Trends & Ontwikkelingen

Dinsdag heeft koning Willem-Alexander de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2026 uitgereikt aan Gideon van Gameren, Lorian Gwynn en Dion Rosina. Alle drie de winnaars combineren figuratief met abstract, en zijn geïnspireerd door hun familie. ‘In deze tijd van grote turbulentie en onzekerheid in de wereld kan kunst ons helpen om houvast en betekenis te vinden’, zei de koning bij de uitreiking. De drie winnaars krijgen elk 9.000 euro. Hun schilderijen worden samen met de werken van de twaalf overige genomineerden tentoongesteld in het Koninklijk Paleis op de Dam.

De Charlotte Köhler Prijs, (een driejaarlijkse prijs voor schrijvers van proza, poëzie of toneel), is toegekend aan marwin vos. Vos ontvangt de prijs (15000 euro) voor haar gehele oeuvre en in het bijzonder voor de dichtbundel wilde dood. De Charlotte Köhler Prijs en het Stipendium worden sinds 1988 uitgereikt. Voor de prijs komt elke drie jaar een ander genre in aanmerking: proza, poëzie, toneel. 

De eerste prijzen van het International Film Festival Rotterdam 2026 zijn uitgereikt. Tijdens de ceremonie in WORM Centraal Station zijn de winnaars van de Tiger Short Competition bekendgemaakt. Het gaat om The Second Skin van Mariia Palipdus, The Apple Doesn’t Fall… van Dean Wei en Ndjimu van Petna Ndaliko Katondolo.

De drie prijswinnaars krijgen ieder een check van €5000. Dean Wei werd met zijn The Apple Doesn’t Fall… ook nog onderscheiden met de KNF Award van de Kring van Nederlandse Filmjournalisten. De korte film Cul-de-sac! Van Clyde Gates en Gabriel Sanson werd genomineerd voor de European Short Film Awards.

Bands die met eigen muziek willen doorbreken in Nederland, sterven langzaam uit. Daarvoor waarschuwt Pablo van de Poel, voorman en gitarist van de prijswinnende rockband DeWolff. Volgens Van de Poel worden beginnende bands door het huidige subsidiesysteem in de cultuursector in de steek gelaten. „De meeste poppodia boeken liever een tributeact dan een authentieke band, en dat is verontrustend.” 

De programmeur kiest voor ‘zekerheid in plaats van avontuur’. „Daarom hangt de programmering aan elkaar van tribute- en coverbands”, zegt Van de Poel fel. Van de Poel wijst dus naar poppodia, die op hun beurt weer wijzen naar (regionale) overheden. „Wat we nu zien, is dat gemeenten onvoldoende mee-indexeren met stijgende vaste lasten”, zegt Berend Schans, directeur van Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF). „Het gevolg is dat podia meer risico moeten afdekken met programmering en dat schuurt met hun publieke opdracht.” De boodschap van de VNPF richting overheden is daarom helder. „Wil je een divers, toekomstbestendig popmuzieklandschap, dan moet je ook het risico collectief blijven dragen.”

De Meesterprijs van de Auteursbond is uitgereikt aan Loes den Hollander, Marelle Boersma en Jet van Vuuren. Het is een prestigieuze onderscheiding voor auteurs die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van het thrillergenre.

De drie auteurs hebben elk een uitgebreid oeuvre opgebouwd van spannende Nederlandstalige thrillers. De Auteursbond noemt het scherpe en maatschappelijk actuele karakter van deze thrillers als reden voor het toekennen van de prijs. Ook hun inspirerende arbeidsethos en het ondersteunen van collega-auteurs werd genoemd.

Het vorig jaar opgerichte Displacement Film Fund stelt filmmakers die vanwege oorlog of onderdrukking ontheemd zijn geraakt in staat hun verhalen naar een breder publiek te brengen. De doelstelling van het fonds ligt daarmee in het verlengde van die van het aan IFFR gelieerde Hubert Bals Fonds.

