Trends & Ontwikkelingen

Voor het ministerie van OCW onderzocht Blueyard de landelijke ondersteuningsstructuur voor cultuur- en erfgoedbeoefening. Aanleiding zijn de Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening (BAC) 2025–2028, waarin Rijk, provincies en gemeenten samen werken aan een sterk ecosysteem voor cultuurbeoefening. Een goed functionerende ondersteuningsstructuur voor aanbieders en beoefenaars is daar een belangrijk onderdeel van.

Het onderzoek brengt het rijksgefinancierde deel van de landelijke ondersteuningsstructuur in kaart langs vier functies: kennisontwikkeling, beleidsondersteuning, deskundigheidsbevordering en netwerkvorming. Het onderzoek laat zien dat ondersteuningsfuncties aanwezig zijn, maar versnipperd zijn georganiseerd: zonder duidelijke rolverdeling, met beperkte samenhang tussen landelijk, provinciaal en lokaal niveau, en met een gebrekkige vertaling van kennis naar de praktijk.

De gemeente Emmen zet een belangrijke stap in de vernieuwing van het centrum. Architectenbureau Mecanoo uit Delft gaat het nieuwe cultuurgebouw van Facet aan het Mondriaanplein ontwerpen. Met deze keuze komt de komst van het nieuwe cultuurgebouw weer dichterbij. De bouw start naar verwachting in de tweede helft van 2027.

Wethouder Patrick de Jonge is blij met deze volgende stap. “Met de komst van Facet krijgt het Mondriaanplein een nieuwe impuls. Het cultuurgebouw trekt bezoekers en maakt het centrum aantrekkelijker voor inwoners, ondernemers en bezoekers.”

Onder grote belangstelling is het vernieuwde cultureel centrum Cascade in Hendrik-Ido-Ambacht feestelijk 19 juni heropend. Burgemeester Patrick van der Giessen verrichtte de officiële opening en benadrukte in zijn toespraak de centrale rol van Cascade in de gemeenschap. “Cascade moet een gebouw zijn waar mensen samenkomen… Cascade is het huis van iedereen,” aldus de burgemeester.

Het gebouw is een open, gastvrije plek waar inwoners elkaar ontmoeten, leren, ontspannen en zich laten inspireren. Het Huis biedt ruimte aan een breed scala aan activiteiten: van theatervoorstellingen en bibliotheekbezoek tot cursussen, vergaderingen en studieplekken.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Rianne Letschert heeft op voordracht van de Raad van Toezicht Michael Huijser benoemd tot nieuwe directeur-bestuurder van het Mondriaan Fonds. Michael Huijser volgt per 17 augustus 2026 Eelco van der Lingen op, die afgelopen februari directeur werd van het Fries Museum, Keramiekmuseum Princessehof en het Fries Verzetsmuseum.

Het Filmfonds past vanaf 1 augustus enkele wijzigingen toe in de regeling Minoritaire Coproductie Speelfilm, Lange Animatiefilm en Documentaire. De aanpassingen voor speelfilms en lange animatiefilms zijn erop gericht om meer balans tussen kleine en grote producties te houden. Om meer ruimte te geven aan documentaireproducenten, wordt de maximale bijdrage voor documentaires verhoogd.

Jongeren met een passie voor dans kunnen vanaf september 2026 hun talent verder ontwikkelen in Emmen. Dankzij een subsidie van de gemeente Emmen en steun de provincie Drenthe start Garage TDI JeugdTheater met een vooropleiding dans.

Tot nu toe moesten jongeren vaak naar steden zoals Groningen of Zwolle om een goede dansopleiding te volgen. Dat hoeft straks niet meer. Met de nieuwe vooropleiding kunnen jongeren in hun eigen regio blijven. De opleiding past bij de Cultuurnota 2025-2028 van Emmen. Het doel is om meer jongeren kansen te geven in kunst en cultuur. 

Kunstenaars, culturele verenigingen, organisaties en creatieve makers krijgen zaterdag 19 september de kans zich te presenteren tijdens het Cultuur Festival in Kaatsheuvel. Het evenement maakt onderdeel uit van de opening van het nieuwe culturele seizoen en vindt plaats op het Anton Pieckplein en in Het Klavier. Tijdens het Cultuur Festival kunnen bezoekers op een laagdrempelige manier kennismaken met kunst en cultuur in de gemeente Loon op Zand. 

