Trends & Ontwikkelingen

De Eindhovense politiek is nog steeds enthousiast over het nieuwe Rijksmuseum Eindhoven, maar dat betekent niet dat de stad een blanco cheque voor het plan gaat uitschrijven. Dat bleek dinsdagavond tijdens een vergadering in het stadhuis, waar voor het eerst over het nieuwe museum werd gesproken. Vrijwel alle raadsfracties zeiden het plan an sich te omarmen, maar gaven burgemeester Jeroen Dijsselbloem wel de nodige wensen, bedenkingen en suggesties mee.

Het Rijksmuseum Eindhoven, dat aan de rand van het TU/e-terrein komt te liggen, kost naar schatting 80 miljoen euro. Dat werd in december bekendgemaakt. Daar komen nog de jaarlijkse exploitatielasten bij van 10 tot 13 miljoen euro. Dat kostenplaatje baarde meerdere fracties zorgen. Volgens burgemeester Dijsselbloem zijn de zorgen over de financiën te voorbarig.

Het nieuwe coalitieakkoord belooft extra aandacht voor talentontwikkeling en een kabinet dat staat voor artistieke vrijheid. Dat is welkom. Maar achter deze ambities schuilt een weerbarstige realiteit: te veel makers en andere werkenden in de culturele en creatieve sector kunnen niet fatsoenlijk rondkomen van hun werk. En juist dat verdienvermogen bepaalt of talent kan doorgroeien, of professionals in de sector kunnen blijven werken, en of Nederland zijn eigen verhalen blijft vertellen. 

De Creatieve Coalitie ziet drie beleidsterreinen waar het kabinet-Jetten nú het verschil kan maken voor de ruim 300.000 professionals die in de sector werkzaam zijn: generatieve AI, streaming en schijnzelfstandigheid. 

Sheree Lenting wordt stadschoreograaf van Rotterdam. Met de nieuwe functie wil de gemeente dans een prominente plek in de samenleving geven. Als dansambassadeur gaat Lenting onder meer een stadschoreografie maken, geïnspireerd door wat er in Rotterdam speelt. De Stadschoreograaf is twee jaar lang ambassadeur voor de Rotterdamse dans en gaat met Rotterdamse dansers een stadschoreografie maken, die op 29 april 2026 (de Internationale Dag van de Dans) op een openbare plek wordt gepresenteerd. 

Als Stadschoreograaf wil Lenting Rotterdam in beweging brengen, op het podium én in de stad: ‘Mijn missie is om de wereld te upliften, te empoweren en te transformeren door middel van mijn kunst. Dans is voor mij een kracht die beweegt. Die heelt. Die verbindt. Een manier om mensen opnieuw met zichzelf en met elkaar te verbinden.’ De nieuwe functie is een initiatief van de gemeente Rotterdam en Het Danshuis.

Minister Moes (OCW) informeert de Tweede Kamer over de uitkomst van de verkenning naar een mediationtraject met het Van Gogh Museum en de start van het traject. Het Van Gogh Museum en de minister hebben geconcludeerd dat mediation een passende en kansrijke route kan zijn om tot een oplossing te komen. In overleg met het Van Gogh Museum is daarom besloten om een mediationtraject te starten. Bij mediation is vertrouwelijkheid een gebruikelijk uitgangspunt. Dat is noodzakelijk om partijen de ruimte te geven om open en constructief met elkaar in gesprek te gaan. Om die reden kan de minister de Kamer gedurende het traject en over de inhoudelijke uitkomsten niet nader informeren.

Minister Moes (OCW) geeft antwoorden op Kamervragen naar aanleiding van de (aanvankelijke) beslissing van het Concertgebouw in Amsterdam om het jaarlijkse chanoekaconcert van de Stichting Chanukah Concert te cancelen vanwege de aanwezigheid van een zanger uit Israël. De Tweede Kamerleden Nanninga en Boomsma (beiden JA21) hadden de vragen gesteld.

