Trends & Ontwikkelingen

Erik Tausch was jarenlang beleidsambtenaar Kunst en Cultuur in Veghel en later in Meierijstad. Eind februari ging hij met pensioen. Tijdens zijn afscheidsreceptie verraste hij de Cultuurkade met een donatie van bijna tweeduizend euro. Afgelopen dinsdag maakte de Cultuurkade, onder toeziend oog van Tausch, bekend wat er met het geld is gedaan.

“Als Meierijstad mogen we trots zijn op ons kunst- en cultuuraanbod. Het zit allesbehalve in het verdomhoekje.” Volgens Tausch kun je kunst en cultuur op allerlei manieren inzetten. “Kunstenaars zijn creatieve mensen met creatieve ideeën. Ze hebben een heel andere kijk op de wereld”, stelt de 65-jarige Drunenaar. “Betrek ze bij het ontwikkelen van scholen of laat ze eenzaamheid aanpakken, zoals is gedaan bij het project Gouden Dans.”

De huidige subsidieperiode is al anderhalf jaar bezig en nog steeds staan sommige gezelschappen lijnrecht tegenover het Fonds Podiumkunsten. Vier instellingen stappen nu opnieuw naar de rechter. In het ergste geval gaan de lopende beroepszaken het Fonds 23 miljoen euro kosten. En dat geld is er niet.

NRC zocht contact met de dertien gezelschappen die naar de rechter zijn gestapt. De helft van de gezelschappen die daar in het gelijk werden gesteld, zeggen nu nogmaals een rechtsgang te maken. Ook sprak NRC met Viktorien van Hulst, directeur van het FPK. De gesprekken met het FPK en de culturele instellingen schetsen een beeld van gezelschappen die zich met moeite staande houden in een bureaucratisch systeem. 

Cultuur en recreatie worden in beleid vaak als afzonderlijke sectoren benaderd, maar in de praktijk raken ze elkaar steeds nadrukkelijker. Uit een recent rapport over de geografische spreiding van cultuur in Nederland blijkt dat de beschikbaarheid van culturele voorzieningen, investeringen en bezoekersstromen steeds meer samenhang vertoont met de aantrekkelijkheid van regio’s. Voor ondernemers in recreatie en toerisme levert dat nieuwe kansen én strategische keuzes op.

Of je nu ontwerper, ambtenaar of beleidsmaker bent: als je niet kunt uitleggen wat een ontwerptraject oplevert, verlies je vroeg of laat de ruimte om het te doen. Toch is dat precies waar veel professionals in een publieke ontwerppraktijk tegenaan lopen. De waarde van een ontwerptraject wordt niet vanzelfsprekend herkend. Collega’s of opdrachtgevers haken soms al tijdens het traject af omdat het hen niet duidelijk is waar het naartoe gaat. Of er ontstaan achteraf verschillende opvattingen over wat het had moeten opleveren.

In een essay van PONT wordt verkend wat het betekent om waarde te duiden, welke spanningen daarbij horen en hoe je daar als professional mee om kunt gaan.

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is gestart met een pilot van het Culturele Doelgroepenmodel. Met dit model krijgen culturele instellingen beter inzicht in hun publiek én in kansen om nieuwe doelgroepen te bereiken.

Steeds meer culturele instellingen zoeken naar manieren om hun publieksbereik te vergroten en te verbreden. Het Culturele Doelgroepenmodel, ontwikkeld door Rotterdam Festivals, biedt daarvoor een waardevol instrument. Dit model maakt het mogelijk om bezoekers in te delen in herkenbare archetypen op basis van onder andere gedrag, interesses en postcodegegevens. In Amsterdam is het model eind 2024 geïntroduceerd door amsterdam&partners met hun publieksonderzoekstool PubliQscan. De MRA heeft inmiddels een licentie aangeschaft om het model breder in de regio toe te passen.

