Trends & Ontwikkelingen

De Holland moet weer borrelen. De oude loodsen van de voormalige ijzergieterij in Bergen op Zoom worden een hippe culturele hotspot. Een broeinest voor horeca, kunst en geschiedenis. Jachtbouwer Robert Bruijs en kunstenares Annemarieke van Peppen hebben de handen ineen geslagen om de loodsen op het terrein aan de Havendijk om te toveren tot een industriële culturele broedplaats. Van Peppen heeft de gemeente voorgesteld er een ‘regelluwe zone’ van te maken. "Zodat we hier van alles kunnen uitproberen, een beetje zoals de STEK in Breda of de Spoorzone in Tilburg. Het is nog niet helemaal rond met de gemeente, maar ik hoop dat dat zo snel mogelijk geregeld is.”

De gemeente Oisterwijk vroeg inwoners eerder om mee te denken over een nieuwe bestemming voor het gemeentekantoor aan De Lind. Dat wordt gesloopt. Het ontwerp van de Oisterwijkse architect is een reactie daarop. Het gemeentekantoor verhuist volgend jaar naar het Rabobank-gebouw aan de Burgemeester Verwielstraat.

„Oisterwijk staat bekend om de bossen en vennen waar veel toeristen op afkomen. Dit museum moet de nieuwe publiekstrekker worden”, zegt Bob Manders die met zijn architectenbureau al 25 jaar in Oisterwijk zit. Het museum moet volgens hem een soort Kröller-Muller, Singer Laren of De Pont worden. Maar dan met maar dan met kunst van Oisterwijkse verzamelaars.

Breda zet opnieuw een belangrijke stap in het versterken van haar creatieve ecosysteem. Met de komst van een tijdelijke broedplaats Creative Design biedt de gemeente ruimte aan talentontwikkeling en innovatie in de creatieve industrie. Deze broedplaats vormt een aanloop naar een definitieve plek in de stad na 2028 en richt zich op afgestudeerd talent en scale-ups met uitgewerkte innovaties.

e nieuwe broedplaats Creative Design is gekoppeld aan het focusprogramma Talentontwikkeling in de Creatieve Industrie en legt nadruk op interdisciplinair werken, het delen van kennis en verbinding tussen cultuur, onderwijs en bedrijfsleven. De gemeente nodigt professionele organisaties en samenwerkingsverbanden uit om een voorstel in te dienen voor de programmering van deze tijdelijke broedplaats in de periode 2026 - 2028. Het gaat hierbij niet om exploitatie of huisvesting, maar om inhoudelijke programmering, begeleiding en netwerkvorming.

Terwijl grote namen als Lowlands en Defqon dankzij hun sterke merk nog kunnen leunen op loyale bezoekers, wankelen juist de gratis en kleinschalige festivals onder de stapeling van hogere kosten en beperkte inkomstenbronnen. In gesprekken met onderzoekers en organisatoren wordt duidelijk dat alleen herpositionering, slimme financiering en stedelijke samenwerking de festivalcultuur toekomst kan geven.

“We praten vaak over ‘de festivalwereld’ alsof het één homogeen geheel is”, vertelt Berend Schans. “Maar dat is het natuurlijk niet. Wat al die festivals wél gemeen hebben, is dat ze te maken hebben met een opeenstapeling van prijsverhogingen. “Voor festivals komt daar nog bij dat ze geen vaste infrastructuur hebben”, zegt Martijn Mulder. “Alles moet ieder jaar opnieuw worden opgebouwd. Dat maakt ze extra kwetsbaar.” Sponsoring en subsidies bieden maar beperkt soelaas. Het gevolg is dat juist de kleinschalige, vaak lokale festivals het zwaarst worden geraakt. Wie wil overleven, moet scherper dan ooit zijn. 

Met het nieuwe jaar om de hoek dromen festivalorganisator Jan van Weert en culturele duizendpoot Tyrone Tjon-A-Loi van een thuisstad met meer lef. Die meer durft voor festivals en het nachtleven. „Tilburg bruiste heel erg, maar het hapert nu een beetje.” De stad moet weer groots durven denken, zegt Tyrone Tjon-A-Loi. 

