Trends & Ontwikkelingen

BMG Rights Management heeft een copyrightzaak aangespannen tegen AI-bedrijf Anthropic, ontwikkelaar van de chatbot Claude. Volgens de uitgever zijn songteksten zonder licentie gebruikt bij het trainen van het model en worden beschermde lyrics ook in outputs gegenereerd. De zaak werd op 17 maart 2026 ingediend bij de federale rechtbank in het Northern District of California en sluit aan bij lopende procedures van andere muziekuitgevers tegen AI-bedrijven.

Door bewuste digitale keuzes te maken, kan de cultuursector de ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd een groter en divers publiek bereiken. Digitale culturele voorstellingen zoals (live)streams van opera-, toneel- en dansvoorstellingen bieden meerwaarde voor het publiek. Maar dit online aanbod kost ook energie en grondstoffen. 

Onderzoek van PHI Factory en DEN laat zien dat de extra CO₂‑uitstoot van online aanbod een fractie is van de totale milieu‑impact van voorstellingen. Daarmee zijn online voorstellingen een duurzame aanvulling op fysieke zaalvoorstellingen, mits ze efficiënt worden geproduceerd en verspreid.

De cultuursector verandert snel. Veel leden van de Kunstenbond combineren meerdere rollen tegelijk: optreden, lesgeven, produceren, ontwerpen of schrijven. Daarbij werken sommigen in loondienst, anderen zelfstandig, en regelmatig allebei. Ze checken contracten, onderhandelen over tarieven en auteursrechten en proberen scherp te blijven op ander rechten. Alles bij elkaar maakt het hun dagelijkse praktijk flexibel, hybride en soms onvoorspelbaar. 

Om beter aan te sluiten op de beroepspraktijk en realiteit van haar leden heeft de Kunstenbond besloten haar verenigingsstructuur te veranderen. De basis van de vereniging blijft bestaan, maar door de duidelijkere rollen en minder bestuurlijke lagen, komen besluiten sneller en transparanter tot stand. 

De Kunstuitleen West-Brabant in Bergen op Zoom sluit na 37 jaar de deuren. „Het was geen gemakkelijk besluit, maar de exploitatie is niet meer rond te krijgen.” Paul van Ginneken is voorzitter van de Kunstuitleen in de Lievevrouwestraat. Hij zag het einde langzaam naderen. „Het was onontkoombaar.” Er zijn te weinig mensen die een werk komen lenen. „Dat is al een aantal jaren zo. Dan komt het moment dat het ophoudt."

Het theaterlandschap is de laatste jaren diverser, persoonlijker en interdisciplinairder geworden. Acteurs noemen zichzelf vaker ‘makers’: ze creëren zelf het materiaal dat ze spelen. Dit is deels geboren uit noodzaak. Van oudsher hadden veel steden een eigen toneelgezelschap met een vast ensemble, waar acteurs na hun afstuderen bij terechtkonden. Die ensembles, en dus ook de vaste contracten, zijn grotendeels verdwenen. Meer acteurs moeten daarom als zelfstandig ondernemer hun eigen werk creëren.

Toneelscholen moeten inspelen op deze nieuwe realiteit, die andere kwaliteiten vraagt van nieuwe aanwas. Hoe doen ze dat? En gaat er niet ook iets van het klassieke ambacht van toneelspelen verloren? De Volkskrant ging langs bij vier toneelscholen om te kijken hoe dat tegenwoordig in zijn werk gaat, acteurs opleiden.

Schrijver en presentator Milouska Meulens (52) schrijft dit jaar het Kinderboekenweekgeschenk genaamd Terug naar de schoenenboom. Dat heeft boekenkoepel CPNB bekendgemaakt. De Kinderboekenweek wordt voor de 72e keer georganiseerd en vindt tussen 30 september en 11 oktober plaats. Illustrator en auteur Harmen van Straaten zit dit jaar 40 jaar in het vak en maakt het Prentenboek van de Kinderboekenweek. 