De provincie Noord-Brabant wil dat alle Brabantse jongeren in aanraking kunnen komen met kunst en cultuur. Daarom ondersteunt de provincie Club Zien: een programma waarin vmbo-leerlingen gratis kennismaken met Brabantse musea op een manier die aansluit bij hun belevingswereld. Samen maken we Brabant samen mooier voor jongeren.

Door dit project mede te financieren, helpt de provincie musea om hun aanbod aan te passen aan de belevingswereld van vmbo-leerlingen. Musea, provincie en gemeenten werken samen om Club Zien in heel Brabant groot te maken.

De kosten voor organisaties stijgen al jaren. Energie, personeel, huur: alles wordt duurder. Maar subsidies groeien vaak niet mee. De meeste gemeenten indexeren hun cultuursubsidies onvoldoende. Dat is geen incident van één jaar. Gemeenten lopen al langer achter met indexeren, terwijl zij verantwoordelijk zijn voor zo’n 70% van de publieke middelen voor cultuurbeoefening. Niet indexeren is bezuinigen.

Cultuurconnectie doet een oproep aan gemeenten: zorg voor eerlijke indexering. Laat cultuursubsidies structureel meegroeien met loon- en prijsontwikkelingen. Alleen zo kunnen organisaties hun werk blijven doen zonder elk jaar opnieuw in te leveren.

Op de dag van Europa is de nieuwe editie van Common Ground, het jaarlijkse magazine van de European Cultural Foundation gepubliceeerd. 

In deze editie onder andere een analyse van de positie van Europa in het huidige geopolitieke landschap, geschreven door de Nederlandse journalist en auteur Caroline de Gruyter. Ook bevat het magazine beschouwingen over gemeenschap, wat het betekent om Europees te zijn, de rol van kunst en cultuur in onze samenleving, en een verkenning van democratie in al haar nuances en kwetsbaarheden.

De strijd tussen het Fonds Podiumkunsten en de subsidieaanvragers verhardt. Dertien instellingen vochten hun subsidieafwijzing bij de rechter aan, acht kregen (gedeeltelijk) gelijk. Nu de eerste herbeoordelingen zijn ontvangen, zien ten minste vier aanvragers opnieuw reden voor een rechtsgang. Holland Opera, SHARP/ArnoSchuitemaker en theatergroepen Suburbia en De Warme Winkel zeggen opnieuw onzorgvuldigheden te zien die ze door een rechter willen laten toetsen. Als de lopende beroepszaken eindigen in een subsidieverplichting, brengt dat het Fonds in financiële problemen. De daarvoor benodigde 23 miljoen  euro heeft het Fonds niet.

Volgens Viktorien van Hulst is het overkoepelende probleem: de groeiende subsidiebehoefte en het groeiende aantal subsidieaanvragen – terwijl er niet meer geld bij komt. Hoe meer subsidie er alsnog moet worden toegekend, hoe meer het fonds onder druk komt te staan. Van Hulst verwacht dat er bij de volgende subsidieronde (2029-2032) wederom 30 procent meer aanvragen komen. Bij hetzelfde budget levert dat nóg meer bezwaren op. Het is aan de politiek om daar iets aan te doen. „Tegen de minister heb ik gezegd dat de behoefte in het veld niet aansluit bij het budget. Daar wordt nu over nagedacht.”

De danssector heeft een samenhangend ecosysteem nodig, waarin instellingen, makers en netwerken elkaar versterken in plaats van los van elkaar opereren. Dat schrijft de co-directie van de Nederlandse Dansdagen, Claudia Laenen en Lobke Nabuurs, vandaag in een brief aan cultuurminister Rianne Letschert, mede namens een brede en diverse groep vertegenwoordigers uit het dansveld.