Voorafgaand aan de première van de films van Kattan, Maryna Er Gorbach (Oekraïne), Mohamed Rasoulof (Iran), Mo Harawe (Somalië) en Shahrbanoo Sadat (Afghanistan) op vrijdag 30 januari kondigde Cate Blanchett, Global Goodwill Ambassador van partner UNHCR en voorzitter van de commissie die deze vijf projecten selecteerde, een nieuwe cyclus aan waarbij opnieuw vijf stipendia van honderdduizend euro beschikbaar worden gesteld. “Ontheemding is een van de grootste uitdagingen waar we als mensheid mee geconfronteerd worden”, stelde ze, om te concluderen dat het feit dat de verhalen en ervaringen van ontheemden zo zelden onze schermen bereiken een “gemiste kans” is.

De eerste vijf projecten binnen het programma Ontwerpkracht & Transities zijn van start gegaan. In een reeks duo-interviews brengt schrijver Twan Eikelenboom kartrekkers uit deze projecten met elkaar in gesprek. In deze serie delen zij ervaringen uit de beginfase van hun onderzoek, met elkaar en met de sector.

In dit duo-interview spreken Monique Donker (Leefomgeving van Morgen) en Fiona Jongejans (SINO – Systeemingrepen met Impact voor Nieuwe Ouderenzorg). Vanuit verschillende domeinen werken zij aan vergelijkbare vraagstukken: hoe organiseer en ontwerp je samenwerking over sectorgrenzen heen, zodat maatschappelijke ambities niet versnipperen maar samenkomen in de praktijk.

Makers van graphic novels en illustratoren kunnen vanaf nu jaarlijks een aanvraag indienen tijdens de beeldverhaalronde via de regeling Projectsubsidies voor makers van boeken van het Letterenfonds. Het gaat hierbij om de creatie van een graphic novel, prentenboek of geïllustreerd (kinder-)boek. De ronde voor beeldmakers opent op maandag 2 februari en sluit op maandag 2 maart.

Schrijvers, beeldmakers en illustratoren in alle fases van hun carrière kunnen via deze regeling subsidie aanvragen voor de creatie van een nieuw literair werk in boekvorm (proza, non-fictie, poëzie, kinder- en jeugdliteratuur en graphic novel) dat verschijnt bij een reguliere, literaire uitgever. Het Letterenfonds zet met deze regeling in op een rechtvaardige beloning voor professionele literaire makers en stimuleert hiermee de kwaliteit en diversiteit van het literaire aanbod.

Nu te lezen: het Platform ACCT jaarplan 2026. Dit plan beschrijft hoe Platform ACCT samen met de culturele en creatieve sector gaat werken aan een toekomstbestendige en faire arbeidsmarkt tegen de achtergrond van snelle technologische, maatschappelijke en economische veranderingen. De uitgangspunten blijven: samenwerking, het verbeteren van de arbeidsvoorwaarden, professionele ontwikkeling en versterken van het verdienvermogen. De focus ligt op impact om de arbeidsmarktpositie van werkenden te verbeteren. 

Na maandenlange onrust en vertraging, na het plotselinge ontslag van directeur Birgit Donker, heropent het museum deze week zijn deuren én benoemt een nieuwe directeur: Zippora Elders Tahalele. Zij is momenteel senior curator bij het Van Abbemuseum in Eindhoven. Volgens de raad van toezicht van het museum, die haar aanstelde, heeft de 39-jarige Elders veel inhoudelijke en bestuurlijke ervaring, in binnen- en buitenland. Samen met een nog te benoemen zakelijk directeur gaat zij het bestuur vormen van het museum.

De Britse zangeres Olivia Dean (26) is uitgeroepen tot beste nieuwe artiest. In Los Angeles mocht zij  de Grammy in ontvangst nemen. De prestigieuze Amerikaanse muziekprijzen werden voor de 68e keer uitgereikt.

