Trends & Ontwikkelingen

Een nieuwe reeks initiatieven kan opnieuw rekenen op financiële ondersteuning van de gemeente. Eerder ontvingen al 94 partijen subsidie voor hun activiteiten dit jaar; in deze tweede ronde komen daar nog eens 73 bij. 

In deze ronde ontvangen 73 partijen subsidie voor hun activiteiten in 2026, goed voor een totaalbedrag van 397.404 euro. Eerder werd al 790.000 euro toegekend aan 94 partijen. De grote belangstelling voor het cultuurbeleid blijft daarmee duidelijk. Tegelijk betekent dit dat het beschikbare budget over steeds meer aanvragers moet worden verdeeld, waardoor niet alle ingediende plannen volledig kunnen worden gehonoreerd. Alle aanvragen worden beoordeeld op basis van vaste criteria. Initiatieven die het beste aansluiten bij de regelingen en het beleid krijgen de hoogste beoordeling.

In deze tweede ronde zijn subsidies toegekend in de volgende categorieën: Samen Cultuur Maken, Culturele Projecten met een Stedelijk Belang, Culturele Activiteiten in de Dorpen en Wijken, Creatieve Talenten en Makers. 

Het Van Gogh Museum in Amsterdam en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben goede voortgang geboekt in het mediationtraject om uit de impasse over subsidiëring te komen. Dat liet het museum dinsdag weten. De twee partijen zouden elkaar komende vrijdag treffen in de rechtszaal, maar die zaak is aangehouden. “Hoewel nog een aantal details nader moet worden afgestemd, zien beide partijen voldoende basis om de gesprekken voort te zetten en tot een definitieve oplossing te komen”, meldt een woordvoerder.

De zaak draait om geld dat het museum nodig zegt te hebben voor een renovatie. Die zou 104 miljoen euro kosten. De overheid geeft het Van Gogh elk jaar 8,5 miljoen reguliere subsidie, maar zou die moeten optrekken naar 11 miljoen. Volgens het Van Gogh wil het ministerie dat niet, waardoor het museum een jaarlijks tekort zou krijgen van 2,5 miljoen euro. OCW vindt dat er voldoende geld naar het museum gaat.

De twaalf provincies steunen de nieuwe Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. De wet erkent dat sterke en toegankelijke bibliotheken een gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn van Rijk, provincies en gemeenten. Dat is een goede basis. Tegelijk moeten we realistisch zijn over de uitvoering. Dat zei het IPO, bij monde van gedeputeerde Tijs de Bree donderdag tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer.

Het VNG-ringenmodel dat de culturele infrastructuur beschrijft van grote, middelgrote en kleine gemeenten, dateert uit 1996. Culturele infrastructuur is daarbij een verzamelnaam voor allerlei voorzieningen: organisaties, activiteiten, netwerken en diensten die gericht zijn op het bevorderen, aanbieden of ondersteunen van kunst, cultuur en erfgoed binnen een gemeenschap. Deze voorzieningen worden doorgaans afgestemd op de behoeften van een lokale of regionale samenleving.

Het VNG-ringenmodel is tussentijds een aantal keer geactualiseerd, maar krijgt nu 2026 een echte vernieuwingsslag. In een whitepaper wordt ingegaan op: de uitgangspunten van het model, de uitgangspunten voor herziening van het model, het ringenmodel 2.0, voor gemeenten met een culturele centrumfunctie en voor gemeenten zonder culturele centrumfunctie, twee typologieën en ook grijs gebied.

In de Staat van het Onderwijs 2026 laat de Onderwijsinspectie opnieuw zien dat de noodzakelijke kwaliteitsverbetering op het gebied van taal, rekenen en burgerschap uitblijft. Er is nog geen trendbreuk zichtbaar in de ontwikkeling van basisvaardigheden. Sterker nog: de leesvaardigheid blijft dalen, met name in het (v)mbo. Volgens Stichting Lezen onderstreept dit de urgentie van structureel leesbeleid.

De Onderwijsinspectie is dit jaar opvallend concreet in haar aanbeveling voor 2026-2027. Zij stelt bijvoorbeeld dat leesvaardigheid een sleutel is tot onderwijssucces en adviseert scholen om hier doelgericht aan te werken, bijvoorbeeld door de schooldag te openen met een half uur (voor)lezen.

