Trends & Ontwikkelingen

Tussen de debatten door nemen enkele Kamerleden woensdag even een controller ter hand. Dat er spelcomputers in perscentrum Nieuwspoort staan, is een initiatief van Videogames Federatie Nederland, dat aandacht vraagt voor de worstelende Nederlandse game-industrie.

Het evenement is georganiseerd door de Videogames Federatie Nederland (VGFN), de branchevereniging voor game-uitgevers. ‘Wij willen dat de game-industrie wordt erkend als relevante sector in Nederland’, zegt Jeroen Derwort, voorzitter van de Dutch Games Association (DGA). ‘Games krijgen op dit moment weinig aandacht in het nationale cultuurbeleid’, zegt Sita Struijke, onderzoeker bij de Boekmanstichting, een onafhankelijk kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid.

De gemeente Utrecht kiest voor een breder cultureel centrum in Domplein 4-5 met horeca, een terras, commerciële ruimte en een inpandige fietsenstalling. Hierdoor blijft er minder plek over voor amateurkunsteducatie en kunnen niet alle lessen terugkeren. Welke disciplines (muziek, theater of dans) mogen blijven, beslist het college eind dit jaar. Utrechters waaronder gebruikers, bezoekers en omwonenden worden bij deze keuze betrokken en kunnen hun mening geven via een DenkMee-vragenlijst.

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap evalueert een visitatiecommissie periodiek het beleid en de dagelijkse praktijk van de zes rijkscultuurfondsen: het Nederlands Filmfonds, Mondriaan Fonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Fonds Podiumkunsten, Nederlands Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De evaluatie over 2023–2025 heeft in 2026 plaatsgevonden.

De visitatiecommissie stelt vast dat de rijkscultuurfondsen elk een sterke band hebben met het eigen veld. Tegelijkertijd ziet ze dat de druk op de beschikbare middelen in combinatie met toegenomen verwachtingen richting de fondsen ten aanzien van verbreding, in teleurstelling resulteert binnen veel van de sectoren. Dit vraagt om (politieke) keuzes over de prioritering van middelen en doelstellingen.

De provincie Noord-Brabant zet verbeeldingskracht, creativiteit en ontwerpkracht in. Niet omdat creativiteit alle antwoorden biedt, maar omdat zij helpt nieuwe vragen te stellen. Dat is hard nodig bij opgaven rond energie, water, natuur, gezondheid en klimaat. 

In een magazine met verhalen laat de provincie zien wat dit in de praktijk oplevert. Zo maakt het vraagstuk van energierechtvaardigheid duidelijk dat maatschappelijke uitdagingen niet alleen over systemen en cijfers gaan, maar ook over hoe mensen veranderingen ervaren. Tegelijk leert de provincie steeds beter waar deze werkwijze verschil maakt en hoe we opgedane ervaringen kunnen inzetten bij andere provinciale opgaven.

Hoe zet je als talentvolle kunstenaar of ontwerper de volgende stap in je loopbaan? Hoe vind je opdrachtgevers, bouw je een netwerk en blijf je je ontwikkelen? TalentHub Brabant helpt talentvolle makers. Met begeleiding op maat, passend bij wat iemand nodig heeft.

Er zijn 7 hubs: Next (film en audiovisueel), Design to Market (design), Inversie en jump! (beeldende kunst), WOLK (letteren), PLAN (theater, dans en circus) en Music Hub Brabant (muziek). In elke hub werken culturele organisaties samen. Zij selecteren talenten en bieden kennis, netwerk, faciliteiten en productiemiddelen. Geen maker of ontwikkeltraject is hetzelfde. “Het is talentontwikkeling op maat”, vertelt Iduna van de Ven, projectleider TalentHub Brabant bij Kunstloc Brabant. “Het gaat om balans in artistieke kwaliteit, positionering en ondernemerschap.”

Boijmans van Beuningen heeft zijn eigen Depot, zeven andere Rotterdamse musea krijgen ook een nieuw gezamenlijk kunstpakhuis. In het Collectiecentrum komt de kunst van Museum Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Wereldmuseum Rotterdam, Natuurhistorisch Museum Rotterdam, Het Nieuwe Instituut, BOOR en het Nationaal Museum van Wereldculturen.