Ja, er zijn bouwplannen zoals Koningswei en het Louis Bouwmeesterplein, maar die zijn lang niet zo prikkelend als een nieuw Spoorpark of de Spoorzone. Tjon-A-Loi: "We hebben het al tien jaar over het Museumkwartier, maar daar is ook nog geen samenhang. En met de nachtcultuur gaat het op dit moment ook niet goed.” Van Weert signaleert een aantal problemen. „Er zijn steeds minder evenemententerreinen en locaties waar je een mooi feest neer kunt zetten. Plekken waar je cultuur kunt uiten, komen zo onder druk te staan.”

De Rode Hal schiet in januari uit de startblokken als nieuwe culturele hotspot in de stad. Een jaar lang gaat de gemeente bekijken wat er kan op gebied van kunst en cultuur. Na jaren van valse starts krijgt Zwolle eindelijk zijn industriële cultuurplek ‘met rauwe randjes’. De nieuwe toekomst voor de voormalige NS-werkhal past bij de nieuwe ontwikkeling van de Spoorzone. Naast nieuwbouwwoningen moet dit de plek worden voor innovatieve ondernemingen, start-ups, artistieke opleidingen en trendy restaurants.

De aankondiging dat Eindhoven een dependance van het Rijksmuseum krijgt, is begrijpelijk enthousiast ontvangen. Het Rijksmuseum is een instituut van wereldklasse en het idee dat ‘het Rijks’ ook buiten Amsterdam zichtbaar wordt, voelt voor velen als erkenning.

Toch wringt er iets volgens volgens Koer van Mensvoort (directeur van het Next Nature Museum in Eindhoven) . Niet omdat erfgoed er niet toe doet, maar omdat deze stap vragen oproept over culturele ambitie en autonomie. Wat zegt het over een stad als Eindhoven wanneer zijn culturele zwaartepunt een filiaal is van een instelling uit de hoofdstad? Eindhoven is geen culturele achterhoede die moet worden aangesloten op het nationale netwerk. Het is een stad die internationaal vooroploopt in technologie, design en maakcultuur. Hier worden geen trends gevolgd, maar gemaakt. Juist daarom voelt een Rijksmuseum-dependance ambivalent: verrijkend, maar ook afleidend. Het maakt geen ruimte voor nieuwe culturele betekenis, maar versterkt juist een bestaande canon.

TivoliVredenburg heeft in 2025 voor het eerst meer dan anderhalf miljoen bezoekers ontvangen, meldt het Utrechtse poppodium dinsdag. Het record kwam in een jaar met ruim 2.300 concerten en evenementen. In totaal stonden dit jaar ongeveer vijftienduizend artiesten, musici en sprekers op de verschillende podia. TivoliVredenburg is ooit ontworpen voor zo'n 600.000 bezoekers per jaar, maar ontvangt inmiddels meer dan het dubbele.

Picasso, Jan Sluyters, Marlene Dumas en Marcel Broodthaers: het Van Abbemuseum heeft heel wat topkunst in huis. In een nieuw boek is te lezen hoe twaalf van die kunstwerken in het museum zijn beland. Twaalf studenten die aan de Open Universiteit de master kunst- en cultuurwetenschappen volgden, plozen de verhalen achter twaalf kunstwerken uit het Van Abbemuseum uit.

Steeds meer investeerders denken dat AI dit jaar grote gevolgen zal hebben voor de arbeidsmarkt. Zij verwachten dat AI-systemen niet alleen taken zullen ondersteunen, maar ook werk dat vroeger door mensen werd gedaan zelf kunnen uitvoeren. Dit idee roept vragen op over wat dat betekent voor banen in verschillende sectoren en hoe werknemers zich daarop kunnen voorbereiden.

In de creatieve sector gebruiken sommige organisaties AI voor het genereren van beelden, teksten of muziek. Investeerders verwachten dat deze trend zich voortzet, wat kan betekenen dat sommige functies binnen creatieve teams veranderen. In plaats van taken handmatig uit te voeren, kunnen medewerkers zich meer richten op het verfijnen van resultaten en het aansturen van de AI zelf.