De prijs voor beste rapalbum ging naar Kendrick Lamar voor zijn album GNX. Daarnaast won de rapper een Grammy voor zijn plaat Luther. De Nederlandse producer Roselilah won daarmee ook een award voor haar bijdrage aan de hit. De Puerto Ricaanse zanger en rapper Bad Bunny kreeg maar liefst twee awards voor zijn album Debí Tirar Más Fotos. Het is voor het eerst dat een Spaanstalig album uitgeroepen is tot Beste Album. Billie Eilish won de prijs voor Beste Nummer met Wildflower.

De uitreiking van de Grammy’s stond veelal in het teken van protest tegen Trump en Ice.

Het NPO Radio 2-ochtendprogramma Aan de Slag! van AVROTROS heeft de Gouden RadioRing gewonnen. De RadioRingen, publieksprijzen voor Nederlandse radioprogramma's, zijn vanavond uitgereikt in Hilversum. Het was twee keer feest voor Bart Arens. Eerder op de avond kreeg hij de RadioRing voor Populairste Presentator. Floris Molenaar van radio 538 kreeg de Marconi Award voor Aanstormend Talent en de Marconi Award voor Beste Zender ging naar NPO Radio 5. 

De RadioRing is de enige publieksprijs voor radio in Nederland. Sinds 2006 bepalen luisteraars welke radioprogramma's en presentatoren worden bekroond. Vanwege bezuinigingen op de publieke omroep was dit de laatste editie van de RadioRing, maar verschillende commerciële en publieke omroepen werken aan een opvolger.

Hiphopcollectief New Wave geeft deze week vijf reünieconcerten in de Ziggo Dome. Met hun frisse en vernieuwende muziek hebben deze artiesten hiphop in Nederland definitief op de kaart gezet – en tien jaar later domineren ze nog steeds de hitlijsten. 

In 2015 won New Wave de Popprijs. Volgens Peter Sikkema, festivaldirecteur van Noorderslag en destijds jurylid voor de Popprijs, werd op dat moment pijnlijk duidelijk dat er een nieuwe generatie was opgestaan. ‘New Wave was de belangrijkste ontwikkeling in de pop op dat moment’, zegt Sikkema. Terecht dus dat zij er met de prijs vandoor gingen. Dat staat ook tien jaar later nog als een paal boven water. ‘Het is niet te geloven hoeveel invloed deze mensen hebben gehad’, zegt Sikkema. ‘Dit is een stel artiesten dat nog steeds bepaalt wat er op dit moment in de muziek gebeurt in Nederland.’

Rebecca Roozeman (2001) heeft zaterdag het Nederlands Vioolconcours gewonnen. Met haar uitvoering van het ‘Derde vioolconcert’ van Saint-Saëns kreeg ze zowel de Oskar Back Prijs (de eerste prijs van de jury) als de publieksprijs. Twee andere finalisten, Luna van Leeuwen (2003) en Yente Lottman (2001), kregen allebei de tweede prijs.

“Aan de slag”, zegt het coalitieakkoord. Maar niet voor cultuurmakers volgens de Kunstenbond. Wie het coalitieakkoord met de veelzeggende titel Aan de slag openslaat en naar de getallen kijkt ziet het volgende: voor kunst en cultuur komt er niets bij, en de publieke omroep levert 100 miljoen euro in. Het gelekte nieuws dat de extra bezuiniging van 50 miljoen van tafel is, verhult dat er nog steeds wordt bezuinigd op de publieke omroep. Min 100 miljoen is de kale uitkomst van de formerende partijen voor cultuur en media. Geen verrassing, wel een klap.

Fela Kuti krijgt zondag postuum een Lifetime Achievement Award uitgereikt bij de Grammy’s. Dat meldt de organisatie. Dit maakt de Nigeriaan de eerste Afrikaan die de prestigieuze prijs wint. De muzikant overleed in 1997 geleden op 58-jarige leeftijd.

De multi-instrumentalist Fela Kuti, bekend van onder andere Water No Get Enemy, Lady en Zombie, wordt gezien als ‘de vader van de afrobeat’, een mix van jazz, funk en Afrikaanse ritmes die hij in de jaren zeventig bedacht. Hij bracht in zijn ruim drie decennia durende carrière meer dan vijftig albums uit.