De Tweede Kamer spreekt op 30 september 2026 over de voortgang van het klimaatbeleid. In een brief heeft Kunsten ’92 een aantal onderwerpen vanuit de culturele en creatieve sector onder de aandacht gebracht van de woordvoerders klimaat en groene groei in de Kamer.

Van festivals en musea tot podia en ontwerpers, de culturele en creatieve sector draagt iedere dag creatieve en slimme oplossingen aan voor verduurzaming en laat zien hoe je grote groepen diverse mensen raakt en in beweging zet op een manier die alleen via cijfers en beleid niet lukt. In de brief roepen wij de Kamer onder meer op om de culturele en creatieve sector in te zetten als partner in de klimaataanpak.

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de Raad voor Cultuur, mede namens het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, om advies gevraagd in het kader van het Programma Erfgoed en Overheid. Dit gezamenlijke programma van OCW, IPO en VNG is gericht op het duurzaam versterken van de uitvoering van erfgoedtaken bij gemeenten en provincies.

Aanleiding is dat de uitvoering van erfgoedtaken en het bestuurlijk draagvlak daarvoor onder druk staan. Tegelijkertijd staat Nederland voor grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Die ontwikkelingen maken de vraag hoe erfgoedzorg toekomstbestendig kan worden georganiseerd extra urgent.

In Groningen is afgelopen vrijdag huis voor amateurkunst en cultuur Tumult geopend. Het complex naar ontwerp van NEXT architects en Koschuch Architects ligt direct naast Forum Groningen. Het 7.300 vierkante meter omvattend Tumult bestaat uit een combinatie van drie monumentale panden en een nieuwbouwdeel. Tumult, voorheen bekend als Vrijdag, biedt plek voor kunst, muziek en cultuur.

Bij de meeste politieke partijen in de gemeenteraad en in het culturele veld van de stad staan de seinen op groen: Nijmegen moet meedoen aan de race om in 2033 Culturele Hoofdstad van Europa te worden.

De gemeente had er al 1,5 miljoen euro voor gereserveerd om de kandidatuur voor te bereiden. Deze week werd duidelijk dat er brede steun bij politiek Nijmegen is om officieel kandidaat te worden en een eerste bidbook samen te stellen. Het wordt niet alleen een Nijmeegs feestje, maakte wethouder Noël Vergunst duidelijk tijdens de Politieke Avond deze week op het stadhuis. De hele regio wordt bij het jaar van de Culturele Hoofdstad betrokken. „We voeren ook gesprekken in Arnhem en in de Duitse grensregio.”

De toekomstige gebruikers van het cultuurcentrum De Loswal in Baarle-Hertog kregen afgelopen weekend voor het eerst de mogelijkheid om eens een blik te werpen in hun toekomstige huisvesting. De bedoeling is dat het pand in het voorjaar van 2027 in gebruik wordt genomen. Op de enclaveraad van komende donderdag moet nog de goedkeuring voor een extra budget voor de binneninrichting worden gegeven.

Kunst in het Rond wint de Veldhovense Cultuurprijs 2026. Het kunstenaarscollectief laat volgens de jury zien dat kunst niet alleen plaatsvindt in musea of theaters, maar vooral wanneer makers en de samenleving elkaar ontmoeten.

Wethouder Paul van Liempd overhandigde de prijs op de kunstmarkt in de tuin van Museum ’t Oude Slot. Kunst in het Rond organiseert activiteiten zoals de Atelierroute en kunstmarkten. De prijs moet toekomstige kunstenaars en kunstliefhebbers aanmoedigen.

Opera is een van de grootste kunstvormen die er zijn, vindt burgemeester van New York Zohran Mamdani. Maar lang niet iedereen kan zich een kaartje veroorloven: daarom lanceert Mamdani het project ‘Opera for All’.

In samenwerking met de Metropolitan Opera, het beroemde operahuis van New York, gaat Mamdani dit seizoen 70.000 gratis operatickets weggeven. Inwoners van New York kunnen zich inschrijven voor een loterij die elke maand 10.000 vrijkaarten uitdeelt voor voorstellingen als Macbeth, La bohème, en andere legendarische opera’s.