Op 18 maart gaan we naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen. Voor musea zijn deze verkiezingen van grote betekenis. Gemeenten zijn de grootste investeerders in onze sector en verantwoordelijk voor 60% van de overheidsuitgaven aan cultuur (CBS, 2024). De keuzes die lokaal worden gemaakt, bepalen daarmee in belangrijke mate hoe cultuur zich in de regio kan ontwikkelen. De periode rondom verkiezingen en coalitievorming is daarom hét moment om het belang van musea zichtbaar te maken en cultuur stevig te verankeren in lokaal beleid. 

Musea leveren een belangrijke bijdrage aan zowel economische als maatschappelijke opgaven binnen gemeenten. Zij versterken de leefbaarheid, dragen bij aan mentale gezondheid en sociale samenhang, en stimuleren het lokale economische klimaat. Daarnaast spelen musea een belangrijke rol in educatie, talentontwikkeling en het versterken van de identiteit van een regio. Investeren in musea betekent investeren in de eigen gemeenschap, en deze investering betaalt zich dubbel en dwars terug. De Museumvereniging deelt tips om te lobbyen in de lobbyhandleiding. 

In Nederland zijn we dol op het woord spreiding. Zeker als het over kunst en cultuur gaat. Dan klinkt het al snel goed: cultuur moet niet alleen voor de Randstad zijn, maar voor het hele land. Helemaal waar. Alleen gebeurt er daarna vaak iets typisch Nederlands: we zetten het in een beleidsstuk, knikken instemmend, drinken koffie — en varen vervolgens gewoon door op dezelfde koers. Daarom is spreidingsretoriek volgens Gerard Corenllise zo’n bruikbaar woord. Het klinkt een beetje venijnig, maar het is vooral precies. We hebben de taal van spreiding uitstekend op orde. Nu de praktijk nog.

In de Randstad is cultuur meestal infrastructuur, in de regio is het te vaak project. Als OCW echt iets wil, dan moet het stoppen met alleen praten over spreiding en beginnen met systeemverandering.  Dan gaat het niet alleen om waar voorstellingen spelen, maar om waar cultuur duurzaam kan groeien. Dan moet je regionale cultuur niet behandelen als een leuke aanvulling, maar als een volwaardig onderdeel van de nationale basis.

Vandaag over precies vier weken zijn de Gemeenteraadsverkiezingen. Op 18 maart 2026 gaan we naar de stembus. Voor de culturele en creatieve sector is dit een belangrijk politiek moment. Met de pamfletten van Kunsten '92 kan je lokale politici en bestuurders inspireren. Vanuit kunst, cultuur, erfgoed en de creatieve sector zijn die gezamenlijk ontwikkeld om cultuur en erfgoed een stevige plek in het gemeentelijke beleid te geven.

Een nieuw kabinet staat voor keuzes die bepalen wat Nederland belangrijk vindt. Juist nu worden accenten gezet die de komende jaren het verschil maken voor miljoenen mensen. Daarom heeft Cultuurconnectie de nieuwe minister en staatssecretaris van OCW en de minister van VWS direct benaderd met concrete voorstellen. De boodschap is helder: cultuurbeoefening is geen luxe of bijzaak, maar een publieke basisvoorziening die bijdraagt aan gelijke kansen, mentale gezondheid en sociale samenhang. Dat vraagt om structurele verankering in beleid en begroting.

Rianne Letschert, de nieuwe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, heeft op de dag van haar beëdiging een muzikaal mandaat ontvangen. Het mandaat is een speciaal door Componist der Nederlanden, Camiel Jansen, gecomponeerde vertaling van het coalitieakkoord Aan de slag. Camiel Jansen werkte daarbij samen met het Maat Saxophone Quartet en de zangeres Hanneke Last.

Het initiatief voor het mandaat is afkomstig van BumaStemra en New Music NOW. Met de compositie willen de organisaties de start van het nieuwe kabinet een muzikaal moment meegeven en laten zien hoe muziek mensen kan verbinden. Het muzikale mandaat is een positief gebaar vanuit de Nederlandse muzieksector.