De Palestijnse dichter Ghayath Almadhoun verblijft tot half januari 2026 in de Amsterdamse schrijversresidentie, op uitnodiging van het Nederlands Letterenfonds. Ghayath Almadhoun (Damascus, 1979), is een Palestijnse dichter. Hij werd geboren in Syrië en verhuisde naar Zweden in 2008. Tijdens zijn residentie zal Almadhoun meerdere literaire events bijwonen. Ook wil hij proberen weer poëzie te schrijven, wat hij sinds 7 oktober 2023 niet meer heeft gedaan, wachtende tot de genocide in Gaza voorbij zou gaan.  

In 2026 werkt het Stimuleringsfonds aan een aanpassing van de regelingen voor vormgeving en digitale cultuur en wordt er tijdelijk anders omgegaan met de bestaande regelingen. Omdat de regelingen voor deze vakgebieden sterk worden overvraagd. Ook pakt de in 2025 geïntroduceerde werkwijze met maximalisering van het aantal te behandelen aanvragen op verschillende punten niet goed uit. 

Hoofd subsidies Joris van Ballegooijen licht toe wat dit voor komend jaar betekent. ‘De belangrijkste verandering is dat er in 2026 voor de vakgebieden vormgeving en digitale cultuur geen nieuwe rondes openen van de Startregeling creatieve industrie. Van de Regeling Vormgeving en de Regeling Digitale cultuur zullen er elk twee aanvraagrondes zijn in plaats van de gebruikelijke drie, waarvan de eerste eind februari en de tweede half augustus is. Met een ruimer budget kunnen er binnen die rondes meer projecten worden ondersteund. Ook het budget van de Open Oproep Professionalisering en praktijkontwikkeling wordt verruimd om de ontwikkeling van makers extra te stimuleren.'

Frits Spits heeft vanavond in de NPO 1-talkshow Pauw & De Wit de Zilveren Fonograaf gekregen. De radiomaker, die deze maand zijn laatste uitzendingen presenteert, is onderscheiden als erkenning voor zijn uitzonderlijke verdiensten voor de Nederlandse muziekindustrie. De 77-jarige Spits neemt aan het einde van het jaar na 52 jaar afscheid van het radiovak. 

‘Laat zien dat de culturele broedplaats DOOR onmisbaar is voor Dordrecht’. Met die gedachte overhandigde vrijwilligers en kunstenaars een petitie aan burgemeester Nanning Mol. Doordat hun subsidie van bijna 85 duizend euro wegvalt, dreigt DOOR de deuren te moeten sluiten. 

Het CBS presenteert cijfers over het aantal banen, arbeidsjaren, zelfstandig ondernemers en bedrijven in de culturele en creatieve sector voor de jaren 2010 tot en met het derde kwartaal van 2025. Deze tabellenset is samengesteld op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De tabellen bevatten een tijdreeks, voor werknemers gaat het om de periode van 2010 tot en met het derde kwartaal van 2025, voor zelfstandig ondernemers om de periode van 2010 tot en met 2024 en voor bedrijven om de periode van 2010 tot en met het vierde kwartaal van 2025.

Kunstenaar Kevin Osepa heeft woensdag de Prix de Rome voor Beeldende Kunst ontvangen. Osepa (1994) krijgt deze belangrijkste Nederlandse stimuleringsprijs voor hedendaagse kunst voor het nieuwe werk Lusgarda dat hij voor de expositie rond de prijs heeft gemaakt. Aan de Prix de Rome is een bedrag van zestigduizend euro verbonden. De jury ziet in hem ‘een grote belofte voor de toekomst’. De overige genomineerden waren Fiona Lutjenhuis, Thierry Oussou en Buhlebezwe Siwani.

Het werk Lusgarda (2025) is een installatie rondom het achtdaagse rouwritueel Ocho Dia, dat op Curaçao plaatsvindt na een begrafenis. Osepa is zelf geboren op Curaçao, en studeerde in 2017 als fotograaf af aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. 

Het imago van Noord-Holland werd in 2025 onder de provinciebewoners vooral gevormd door de drie beeldbepalende organisaties Artis, Anne Frank Huis en Rijksmuseum. Deze merken bepalen in hoge mate hoe Noord-Hollanders naar hun eigen vrijetijdsaanbod kijken. De resultaten komen uit het jaarlijkse Vrije Tijd Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy, waarvoor sinds 2006 in totaal 195.000 Nederlanders zijn ondervraagd.