Na een volle week van festiviteiten is de kop er nu echt af in en rond de Bühnen Köln, de verzamelnaam voor de opera, de kinderoperazaal (de enige ter wereld) en het theater voor toneel in de stad. De verbouwing van onder andere de Keulse opera duurde maar liefst veertien jaar. 

Het door Wilhelm Riphahn ontworpen wederopbouwmonument uit 1957 was zowel van binnen als van buiten totaal vervallen. Tijdens de sanering die het gebouw in ere moest herstellen, ging vervolgens van alles mis: er werd langs elkaar heen gewerkt, waardoor installaties van luchtkanalen en bekabeling in de knoop raakten; de bouw lag lange tijd stil en bouwbedrijven gingen failliet. Uiteindelijk liepen de kosten op tot ongeveer 1,5 miljard euro.

Een pas voor iedereen. Zo lanceerde de gemeente in januari 2026 de Bossche Pas. Bedoeld voor álle Bosschenaren, maar met extra steun voor lage inkomens. Ruim acht maanden later blijkt het een voorzichtig succes. Gratis bioscoopbezoek is het populairst.

Dat blijkt uit een update die wethouder Wies Korver (PRO Den Bosch) aan de gemeenteraad stuurde. De Bossche Pas is vooral ingevoerd om mensen met een kleine portemonnee ook mee te kunnen laten doen aan culturele en sportieve activiteiten. Zij krijgen de pas gratis, geladen met een vrij te besteden tegoed voor sport, cultuur of een uitje.

Blueyard-adviseur Marijn Cornelis pleit er voor te stoppen met het tellen van gebouwen of instellingen als maat voor toegang tot muziekonderwijs en te stoppen met somberen dat er geen muziekonderwijs meer is. Daarmee doen we de sector en alle zzp’ers en andere docentenverbanden tekort. Kijk in plaats daarvan naar vier dingen die er echt toe doen.

Ten eerste: betaalbaarheid van muziekonderwijs in elke gemeente, ongeacht of het aanbod gesubsidieerd is of niet. Ten tweede: fair pay, want betaalbaarheid mag niet over de rug van de aanbieders gaan. Ten derde: bereikbaarheid en beschikbaarheid, want ieder kind zou dichtbij de keuze moeten hebben om zoveel mogelijk instrumenten te kunnen bespelen. En ten vierde: kwaliteit, want wie lesgeeft aan kinderen mag aan de hoogste eisen worden gehouden.

Zowel het Munttheater in Weert als het Toon Hermans Theater in Sittard is flink verouderd. Op beide plekken wordt er gezocht naar een toekomstbestendige oplossing, maar is het nog onzeker hoe die eruit gaat zien. "Als we niet verhuizen, wordt het een sterfhuisconstructie."

Het is duidelijke taal van Sandra van Bree, directeur van het Munttheater in Weert. Het theater, dat in 1974 zijn deuren opende boven het winkelcentrum Muntpassage, loopt al langere tijd tegen zijn grenzen aan. Op de huidige locatie zijn er geen uitbreidingsmogelijkheden en moet men het doen met één zaal van 430 stoelen. Dat is óf te klein óf te groot, stelt Van Bree.

De Johannes Vermeerprijs 2026 is toegekend aan dichter en performer Babs Gons. Gons ontvangt de prijs ‘vanwege haar grensverleggende, multidisciplinaire praktijk, waarin zij poëzie, spoken word, performance en maatschappelijk engagement laat samenvloeien tot een geheel eigen genre, waarin haar taal met grote zeggingskracht zowel het persoonlijke als het publieke domein verrijkt’.

Cultuurminister Rianne Letschert reikt de prestigieuze Nederlandse staatsprijs voor de kunsten op 23 november uit in de Nieuwe Kerk in Den Haag. Aan de prijs, in 2008 door OCW ingesteld om uitzonderlijk artistiek talent te eren en te stimuleren, is een bedrag van 100.000 euro verbonden, dat de winnaar mag besteden aan een speciaal project binnen het eigen werkterrein.

Astrid Weij is directeur van Kunsten ’92, waar zij zich inzet voor kunst, cultuur, erfgoed en de creatieve sector. In haar werk opereert zij op het snijvlak van politiek, bestuur, beleid en uitvoering, en beweegt zij zich tussen verschillende medeoverheden en domeinen, zowel nationaal als Europees.