Het thema is dit jaar Spot aan!, met speciale aandacht voor zang, dans en theater. De week is bedoeld om kinderen te enthousiasmeren voor lezen. Het Boekenweekgeschenk heeft een oplage van ruim 300.000 exemplaren en klanten krijgen het cadeau in de boekhandel bij besteding van minstens 13,50 euro aan kinderboeken. 

Tijl Nuyts heeft de vijfde editie van de Vlaamse boekenprijs de Boon gewonnen. Met zijn eerste roman Grondwerk valt de Vlaamse schrijver (33) direct in de prijzen. Het boek vertelt het verhaal van een activistische naakte molrat die tunnels graaft onder Brussel. Grondwerk, dat is uitgegeven bij Atlas Contact, won in de belangrijkste categorie: fictie en non-fictie. Het boek kwam in juni 2025 uit en werd ook al genomineerd voor de Boekenbon Literatuurprijs (voorheen de AKO Literatuurprijs). Benny Lindelauf en Ingrid Godon winnen de Boon-jeugdliteratuurprijs voor het prentenboek De vrouw en zijn hoofd.

Het bioscoopbezoek stagneert in Nederland, maar filmtheaters met hun kwaliteitsfilm groeien juist als kool. Dat is vooral te danken aan filmclub Cineville. Het succes van de filmtheaters is niet los te zien van Cineville, de filmclub die vorig jaar ruim 2,5 miljoen kaartjes verkocht en na de Covid-pandemie groeide van 50.000 naar 118.000 leden. Die betalen ruim 20 euro per maand om onbeperkt films te zien bij de 78 aangesloten filmtheaters, waar ze 44 procent van de kaartjes kopen. Cineville-leden gaan per jaar 25 keer naar de film, de gemiddelde Nederlander 1,6 keer.

Het zwaartepunt is de Randstad, waar ruim 80 procent van de leden woont. Maar Cineville groeit ook elders, zegt directeur Samir Azrioual. „Een van onze nieuwste leden is bioscoop Cinecitta in Tilburg.” En in Europa: na België en Oostenrijk – onder de naam ‘nonstop kino-abo’ – begonnen ook Duitsland en Zweden na 2024 eigen Cineville’s op basis van Nederlandse software, marketing en expertise.

Na succesvolle eerdere edities opent Blind Walls Gallery opnieuw de deuren voor een nieuwe lichting artistiek talent. Met de jaarlijkse Talent Call gaat de organisatie op zoek naar vijf ontwerpers, illustratoren en kunstenaars uit Nederland en België die hun eerste grote mural willen realiseren.De Blind Walls Talent Call is opgezet als ontwikkeltraject voor makers die de stap naar de openbare ruimte willen zetten. Ook biedt het hen de kans om hun ervaring met het maken van een mural, oftewel een grote muurschildering, uit te breiden.

Vijf geselecteerde deelnemers krijgen de kans om in juli een grote muurschildering te realiseren op het terrein van Ploegendienst Festival. Daarnaast ontvangen zij een jaar lang begeleiding van een coach uit het werkveld, nemen ze deel aan workshops en krijgen ze ook de mogelijkheid om een eigen showcase te organiseren in Blind Walls Headquarters in Breda. Deze showcases bestaan uit een indoor mural, een artist talk en de uitgave van een gelimiteerde print.

De 39e editie van TEFAF Maastricht is afgesloten met meer dan 50.000 bezoekers tijdens de acht dagen durende beurs, wat in lijn is met alle post-corona edities. Voorafgaand aan de pandemie trok de internationale kunst- en antiekbeurs ruim 70.000 bezoekers. Institutionele betrokkenheid bleef groot met vertegenwoordiging van meer dan 450 musea, waaronder 67 patronaatsgroepen, wat de rol van TEFAF als ontmoetingspunt voor conservatoren, verzamelaars en wetenschappers wederom bevestigd.

Muze Misse is al jaren een begrip in Oss. De laatste editie heeft al plaatsgevonden, zonder dat iemand dat wist. Dit jaar blijft het Jan Cunen Park leeg in het weekend van 4 en 5 juli. De reden? De organisatoren willen groeien en dat gaat lastig in een park als dit. De organisatie heeft grote plannen voor een nieuw festival. 