’s-Hertogenbosch krijgt er een nieuwe plek voor makers bij. Stichting Het Nest wint de open call voor de nieuwe creatieve broedplaats aan de Spinhuiswal. Van een kleine residentieplek groeit Het Nest door naar een toegankelijke plek van ruim 360 m² waar makers, publiek en stad elkaar ontmoeten. De nieuwe locatie opent zondag 30 augustus. De selectiecommissie koos voor Het Nest vanwege “haar sterke energie, een duidelijke makersmentaliteit en een overtuigende visie op een bruisende, toegankelijke plek die nieuwe creativiteit aantrekt en echt iets toevoegt aan de stad.”

Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Kunsten '92 presenteert een overzicht van alle cultuurdebatten in aanloop naar deze verkiezingen. 

Rianne Letschert wil zich in het begin van haar ministerschap vooral richten op de cultuursector en op media, om die onderwerpen snel in de vingers te krijgen. De voormalige informateur wordt minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap namens D66. "Op beleidsterreinen zit ik er helemaal middenin", zei de voormalige bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht over het hoger onderwijs en onderzoek.

Letschert wil haar eerste jaar gebruiken om te bekijken wat de meeste prioriteit verdient. Ze wil onder meer kijken of de schade van de bezuinigingen van het vorige kabinet kan worden hersteld. "Er is veel te doen op de hele portefeuille."

Alwéér is het Fonds Podiumkunsten teruggefloten door de rechter. Het ene na het andere theatergezelschap onderneemt juridische stappen tegen de rijkssubsidiepot, en vaak krijgen ze dus gelijk. aan de hand van acht vragen onderzoekt de Volkskrant wat er in deze ronde toch zo mis gaat bij het fonds. 

Wat moet volgende keer zeker anders? De roep om verandering is groot, de kritiek is uiteenlopend. Waarover bijna iedereen het eens is: het subsidiesysteem moet beter aansluiten op de praktijk én transparanter. Het is logisch dat het aanvragen van subsidie tijdrovend is: er zijn grote bedragen mee gemoeid. Maar met name voor kleinere instellingen neemt de investering inmiddels buitenproportionele vormen aan. Het kost veel tijd en geld. Iedereen besteedt dat liever aan de kunsten zelf.

De gemeente Amsterdam wil dat kunst in de openbare ruimte beter laat zien wie er in de stad wonen. Dat gebeurt nu nog te weinig. Met het concept-beleidskader Kunst in de Openbare Ruimte 2026 gaat de gemeente dit veranderen. Onder meer door nieuwe keuzes bij opdrachten, onderzoek naar de huidige situatie, gesprekken met bewoners en meer kansen voor nieuwe makers.

Amsterdam heeft meer dan 1.750 kunstwerken en herdenkingsmonumenten in de openbare ruimte. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat die scheve verdeling niet toevallig is. Bepaalde groepen en thema’s krijgen al jarenlang meer aandacht dan andere. Bij nieuwe kunstwerken en herdenkingsmonumenten krijgen verhalen van gemeenschappen die tot nu toe weinig of geen plek kregen daarom voorrang.

De federale regering in België heeft beslist om de btw-verhoging voor sport, cultuur en afhaalmaaltijden niet te laten doorgaan, na het kritische advies van de Raad van State. Na de krokusvakantie wordt de btw-hervorming opnieuw bekeken, want het blijft wel de bedoeling om de geplande opbrengsten te halen. Andere geplande btw-verhogingen gaan wel in op 1 maart. Het gaat dan onder meer om de tarieven voor logies zoals overnachtingen in hotels en op campings (van 6 naar 12 procent) en pesticiden (van 12 naar 21 procent).

Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Van de drie overheidslagen (rijk, provincie en gemeente) investeren gemeenten veruit het meest in kunst en cultuur. In Tilburg gaat het om een jaarlijks cultuurbudget van circa 31 miljoen euro, op een totale gemeentebegroting van ongeveer 1,35 miljard euro. Is dat voldoende? Of moet er meer geld worden geïnvesteerd? En waar moet dat geld naartoe: naar professionele makers, naar verenigingen, of naar beide? Die keuzes worden gemaakt door de gemeenteraad. Reden genoeg om, in aanloop naar de verkiezingen, het gesprek aan te gaan over de toekomst van kunst en cultuur in Tilburg.