Vanuit die achtergrond is haar blik op oral history interessant: niet alleen als methode om verhalen uit de sector vast te leggen, maar ook als manier om de dynamiek tussen beleid, bestuur en praktijk zichtbaar te maken. Juist in een veld waar politiek, beleid en praktijk voortdurend met elkaar in gesprek zijn, kunnen persoonlijke verhalen bijdragen aan een beter begrip van ervaringen, ontwikkelingen, verbeelding en veranderingen binnen de sector.

De huidige druk van regels en geboden heeft tot effect dat cultuurmakers en -gebruikers minder interactief en solidair worden. Tijd voor een nieuw cultuurbestel, betoogt Caspar Nieuwenhuis, want het sociaal-culturele bindweefsel verslapt. Stel dat het cultuurbestel een grootstedelijk plein is, hoe ziet dit plein er dan idealiter uit?

Het schetsontwerp biedt een plein waarin ruimte ontstaat voor ontmoeting en samenwerking. Het creëert een open, interactief en dynamisch cultuurbestel. Met een aantal hele concrete wijzigingen ten opzichte van de huidige architectuur. Het bestel heeft twee financieringscomponenten: Rijksbijdragen en Regionale bijdragen. Elk met een andere bestemming. 

Het eeuwige Vaticaan omarmt kunst van nu. Met werk van Patti Smith op de Venetiaanse biënnale en kunst van JR bij de Vaticaanse bibliotheek, toont Rome haar ‘culturele openheid’. Waarom daarvoor hedendaagse kunstenaars zijn gevraagd? Trouw vraagt het aan Francesca Giannetto, een van de curatoren. “Het is essentieel om het oude erfgoed in dialoog te brengen met hedendaagse kunst”, vertelt ze. “Wij tonen onze documenten, manuscripten of boeken aan de kunstenaars, en zij creëren samen met ons de kunstwerken en de interpretatie van het erfgoed.”

“Hedendaagse kunstenaars voelen de hartslag van de mensheid aan”, zei een vertegenwoordiger van het dicasterie, het kerkelijke ‘ministerie’ voor cultuur onlangs tegen het katholieke platform EWTN. “Ze gebruiken uiteenlopende beeldtalen – soms vreemd, soms complex – om te communiceren en ons te wijzen op diepgaande werkelijkheden”, legde bisschop Paul Tighe uit. “We willen dat kunstenaars weten dat de betrokkenheid van de kerk bij kunst niet beperkt blijft tot het verleden; het is een voortdurende dialoog in het hier en nu.”

Binnen de rijksdienst werken diverse veranderinitiatieven aan een proactieve, responsieve en wendbare rijksoverheid. Al deze initiatieven herkennen patronen die het voor iedere rijksambtenaar soms lastig maken om te doen wat de situatie vraagt. Medewerkers vanuit Ambtelijk vakmanschap, Beleidskwaliteit, Beleidskompas, Doenvermogen, Werk aan uitvoering en de Publieke Ontwerppraktijk (PONT) hebben de handen ineengeslagen en zijn een initiatief gestart om deze patronen te onderzoeken en los te wrikken.

In gezamenlijkheid zijn vier hoofdpatronen geïdentificeerd die het effectief oppakken van complexe maatschappelijke opgaven belemmeren: veranderpatroon, hiërarchiepatroon, politiek patroon, en verantwoordingspatroon. 

Stichting Cultuur Eindhoven maakt de genomineerden bekend voor de Eindhoven Cultuurprijs 2026. Er zijn drie genomineerden per categorie. De genomineerden voor de Stimuleringsprijs zijn: Kruisstraat Original, La Cantina / XEHV Radio en Studio Beun. De genomineerden voor de Waarderingsprijs Organisatie zijn: Dutch Design Week (DDW), MU en Striptopia. De genomineerden voor de Waarderingsprijs Individu zijn: Bart Hess, Niels Bakkerus en Woody Veneman. Op woensdag 14 oktober worden tijdens de feestelijke uitreiking in DOMUSDELA de winnaars bekendgemaakt. 