Het organiseren van Muze Misse wordt niet alleen duurder (hogere tarieven voor beveiliging, productie en artiesten) maar ook logistiek ingewikkelder. Er moeten straten worden afgezet, waardoor ondernemers hinder ervaren en er onveilige situaties voor fietsers ontstaan. Mede daarom is het plan in de vorm die de organisatie voor ogen heeft niet haalbaar. 

Stichting RA*W introduceert State of Talent, een jaarlijks onderzoek naar de ervaringen van jong talent in de creatieve industrie. Het platform ziet al jaren dat het steeds lastiger wordt om het vak in te komen en er een toekomst in op te bouwen. Dit onderzoek brengt in kaart welke uitdagingen jonge professionals ervaren, wat hen drijft en hoe bureaus beter kunnen inspelen op hun behoeften.  Van de jonge professionals twijfelt 1 op de 3 of ze de komende 5 jaar nog in de branche zullen werken. 

Het nieuwe platform Up-To-Date-Cultuur is gelanceerd. Hiermee kunnen professionals in de podiumkunstensector tijdelijk van werkplek wisselen of een paar dagen meelopen bij een andere organisatie. Het doel: leren van elkaar, nieuwe inzichten opdoen en de sector als geheel versterken. p-To-Date-Cultuur opent letterlijk en figuurlijk de deuren tussen functies, disciplines en instellingen binnen de podiumkunsten. Met een vleugje humor – de look-and-feel is geïnspireerd op een datingsite – kunnen gebruikers gratis een profiel aanmaken, zakelijke matches vinden en berichten uitwisselen. De eerste stap is een online of live kop koffie om kennis te maken. Klikt het van beide kanten? Dan wordt een uitwisseling of meeloopdag gepland.

Ilonka van den Bercken start 1 april als directeur-bestuurder van MATZER Theaterproducties. Ze volgt Agnes Bolwiender op, die met pensioen gaat. ‘Ilonka van den Bercken brengt een rijke achtergrond mee vanuit de muziekwereld en sluit naadloos aan bij de artistieke ambitie en het ondernemerschap waarvoor MATZER bekend staat’, kondigt het gezelschap aan. Tot voor kort was Van den Bercken zakelijk leider van Stiftfestival, een negendaags internationaal kamermuziekfestival. Daarnaast was ze van 2023 tot 2025 zakelijk leider van Orkest De Ereprijs.

Onverschrokken verdedigers van de vrijheid van meningsuiting maken kans op de Arkprijs van het Vrije Woord. Dit jaar gaat de prijs naar ‘volksschrijver’ Erik Vlaminck. Hij wordt geëerd als consequent beoefenaar van begrijpelijke publieksromans en geëngageerde toneelstukken, die ook en vooral een stem geven aan minder bedeelden, kansarmen en verschoppelingen. De Arkprijs is een symbolische prijs. De naam van de winnaar wordt gegraveerd in een ark.

Heeft Reuters er goed aan gedaan het mysterie rondom Banksy te onthullen? Zijn anonimiteit is immers onderdeel van de kunst, en die wordt zo tenietgedaan. Daar komt bij: waarom zou een mysterie dat mensen troost biedt in rampgebieden als Gaza, Oekraïne of Parijs na de aanslagen in 2015 geen mysterie mogen blijven? En moet een kunstenaar die politiek beladen onderwerpen omzet in kunst juist niet extra beschermd worden?

Reuters heeft gelijk de ware identiteit van Banksy te onthullen: wie politieke statements maakt en niet voor vervolging hoeft te vrezen, moet durven te staan voor wat hij/zij uitdraagt. Bij dergelijke commerciële successen wordt binnen elke sector onderzocht wie er achter zit, dus waarom niet bij de miljoenenindustrie rondom Banksy, zijn management en menig kunstuitbater die aan zijn werk verdient? Als het om kunst gaat, wordt te vaak vanuit gegaan dat een kunstenaar meer mag. Dat het betreurd wordt dat het mysterie rondom Banksy nu is opgehelderd, toont hoeveel waarde er nog steeds wordt gehecht aan mystiek in de kunstwereld.