Vanaf 1 januari 2025 is de Belastingdienst gaan controleren op schijnzelfstandigheid. Hierover ontstonden veel vragen vanuit de sector. Cultuur+Ondernemen een aantal vragen van zowel opdrachtgevers als zzp’ers zelf, en antwoorden die hopelijk verder helpen.

Fair Pay wordt door vrijwel alle opdrachtgevers in de culturele en creatieve sector omarmt, toch is het nog lang niet altijd een vanzelfsprekende norm. Zzp’ers draaien gemiddeld circa vier op de tien werkuren onbetaald terwijl zij behoren tot de laagstbetaalde groepen op de arbeidsmarkt. Hoe maken we van Fair Pay de standaard waar niemand omheen kan? De Creatieve Coalitie sprak met ketentafeldeelnemers, lidorganisaties en makers. Uit de gesprekken volgen zeven aanbevelingen. De kernboodschap? Maak Fair aantrekkelijk en Unfair onaantrekkelijk.

De wereld van jongeren verandert razendsnel. Generatie Z – en de eerste golf van Generatie Alpha – beweegt zich soepel tussen digitale kanalen, platformen en trends. Voor marketeers in de cultuursector betekent dit: meebewegen. Jongeren zijn kritisch, digitaal vaardig en verwachten dat merken en organisaties hen écht begrijpen, waardoor een traditionele campagne niet meer volstaat. Jongerenmarketing is daarbij niet alleen een marketinginstrument, maar ook een middel om jongeren te verbinden met kunst, erfgoed en cultuur. 

Niet elke online ruimte is geschikt om jongeren te bereiken. Om de juiste kanalen te kiezen, moet je daarom weten waar Gen Z zich bevindt en hoe ze daar interactie hebben. De belangrijkste kanalen zijn TikTok, Snapchat, Youtube, Instagram, Twitch en Discord, Gen Z heeft een korte aandachtsspanne: ze zijn vlug afgeleid en scrollen snel door. Om effectief te communiceren, moet je daarom direct tot de kern komen. 

Artistieke vrijheid is een kernwaarde in een open en pluriforme samenleving. Toch signaleren makers en instellingen steeds vaker druk vanuit samenleving en politiek. Denk aan voorzichtiger omgaan met bepaalde thema's, terughoudendheid bij het programmeren van (jeugd)voorstellingen maar ook fysieke en online intimidatie. Dit leidt in de praktijk af en toe al tot zelfcensuur. Het roept vragen op over de ruimte voor makers om vrij te creëren en prikkelende thema’s te onderzoeken.

In Boekman #145 schrijven Robbert van Heuven en Renske van der Zee, senior beleidsadviseurs van de Raad voor Cultuur, een artikel over deze ontwikkelingen. Het artikel vormt een voorproef op het advies van de raad, dat begin 2026 wordt gepubliceerd. Een commissie onder voorzitterschap van Paul Schnabel onderzoekt waar de druk precies vandaan komt en welke handelingsperspectieven er zijn voor overheid, politiek, sector en onderwijs.

Vanaf september 2025 stond de subsidieregeling Snelgeld weer open. In totaal zijn er 159 aanvragen gedaan voor een totaalbedrag van €729.151. Er zijn in totaal 56 aanvragen gehonoreerd en daarmee was het budget van €250.000 uitgeput. Het gemiddelde toekenningspercentage is in de laatste periode gezakt van 48% naar 40%. Aanvragen lijken haastig opgesteld. Cultuur Eindhoven wl de lagere kwaliteit in de aanvragen tegengaan door algemene tips en advies mee te geven. In een document staan 10 waardevolle tips. 

In Leven in armoede 2025 presenteert het CBS de nieuwste gegevens over het deel van de bevolking van Nederland dat in financieel en sociaal opzicht is achtergebleven bij de rest. Door de financiële situatie ook in relatie tot de sociale situatie te beschrijven, plaatst het CBS de armoedeproblematiek in een breder perspectief. In 2024 maakten 551 duizend van de 17,5 miljoen mensen deel uit van een arm huishouden. Dat komt neer op 3,1 procent van de bevolking. 