Op 30 januari deed de rechtbank Midden Nederland uitspraak over het beroep van Holland Baroque, Holland Opera en Pynarello tegen de afwijzing van subsidie door het Fonds Podiumkunsten. De rechtbank heeft de beroepen tegen de besluiten van het Fonds Podiumkunsten gegrond verklaard. 

De rechtbank bepaalt dat het Fonds een nieuw besluit op bezwaar moet nemen met inachtneming van deze uitspraak. Daarvoor is vereist dat het Fonds een nieuw advies bij de adviescommissie opvraagt. De rechtbank geeft het Fonds tien weken voor het nemen van een nieuw besluit op bezwaar. Of het Fonds Podiumkunsten de aangevraagde subsidie uiteindelijk alsnog zal toekennen, is onderdeel van een vervolgtraject. 

Vorig jaar was een succes voor Schunck Museum, PLT Theater Heerlen en poppodium Nieuwe Nor. Alle drie haalden ze een recordaantal bezoekers. Het is een hardnekkig idee dat cultuur elitair is. Toch lijkt het een achterhaald stigma. Steeds meer mensen weten dus hun weg te vinden naar het museum, poppodium en theater. Hoe kan dat? Een gesprek tussen drie culturele (marketing)bazen. Kees van den Berg (directeur Nieuwe Nor), Yoram Reintjens (hoofd marketing PLT Theater) en Dana Nieuwenboom (manager marketing en communicatie Schunck) gaan in gesprek.

Kees: „Dat komt onder andere door ons aanbod. Het is sowieso lastig om jongeren naar het poppodium te krijgen. Uitgaan is tegenwoordig erg duur. Om ze toch binnen te krijgen, hebben we nu 16+ feesten.” Yoram: „Bij ons is het echt een vooroordeel, dat er alleen ouderen naar het theater komen. Kom hier maar eens kijken als Jay Francis optreedt, dan zie je vooral jonge mensen." Wat ook helpt, is laagdrempeligheid. Het is een populair woord, maar alle drie de managers zijn het erover eens dat het werkt. Dana: „Onze bieb zit op meerdere locaties. Daardoor raken mensen bekend met ons en zijn we nooit ver weg."

Het Louvre heeft een wereldberoemd werk uit de collectie uitgeleend aan het Rijksmuseum in Amsterdam. Het is pas de tweede keer dat het Parijse museum de sculptuur Slapende Hermaphroditus, een Romeins marmeren beeld uit de tweede eeuw, in bruikleen geeft. Het beeld dat in de zeventiende eeuw is verfraaid door Gian Lorenzo Bernini maakt in Amsterdam deel uit van de tentoonstelling Metamorfosen.

Eindhoven heeft er een nieuwe plek voor professionele creatieve makers bij. Aan de Ruysdaelbaan 106 is een voormalig kantoorpand omgebouwd tot een toekomstbestendig ateliergebouw met ongeveer vijftig werkruimtes. Het gebouw biedt een functionele én inspirerende omgeving waar makers hun praktijk kunnen starten, laten groeien en verder ontwikkelen.

De vraag naar betaalbare en passende werkruimtes is groot, vooral onder makers die aan het begin van hun beroepspraktijk staan. Daarom is 70% van de atelierruimtes bestemd voor startende makers, terwijl 30% wordt verhuurd aan gevestigde makers die bijvoorbeeld ervaring delen, bijdragen aan talentontwikkeling of een maatschappelijke rol vervullen. 

Tijdens ESNS 2026 stond de Business Dag, georganiseerd door ESNS en HellYes, volledig in het teken van de veranderende dynamiek tussen merken, festivals en live entertainment. In Brouwerij Martinus in Groningen kwamen professionals uit de muziek-, festival- en sponsorwereld samen om te reflecteren op marktontwikkelingen, data, samenwerking en de toekomstbestendigheid van partnerships. SponsorReport was aanwezig en deed verslag van de gesprekken, inzichten en discussies die samen een helder beeld schetsten van een sector in beweging.