Recent is een onderzoeksrapport inzake de financiering van Nederlands cultureel audiovisueel aanbod aan OCW aangeboden. Daarnaast heeft het Commissariaat voor de Media de Tweede Kamer een rapportage toegezonden met voorlopige uitkomsten inzake de investeringsverplichting ten behoeve van Nederlands cultureel audiovisueel aanbod. Het onderzoek en de rapportage zijn van belang voor hetzelfde doel: een sterk, divers en toekomstbestendig Nederlands cultureel audiovisueel (AV) aanbod. 

De minister van OCW informeert de Tweede Kamer hierover in een brief, met zowel kernbevindingen van het onderzoek als het vervolgproces. 

In de berm langs een weg in Meerhoven in Veldhoven ligt een kunstwerk van Jan Wils te verpieteren. De gemeente spreekt van een ‘tijdelijke opslag’ en zoekt naar een nieuwe plek voor de beeldengroep Monumentale Stapelingen.

De Eindhovense kunstenaar Wils hoopt dat de vijf blauwe zuilen weer snel te zien zijn voor het publiek en heeft zelf al wat locaties op het oog. De gemeente Eindhoven heeft geen beste reputatie als het gaat om het bewaren van kunst. Er sneuvelden diverse monumentale kunstwerken. 

Voor de Europese culturele sector wordt 2027 een jaar van afsluiting en nieuw begin. Het is het zevende en laatste jaar van Creative Europe – het EU-programma voor film, theater, literatuur, muziek en journalistiek – waarvan de Commissie heeft bevestigd dat het over een budget van 402 miljoen euro zal beschikken voor de laatste twaalf maanden. 

De Commissie, het Europees Parlement en de 27 EU-lidstaten zijn het er nog niet over eens hoeveel geld er naar cultuur, media en het maatschappelijk middenveld moet gaan zodra Creative Europe vanaf 2028 opgaat in een nieuw programma genaamd AgoraEU.

De Europese Commissie heeft een ingrijpende herziening van het initiatief 'Europese Culturele Hoofdstad' voorgesteld. Vanaf 2034 zullen nieuwe regels de focus verleggen van een enkel jaar vol festivals naar het opbouwen van een duurzame erfenis voor de gemeenschap.

Museumvereniging en de vier vakbonden FNV, CNV, CMHF en Kunstenbond hebben overeenstemming bereikt over een nieuwe Museum cao voor de periode 1 juli 2026 tot en met 31 december 2027.

Het vernieuwde Spectrum, de multifunctionele accomodatie voor cultuur en welzijn in Schijndel, opent begin oktober feestelijk opnieuw zijn deuren. Van vrijdag 2 tot en met zondag 4 oktober is er een speciaal programma met voorstellingen en activiteiten voor jong en oud. Na zes maanden verbouwen is het gebouw volledig vernieuwd en klaar voor gebruik.

De VNG en gemeenten werken, samen met de zorgsector en de politiek, aan de beweging van zorg naar gezondheid die al volop is ingezet. Het Integraal ZorgAkkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) bevatten afspraken die een impuls geven aan het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners. In het bijzonder hebben we aandacht voor het verbeteren van de situatie van mensen met gezondheidsachterstanden en mensen in een kwetsbare situatie. 

Rondom de nieuwe AZWA organiseert de VNG een aantal online webinars en vragenuurtjes. De planning staat online op de website van de VNG. Ook zijn oude webinars terug te kijken. 

Acht culturele instellingen in Eindhoven verkeren in spanning. Het is hoogst onzeker of ze in de periode 2027-2028 subsidie krijgen. Ze doen alles goed, maar er is simpelweg niet genoeg geld beschikbaar.

Twee jaar geleden deed Cultuur Eindhoven al een oproep aan de gemeente om meer geld vrij te maken voor cultuur. Na een debat in de raad legde toenmalig cultuurwethouder Saskia Lammers dit verschil bij. Dit jaar zat er meer geld in het subsidiepotje dan twee jaar geleden: 5.050.000 euro om precies te zijn. Maar om alle positief beoordeelde aanvragen te honoreren, zou nog eens 1,9 miljoen euro nodig zijn. 

Het Mauritshuis moet een schilderij van Jan van Goyen teruggeven aan de erfgenamen van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Dat heeft minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) besloten na een advies van de restitutiecommissie.