De Kunst van Brabant (dKvB) heeft de de formateurs en raadsleden van de zeven grote steden in Brabant een brief over cultuur en kunst in de stad gestuurd. Daarin vroeg de Kunst van Brabant hen om aandacht voor de continuïteit en de stabiliteit van de culturele sector in hun stad. DkvB deelden onze zorgen om o.a. talentontwikkeling, het binden van jonge kunstenaars aan de stad, gebrek aan voldoende ruimte voor productie en presentatie en de complexiteit van de diverse financieringsregelingen en aanvraag- en verantwoordingsprocedures. DKvB vroeg hen zich hard te maken voor een inspirerend cultureel klimaat en een duurzame erkenning van de waarde van kunst & cultuur.

Gaby Westelaken las met interesse de berichtgeving over de bestuurlijke aanpassing bij Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Goed om te zien dat de artistieke visie en vernieuwende koers binnen de organisatie brede steun krijgen. Dat is waardevol en verdient erkenning.

Maar tegelijk wringt er volgens Westelaken iets. Want terwijl intern waardering is voor de richting, is diezelfde visie in de stad nauwelijks voelbaar of zichtbaar. En dat is precies waar het om zou moeten draaien. Het museum is geen op zichzelf staande entiteit, maar een essentieel onderdeel van de stad. 

Brussel dreigt de subsidie voor de Biënnale Venetië in te trekken als Rusland dit jaar mag meedoen. De 61e editie van de prestigieuze kunstexpositie in de Italiaanse stad gaat op 9 mei van start. In een brief aan de voorzitter van de Biënnale stelt het EU-agentschap voor onderwijs en cultuur dat de organisatie Rusland toestemming heeft gegeven om zijn paviljoen op het expositieterrein te heropenen. Dat bleef sinds 2022 dicht in verband met de Russische invasie van Oekraïne.

In de brief die de Italiaanse krant la Repubblica in handen kreeg, schrijft het agentschap dat de Russische deelnemers volledig worden gefinancierd en gepromoot door de Russische regering. De deelnemende Russische kunstenaars worden daarom als een 'regeringsdelegatie' beschouwd. Volgens de EU gaat het om meer dan alleen het schenden van het verbod op culturele samenwerking met Rusland. De EU is ook bang dat Rusland de deelname voor propagandadoeleinden zal misbruiken, om te laten zien dat het er internationaal weer volledig bij hoort. De EU geeft de Biënnale dertig dagen tijd om de Russen de deur te wijzen. Alleen dat kan het stopzetten van de twee miljoen euro aan subsidie voor de periode 2025-2028 voorkomen.

Het Paradisodebat is verplaatst naar 6 september. De reden is dat Ron Wood, gitarist van The Rolling Stones, op maandag 7 september 2026 met zijn band naar Paradiso Amsterdam komt. Het is 31 jaar geleden dat Ron met The Rolling Stones optrad in Paradiso. Oorspronkelijk stond het Paradisodebat op die dag gepland. Als alternatieve datum is zondag 6 september beschikbaar. Dat betekent dat we dit jaar weer terugkeren naar de zondag, zoals in eerdere jaren. We vertrouwen erop dat deze wijziging geen grote problemen zal opleveren voor het debat.

Waalre erkent dat de huidige situatie voor verenigingen in de gemeente lastig is. Meerdere clubs kampen met een tekort aan opslag- en oefenruimte, maar een oplossing laat nog wel even op zich wachten. Dat laat de gemeente weten in antwoord op vragen van Aalst-Waalre Belang (AWB). Die politieke partij stelde, namens alle partijen in de raad, vragen over de huisvesting van Harmonie Juliana.

Er is in de gemeente sprake van een ‘bredere huisvestingsopgave voor verenigingen en stichtingen’, laat Waalre in de antwoorden weten. Harmonie Juliana staat daarin niet alleen. Vandaar dat de gemeente dit kwartaal nog begint met het opstellen van een visie. Daarin komt te staan wat de problemen zijn bij alle sociaal-culturele accommodaties in Waalre en welke rol de gemeente daarin kan spelen.

In Ierland werd onlangs het basisinkomsen voor kunstenaars ingevoerd om hen hiermee financiële voorspelbaarheid te bieden. Ook in Nederland verdient ruim een kwart van alle kunstenaars minder dan 20.000 euro bruto per jaar met hun werk in de kunsten. De vraag wie er goed genoeg is om van de kunsten te leven, is daarmee veranderd in: wie kan het financieel lang genoeg volhouden? Wie dat kan, heeft doorgaans iets dat niet op het cv staat: rijke ouders, een partner met vast inkomen, of een erfenis. Wie dat niet heeft, moet ofwel erg succesvol zijn, veel uren steken in bijbaantjes, of veel geluk hebben. 