Jordy Dik is in tien jaar tijd uitgegroeid tot een vooraanstaand figuur in de community art, met diverse onderscheidingen op zak. Hij werkt onder meer met vluchtelingen en met kinderen met en zonder beperking. Inclusief werken, stelt Dik, is niet ingewikkeld, maar methodes die tot kunst leiden zijn dat wel. Hij bouwt voorstellingen op met zijn ‘Relational Choreography’, waarin hij ook cursussen geeft.

Graag zou Dik zien dat zijn dansers in de toekomst een opleiding kunnen volgen aan dansacademies. ‘Als beleidsmakers échte gelijkwaardigheid en inclusiviteit willen, moeten ze meer maatwerk mogelijk maken.’ Het lastige is dat Compagnie Tiuri niet in bestaande hokjes past. Het subsidiesysteem laat niet toe dat Dik zijn performers betaalt. ‘Mijn droom is dat ál mijn dansers over vijf jaar een contract hebben. Dat is de toekomst. Dus als de minister van OCW mij uitnodigt op de koffie, dan ben ik er.’

In de afgelopen tien jaar is zowel de visie op cultuurfinanciering als de wijze van uitvoering aanzienlijk veranderd. Waar culturele initiatieven traditioneel gezien afhankelijk zijn van subsidies, heeft Brabant C een nieuwe koers ingezet. Dit heeft niet alleen geleid tot financiële verduurzaming van de sector, maar ook tot een mentaliteitsverandering. Wat is er precies veranderd, en wat kunnen we leren van deze aanpak? We lichten een drietal innovaties voor je uit waarin Brabant C een belangrijke rol heeft gespeeld.

Innovatie 1: Investeren versus subsidie. Innovatie 2: Zakelijke én artistieke leiding – een noodzakelijke balans. Innovatie 3: Publiek-private samenwerking: gedeeld belang, grotere impact. 

Bijna 1700 kunstenaars en makers zoeken elk jaar naar betaalbare werkruimte in Amsterdam. Dat is niet vreemd: ongeveer de helft van de beroepskunstenaars verdient minder dan het gemiddelde Nederlandse jaarsalaris en heeft daardoor weinig financiële ruimte voor een hoge huur. Een zeer beperkt aantal kunstenaars komt in aanmerking voor een gesubsidieerd atelier. Bovendien verwacht de gemeente tussen 2023 en 2026 13.000 vierkante meter aan atelierruimte te verliezen omdat er broedplaatsen verdwijnen, wat het vinden van een geschikte werkplek nog moeilijker maakt.

Hierdoor valt een grote groep jonge, beginnende kunstenaars buiten de boot. Zij belanden vaak in tijdelijke studio’s. Drie kunstenaars vertellen in Het Parool over hun zoektocht: ‘Soms denk ik: krijg ik morgen die e-mail dat we eruit moeten?’

Goed verduurzamings‑ en klimaatbeleid kan de Nederlandse festivalsector toekomstbestendig maken, maar een mix van klimaatverandering, regelgeving en het wegvallen van financiële kaders zet de toekomst ervan zwaar onder druk. Dat blijkt uit het adviesrapport ‘De toon maakt de muziek’ van het Nationaal Klimaat Platform (NKP). Het NKP roept de overheid op om festivals en dorpsfeesten expliciet in te zetten als proeftuinen voor klimaat‑ en energieoplossingen en beleid te formuleren dat de sector ondersteunt in plaats van belemmert.

Festivals en dorpsfeesten worden door het NKP gezien als motoren voor maatschappelijke vernieuwing en sociale cohesie. Ze vormen volgens het rapport een cruciaal onderdeel van het culturele landschap en fungeren als proeftuinen waar innovatieve oplossingen voor klimaat en energie worden uitgeprobeerd. Uit het onderzoek blijkt dat veel festivals al ver zijn in hun verduurzaming en als experimenteerruimte fungeren.