Van de mensen met hoofdzakelijk inkomen uit betaald werk maakte 2,0 procent (175 duizend werkenden) in 2024 deel uit van een arm huishouden. In 2018 was dat nog 3,1 procent. Zelfstandige zonder personeel (zzp’ers) zijn met 4,4 procent ruim 2 keer zo vaak arm als werknemers en zelfstandigen met personeel (zmp’ers). Ook langdurige armoede komt onder zzp’ers meer voor dan onder werknemers en zmp’ers. Per bedrijfstak lopen de percentages armen sterk uiteen. In de cultuur, recreatie en overige dienstverlening is de armoede bij alle drie de groepen werkenden relatief groot. 

Sef heeft met zijn album Lieve Monsters de 3voor12 Award voor beste Nederlandse album gewonnen. De jury noemt de plaat "een conceptalbum pur sang".
"Ondanks de thematiek klinkt Sef nooit belerend of zwaar, dankzij de dansbare beats en zijn teksten, die zowel poëtisch klinken als simpel en toegankelijk", schrijft de jury. Eind november won Sef ook al de 3voor12 Song van het Jaar met zijn nummer voor alles bang. De 3voor12 Award is dit jaar voor de 22e keer uitgereikt. Het is een initiatief van het VPRO-muziekplatform 3voor12.

Met de aankondiging van een dependance in Eindhoven, zet het Rijksmuseum een nieuwe stap richting een cultuurmonopolie in Nederland. Het museum parasiteert zo echter de periferie, die veel meer zijn dan kleinere versies van het nationale instituut. Dat schrijft Oscar Ekkelboom in de Volkskrant.  

De aangekondigde dependance van het Rijksmuseum Amsterdam in Eindhoven legt bloot dat de macht in de Nederlandse cultuursector niet alleen gaat over financiële steun, maar over wie bepaalt welke verhalen zichtbaar worden. Het Rijksmuseum profileert zich al decennia als dé nationale autoriteit op het gebied van kunst en geschiedenis. Provinciale musea en regionale perspectieven blijven daardoor structureel in de schaduw. Het resulteert in eenheidsworst. Wat het Rijksmuseum nodig heeft, zijn kritische, onafhankelijke provinciale musea die hun positie als forum voor experiment en een ander verhaal gebruiken om het nationale instituut uit te dagen.

De wereld van film verandert. Steeds meer mensen kijken films online, en dat geldt ook voor arthouse-liefhebbers. Maar betekent dit het einde van het filmhuis? Zeker niet! Picl, het Nederlandse arthouseplatform, bewijst dat online en offline elkaar juist kunnen versterken. Sterker nog: slimme digitalisering en samenwerking leiden tot méér bezoekers in de zalen voor de filmhuizen. Picl is kennispartner en verbinder in de filmsector. Door middel van onderzoek, data-analyse en kennisdeling helpt SNF-filmhuizen te navigeren in het digitale tijdperk. SNF wil filmhuizen empoweren om hun publiek te bereiken en te laten groeien, zowel online als offline.

AI verandert het werk in de cultuursector ingrijpend. In een vandaag verschenen enquête-onderzoek van de Boekmanstichting rapporteert één op de vijf zelfstandig kunstenaars een verlies aan inkomen en opdrachten. Op initiatief van De Creatieve Coalitie ondervroeg het kenniscentrum ruim zevenhonderd creatieven naar de gevolgen van AI voor hun werk. Van de zelfstandige kunstenaars stelde bijna een op de vijf afgelopen jaar minder inkomsten en opdrachten te hebben. Het gaat dan om onder anderen stemacteurs, cameramensen en illustratoren. Van de vertalers rapporteerde een op de drie inkomensverlies.

Dat kunstmatige intelligentie een grote invloed zou hebben op de creatieve sector, was te verwachten nu streamingdiensten worden overspoeld door AI-gegenereerde muziek, webwinkels bol staan van de gefabuleerde boeken en AI-filmpjes op sociale media gretig worden rondgepompt. Maar voor het eerst is in kaart gebracht wat de invloed daarvan is op de creatieve makers zelf. En die is niet gering, zegt onderzoeker Sita Struijke van de Boekmanstichting. Zo’n 6 procent van zelfstandigen rapporteert veel minder inkomsten, 12 procent een beetje minder. Dat zit hem volgens Struijke vooral in het wegvallen van commerciële klussen.