De huidige infrastructuur wordt door de danssector ervaren als gefragmenteerd, onder meer door onvoldoende afstemming tussen landelijke en regionale regelingen en subsidiestromen. Rollen en functies sluiten daardoor onvoldoende op elkaar aan, waardoor er gaten ontstaan in de keten. Dit leidt er bijvoorbeeld toe dat makers moeilijk kunnen doorstromen tussen regelingen en dat samenwerking tussen instellingen niet vanzelfsprekend wordt gefaciliteerd.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben Andersson Elffers Felix (AEF) en SEO Economisch Onderzoek de geografische spreiding van cultuur in Nederland onderzocht.

Aanleiding voor het onderzoek is de discussie over de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029 en de groeiende politieke aandacht voor de vraag hoe culturele voorzieningen beter over Nederland kunnen worden verspreid. Volgens de onderzoekers is er vanuit landelijk perspectief sprake van een brede dekking van culturele voorzieningen en publieke cultuurmiddelen. In heel Nederland wordt geïnvesteerd in cultuur, mede dankzij de bijdragen van gemeenten, provincies en het Rijk.

Tegelijkertijd constateren de onderzoekers duidelijke concentraties van culturele infrastructuur en financiering in en rond de Randstad en andere stedelijke gebieden. Het onderzoek werd uitgevoerd in aanloop naar de volgende BIS-periode en moet beleidsmakers ondersteunen bij keuzes over de toekomstige inrichting van het cultuurstelsel. In recente adviezen van de Raad voor Cultuur en in meerdere Kamermoties werd aangedrongen op meer aandacht voor regionale spreiding van cultuur en een toegankelijker bestel voor heel Nederland.

Kunst en cultuur maken een buurt, dorp of stad herkenbaar. Toch is er bij de (her)ontwikkeling van gebieden niet vanzelfsprekend aandacht en ruimte voor cultuur en culturele voorzieningen: ze worden soms over het hoofd gezien of pas in een laat stadium overwogen. Terwijl juist deze voorzieningen zorgen voor levendigheid, verbinding en welzijn en bijdragen aan de aantrekkelijkheid van een gemeente. Hoe bouw je die ruimte (tijdig) in voor cultuur?

Met de routekaart ‘Cultuur in gebiedsontwikkeling’ biedt Kunstgebouw gemeenten en cultuurmakers een praktisch hulpmiddel om cultuur een vaste plek te geven binnen gebiedsontwikkelingen. De routekaart geeft inzicht in de stappen van gebiedsontwikkelingen, laat zien welke rol je kunt spelen en hoe je concreet aan de slag kan, en biedt handvatten om een plek aan de (teken)tafel te bemachtigen. 

De panden Bessems, Kunstfront en Timmerfabriek Zuid moeten tijdelijk als culturele vrijplaatsen gaan dienen in Maastricht. Daarmee bieden de locaties onder meer een alternatief voor het Landbouwbelang. Voor het volledige project trekt het stadsbestuur bijna één miljoen euro uit.
Het gaat om een pilot van vijf jaar. Na 2,5 jaar staat een tussenevaluatie gepland, waarna na vijf jaar een definitieve beslissing over de locaties wordt genomen.

De nieuwe invulling van de panden is ook al bekend. Het voormalige Bessems-pand komt in handen van een vast collectief van makers. Voor Timmerfabriek Zuid werkt de gemeente samen met Stichting Muziekgieterij. En voor het Kunstfront kiest de gemeente voor een openbare inschrijving, waarvoor geïnteresseerde partijen zich kunnen aanmelden.

Lokale festivals en dorpsfeesten hebben moeite om overeind te blijven. Dat komt door het toenemende aantal regels, stijgende kosten en veel papierwerk, zeggen vrijwilligers die de evenementen organiseren. 

Dat zien ze ook in het Brabantse Aarle-Rixtel, waar dit jaar de 49ste editie van het dorpsfeest plaatsvindt. De gemeente Laarbeek, waar Aarle-Rixtel onder valt, herkent dat organisatoren van evenementen steeds meer te maken krijgen met wet- en regelgeving en de bijbehorende verplichtingen. 