Kunsten ’92 heeft vorige week gereageerd op een internetconsultatie van de Rijksoverheid over het Besluit vernieuwde kerndoelen overige leergebieden. 

Uit de reactie: “Wij […] maken ons zorgen over de verschuiving van ‘en’ naar ‘of’ in de formulering van kunstdisciplines. Deze wijziging kan ertoe leiden dat leerlingen slechts met een deel van de disciplines kennismaken, met risico op ongelijkheid in het onderwijsaanbod.” Daarmee dreigt het cultuuronderwijs minder samenhangend en minder breed te worden, terwijl juist die brede kennismaking essentieel is voor gelijke kansen en de ontwikkeling van creativiteit en cultureel bewustzijn. 

De belangstelling voor het programma Erfgoed en Overheid is groot. In de eerste twee rondes hebben gemeenten en provincies veel aanvragen ingediend voor ondersteuning bij het versterken van hun erfgoedzorg. Daarmee laat het veld zien dat er een brede behoefte bestaat aan kennis, capaciteit en instrumenten om erfgoed een stevige plek te geven binnen de fysieke leefomgeving.

De voormalige Aloysiusschool in Losser wordt toch geen zelfstandig cultureel centrum. Het nieuwe college laat weten die ontwikkeling stop te zetten. Dat staat in het coalitieakkoord dat de partijen Burgerforum, CDA en VVD samen hebben opgesteld. 

Het besluit om te stoppen met de Aloysiuslocatie als cultureel centrum komt als een verrassing. Het huidige college is steeds bezig geweest met plannen om van de voormalige school een cultureel centrum te maken, compleet met theaterzaal(tje).

De gemeente ’s-Hertogenbosch en Avans Hogeschool blijven investeren in jong artistiek talent. Met de jaarlijkse Jheronimus Atelier Prijs (JAP) krijgen net afgestudeerde makers de kans om zich verder te ontwikkelen én hun werk te tonen aan de stad. De prijs helpt jonge kunstenaars bij de stap van opleiding naar beroepspraktijk. De Jheronimus Atelier Prijs 2026–2027 is toegekend aan Terra Dannenburg.

“Tracing Constellations: Stories of Culture, Cooperation and Impact across Creative Europe Cooperation Projects (2021–2024)” belicht 50 projecten die tussen 2021 en 2024 zijn gefinancierd in het kader van de Europese samenwerkingsprojecten van het Creative Europe Cultuur-subprogramma. De publicatie is uitgegeven door het Europees Uitvoerend Agentschap voor Onderwijs en Cultuur (EACEA) en bevat ook projecten van Nederlandse organisaties, zoals bijvoorbeeld het project HybridLab, geleid door Design Academy Eindhoven.

Het Cypriotische voorzitterschap heeft zijn onderhandelingsplan voor de volgende meerjarenbegroting van de EU (MFF) gepubliceerd. Dit plan bevat voorgestelde begrotingsposten ter ondersteuning van de onderhandelingen over het MFF tijdens de komende vergaderingen van de Europese Raad. De voorgestelde begroting is voor AgoraEU geen goed nieuws.

Wat het AgoraEU-programma betreft, stelt de Raad een budget van € 7.295 miljoen (in constante prijzen) voor, wat neerkomt op een reductie van 33% ten opzichte van het voorstel van het Parlement – ​​ongeveer € 500 miljoen minder per jaar voor de Europese culturele en creatieve sector. 

Voor duizenden basisschoolleerlingen uit Oisterwijk, Moergestel en Haaren is een bezoek aan het theater inmiddels geen uitzondering meer, maar een vanzelfsprekend onderdeel van hun schooltijd. Dankzij de inzet van de cultuurcoach van de gemeente Oisterwijk bezoeken komend schooljaar maar liefst 2.331 kinderen een professionele voorstelling in cultureel centrum Tiliander.

Het project, onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Cultuur van de gemeente Oisterwijk, richt zich op cultuureducatie vanaf jonge leeftijd

In aanloop naar de ontwikkeling van de huidige periode van de culturele basisinfrastructuur (2025–2028) is steeds meer aandacht ontstaan voor het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van culturele instellingen en hun producties en activiteiten. Als reactie heeft toenmalige staatssecretaris Uslu in haar uitgangspuntenbrief 2025–2028 aangekondigd pilots ‘impact gericht werken culturele instellingen’ uit te gaan voeren. Aan het Erasmus Impact Center is gevraagd deze pilots te begeleiden en een onderzoeksrapport op te stellen. Dit rapport wordt nu aangeboden aan de Tweede Kamer. 

