Trends & Ontwikkelingen

De overtreffende trap van welkom zijn, is ergens thuis horen. Niet een stoel aan de tafel bijschuiven, maar samen een nieuwe tafel bouwen. Het is de metafoor die Noor Sloterdijk gebruikt als ze praat over het creëren van gelijkwaardigheid in de culturele sector, over hoe je gemeenschappen uit je omgeving die nu geen onderdeel uitmaken van je organisatie, daadwerkelijk betrekt. Een gedachte die raakt aan de kern van waar het bij diversiteit en inclusie daadwerkelijk om draait.

Sloterdijk is specialist Diversiteit & Inclusie bij LKCA, penvoerder van de Code D&I. Samen met haar collega Sakina Saouti, communicatieadviseur bij LKCA, helpt zij de museumsector bij het implementeren van de gedragscode. En dat vraagt om tijd en toewijding. Want ondanks dat het grootste deel van de musea de Code omarmt (uit de meest recente Museumcijfers blijkt dat 80% van de musea aangeeft de code te gebruiken), is de stap van theorie naar praktijk geen vanzelfsprekendheid. “Musea hebben de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet”, begint Saouti. “Nu is het belangrijk om de code niet langer alleen projectmatig toe te passen, maar onderdeel te maken van de missie en visie van de organisatie.” Die omslag vraagt om een cultuurverandering die door alle lagen van de instelling heen moet sijpelen. “Je moet diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid echt in je visie en missie integreren”, benadrukt Sloterdijk. “Want die zijn de toetssteen voor alles wat je doet. Als je het tot de kern van je organisatie maakt, wordt het niet iets waar je je telkens voor moet verantwoorden, maar onderdeel van de dagelijkse gang van zaken.”

De Faculteit ITC van de Universiteit Twente in Enschede is onderscheiden met de Abe Bonnema Architectuurprijs 2025. Vrijdag ontving Civic Architects de prijs en het bijbehorend geldbedrag van 50.000 euro uit handen van Ed Nijpels, voorzitter van de ir. Abe Bonnema Stichting. Volgens de jury is het onderkomen van de faculteit International Institute for Geo Information Sciences een prestatie van uitzonderlijke, hoogwaardige architectonische kwaliteit, die toekomstige generaties inspireert en tot voorbeeld strekt.

De wereldwijde auteursrechtencollecties zijn in 2024 met 7,6% gestegen naar €13,97 miljard, waarmee de sector voor het eerst boven de grens van €5 miljard aan digitale inkomsten uitkomt. Dat blijkt uit het Global Collections Report 2025 van CISAC, de internationale koepel van auteursrechtenorganisaties. De groei is met name toe te schrijven aan streaming en het herstel van live-evenementen, maar CISAC waarschuwt voor toenemende complexiteit in het digitale domein en de impact van generatieve AI op toekomstige verdienmodellen.

Het rapport wijdt een aparte sectie aan generatieve AI. CISAC benadrukt dat AI-bedrijven “structureel gebruikmaken van beschermd werk” terwijl passende regelgeving ontbreekt. De organisatie ziet risico’s in zowel marktontwrichting (vervangende creatie) als in data-matching, waar synthetische output het identificeren van origineel werk kan bemoeilijken. CISAC roept beleidsmakers op tot “bindende transparantie- en compensatieregels” voor het gebruik van trainingsdata. 

De macht in de luxemode verschuift langzaam naar China. Niet alleen omdat Chinese consumenten veel te besteden hebben, maar ook omdat Chinese ontwerpers steeds meer hun stempel drukken op het modebeeld. Luxemerken hebben hun zinnen gezet op de Aziatische consument, en dan met name de rap groeiende Chinese middenklasse. 40 procent van de luxetassen en -kleren wordt namelijk aan welvarende Chinezen verkocht. 

Shanghai is uitgegroeid tot een internationale modestad die wordt vergeleken met Parijs. Ontwerpers combineren moderne technologie zoals AI met traditionele Chinese stijlen, waaronder invloeden uit het oude keizerrijk. Deze mix van innovatie en erfgoed trekt veel aandacht van internationale merken en consumenten. De stad investeert in mode-evenementen en creatieve industrieën om haar positie als trendsetter te versterken.