De nieuwe coalitie van Peel en Maas wil de komende jaren meer investeren in kunst, cultuur en erfgoed. In het coalitieakkoord 'De toekomst begint vandaag' staat dat cultuur een belangrijke rol moet spelen in het versterken van ontmoeting, creativiteit en verbondenheid in de dorpen.

Een van de plannen is het onderzoek naar een nieuw sociaal-cultureel en historisch centrum. Ook het museum moet op termijn een plek krijgen in het nieuwe centrum.

Het Valkenswaardse college koerst voorlopig op de doorgroei van het Steendrukmuseum op het LTS-terrein. Mocht dat toch niet haalbaar zijn, dan wordt het terrein waarschijnlijk ingevuld met woningen. Of de verhuizing en doorgroei van het museum überhaupt haalbaar zijn, moet nog blijken. Maar er gloort een gouden kans om het museum in Valkenswaard te laten doorgroeien tot een culturele hotspot met landelijke allure. Die kan het dorp aan meer reuring en bezoekers helpen waar ook andere branches van profiteren.

Blijft Museum Boxtel ook na 2028 in het Ursulaklooster? Het museumbestuur maakt zich grote zorgen over het aflopende huurcontract. De gemeente en woonstichting Joost praten ondertussen over een mogelijke verlenging, maar er liggen nog altijd geen concrete plannen op tafel. 

De Kunstcampus is een samenwerking van culturele organisaties in de Bossche Stadsdelta, waar kunst, cultuur en samenleving samenkomen. Hier krijgen makers en talent de ruimte om te groeien, samen te werken en nieuwe ideeën te ontwikkelen. Samen vormen zij een creatieve omgeving die bijdraagt aan verbinding, vernieuwing en de toekomst van de stad.

De ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta, waar de Tramkade deel van is, biedt nieuwe kansen. Kansen die we als stad maar één keer krij gen! Zonder culturele ruggengraat wordt dit een gewone wijk. Kunstcampus benoemt in een manifest dat het wil doorbouwen op het succesvolle culturele experiment Tramkade dat in korte tijd een belangrijke speler op het gebied van kunsten in Den Bosch geworden is.

De taken van Cubiss en BiSC als Provinciale Ondersteuningsinstellingen (POI) verbreden en verdiepen. Deze koers krijgt vorm in een nieuwe merkidentiteit en naam: Delijn – verbinden wat samen sterker is. Delijn is een provinciale ondersteuningsinstelling en werkt samen met bibliotheken en MFO’s in Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. Naast de provinciale wettelijke taken voert Delijn ook landelijke opdrachten op maat uit.  

De toespraak van minister Rianne Letschert bij de opening van het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië benadrukt de kracht van kunst en cultuur in een tijd van geopolitieke spanningen. Zij prijst kunstenaar Dries Verhoeven voor zijn ingrijpende en confronterende transformatie van het Rietveld-paviljoen, die bezoekers aanzet tot nadenken. 

Letschert onderstreept dat kunst niet alleen schoonheid toont, maar ook ongemak, ongelijkheid en misbruik van macht blootlegt. Kunst, wetenschap en journalistiek vormen volgens haar essentiële pijlers van een vrije en democratische samenleving. Ze veroordeelt de Russische aanval op Oekraïense cultuur en pleit voor bescherming van culturele vrijheid als basis voor een veerkrachtige democratie.

Gemeente Voorschoten is op 11 mei officieel eigenaar geworden van de Kruispuntkerk. Met de aankoop zet de gemeente een belangrijke stap richting het herontwikkelen van de kerk tot een toekomstbestendig cultureel centrum.

Buitentheater is opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarmee krijgt de theatertraditie landelijke erkenning als cultureel erfgoed.