Het onderzoek bevat veel interessante aanknopingspunten. Het onderzoek biedt onder andere meer inzicht in de methodes die gebruikt kunnen worden om impact te meten. De onderzoeksresultaten laten ook zien dat motivatie onder deelnemende bis-instellingen om impactgericht te werken hoog is.

CDA-Kamerlid Eveline Tijmstra wil zich zeker inspannen voor goede culturele voorzieningen. Maar het heil komt wat haar betreft niet louter van een wettelijke verplichte taak voor gemeenten.  

Volgens Tijmstra moeten de overheden er samen voor zorgen dat kinderen dichtbij huis kunst en cultuur kunnen ervaren. Daarbij is de gemeente als eerste aan zet, met twee rollen. Als eerste het faciliteren van voorzieningen voor amateurkunst, zodat talent kan ontstaan en groeien. En als tweede een partner voor het onderwijs om bij te dragen aan de borging van cultuuronderwijs. Het risico van wettelijke verankering is volgens Tijmstra dat je die kracht van culturele diversiteit kwijtraakt. Volgens haar is er meer te winnen als gemeenten de maatschappelijke waarde van cultuur gaan omarmen

Het Louvre is ondanks alle inzet van het personeel "buiten adem", stelt de in februari benoemde directeur Christophe Leribault. Het wereldberoemde museum in Parijs verkeert in een crisis sinds het vorig jaar slachtoffer is geworden van een grote juwelenroof. Leribault zei woensdag tijdens een hoorzitting van de senaat dat investeringen noodzakelijk zijn vanwege de verouderde faciliteiten. "De installaties en de infrastructuur bevinden zich aan het einde van hun levensduur."

Gabbi Mesters, directeur van het Fonds voor Cultuurparticpatie, schreef naar aanleding van een werkreis naar Aruba en Curaçao een column: "Wat verschillende projecten ons leren, is eenvoudig maar tegelijkertijd heel wezenlijk: een one size fits all-aanpak werkt in onze branche niet. Daarvoor verschillen regio’s te veel van elkaar in schaal, infrastructuur, draagkracht en netwerk. Wat in een stad vanzelfsprekend is, is in de provincie of een regio soms niet aanwezig, en andersom. Wat op de ene plek werkt, kan ergens anders tekortschieten. De mensen of de plannen zijn niet minder, maar de context verschilt. Dat inzicht leidde ertoe dat wij als Fonds steeds regiogerichter werken."

In mei bracht het Letterenfonds een bezoek aan het Caribisch deel van het Koninkrijk. Doel van deze reis was om de verbrede subsidiemogelijkheden voor de eilanden onder de aandacht te brengen. Door middel van netwerksessies en afspraken met lokale makers en organisaties hielpen medewerkers van het fonds potentiële aanvragers verder op weg. Ook werd er tijdens de sessies getoond welke projecten op de eilanden er de afgelopen twee jaar al ondersteund zijn door het fonds.

Nergens anders in Nederland staan in de openbare ruimte zo veel kunstwerken als in Amsterdam. Loop een paar minuten door de stad en je komt er een tegen. Het boek U bent hier onderzoekt en becommentarieert de ‘Collectie Amsterdam’. 

In Amsterdam zijn 1700 kunstwerken in de openbare ruimte in kaart gebracht. De collectie omvat werken van diverse kunstenaars, waaronder verwijzingen naar Hazes en Rembrandt, en een eerbetoon aan de voormalige burgemeester Eberhard van der Laan.

Behalve de Cultuurprijs werd ook de Stimuleringsprijs uitgereikt: een beloning voor talenten en nieuwe initiatieven op het gebied van cultuur. Deze werd gewonnen door theatermaker Jasmijn van van Disseldorp.

De Provincie Flevoland publiceert de Cultuurmonitor 2022-2024 gepubliceerd. Hierin staat wat er gebeurt op het gebied van kunst en cultuur en wat dat betekent voor inwoners. Voor de monitor is samengewerkt met veel organisaties en makers uit Flevoland. Dankzij hun verhalen, cijfers en beelden ontstaat een compleet beeld van wat cultuur hier betekent en oplevert.