Een culturele topvoorziening moet het worden voor de regio, de nieuwe vestiging van het Rijksmuseum in Eindhoven. Over zes tot acht jaar moet het museum de deuren openen, in het park vlakbij de TU/e. Studio040 peilde de stemming onder inwoners. "Dit is echt de moeite waard." “Eindelijk iets onder de rivieren”, vertelt een man met grijs haar. 

Met de nieuwe vestiging wil het Rijksmuseum haar grote collectie beter onder de aandacht brengen. Tegelijkertijd had het groeiende Eindhoven al langer de wens om een nieuwe culturele voorziening met internationale allure te realiseren. Het nieuwe museum gaat zich vooral richten op het ‘maakproces’ van kunst.

Auteurs zonder uitgever krijgen deze winter op meerdere plekken in het land de kans om hun boek in te leveren voor de collectie van de Bibliotheek Utrecht. De Bibliotheek Utrecht opende dit jaar als een van de eerste bibliotheken in Nederland een speciale collectie voor onuitgegeven auteurs. In deze collectie worden boeken opgenomen die niet via de reguliere uitgevers zijn verschenen, maar volgens de makers wel klaar zijn om gelezen te worden. Lezers kunnen de werken lenen zoals in andere bibliotheekboeken.

Naast de vaste inleverdagen in Utrecht organiseert de bibliotheek in december en januari extra inlevermomenten in Amsterdam, Amersfoort en Groningen. Daarmee wil de bibliotheek de drempel verlagen voor auteurs voor wie Utrecht minder goed bereikbaar is.

Voor Tjeerd Royaards zijn er twee vereisten om een politieke cartoon te gaan tekenen. Nummer één: het moet een onderwerp zijn waar hij zich kwaad om maakt of over opwindt, en twee: hij moet inspiratie hebben om dat onderwerp ook daadwerkelijk in een beeld te vatten.

Aan beide criteria was voldaan die dag eind mei, dus ging hij aan de slag. De cartoon over de Israëlische president Benjamin Netanyahu en de rode lijn stond op 30 mei in Trouw en leverde hem vrijdag de European Cartoon Award op. Dat is een jaarlijkse prijs voor politieke cartoons die gepubliceerd zijn in Europa. Dit jaar werd de winnende cartoon van Royaards geselecteerd uit ruim vierhonderd inzendingen uit meer dan dertig landen.

De kunst- en etnograficacollectie van architect Aldo van Eyck (1918-1999) en zijn echtgenote Hannie van Roojen (1918-2018) heeft inclusief veilingkosten 2,85 miljoen euro opgebracht, bijna drie keer de verwachte opbrengst. Dat heeft Veilinggebouw De Zwaan in Amsterdam, waar de meer dan duizend voorwerpen woensdag en donderdag werden geveild, bekendgemaakt. Michiel Boerma, bij De Zwaan verantwoordelijk voor de Tribal Art, noemt de Van Eyck-veiling het onbetwiste hoogtepunt uit de lange geschiedenis van het veilinghuis. 

Van Eyck, bekend van het in 1960 voltooide Burgerweeshuis in Amsterdam, is vaak de belangrijkste naoorlogse architect van Nederland genoemd. Zijn kunst- en etnograficaverzameling vormde voor hem een inspiratiebron in zijn zoektocht naar een universele beeldtaal. 

Tido Visser stopt per 1 januari als artistiek directeur van het Nederlands Kamerkoor, na meer dan 12 jaar leiding. Hij voerde veranderingen door die het koor financieel en artistiek versterkten, onder meer door programma’s met actuele verhalen. Visser bracht het koor van grote bezuinigingen naar een internationaal erkend ensemble. Hij vertrekt om ruimte te maken voor vernieuwing.  