Al meer dan 25 jaar wordt er gepraat over de toekomst van het Cultureel Centrum in Voorschoten. Het huidige Cultureel Centrum aan de Prinses Marijkelaan voldoet niet meer aan de eisen en zal eind 2027 sluiten. De zorgen onder Voorschotense culturele instellingen werden steeds groter, maar nu is er een definitieve oplossing: de Kruispuntkerk. De gemeente Voorschoten heeft de Kruispuntkerk aangekocht om te verbouwen tot een nieuw cultureel centrum. Het gebouw krijgt een functie als film- en theaterzaal en biedt ruimte aan lokale verenigingen en instellingen.

De gemeente stelt dat de financiële situatie van de horeca in De Cacaofabriek in Helmond nog steeds kwetsbaar is. Ondanks eerdere maatregelen lopen de resultaten achter bij wat verwacht werd. Daarom heeft het college van burgemeester en wethouders besloten om externe experts in te schakelen om de toekomst van de horeca veilig te stellen. Een horeca-expert en een financieel deskundige gaan de toestand van het cultuurcomplex in kaart brengen. De gemeente benadrukt het belang van De Cacaofabriek voor het culturele leven in Helmond en de regio. 

Minister Moes (OCW) stuurt de Tweede Kamer een brief met de geannoteerde agenda van de informele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur en Sportraad (OJCS-Raad). Deze vindt plaats op 6 maart 2026. Het onderwerp is cultuur. De Eerste Kamer heeft eenzelfde brief ontvangen. Op de agenda staan de volgende onderwerpen: 1. Het beschermen van culturele rechten. 2. Noodzaak om illegale handel in culturele goederen tegen te gaan.

Dans is een klein vakgebied met sterke onderlinge banden. Kan een recensent onpartijdig oordelen over een subsidieaanvraag van een gezelschap dat zij in de krant bekritiseerde? Mogen een danser en een balletrecensent de overheid adviseren over subsidies op hun terrein? Al na tien minuten blijkt in rechtszaal 1 van de Raad van State dat het Haagse dansgezelschap Another Kind of Blue grote vraagtekens heeft bij de onpartijdigheid van het Fonds Podiumkunsten. Dat een kritische dansrecensent van NRC mogelijk mede de doorslag gaf bij het weigeren van een cruciale subsidie, maakt de zaak pikant.

De Afdeling oordeelde twee weken later – afgelopen woensdag – dat het Fonds dit besluit niet zo had mogen nemen omdat tegen twee leden van de adviescommissie de schijn van belangenvermenging bestaat. De afwijzing was vooringenomen en daarom onzorgvuldig. Binnen vier weken moet er opnieuw worden beslist, door een nieuwe commissie. 

 Een 'bodemloze put' waar bakken met geld in wordt gegooid. Met die bedenkelijke reputatie probeert het van subsidies afhankelijke theater Castellum al jarenlang af te rekenen. Door zich in zekere zin af te splitsen van de gemeente, verwacht de schouwburg voortaan zijn eigen broek op te kunnen houden. Nu het Alphense theater officieel is omgevormd naar een stichting, is het niet meer voor honderd procent in handen van de gemeente.

Voor bezoekers verandert er 'niet zo vreselijk veel', verzekert de scheidende directeur Marcel 't Sas. Organisatorisch wel, omdat de stichting door een raad van toezicht wordt bestuurd. 'Het herstel van een historische vergissing', noemt 't Sas die fundamentele verandering. Alphen aan den Rijn is één van de laatste gemeenten die haar theater in een stichting heeft ondergebracht. Als gevolg daarvan kan Castellum gebruik maken van externe fondsen.

Alleen nog maar investeren in Limburgse kunst zoals Eric Koppe in een opiniestuk in de Limburger voorstelt, staat volgens Stijn Huijts haaks op alle culturele, economische en sociale ambities die Provinciale Staten hebben geformuleerd voor Limburg. Gelukkig ligt er nu een meerjaren-museumvisie, die vorige week met grote meerderheid werd vastgesteld door het Limburgs parlement.