Thomas Groen (36) had zomaar tijdelijk directeur van een afgebroken theater kunnen zijn. Toen hij solliciteerde bij het Zaantheater, liep het onderzoek naar sloop en nieuwbouw of renovatie van het gebouw. Recent werd bekend dat de schouwburg blijft staan en daar is de Abcoudenaar blij om. Zijn doel voor de komende jaren: meer bezoekers met een biculturele achtergrond de zaal in krijgen.

Het is dé uitdaging waar Groens voorgangers en andere culturele instellingen zich al jaren voor gesteld zien. Zaanstad telt zo’n 180 nationaliteiten, maar dat is in de zalen niet te merken. „We kunnen ons nog niet op alle groepen richten, we moeten keuzes maken. Nu kies ik voor inwoners met een biculturele achtergrond. Het beste is om met scholen te beginnen." 

BNO heeft op 22 januari de zesde editie van het toonaangevende Dd, Dutch Designers Yearbook gepresenteerd. Gevat in een hardcover vormt de publicatie hét overzicht van een jaar Dutch design en belicht het relevante ontwikkelingen binnen het vak. Dit jaar is het thema Undercurrents. 

Dd Yearbook ’25–’26 kijkt zowel terug op het afgelopen jaar als vooruit naar de toekomst van de Nederlandse ontwerpwereld. Vanuit het thema Undercurrents worden hoopvolle tegenbewegingen in beeld gebracht waarmee de ontwerpsector reageert op de uitdagingen waar deze tijd ons voor stelt. Het boek staat bol van de voorbeelden van jonge én gevestigde ontwerpers die nieuwe perspectieven ontwikkelen op onderwerpen als duurzaamheid, technologie en samenleven.



Marco Gerris en Yasmin Hilberdink-Göker hebben van de gemeente een Andreaspenning ontvangen. Choreograaf Gerris vanwege zijn ‘grensverleggende inzet’ voor de Amsterdamse podiumkunsten en de talentontwikkeling bij jongeren, en Hilberdink-Göker voor het oprichten van de succesvolle Strijkkwartet Biënnale.

De Andreaspenning wordt toegekend aan personen die grote prestaties hebben verricht op sociaal, cultureel, maatschappelijk of economisch gebied voor Amsterdam. Ook personen die zich minimaal tien jaar als vrijwilliger voor een maatschappelijk doel hebben ingezet ontvangen de onderscheiding.

De musical Soldaat van Oranje draagt bij aan de culturele uitstraling van de gemeente Katwijk, laat het college van burgemeester en wethouders weten in een reactie op het stoppen van de musical. De productie zorgde ook al voor extra bezoekers en gaf een impuls aan de lokale economie, aldus de gemeente. "Daarmee leverde Soldaat van Oranje een bijdrage aan het culturele leven, zowel lokaal als regionaal."

Het Parktheater in Eindhoven is maandag uitgeroepen tot winnaar van de VVTP Theaterprijs 2025 in de categorie grote theaters. Directeur Giel Pastoor was aanwezig om de prijs in ontvangst te nemen. De vakjury roemt de brede uitgebalanceerde programmering en de technisch hoogwaardig uitgeruste zalen. Daarnaast krijgen de medewerkers van het Parktheater een pluim. ‘Van receptie tot kantoor en van horeca tot backstage straalt de organisatie op alle niveaus professionaliteit uit’, aldus de jury.

De Theater van het Jaarprijs wordt sinds 2010 uitgereikt tijdens Het Grote VVTP Theater Event van de Vereniging Vrije Theaterproducenten. Het Parktheater won de prijs in 2014 ook.

De online Bibliotheek is in 2025 weer gegroeid. Dat blijkt uit voorlopige cijfers die de KB deelt. Zowel het aantal uitleningen als de collectie nam toe. De online Bibliotheek is een dienst van de KB. In 2025 werden zo'n 9 miljoen titels geleend bij de online Bibliotheek: bijna 6 miljoen e-books en 2,9 miljoen luisterboeken. Het totaal aantal digitale uitleningen was ongeveer 5 procent hoger dan in 2024. Ook de collectie van de online Bibliotheek groeide in 2025. De collectie bevat nu bijna 50.000 e-books en bijna 17.000 luisterboeken.