Eindhoven krijgt eindelijk een dependance van het Rijksmuseum dankzij burgemeester Jeroen Dijsselbloem, die intens lobbyde bij Rijksmuseum-directeur Taco Dibbits en regionale partners. De stad kiest een locatie langs de Dommel, dicht bij de universiteit en het station, en partners zoals ASML en Philips helpen met financiering en ruimte. Er komt geen dure aankoop van kunstwerken, omdat het Rijksmuseum zijn rijke collectie uit Amsterdam kan putten. Een haalbaarheidsonderzoek schat 150.000 tot 200.000 bezoekers per jaar, met een beoogde opening in 2035.

De Verkadefabriek en Willem Twee in Den Bosch gaan onder de naam Puls samenwerken op het gebied van jazz. Arjan Timmermans gaat de programmering voor de muziekpodia verzorgen. „De samenwerking ontstond na het vertrek van Tim Sprangers en Koen Graat, de programmeurs van Willem Twee en de Verkadefabriek. Den Bosch is een echte jazzstad. Door samenwerking van de podia kun je een krachtig programma samenstellen. Je versterkt elkaar in plaats van dat je met elkaar concurreert.”

Eén keer in de maand een beginnende of professionele cabaretier naar Geldrop halen; dat was drie jaar geleden het idee van een groep cabaretliefhebbers. Na zo’n dertig optredens is de conclusie dat cabaret in Geldrop zeker in trek is, maar de organiserende stichting Cabarethuis heeft het lastig om financieel uit te komen. 

Waar zitten de knelpunten? „De hoge gages. Ook van de mindere goden in het cabaretcircuit”, zegt Renny de Bruyn (78). Hij is een van de vijf initiatiefnemers van het Cabarethuis. Daar komt bij dat de financiële ondersteuning van de Weeffabriek zelf gering is, vindt De Bruyn: „We willen heel graag door en ook de Weeffabriek is positief. Maar dan moeten we wel financieel meer ruimte krijgen.”

De Nederlandse afdeling van McDonald’s is zo geschrokken van al het negatieve commentaar op een grappig bedoelde kerstcommercial die met AI is gemaakt dat het spotje van YouTube is gehaald. De kritiek op het gebruik van AI in de creatieve sector is bepaald niet nieuw: Coca-Cola kreeg er bijvoorbeeld zowel vorig jaar als dit jaar mee te maken. Toch lijken de bedenkers van het McDonald’s-spotje erdoor te zijn overvallen.

De P.C. Hooft-prijs 2026 voor verhalend proza is voor Anja Meulenbelt, meldt het organiserende Literatuurmuseum. De prijs wordt jaarlijks toegekend aan een Nederlandse auteur van verhalend proza, beschouwend proza of poëzie. 

Meulenbelts bekendste boek is het autobiografische De schaamte voorbij uit 1976. Meulenbelt schrijft behalve boeken ook artikelen en pamfletten. Ze geeft ook lezingen en was lid van de Eerste Kamer voor de SP. Daarnaast zette ze zich in voor de volgens haar structurele benadeling van vrouwen in de literatuur. De P.C. Hooft-prijs bestaat sinds 1947, het jaar waarin de driehonderdste sterfdag van Pieter Corneliszoon Hooft werd herdacht. De prijs, waaraan een bedrag van 60.000 euro is verbonden, wordt in mei uitgereikt. 

Het vertrouwen in de politiek en democratie staat onder druk. Welke rol speelt het stemsysteem daarin? En in hoeverre heeft ontwerp hier invloed op? Dat is wat ontwerper en onderzoeker Tara Karpinski onderzoekt binnen haar Professional Doctorate (PD). “Ik denk dat design ons kan helpen om kritisch te kijken naar ontwikkelingen in democratische processen.” Tara’s PD-onderzoek heet Design for Collective Decision-Making. Ze legt uit: “Ik onderzoek de rol van interface-ontwerp in het vormgeven van democratie. Hoe speelt ontwerp een rol in de manier waarop we samen beslissingen nemen? Ontwerpers moeten een briefing van een beleidsmaker vertalen, en de vraag is hoeveel macht ontwerpers hebben en hoe zij die macht uitoefenen.”