 Volgens Huijts, directeur van het Bonnefanten musem. richt dit museum zich met zijn diverse perspectief op zowel Limburgse als internationale kunst, dus op de wijk én de wereld. Juist de bovenregionale aantrekkingskracht is belangrijk als vestigingsfactor voor bedrijven, instellingen en gekwalificeerde professionals. 

Rianne Letschert (49) wordt als minister verantwoordelijk voor onder meer het Nederlandse cultuurbeleid. Wat valt van haar te verwachten in een voor de sector financieel nijpende tijd? 

„Als je ziet hoe ze zo’n ingewikkelde klus als informateur heeft geklaard, dan schept dat verwachtingen”, zegt Jeroen Bartelse, naast algemeen directeur van het Utrechtse muziekgebouw TivoliVredenburg ook voorzitter van Kunsten ’92, de belangenorganisatie voor de culturele en creatieve sector. Bartelse noemt het „een belangrijk signaal” dat de grote cultuurdossiers weer onder de minister komen te vallen. Volgens Sander Kleikers, de echtgenoot van Letschert, is het belangrijk „dat je de waarde van cultuur ziet en voelt” – iets wat voor zijn vrouw geldt, zegt hij. Cultuur ráákt haar, vertelt Kleikers. Bartelse hoopt dat cultuur onder haar bewind niet langer als apart domein wordt benaderd, maar als „publieke kracht” die middenin de samenleving staat. 

Niet alleen programma’s voor jong talent, maar Cultureel Locatiebeheer in Breda kijkt nu ook hoe iets oudere kunstenaars, de veertigers, zakelijk kunnen worden bijgespijkerd. Vijftien panden, dat is een mooi aantal om op een goede manier Bredase kunstenaars te huisvesten en te ondersteunen. „Nu hebben we er dertien, waarin zo’n 200 kunstenaars een plek vinden”, zegt directeur Ageeth Boermans (61) in haar atelier in het Ginneken. „Met iets meer panden kun je tot 250 kunstenaars onderbrengen én kun je de menselijke maat bieden.”

CLIB ploeterde jarenlang voort met een subsidie van amper 43.000 euro. In 2025 maakte Breda de stichting onderdeel van de zogeheten basisinfrastructuur: culturele voorzieningen die het fundament vormen van waaruit de creatieve sector verder kan ontwikkelen, met huisvesting én scholing. Daarbij hoort een structurele subsidie van 110.000 euro per jaar. Hiermee kunnen we verder.” Locatiebeheer blijft de basis van CLIB. 

De verkiezingsprogramma’s liggen er en de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen komt op gang. Als werkende in de culturele of creatieve sector is lobbyen waarschijnlijk niet je dagelijkse bezigheid. Maar juist jij bent onmisbaar als het gaat om het beschermen van jouw vak, collega’s en werkruimte in de gemeente. Wist je dat gemeenten 60% van de cultuurbudgetten lokaal verdelen? Zij beslissen over zaken die jouw werk direct raken, zoals Fair Pay en betaalbare atelierruimte.

Van januari tot en met maart 2026 voeren lokale politieke partijen campagne voor de verkiezingen op 18 maart. In campagnetijd willen kandidaat-raadsleden zich laten zien. Ze zoeken plekken waar ze in gesprek kunnen met inwoners, kunnen reageren op actuele thema’s en hun gezicht kunnen laten zien. Dat is jouw kans om cultuur, werkplekken of Fair Pay op de politieke radar te zetten.

Hoogeveen zet een grote stap voor de toekomst van kunst en cultuur. Het college van burgemeester en wethouders heeft de nieuwe Subsidieregeling Kunst en cultuur Hoogeveen vastgesteld. Deze regeling vervangt de oude Subsidieregeling Amateurkunst en is het resultaat van een intensief participatietraject met het culturele veld: 33 culturele verenigingen, kunstenaars en cultuurmakers dachten actief mee over inhoud, voorwaarden en ambities.