De resultaten helpen om goed te kijken naar wat werkt en wat beter kan. Zo kan het cultuurbeleid in de toekomst beter aansluiten bij wat inwoners nodig hebben. Ook organisaties gebruiken de inzichten om hun aanbod en plannen te verbeteren.

Het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom (CKB) blijft in het sterk verouderde pand aan de Burgemeester Stulemeijerlaan. „Nieuwbouw is duurder en ingrijpender dan renovatie.” Dat het pand grootschalig onderhoud nodig heeft, is duidelijk. „Enkele lokalen zijn niet per lift te bereiken, er is een tekort aan goede opslagruimte voor instrumenten en ook het klimaat in het pand laat te wensen over”, stelt wethouder Berend Doedens.

Het CKB, dat onder de vleugels van de gemeente opereert, heeft roerige tijden achter de rug. Bergen op Zoom komt uit een periode van financiële malaise en forse bezuinigingen. Het CKB, waar onder meer muziek-, dans- en theaterlessen worden gegeven, moest structureel 700.000 euro inleveren. Er is fors bespaard op personeel, vacatures zijn niet ingevuld en enkele projecten zijn gestaakt. Nu wordt gewerkt aan een nieuwe toekomst voor de muziekschool. 

Amsterdam gaat structureel meer investeren in cultuur. In 2029 en 2030 gaat er 29,6 miljoen euro extra naar het kunstenplan van de hoofdstad. Dat staat in het coalitieakkoord van PRO en D66, waar op 10 juni een meerderheid van de gemeenteraad mee instemde. De investeringen gaan onder meer naar eerlijke spreiding, makers, betaalbare ruimte en cultuureducatie.

De investeringen zijn er vooral op gericht om kansengelijkheid te bevorderen en kunst en cultuur toegankelijk te maken voor alle Amsterdammers. Zo gaat er onder meer extra geld naar achtergebleven culturele infrastructuur buiten de ring, zoals het Bijlmer Parktheater in Zuid-Oost, een cultuurcentrum in Noord en de Meervaart in Nieuw-West.

Het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht balanceerde de afgelopen anderhalf jaar meerdere keren op de rand van sluiting. Nu lijkt er opnieuw hoop te ontstaan op een redding. Volgens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert ‘lopen er gesprekken met partijen uit de onderwijssector over een duurzame toekomst voor het museum’.

Dit zei Letschert donderdag in de Tweede Kamer. „Het Nationaal Onderwijsmuseum vormt voor velen een bijzondere rol”, zei Letschert donderdag tijdens een debat over erfgoed. Volgens haar hebben verschillende organisaties uit het onderwijsveld inmiddels laten weten dat zij „ook een verantwoordelijkheid zien” voor de toekomst van het museum.

Basisscholen in West-Brabant kunnen in schooljaar 2026-2027 eenvoudiger naar een museum, theater of andere culturele activiteit. De provincie Noord-Brabant start samen met Arriva en Stichting Meer Muziek in de Klas een pilot met een Cultuurbus. Scholen waarvoor regulier openbaar vervoer geen optie is, kunnen hierdoor voordelig gebruik maken van busvervoer naar een culturele bestemming.

Groningen krijgt een nieuwe zaal voor klassieke muziek. Dat valt op te maken uit de plannen die de gemeente maandag presenteerde over de toekomst van het gebouw De Oosterpoort. Het wordt een nieuwe zaal binnen het bestaande gebouw. Het eerdere plan voor een volledige nieuw concertgebouw in het centrum was al een tijdje van de baan. Vanwege de kosten, en ook vanwege een veranderde kijk op stadsplanning. 

Het Noord Nederlands Orkest (NNO), dat de Oosterpoort als thuisbasis heeft, kan zich helemaal vinden in de plannen zoals ze er nu liggen. "Nieuw aan de plannen die er liggen is dat de huidige concertzaal de toekomstige popzaal zal worden, en dat er door gebiedsontwikkeling om het gebouw heen extra vierkante meters vrij zijn gekomen om een aparte klassiek-symfonische zaal te bouwen", vertelt NNO-directeur Liesbeth Kok. 