Afgelopen juli werd Pocket Concerts gelanceerd: een reeks van intieme optredens door toonaangevende musici van jazz en global music voor een breed publiek. Na een succesvolle start durft initiatiefnemer Arjan Went van World of Jazz met ambitie vooruit te kijken: “Dankzij Pocket Concerts bereiken sommige artiesten nu al een publiek dat twee en een half keer zo groot is als bij een regulier optreden. Waarom zou dat niet kunnen doorgroeien naar tien keer zo veel?”

Over capaciteitsproblemen hoeft het project zich in ieder geval geen zorgen te maken. Pocket Concerts zijn namelijk opnames van korte optredens door vooraanstaande musici. Die opnames vinden plaats op de redactieruimte van World of Jazz en de Concertzender, om vervolgens via onder meer YouTube te worden verspreid. Het idee voor dit concept kwam van Arjan Went, programmaleider van World of Jazz – het jazzplatform van de Concertzender. Hij liet zich inspireren door de Tiny Desk Concerts van de Amerikaanse omroep NPR. 

Vanaf januari 2026 zal GreenBeat Nexus, het nieuwe consortium dat begeleiding, training en financiële steun biedt om de groene transitie en de ecologische duurzaamheid van de muzieksector te bevorderen, tot 2029 € 3,6 miljoen verdelen over ten minste 60 projecten van derden. Creative Europe ondersteunt de vergroening van de muzieksector met GreenBeat Nexus. Het programma ondersteunt duurzame werkwijzen in productie, live-evenementen, tournees en digitale distributie.

Kunstenaar Nnena Kalu (59) heeft op 9 december de prestigieuze Turner Prize gewonnen voor haar kleurrijke tekeningen en sculpturen. De Turner Prize is de grootste hedendaagse kunstprijs die in Groot-Brittannië wordt uitgereikt. De jury roemt Kalu’s kunstwerken om hun expressiviteit en kracht. Kalu maakt hangende sculpturen, gewikkeld in allerlei materialen zoals kleurrijke linten, touwen en videobanden. Haar tekeningen zijn verwant aan haar gewikkelde sculpturen: ze tekent tornado-achtige spiralen en vortexen.

In 2021 werd een soortgelijke organisatie, Project Art Works in Hastings, genomineerd voor de Turner Prize. Dat nu een kunstenaar uit een dergelijk atelier eigenhandig de prijs ter waarde van 25 duizend pond (28 duizend euro) in de wacht sleept, is een duidelijk emancipatoir signaal van de jury.

Een jaar na zijn benoeming tot EU-commissaris voor Intergenerationele Rechtvaardigheid, Jeugd, Cultuur en Sport – een veeleisende en transformatieve portefeuille, zoals hij het zelf noemt – zei Glenn Micallef in een interview met de Malta Independent dat hij zich richt op het creëren van betere bescherming voor kunstenaars en een grotere rol voor jongeren in de beleidsvorming. "AgoraEU, ons toekomstige financieringsprogramma, zal sterk de nadruk leggen op het respecteren en verbeteren van de arbeidsomstandigheden van kunstenaars, en ervoor zorgen dat degenen die van EU-gelden profiteren kunstenaars eerlijk behandelen."

Op 1 december begon het Eye Filmmuseum een ingrijpende reorganisatie om financieel orde op zaken te stellen. Stevig ingrijpen blijkt nodig om de rekeningen nog te kunnen betalen. Een interview met Bregtje van der Haak, directeur, in de NRC. „Het is ontzettend pijnlijk dat we een aantal van onze mensen moeten laten gaan.” Circa dertig voltijdfuncties worden geschrapt, waardoor onder andere tien vaste posities komen te vervallen. Ook wordt er 15 procent minder films vertoond in het museum.E erder dit jaar, bij het opstellen van de jaarrekening van 2024, werd duidelijk dat de financiële problemen van Eye zo groot waren dat stevig ingrijpen onvermijdelijk was.