De provincie vroeg KWINK groep om een onafhankelijk onderzoek naar het subsidieproces van de regeling professionele kunsten 2025–2028. Hierbij is uitgebreid gesproken met een breed spectrum aan betrokkenen, met name uit de culturele sector zelf. Het onderzoek volgde op een langdurige bezwaarschriftenprocedure. Het onderzoeksrapport is inmiddels gereed en met de betrokken partijen gedeeld. 

Het onderzoek laat zien dat het culturele aanbod in Brabant breed en divers is. Veel instellingen hebben hun aanvraag met grote zorg voorbereid. Aanvragers geven in het rapport aan dat zij het waarderen dat Brabant, in tegenstelling tot veel andere provincies, een structurele regeling voor de professionele kunsten heeft. Die waardering onderstreept het belang van een consistent provinciaal cultuurbeleid. Tegelijkertijd maakt het rapport duidelijk dat er verbeterpunten zijn bij de provincie zoals: duidelijkere toelichtingen, meer eenduidige werkwijzen en een overzichtelijker proces. De provincie gebruikt de evaluatie als basis om het subsidieproces te verbeteren en neemt de aanbevelingen van de onderzoekers mee in de volgende meerjarige professionele kunstenregeling (2029–2032).

De ensembles Holland Baroque en Holland Opera krijgen opnieuw geen meerjarige subsidie van het Fonds Podiumkunsten (FPK). Dat heeft het fonds vrijdag aan de orkesten medegedeeld. Ensemble Pynarello moet nog wachten op de uitslag. Voor die beslissing heeft het FPK uitstel aangevraagd.

In 2024 werden de subsidieaanvragen al afgewezen. De muziekgezelschappen stapten toen samen naar de rechter. Op 30 januari 2026 deed de rechtbank uitspraak over het beroep tegen het FPK. De rechtbank gaf de muziekgezelschappen gelijk. De afwijzing van de subsidieaanvragen was onvoldoende onderbouwd. Het fonds moest de aanvragen opnieuw beoordelen en kreeg daarvoor tien weken de tijd. Die deadline verstreek vrijdag. Judith Steenbrink, artistiek leider van Holland Baroque, vertelt dat de nieuwe afwijzing hard aankomt. 

De ECI Cultuurfabriek in Roermond krijgt bijna een half miljoen euro van de gemeente om het hoofd boven water te houden. Dat meldt het college woensdag in een brief aan de gemeenteraad. Medio maart stuurde het cultureel centrum een brief aan het college, waaruit duidelijk werd dat er sprake is van een tekort en een liquiditeitsprobleem. Daarbij ging het om 450.000 euro. De gemeente heeft nu besloten een bijdrage van precies dat bedrag te doen, zodat het tekort gedekt kan worden. 

In het herstelplan wordt de mogelijkheid opgenomen voor de gemeente om een lid van de raad van bestuur of raad van commissarissen voor te dragen. Vanaf deze maand zal maandelijks overlegd worden over de financiële situatie en bedrijfsvoering. Naast de bijdrage en het herstelplan moet er ook een extern onderzoek naar de bedrijfsvoering op het gebied van de kerntaken van de ECI Cultuurfabriek gedaan worden.

Na aanhoudende klachten over het werkklimaat onder directeur Jacqueline Grandjean, stelde de raad van toezicht van het Noordbrabants Museum een onafhankelijk cultuuronderzoek in. Personeel en een aantal oud-medewerkers konden anoniem en vertrouwelijk aan het onderzoek meewerken. Dinsdagochtend kregen de medewerkers van het museum de conclusie te horen: directeur-bestuurder Jacqueline Grandjean blijft aan, maar krijgt een tweede bestuurder naast zich. Het volledige onderzoeksrapport kan het personeel echter niet inzien. De reden? Privacy en vertrouwelijkheid. 

Is dat eigenlijk gebruikelijk na een dergelijk onderzoek? Juíst bij een onderzoek naar een mogelijke angstcultuur, ervaren door (een deel) van het personeel? „Het is in ieder geval totáál niet meer van deze tijd”, zegt Hans van der Loo, gespecialiseerd in organisatiecultuur, transparantie en psychologische veiligheid op de werkvloer. Hij ziet het in de praktijk vaak gebeuren, maar zet grote vraagtekens bij deze gang van zaken. „Een écht cultuuronderzoek is in principe openbaar”, aldus Van der Loo. „Het gaat over normen, waarden en groepsdynamiek. Als je medewerkers vraagt om in vertrouwen mee te werken en hen vervolgens de inzage weigert, is dat een uiting van een autoritaire cultuur die je juist zegt te onderzoeken.”