Marc Isphording is zondagavond verrast met een koninklijke onderscheiding. De directeur van Stichting Theaterspoor uit Uden is benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Hij kreeg de onderscheiding bij zijn afscheid van de stichting. Isphording is vanaf de oprichting van Theaterspoor in 2002 de drijvende kracht geweest achter honderden professionele kindervoorstellingen kriskras door Uden, Landerd en Boekel. Met veel enthousiasme organiseerde hij die kleinschalige voorstellingen in wijk- en dorpshuizen, scholen en andere gemeenschappelijke plekken.

Het NXT Museum in Amsterdam-Noord heeft vrijdag faillissement aangevraagd. Dat meldt het museum in een persbericht, waarin het ook schrijft aan een doorstart te werken. Het museum aan de Asterweg in Amsterdam-Noord, waarin nieuwemediakunst centraal staat, opende in 2020 zijn deuren en wilde een ‘volgendegeneratiemuseum’ zijn. Het museum is gevestigd in een pand waar voorheen een televisiestudio huisde. Het opende kort na het uitbreken van de coronapandemie en slaagde er de afgelopen vijf jaar niet in om de schulden die het door de pandemie had opgebouwd, weg te werken.

Amphion Cultuurbedrijf en Sport-ID zijn een samenwerking aangegaan om sport, kunst en cultuur sterker op de kaart te zetten in Doetinchem en de regio. Met deze samenwerking willen beide organisaties inwoners van alle leeftijden stimuleren om actief te blijven, hun talenten te ontdekken en mee te doen aan activiteiten die bijdragen aan gezondheid, creativiteit en ontmoeting.

Amphion en Sport-ID delen de overtuiging dat sport en cultuur elkaar versterken. Bewegen en creativiteit dragen bij aan vitaliteit, persoonlijke ontwikkeling en sociale verbinding. Door samen op te trekken willen beide organisaties meer inwoners bereiken en nog beter ondersteunen bij het vinden van activiteiten die bij hen passen; sportief, creatief of een combinatie daarvan.

De samenwerking was al goed tussen Theater De Fransche School en de Gelderlandfabriek in Culemborg, maar nu werken de twee cultuurorganisaties ook gezámenlijk aan een toekomstplan. Daarvoor is de Culemborgse Cultuurcoalitie opgericht en die werd 10 december gepresenteerd. Dat gebeurde tijdens een feestelijke avond in de grote zaal van de Gelderlandfabriek onder leiding van Joanneke van de Woestijne (Theater De Fransche School) en Mark van Dooren (Gelderlandfabriek). Doel is een structurele, gezamenlijke aanpak om de culturele infrastructuur in Culemborg te versterken en toekomstbestendig te maken. 

Hans Schiffers heeft de jaarlijkse Marconi Oeuvre Award gewonnen. De radio-dj werd dinsdagochtend live verrast in zijn eigen programma Arbeidsvitaminen. De jury noemt Schiffers een van de vertrouwdste stemmen op de Nederlandse radio. "Hij bewijst al veertig jaar dat je op het hoogste niveau radio kunt maken door de luisteraar volstrekt serieus te nemen en de muziek op een voetstuk te plaatsen."

Het International Film Festival Rotterdam lanceert Lightroom, een nieuw platform voor immersieve storytelling dat alle XR-, VR- en interactieve projecten samenbrengt die voorheen te zien waren op CineMart en Darkroom. Ook zijn de werken bekendgemaakt die dit jaar onderdeel zijn van het Art Directions-programma.

Voor Lightroom worden immersieve werken samengebracht in een speciaal symposium, waar makers, curatoren, technologen en partners elkaar kunnen ontmoeten. Het nieuwe programma is bedoeld als brug tussen IFFR Pro en Art Directions. Art Directions is het IFFR-programma dat film toont buiten de traditionele zaalsetting door middel van immersieve media, performances, installaties en tentoonstellingen. Het borduurt voort op Exploding Cinema dat in 1996 voor het eerst werd georganiseerd en een heuse revolutie betekende in filmfestivalland.