Op 9 december is de nieuwe young artist in residence van de Muziekzomer Gelderland 2026 bekend gemaakt. Tijdens een besloten concert voor vrijwilligers en vrienden van de Nationale Jeugdorkesten Nederland (NJON) is bekend gemaakt dat cellist Douwe Eisses deze bijzondere rol zal vervullen. Hij ontving daarbij de BNG Muziekprijs 2025 uit handen van Jannewietske de Vries, bestuurslid van het BNG Cultuurfonds en burgemeester van Súdwest-Fryslân. In deze rol kan Douwe dankzij de prijs van het BNG Cultuurfonds een grote sprong maken in zijn carrière als makend en uitvoerend musicus. De BNG Muziekprijs wordt sinds 2018 jaarlijks uitgereikt aan de nieuwe young artist in residence van de Muziekzomer Gelderland. 

De Young Talent Award in het Rosa Spier Huis is in een paar jaar tijd veranderd van een breed muzikaal experiment tot een strak afgebakende wedstrijd waarin jonge makers echt kunnen shinen. Waar de eerste editie nog werkte als een soort muzikale grabbelmand, van alles wat, heeft de organisatie de koers inmiddels duidelijker uitgezet. De afgelopen twee jaar draait het volledig om singer-songwriters, en dat blijkt precies het soort format waarin de prijs functioneert.

De line-up van dit jaar leverde een finale op die compact was, maar absoluut niet eentonig. zes artiesten, zes stijlen, zes manieren om het singer-songwriterschap in te vullen. Maria Pedano, de winnares, bracht een optreden dat precies liet zien waar haar kracht ligt: helder, gecontroleerd, en zonder poespas. 

Op 11 november kwamen ruim 200 toezichthouders, bestuurders, directeuren en andere betrokkenen uit de culturele sector samen in Utrecht om te praten over mogelijke aanpassingen van de Governance Code Cultuur. En om het gesprek samen te voeren over wat goed bestuur en toezicht vraagt in de praktijk, waar het schuurt en hoe we daar samen mee omgaan. Cultuur+Ondernemen kijkt terug op deze dag vol waardevolle inzichten, open gesprekken en eerlijke vragen.

Op maandag 15 december vindt in TivoliVredenburg in Utrecht het AI-congres Music Next plaats. Na het succesvolle eerste congres in 2024 organiseren BumaStemra, Sena en NVPI Muziek de tweede editie met als centrale vraag: AI – een vloek of een zegen? In diverse panels en keynotes delen makers, producenten, AI-experts en juristen hun visie op de impact van AI op muziek, waar technologische ontwikkelingen, juridische uitspraken en samenwerkingen tussen AI-bedrijven en de muziekindustrie elkaar in hoog tempo opvolgen.

Het wereldberoemde stripboekenfestival van Angoulême is afgelast na een massaal gesteunde girlcott van stripboekenschrijfsters en collega’s uit de sector. De ‘girlcott‘ heeft gewerkt: het Festival international de la Bande Dessinée d’Angoulême is afgezegd. Vorige week viel het doek definitief voor de editie van 2026 van het wereldberoemde stripfestival, dat sinds 1974 in januari in het West-Franse stadje Angoulême plaatsvindt. 

Dit nadat bijna 300 stripboekenschrijfsters en collega’s uit de sector half november een girlcott (naar boycott) hadden gesteund wegens zorgen omtrent toxisch management en onveilige situaties voor vrouwen. Ook grote namen als Anouk Ricard, die vorig jaar de Grand Prix van het festival won, steunen de girlcott. De oproep volgde op een door 2.500 mensen ondertekende petitie waarin afgelopen april ook al werd opgeroepen tot het afgelasten van het festival.

De Nederlandse schrijver, singer-songwriter en scenarist Tomias Keno heeft tijdens het Dubai Future Forum van 19 november de Future Stories Award 2025 gewonnen. Hij kreeg de prijs voor zijn Engelstalige sciencefictionverhaal Above a Simulated Nile. Keno nam de glazen bokaal in het Museum of the Future in ontvangst.

De Future Stories Award eert verhalen die nieuwe generaties futuristen en creatieve denkers weten te inspireren. Keno was door de organisatie uitgenodigd om het tweedaagse forum bij te wonen en mocht daar persoonlijk de glazen trofee in ontvangst nemen.