De nieuwe regeling biedt onder meer: meer financiële ruimte per aanvraag (tot € 2.500); een bredere doelgroep, inclusief kunstenaars en cultuurmakers; meer mogelijkheden voor samenwerking, publicaties en activiteiten in dorpen. Dankzij een bijdrage uit het Naoberschapsfonds van de provincie Drenthe groeit het totale budget voor culturele initiatieven in Hoogeveen verder.

In Noord-Brabant komen 23 geschenkwoningen uit de periode na de Watersnoodramp van 1953 mogelijk in aanmerking voor de status van rijksmonument. Het gaat om bijzondere woningen die na de ramp door Scandinavische landen aan Nederland werden geschonken en die nog altijd deel uitmaken van het Brabantse straatbeeld. Met de voorgenomen aanwijzing krijgt dit erfgoed erkenning als tastbare herinnering aan zowel de ramp als de internationale solidariteit die daarop volgde.

Gedeputeerde Erfgoed Bas Maes benadrukt het belang van bescherming van dit erfgoed: “Deze geschenkwoningen vertellen de soms vergeten Brabantse kant van de Watersnoodramp. Het zijn gewone huizen met een buitengewone geschiedenis. Door ze te beschermen, zorgen we ervoor dat dit stukje van onze provinciale geschiedenis zichtbaar blijft voor toekomstige generaties."

Samen zingen is voor honderdduizenden Nederlanders een laagdrempelige manier om deel te nemen aan cultuur, zich creatief te uiten en sociale verbinding te ervaren. Bovendien draagt samen zingen bij aan de mentale en fysieke gezondheid van koorzangers. Welke effecten heeft het voorgenomen beleid van het nieuwe kabinet op de ontwikkeling van de koorsector? Koornetwerk Nederland ziet kansen, maar ook risico’s.

Een bijzonder goede ontwikkeling is de voorgenomen aanpassingen aan regeldruk voor vrijwilligers. Die nam de laatste jaren sterk toe, met name door de invoering van de Wet bestuur en toezicht rechtspersonen (WBTR) en de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (WWFT). Een belangrijk onderdeel van het coalitieakkoord is de nadruk op versterking van sociale samenhang en preventie van gezondheidsproblemen. Ook hier ligt een grote kans voor de koorsector. Positief is ook dat het coalitieakkoord het belang van talentontwikkeling, muziekscholen en landelijke dekking van cultuurvoorzieningen noemt. Het zijn ronkende woorden, maar zonder vertaling in de Rijksbegroting blijft het bij een loze kreet. 

De vier grote culturele instellingen van Gouda – Museum Gouda, De Goudse Schouwburg, Bibliotheek Gouda en Cultuurhuis Garenspinnerij – De Kunstmachine – hebben een gezamenlijke visie uitgebracht waarin zij één duidelijke boodschap afgeven: cultuur is essentieel voor Gouda. Volgens de C4 is cultuur geen extraatje, maar een fundament van een gezonde, inclusieve en aantrekkelijke stad. De organisaties roepen de Goudse politiek op om cultuur steviger te verankeren in beleid en investeringen.

In de LocHal in Tilburg bespreken politieke partijen op dinsdag 24 februari de rol van kunst en cultuur in de stad. Het Cultuurdebat wordt gepresenteerd door documentairemaker Sahar Meradji. Geïnteresseerden kunnen het debat gratis bijwonen.

Het debat vindt plaats in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Politieke partijen gaan in gesprek over thema’s zoals cultuureducatie, talentontwikkeling en de toegankelijkheid van cultuur. Ook wordt besproken hoe talent zich kan blijven ontwikkelen en hoe het aanbod gevarieerd kan blijven. Daarnaast komt het belang van investeringen in cultuur aan bod, die bijdragen aan een sterke, flexibele samenleving.

De gemeenteraad in Leusden heeft donderdag 29 januari 2026 unaniem ingestemd met een geamendeerd raadsvoorstel over De Nieuwe Korf. De huidige bebouwing wordt vervangen door nieuw te realiseren voorzieningen en woningen. Op de huidige locatie van De Korf komt een nieuw cultuurhuis met onder meer een bibliotheek, cultuureducatie en theaterzaal. Komende periode zal een programma van eisen worden opgesteld voor dit nieuwe gebouw.