Een coalitie van meer dan 500 organisaties die de culturele en creatieve sector, onafhankelijke media en journalistiek, het maatschappelijk middenveld en democratieactivisten in Europa vertegenwoordigen, heeft deze week een open brief gestuurd aan de leiders van de EU-instellingen. Daarin wordt opgeroepen tot een aanzienlijke verhoging van de financiering voor het AgoraEU-programma in de volgende meerjarenbegroting van de EU (2028-2034). Vanuit Nederland heeft onder andere Kunsten '92 de brief ondertekend. 

De provincie Noord-Brabant is tevreden dat het onafhankelijke onderzoek van de Raad van Toezicht naar de situatie bij Het Noordbrabants Museum is afgerond. De provincie vindt het positief dat de Raad van Toezicht op basis van de onderzoeksresultaten heeft gehandeld. Als belangrijke subsidieverstrekker hoopt de provincie dat er nu ruimte ontstaat voor herstel. De provincie hecht waarde aan een veilige en prettige werkomgeving voor de medewerkers van het museum.

De VNG pleit ervoor om de bezoekerseconomie als volwaardige pijler te betrekken bij publieke opgaven. Recreatie en toerisme bieden kansen om bij te dragen aan doelen zoals het behoud van cultureel erfgoed, verduurzaming en de vitaliteit van steden en dorpen. Dit vraagt om een integrale benadering waarin zowel kansen als risico’s worden meegenomen. Met de redeneerlijn Brede welvaart in recreatie en toerisme benadrukt de VNG dat toerisme, mits goed ingebed, een duurzame bijdrage kan leveren aan brede welvaart. 

Daarbij staan drie opgaven centraal: beter inzicht in bewonersprofijt (denk aan de positieve effecten zoals het behoud van voorzieningen, lokale werkgelegenheid en culturele activiteiten), het behoud en de doorontwikkeling van lokale voorzieningen (toerisme kan bijdragen aan leefbare en aantrekkelijke omgevingen) en het versterken van regionale samenwerking tussen gemeenten.

Minister Letschert (OCW) informeert de Tweede Kamer over het nieuws dat een deel van het Roemeense erfgoed dat in 2025 werd gestolen uit het Drents Museum in Assen, is teruggevonden.  Er zal nu in beeld gebracht moeten worden door een onafhankelijk expert of er sprake is van schade aan de objecten. De middelen die door Roemenië worden terugbetaald aan de verzekeraar komen uiteindelijk terug naar de begroting van OCW. 

De Eindhovense cultuurwethouder Saskia Lammers heeft woensdagmiddag het ateliercomplex aan de Ruysdaelbaan officieel geopend. Na een moeizame aanlooptijd konden de eerste startende ontwerpers hun huurcontract tekenen. Aan de opening is een lange weg voorafgegaan. „Het duurt even, maar dan heb je ook wat”, vatte wethouder Saskia Lammers (PRO) het stroperige proces samen. In 2019 besloot de raad om met 2 miljoen euro uit de Regiodeal permanente ateliers te realiseren. Dit om ervoor te zorgen dat startende ontwerpers in Eindhoven konden blijven. De uitvoering werd vertraagd door onder meer stijgende bouwkosten en moeite om een exploitant te vinden.

Er treden bands op, er zijn repetitieruimtes en studio’s, er zit een drumschool en nog diverse andere culturele verenigingen. Sommige al 26 jaar. Op 10 april zet de gemeente Dordrecht ze allemaal op straat, omdat de voormalige school aan de Merwedestraat 275 na een inspectie niet meer brandveilig blijkt te zijn. "We zitten hier al 26 jaar en dan krijg je een brief dat je er binnen twee weken uit moet zijn. Dat is onbehoorlijk bestuur”, zegt Charlie Croes van de stichting Home, aan wie de gemeente het gebouw verhuurt. 

Het ziet ernaar uit dat stichting De Wandelgangen na 34 jaar moet stoppen met wisselende exposities in het gemeentehuis van Hilvarenbeek. Burgemeester Maarten Houben ziet ‘ernstige veiligheidsvraagtekens’. „Ik ga mijn uiterste best doen om die weg te werken, maar ik heb er een hard hoofd in.” Het gaat om fysieke veiligheid, maar ook om risico’s voor data en privacy, laat Houben desgevraagd weten.

Twee bestuursleden kwamen vorige week kennismaken met de burgemeester. Uit dat gesprek heeft Heleen Geenen, voorzitter van stichting De Wandelgangen, begrepen dat het einde oefening is. „Verbijstering, ontreddering. Zo hebben we die boodschap ontvangen. Het werd ons meegedeeld. De Wandelgangen bestaat al 34 jaar en er is nog nooit een incident geweest.”