De genomineerden voor de Annie M.G. Schmidtprijs 2025 zijn bekend. Kleinkunst stoffig? Het cliché van de man achter de piano die gevoelige of geëngageerde liedjes zingt, klopt allang niet meer, zo toont de lijst met nominaties voor de Annie M.G. Schmidtprijs 2025. De zes kanshebbers op de prijs voor het beste theaterlied van het afgelopen seizoen zijn (relatief) jong, brengen muzikaal gelaagde nummers en verbinden daarin moeiteloos hun persoonlijk leven aan maatschappelijke thema’s als mantelzorg en oorlogsgeweld.

Op Wereldpoëziedag, heeft het Poëziecentrum bekendgemaakt dat Ester Naomi Perquin het Poëziegeschenk bij de Poëzieweek van 2027 zal schrijven. De Poëzieweek vindt plaats van donderdag 28 januari tot en met woensdag 3 februari van het volgende jaar en heeft het thema ‘Zwaartekracht’. 

BTS, Zuid-Korea's bekendste popgroep aller tijden, keert terug met een megaconcert in de hoofdstad Seoul. Jarenlang moesten fans het zonder hun idolen doen, omdat de leden hun militaire dienstplicht vervulden. Nu zijn ze terug en populairder dan ooit. BTS speelt al langer een rol als cultureel uithangbord van Zuid-Korea. Door samenwerkingen met grote merken en hun wereldwijde succes hebben ze bijgedragen aan het moderne imago van het land. Dat past in de strategie die is ingezet na de financiële crisis van 1997. Zuid-Korea besloot toen om cultuur als exportproduct te ontwikkelen. 

In Eindhoven is een schreeuwend tekort aan betaalbare atelierruimte. TAC – in de schaduw van het Philips Stadion – is een goed voorbeeld van hoe het wél kan: zo’n 63 ateliers zijn tegelijk ontwikkeld met de nieuwbouw van woontorens. De kunstenaars zijn dik tevreden. 

Wijnand Driessen laat een bezoekster binnen in zijn ruime atelier. Net als veel anderen die een werkruimte huren bij TAC, heeft hij de afgelopen jaren gewerkt in een oud schoolgebouw aan de Kronehoefstraat. „Hier is het veel fijner”, zegt hij. „We lopen makkelijker even bij elkaar binnen. ” Zijn atelier is een van de grotere. Net als de andere ‘TAC-genoten’ is hij hier in december 2025 ingetrokken, toen de ateliers – deels opgeknapt en deels nieuw gebouwd – werden opgeleverd. „Het is hoog en licht, ik kan hier letterlijk groter werken. Het is ook een veel betere plek om mensen te ontvangen.”

Online of offline zijn, dat is de vraag op het komende STRP Festival. Een groeiende voorhoede van jonge mensen verlangt naar echte ervaringen en verbinding. Deze editie wordt samen met hen gemaakt. Nadine Roestenburg is artistiek directeur van STRP, een festival voor digitale kunst, technologie en elektronische muziek dat twintig jaar geleden startte op Strijp-S. Roestenburg en haar team hebben uitgebreide gesprekken gevoerd met jonge mensen die tot Generatie Z (‘Gen Z’) worden gerekend.  „We hebben ervoor gekozen om ons te richten op Gen Z. Zij zijn de eerste generatie die volledig is opgegroeid in een online wereld."

Ondanks de negatieve kanten van technologie, zoals algoritmes die polarisatie in de hand werken, de verslavende werking van sociale media, datalekken en de politieke invloed van grote Amerikaanse techbedrijven, wil Roestenburg niet somberen. „Bij STRP kiezen we een positief-kritische insteek. In het festivalweekend willen we laten zien en ervaren hoe technologie kan verbinden in plaats van isoleren, en ons kan voeden in plaats van leegzuigen.”

Directeur Timo de Rijk van het Design Museum leefde drie jaar met de gedachte dat er een nieuw museumgebouw zou komen. De gemeente Den Bosch zette er uiteindelijk een streep door: met meer dan 56 miljoen euro zou dat te duur worden. De Rijk kijkt terug en vooruit.