De Kees Holierhoek Scenarioprijs is op 9 december voor de 16e keer uitgereikt aan de scenarioschrijver van het beste Nederlandstalige scenario voor een tv-dramaserie. De vakprijs van € 25.000 ging dit jaar naar Willem Bosch, schrijver van EEN VAN ONS. Deze miniserie van 6 afleveringen, geïnspireerd op de moord op Marianne Vaatstra, werd geproduceerd door CANAL+.

Het College van Rijksadviseurs (CRa) is gestart met de zoektocht naar een nieuwe Rijksbouwmeester. Deze persoon volgt Francesco Veenstra op, die in september volgend jaar afscheid neemt in deze functie. De Rijksbouwmeester adviseert gevraagd en ongevraagd het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en het Rijksvastgoedbedrijf, en leidt het veertig medewerkers tellende Atelier Rijksbouwmeester.

Belangenorganisatie de Kunst van Brabant (dKvB) is naarstig op zoek naar een nieuwe voorzitter. Voor de huidige voorzitter Ap de Vries zitten er eind dit jaar twee termijnen op en het statuut van de vereniging staat geen derde termijn toe. Pogingen om een opvolger te vinden, hebben tot nu toe geen resultaat opgeleverd.

Het opvullen van die vacature is urgent omdat de vereniging een ambitieus beleidsplan heeft opgesteld voor het jaar 2026. Het komende jaar wil dKvB haar invloed blijven uitoefenen op het provinciaal cultuurbeleid. Onder meer gaat het om een herijking van het subsidiebeleid voor de professionele kunsten. Over het verloop van de subsidietoekenning voor de periode 2025-2028 bestaat onder kunst- en cultuurmakers veel frustratie en boosheid, zo blijkt uit het beleidsplan van dKvB. De organisatie hoopt te bereiken dat voor de periode na 2028 een regeling kan worden opgetuigd, en uitgevoerd, zonder dat er opnieuw gedoe ontstaat.

De Kunstenbond en NAPK presenteren de resultaten van een sector breed tevredenheidsonderzoek onder 497 medewerkers en zzp’ers in de sector Toneel en Dans. Uit de 0-meting, uitgevoerd door DUO Market Research, blijkt dat werknemers opvallend tevreden, betrokken en trots zijn op hun werk. De algemene tevredenheid krijgt een 8,7, ruim boven de benchmark Cultuur (8,1). Medewerkers waarderen vooral samenwerking, sfeer, inhoud van het werk en de werkomstandigheden. Maar liefst 79% zou opnieuw voor dezelfde werkgever kiezen. Veel genoemde knelpunten zijn de werkdruk, doorgroeimogelijkheden, salaris en zeggenschap over arbeidsvoorwaarden. Op deze punten wordt relatief laag gescoord.

Aan de rand van het Marktplein in Apeldoorn moet een theaterzaal van Orpheus komen. Tenminste: dat is het plan van de schouwburg, gemeente en een projectontwikkelaar. Het kleine theater moet nieuwe groepen mensen aantrekken. Het is onderdeel van een groter plan voor de zuidrand van het Marktplein en het gebied erachter. Orpheus wil graag het ‘maakklimaat’ in Apeldoorn – de professionele creatieve sector – versterken. Onder meer door makers meer mogelijkheden te bieden, zoals plekken om nieuwe producties op de planken te brengen.

De Pont Museum in Tilburg kondigt met trots een belangrijke stap aan in het toegankelijker maken van hedendaagse kunst: vanaf vrijdag 2 januari 2026 krijgen alle bezoekers tot en met 26 jaar gratis toegang tot het museum. Hiermee wil het museum een nieuwe generatie kunstliefhebbers inspireren. Met deze stap roept De Pont Museum jongeren op om de rijke wereld van hedendaagse kunst te ontdekken. Of je nu studeert in Tilburg, in de regio woont, of gewoon op bezoek bent. Ook blijft De Pont Museum op donderdagvond gratis toegankelijk voor iedereen.