Kristin Danielsen, directeur van het World Culture Fund en voormalig professioneel danseres die kunstdirecteur is geworden, betoogt dat cultuur een fundamentele infrastructuur is, geen optionele laag.

“We denken bij infrastructuur meestal aan fysieke of technische zaken: wegen, energie, digitale systemen. Maar samenlevingen zijn ook afhankelijk van minder zichtbare structuren: gedeelde verhalen, vertrouwen, identiteit en het vermogen om verandering te begrijpen. Volgens mij is dat wat cultuur biedt. Financiering van de cultuur, net als bij infrastructuur, betekent dus een verschuiving van de focus: van het ondersteunen van vooraf gedefinieerde projecten naar het versterken van de voorwaarden die dit mogelijk maken.”

Op 8 juni stuurden de Kunstenbond, Music Managers Forum Nederland (MMF NL) en BAM! een brief aan de vaste Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. In hun brief vragen zij, met het oog op de aangekondigde hervorming van het cultuurbestel, aandacht voor een eerlijkere positie van de popsector binnen het cultuurbeleid.

De popsector bereikt jaarlijks miljoenen mensen, draagt bij aan de internationale positie van Nederland en vertegenwoordigt een aanzienlijke economische waarde. Toch blijft de sector achter als het gaat om publieke investeringen vanuit de culturele basisinfrastructuur en de rijkscultuurfondsen.

Erfgoed vormt het fundament onder de identiteit van Nederland. Van kerken en molens tot dijken, boerderijen en industrieel erfgoed: deze plekken geven betekenis aan onze leefomgeving, versterken gemeenschappen en dragen bij aan de kwaliteit van stad en platteland.

Gemeenten, provincies en het Rijk werken intensief samen aan het beheer van ons erfgoed. Die bestuurlijke samenwerking is recent versterkt met nieuwe afspraken over een gezamenlijke aanpak maar voldoende structurele middelen ontbreken nog. Het IPO en de VNG doen in aanloop naar het kamerdebat over erfgoed een oproep voor structurele en toekomstbestendige financiering. 

Het Fonds voor Cultuurparticipatie breidt het project Regiomakelaars uit naar alle provincies. Regiomakelaars vormen de regionale schakel tussen het Fonds en het culturele veld: ze bereiken nieuwe makers en gemeenschappen, versterken netwerken en begeleiden initiatieven naar passende ondersteuning, op basis van regionale kennis en relaties. Vanaf 4 juni 2026 gaan via alle twaalf de provinciale steuninstellingen Regiomakelaars aan de slag. 

De Regiomakelaars worden ingezet via de provinciale steuninstellingen. Zij kennen hun regio als geen ander. Ze hebben contact met makers, verenigingen, gemeenten en maatschappelijke partners. Juist die regionale netwerken helpen het Fonds om makers en initiatieven te bereiken die ons nu nog minder goed weten te vinden. 

Wageningen krijgt een eigen culturele broedplaats. Over een paar jaar moet die er zijn, waarschijnlijk ergens in Wageningen-West op het Nude-terrein. De gemeente kan verder met de plannen nu vanuit de Regio Deal Foodvalley negen ton is toegekend voor zo’n broedplaats.

De gemeente legt eenzelfde bedrag neer en dus is er 1,8 miljoen euro beschikbaar voor de hotspot waar jongeren, kunstenaar, makers en andere cultuurminnaars terecht kunnen, óók ‘s avonds laat en tot diep in de nacht.

Zorgen dat studenten niet alleen een culturele opleiding in Breda volgen, maar ook fysiek in de stad blijven om hun werk uit te dragen. Dat is een van de voornaamste speerpunten van de nieuwe broedplaats Creative Design. De gemeente Breda wees na een tender met een waarde van 498.000 euro Graphic Matters van Dennis Elbers aan als beste partij om de nieuwe broedplaats te ontwikkelen. 

Elbers' club gaat de broedplaats vormgeven samen met KOP, Blind Walls Gallery, Pier15, Grote Kerk Breda, BUas, City of Imagineers, Avans en TURF. Wat in elk geval moet gebeuren, is makers beter verbinden met producenten, pandeigenaren en instellingen. De nieuwe broedplaats Creative Design is onderdeel van het Bredase cultuurbeleid Breda – Stad van creatief talent 2025-2028.