„Ik heb ervan geleerd hoe de politiek werkt. Op het moment dat iedereen in de verdediging schiet, wil niemand meer bewegen. Als ik heel eerlijk ben, wordt het debat zelden op argumenten gevoerd. Er kwamen emoties bij kijken. Op basis van de argumenten vind ik het nog steeds een goede plek en een goed plan. Het museum komt er nu niet meer, en de huisjes moeten toch verdwijnen." Het gemeentebestuur vraagt De Rijk nu duidelijkheid over hoe het museum wil groeien en welke ruimte daarvoor nodig is. 

Voor het eerst heeft een in Nederland werkzame theatermaker de prestigieuze International Ibsen Award gekregen: Jaha Koo, verbonden aan Theater Utrecht. Het werk van de in Zuid-Korea geboren vernieuwer blinkt uit in ‘mededogen en vriendelijkheid, zo hard nodig in onze tijd’.

De Ibsen Award, bijgenaamd de ‘Nobelprijs voor Theater’, is een tweejaarlijkse prijs van de Noorse overheid voor ‘het geven van een nieuwe dimensie aan de wereld van het theater’. De in 1984 geboren Jaha Koo is de jongste winnaar van de prijs. ‘In een wereld waar groter en luider vaak gelijkgesteld worden aan beter, kiest Jaha het intieme, het delicate en het kleine’, staat in het vrijdag gepubliceerde juryrapport. ‘Bijna vergelijkbaar met een elegant kamerorkest, maar vaak met scherpe sociaal-politieke kritiek en diepgaande reflecties over identiteit, ontheemding en de uitholling van de democratie.’ Aan de Ibsen Award is een bedrag van 2,5 miljoen Noorse kronen verbonden, ruim 225 duizend euro. Onder de eerdere winnaars waren de toneelschrijvers Jon Fosse en Peter Handke, die beiden later de Nobelprijs voor de Literatuur wonnen.

Meterslange wandtapijten vol kleurrijke voorstellingen en glanzend garen: welkom in de wereld van de textielkunst. Een ooit uit de mode geraakte kunstvorm heeft zijn weg teruggevonden en is gewilder en geliefder dan ooit. Met de tentoonstelling Mens <3 Machine viert het Textielmuseum in Tilburg vanaf 28 maart 25 jaar technische weefinnovatie, creativiteit en een indrukwekkend cv aan internationale kunstprojecten.

Hoewel Tilburg niet meer op grote schaal stoffen produceert, huist er in de stad een waar textielparadijs: het TextielLab, de weverij van het Textielmuseum, gevestigd in de oude fabriek van wollenstoffengigant Mommers & Co. Al 25 jaar worden hier baanbrekende weeftechnieken toegepast. Het TextielLab verwierf internationale faam.

In mei 2026 start in Den Haag het programma Culture Connect, een gezamenlijk initiatief van vijf culturele instellingen: Nederlands Dans Theater, Residentie Orkest, PAARD, Beelden aan Zee en Het Nationale Theater. Het programma richt zich op young professionals van circa 20 tot 40 jaar uit het bedrijfsleven en de overheid en moet hun betrokkenheid bij het culturele leven in de stad structureel vergroten.

De deelnemende organisaties bieden hun medewerkers toegang tot een reeks gezamenlijke culturele avonden, waarin kunst, maatschappelijke thema’s en netwerken worden gecombineerd. Volgens de initiatiefnemers moet het programma bijdragen aan talentbinding, publieksverjonging en een sterkere relatie tussen de culturele sector en het Haagse bedrijfsleven.

Gitarist, componist en bandleider Reinier Baas (40) krijgt de Boy Edgarprijs, de meest eerbiedwaardige Nederlandse prijs voor jazz. De jury noemt Baas een veelzijdig fenomeen en een authentieke vernieuwer die „complexe muziek voor een breed publiek toegankelijk maakt”. Baas zoekt volgens de jury verbinding met andere muziekgenres en kunstvormen en is een aansprekend voorbeeld, dat jonge musici beïnvloedt en „de weg wijst”.