Immaterieel erfgoed draait om levende cultuur: tradities, gebruiken, ambachten en vormen van expressie die gemeenschappen verbinden en worden doorgegeven aan nieuwe generaties. In Nederland wordt deze inventaris gecoördineerd door het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, binnen het kader van het UNESCO-verdrag voor het beschermen van immaterieel cultureel erfgoed. Onder Buitentheater vallen volgens het kenniscentrum allerlei theatervormen, ‘zolang ze maar in de openbare ruimte plaatsvinden en voor de toeschouwer gratis te bewonderen zijn’.

De financiering van culturele activiteiten staat onder grote druk door de stijgende kosten voor onder andere energie, personeel en huur. Om financiële problemen en verlies van activiteiten te voorkomen, is het essentieel dat gemeenten de indexering van cultuursubsidies meenemen in hun begroting. Gemeenten zijn voor 60% verantwoordelijk voor de publieke middelen voor cultuur en daarom is dit extra urgent.

Een rondgang door de Taskforce culturele en creatieve sector langs culturele instellingen in gemeenten door het hele land laat zien dat de indexering van subsidies in 2026 vaak onvoldoende is om de gestegen kosten op te vangen. Waar sommige gemeenten indexering voor gestegen lonen en prijzen correct toepassen, lopen de meeste gemeenten fors achter. Niet alleen in 2026, maar ook in de jaren daarvoor. Dit leidt tot structurele uitholling.

Rapper Ye, ook bekend als Kanye West, moet geweerd worden uit Nederland. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer steunt een motie daarover van de ChristenUnie en de VVD. De Amerikaanse artiest wil begin volgende maand twee concerten geven in het stadion Gelredome in Arnhem, maar de Kamer vindt dat die niet door moeten gaan vanwege antisemitische uitlatingen van Ye in het verleden. De Kamer wil dat het kabinet zich gaat inzetten om Ye ook uit Nederland te weren. De motie werd gesteund door D66, GroenLinks-PvdA, PVV, CDA, JA21, SGP, BBB, 50Plus, Partij voor de Dieren, Volt en het lid Keijzer.

Eerder leek er nog een motie nodig om kunstzinnige invullingen te krijgen van bepaalde locaties in Roosendaal. Het college is voortvarend te werk gegaan en achtte een haalbaarheidsonderzoek overbodig. Daarmee krijgt het plan om kunst in de stad en dorpen te brengen al snel vorm. Onder de noemer Roos in de picture zijn er al kunstwerken gerealiseerd op verschillende locaties. 

De gemeente Roosendaal erkent het belang van beeldende kunst in de openbare ruimte. Voor die ontwikkeling en een professionele aanpak hebben ze de Advies Commissie Public Art in het leven geroepen. Kunstenaar Benjamin Scheltema vertelt over de samenwerking met inwoners. 

Iedere maand vertraging die optreedt bij de realisatie van de nieuwe culturele broedplaats in de Belcrum kost Breda 60.000 tot 70.000 euro extra. Dat zegt wethouder Jeroen Bruijns, die een snelle bouw nastreeft. „Een Blind Wall-tekening prima, maar dat is een ander traject.”

Bruijns (CDA, vastgoed) reageerde donderdag op diverse raadsfracties nu een besluit wordt genomen over de 14 miljoen euro kostende nieuwbouw van Podium Bloos, theaterwerkplaats Tiuri, Makers van Breda en Nieuwe Veste. Over de broedplaats zelf is nauwelijks discussie. De twijfel zit hem vooral in de donkere gevel aan de Speelhuislaan.

Het Europees Comité van de Regio’s (CvdR) heeft met eenparigheid van stemmen twee adviezen goedgekeurd waarin er bij de EU op wordt aangedrongen de programma’s Erasmus+ en AgoraEU in het kader van het volgende meerjarig financieel kader (MFK) 2028-2034 adequaat te financieren en te waarschuwen voor bezuinigingen of herschikkingen vanuit het cohesiebeleid.