Ruim twintig jaar was het uit het straatbeeld verdwenen. Maar op 27 maart is het monumentale KALO- wandreliëf van kunstenaar Jan Dijker officieel onthuld op zijn nieuwe plek, bij het busplatform van Station Tilburg. Het bijna tachtig meter lange kunstwerk vormt daarmee opnieuw een markant onderdeel van de Tilburgse openbare ruimte. 

Tanja Mlaker vertrekt na tien jaar als directeur van Stichting Cultuur Eindhoven. In oktober legt ze haar functie neer. Zij was de eerste directeur van de Stichting, die in 2015 werd opgericht om het cultuurbeleid van de gemeente Eindhoven uit te voeren. Ze kreeg te maken met interne conflicten over de koers die ze voer. 

Gedurende haar periode bij Cultuur Eindhoven zette zij zich in voor het versterken van de positie van makers, het toegankelijker maken van subsidieregelingen en professionele ontwikkeling van culturele initiatieven in de stad. Eén van de speerpunten in haar werk was het aanjagen van vernieuwing en samenwerkingsverbanden.

Filmmaker Julias Ponten betoogt dat kunst geen bijzaak is, maar een krachtig en onderbenut preventiemiddel tegen jeugdcriminaliteit. Nederland investeert veel in preventie, maar benut kunst onvoldoende, terwijl films en series jongeren al sterk beïnvloeden. Het verschil tussen kunst mét een vooraf bedachte preventieve boodschap en onafhankelijke kunst is cruciaal: jongeren voelen authenticiteit feilloos aan. Onafhankelijke films openen gesprekken zonder te moraliseren en doorbreken weerstand via verhalen. Juist die artistieke vrijheid maakt kunst effectief als ingang voor reflectie over keuzes en rolmodellen. Ponten pleit voor meer onderzoek naar structurele inzet van onafhankelijke kunst binnen educatie en preventie.

Met de bezoekerscijfers is nog steeds weinig mis, maar toch moet de gemeente Eindhoven opnieuw diep in de buidel tasten om de Effenaar overeind te houden. Het poppodium krijgt dit jaar 445.000 euro extra steun. Vorig jaar moest de gemeente ook al bijspringen, toen met een bedrag van 603.000 euro. Een voorwaarde voor die steun was toen dat de Effenaar met een ‘realistisch plan voor een sluitende begroting’ zou komen. Daarbij zou het poppodium zich ook door een expert moeten laten adviseren.

Dat is inmiddels gebeurd. De directie en raad van toezicht van het poppodium hebben bureau Berenschot ingeschakeld en een plan opgesteld dat door Stichting Cultuur Eindhoven (SCE) is beoordeeld. Burgemeester en wethouders hebben deze week besloten opnieuw geld te geven, op basis van een advies van de cultuurstichting. Een belangrijke oorzaak van de huidige financiële problemen zijn de sterk gestegen personeelskosten.

De gemeente Sint-Michielsgestel lanceert een subsidie voor kunst- en cultuurprojecten. Organisaties kunnen maximaal 1.500 euro aanvragen, waarbij de gemeente tot 75 procent van de kosten vergoedt. De subsidie richt zich op het stimuleren van kunst en cultuur onder inwoners en het bereiken van nieuw publiek. Innovatieve en aanvullende initiatieven krijgen daarbij de ruimte. Ook samenwerking tussen lokale organisaties en kunst- en cultuureducatie zijn belangrijke pijlers.

Voor de Vlamingen is het helder: iedereen krijgt maximale toegang tot cultuur. Deze ambitie werd al benadrukt met de gesubsidieerde, verankerde kunsteducatie in de vrije tijd, maar de Visienota Kunsten en Cultureel Erfgoed die gisteren werd gepresenteerd gaat nog een stap verder: Om het recht op cultuureducatie écht waar te maken, kiest Vlaanderen voor structurele samenwerking met onderwijs en zorg, expliciet verankerd in beleid en subsidiekaders. Hoe zijn ze hiertoe gekomen en kan dit ook in Nederland?

De praktijk van cultuurbeoefening is erg vergelijkbaar met die van Nederland: de toegang tot cultuurbeoefening is niet evenredig verdeeld. Om dit te veranderen wordt er een structurele samenwerking met het departement Onderwijs opgezet. Ook de kansen in het domein Welzijn worden gezien. Nederland beweegt in een vergelijkbare context als het gaat om toegankelijkheid, alleen wordt er nog niet gekozen voor structurele investeringen. Ook in Nederland is het volgens Cultuurconnectie tijd voor structurele verankering.