De islamitische revolutie in 1979 maakte een einde aan de levendige muziekwereld in Iran. Nu probeert de Iraans-Nederlandse Katayoun Arian de stukken bij elkaar te zoeken. Als dj Katayoun wijdt ze zich al twintig jaar aan het verzamelen, onderzoeken en draaien van de krachtige vrouwenstemmen van Radio Teheran uit de jaren zestig, de Iraanse jazzpop van de jaren zeventig, de scene van Iraanse ballingen in Los Angeles uit de jaren tachtig en negentig (ook bekend als ‘Tehrangeles’), de opzwepende trance-ritmes van het sjiitische Asjoera-feest en meditatieve soefi-achtige klassieken waarvan de teksten eeuwen terug gaan.

De kunstwereld lijdt vooralsnog niet onder de onrust in de wereld. De organisatie van TEFAF meldt in een persbericht, onder de titel ‘Topkwaliteit en sterke herkomst zorgen voor vroege miljoenenverkopen op TEFAF Maastricht’, zijn blijvende aantrekkingskracht als beurs voor kunst, antiek en design. Ondanks een complexe mondiale context blijft de belangstelling voor het verzamelen van kunst onverminderd sterk. 

Namens het Executive Committee van TEFAF Maastricht zegt Boris Vervoordt: “Wat we deze week in Maastricht zien, is een krachtige herinnering dat de belangstelling voor grote kunstwerken blijft groeien. De vroege aankopen bevestigen dat verzamelaars, zelfs in onzekere tijden, sterk betrokken blijven bij het verwerven van werkelijk uitzonderlijke werken.”

Speciaal voor de Boekenweek schrijven 44 schrijvers uit verschillende generaties teksten over objecten en kunstwerken in vijftien musea. Zo werpen schrijvers een blik op de kunstwerken, om zo te vergelijken hoe verschillende generaties tegen hetzelfde kunstwerk aankijken. Dit sluit nauw aan bij het thema van de Boekenweek: Mijn Generatie. Meerdere schrijvers belichten hetzelfde kunstwerk vanuit hun eigen generatieperspectief. De Boekenweek en de Museumvereniging verbinden op deze manier literatuur met beeldende kunst tijdens de Boekenweek. 

Op 8 en 9 mei 2026 organiseert Kunsten ’92 het tweedaagse programma Satellite BEYOND – Fair Practice Design Sprint. Dit evenement is onderdeel van het Europadag-programma van DutchCulture | Creative Europe Desk NL, European Cultural Foundation, EIT Culture & Creativity en Kunsten ’92. Vanuit heel Europa gaan kunstenaars, culturele professionals, beleidsmakers en fondsen samen een centrale vraag verkennen: Wat betekent fair practice in arbeidsverhoudingen in de huidige Europese context?

De VriendenLoterij is vanaf 2026 maatschappelijk partner van Buma Cultuur. De samenwerking wordt zichtbaar bij verschillende initiatieven en evenementen van Buma Cultuur, waaronder de jaarlijkse uitreiking van de Buma Awards in juni en de Buma NL Awards in september. Daarnaast verbindt de VriendenLoterij zich als maatschappelijk partner aan de Buma Music Academy. Het partnership is in eerste instantie aangegaan voor 2026, met de intentie om de samenwerking de komende jaren verder uit te bouwen.

Spotify heeft op 12 maart de editie 2026 van het jaarlijkse Loud & Clear-rapport gepubliceerd, waarin het streamingplatform inzicht geeft in de wereldwijde royalty-uitkeringen. Volgens het rapport betaalde Spotify in 2025 meer dan $11 miljard uit aan de muziekindustrie, waarmee het totaal aan lifetime payouts oploopt tot bijna $70 miljard. De uitkeringen stegen met meer dan 10% ten opzichte van een jaar eerder, volgens Spotify ruim boven de groei van andere inkomstenbronnen in de muziekindustrie, die rond 4% lag. Ongeveer de helft van alle royalty’s werd gegenereerd door onafhankelijke artiesten en labels.