In de twee adviezen, die tijdens de CvdR-zitting van 6 mei 2026 zijn goedgekeurd, wordt aangedrongen op een zinvolle betrokkenheid van lokale en regionale overheden bij het ontwerp, de uitvoering en het beheer van deze initiatieven.

IMPALA heeft een actieplan voor de Europese cultuursector gepubliceerd. Voor de brancheorganisatie is een gecoördineerde strategie noodzakelijk om de groei en de diversiteit van de culturele sector te versterken. Het plan richt zich expliciet op het borgen van Europese controle over intellectueel eigendom (IP), culturele infrastructuur en waardeketens. Het plan benadrukt het belang van schaalvergroting binnen de onafhankelijke sector om Europese IP-eigendom en infrastructuur binnen de regio te houden. 

Op woensdag 13 mei onthult wethouder Jeroen van den Bosch in Heusden het nieuwe sokkelproject kunstwerk. Kunstenaars Paul Ebben (voormalig sokkelproject kunstenaar) en Frans Dingemans (nieuwe sokkelproject kunstenaar) verwisselen van tevoren de beelden. Het sokkelproject biedt sinds 2011 een plek aan voor kunstenaars om hun werk, gedurende een jaar, tentoon te stellen in de openbare ruimte. Ook biedt het inwoners en bezoekers de kans in aanraking te komen met kwalitatieve kunst.

Het stadsbestuur van Groningen denkt de geplande grote popzaal toch te kunnen realiseren in cultuurcentrum De Oosterpoort, in plaats van in de toekomstige wijk Spoortkwartier. Uit een onderzoek blijkt dat de grote zaal kan worden uitgebreid tot 3.200 bezoekers door een tweede ring toe te voegen.

Daarmee volgt een nieuwe wending in een zich al jaren voortslepend dossier. Aanvankelijk wilde Groningen De Oosterpoort slopen en een nieuw multifunctioneel muziekgebouw realiseren in Spoorkwartier. Vorig jaar bleek al dat dit plan te duur was, waarna het college alleen nog voor een nieuwe popzaal in de genoemde wijk ging. Uit onderzoek, dat de gemeente samen met architecten De Zwarte Hond heeft uitgevoerd, blijkt dat de verdeling van zalen over twee locaties een te dure variant is en dat op de locatie van De Oosterpoort meer mogelijk is.

Amsterdam heeft er een nieuwe concertzaal voor jazzmuziek bij. ZOJazz Stage in het Zandkasteel in Zuidoost moet een muzikale huiskamer voor de buurt worden, waar lokaal en internationaal talent een podium krijgt. ‘De Bijlmer loopt ver achter met culturele infrastructuur in vergelijking met de rest van de stad.’ ZOJazz is een plek waar mensen uit de buurt kunnen groeien als artiest. 

Musea, theaters en andere culturele en creatieve organisaties hebben een plan gemaakt om de sector duurzamer te maken. In deze routekaart staat hoe de culturele en creatieve sector onder andere gebouwen en materiaalgebruik wil verduurzamen. De routekaart helpt organisaties om in 2050 meer klimaatneutraal en circulair te zijn.  

De routekaart beschrijft hoe de culturele en creatieve sector gebouwen, mobiliteit, bedrijfsvoering en materiaalgebruik wil verduurzamen. Het doel is om in 2025 de CO_₂-uitstoot flink te verminderen.

Het jaarverslag van het Filmfonds heeft een gloednieuwe jas! In de nieuwe online editie blikken we terug op het eerste jaar van onze beleidsperiode en vieren we - vooral - het prachtige werk dat in 2025 verscheen. Zo kijken we onder andere naar Nederlands succes in Cannes (zowel op het witte doek als in VR), duiken we in de strategie achter het publiekssucces van Voor de meisjes en bespreken we het proces achter de documentaireserie Fortuyn: On-Hollands.

Daarnaast lees je in het jaarverslag hoe het Fonds zich in 2025 inzette voor een duurzame, toegankelijke filmsector voor makers én publiek uit het hele Koninkrijk.