artistieke zichtbaarheid. Het museum is sinds 2019 wegens renovatie gesloten, en die verbouwing kampte de afgelopen jaren met flinke overschrijdingen van de kosten, terwijl de opening werd uitgesteld. Hoe Rosenthals artistieke programma voor het nieuwe Boijmans er concreet uit zal gaan zien kan het museum nu nog niet zeggen, maar gezien Rosenthals achtergrond zou er een sterkere nadruk op hedendaagse kunst te verwachten kunnen zijn.

De komst van Rosenthal naar Rotterdam is tegelijk ook een nieuwe stap in een opvallend grote wisseling van de wacht aan de top van de Nederlandse kunstmusea. De afgelopen twee jaar hebben veel grote kunstmusea in Nederland nieuwe directeuren gekregen: van het Kunstmuseum Den Haag (2024) tot het Van Abbe Museum in Eindhoven (2025), van het Groninger Museum (2025) tot de Pont in Tilburg (2026) en van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam (2026) tot het Valkhof Museum in Nijmegen (2026). Komende maanden volgen de nieuwe directeur van het Bonnefanten museum in Maastricht en volgend jaar – als prominentste wisseling – de nieuwe directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam.

Afgelopen weekend kon íedereen een kijkje komen nemen naar de metamorfose die Spectrum in Schijndel heeft ondergaan. Manager Petra Levert is zeer tevreden.

Terugkijkend was het de afgelopen zes maanden soms ‘overleven’, stelt Levert. „Want heel veel ging gewoon door. Omdat ze veel om moesten lopen, liepen onze horecamedewerkers gemiddeld wel 10 kilometer per dag, Maar het resultaat is prachtig. Je voelt de nieuwe sfeer en uitstraling, er hangt nu echt een huiskamergevoel.”

Tussen de debatten door nemen enkele Kamerleden woensdag even een controller ter hand. Dat er spelcomputers in perscentrum Nieuwspoort staan, is een initiatief van Videogames Federatie Nederland, dat aandacht vraagt voor de worstelende Nederlandse game-industrie.

Het evenement is georganiseerd door de Videogames Federatie Nederland (VGFN), de branchevereniging voor game-uitgevers. ‘Wij willen dat de game-industrie wordt erkend als relevante sector in Nederland’, zegt Jeroen Derwort, voorzitter van de Dutch Games Association (DGA). ‘Games krijgen op dit moment weinig aandacht in het nationale cultuurbeleid’, zegt Sita Struijke, onderzoeker bij de Boekmanstichting, een onafhankelijk kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid.