Trends & Ontwikkelingen

Cultuur is meer dan kunst alleen. Dat werd duidelijk tijdens een werkbezoek van gedeputeerde Bas Maes aan verschillende culturele organisaties in ’s-Hertogenbosch op woensdag 9 september. Het bezoek voerde langs Theater Artemis, Academie voor Beeldvorming, Social Label, Willem Twee, MATZER Theaterproducties en Capella Brabant. Samen lieten zij zien hoe cultuur bijdraagt aan talentontwikkeling, participatie, ontmoeting en het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken.

De Rijksbegroting voor het Ministerie van OCW is naar de Tweede Kamer gestuurd. Versterking culturele en creatieve sector is één van de beleidsprioriteiten.  De culturele en creatieve 
sector, zoals media, design en podiumkunsten, dragen bij aan het verdien- en concurrentievermogen van Nederland. In 2027 zullen wij werken aan een sterker cultureel en creatief klimaat. Het saldo van de intensiveringen en extensiveringen is echter negatief. 

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Letschert wil de landelijke publieke omroep hervormen. De plannen moeten in 2029 ingaan. Het wetsvoorstel is gepubliceerd en is nu open voor reacties, waarna zij het wetsvoorstel eventueel aangepast voorlegt bij de Tweede Kamer. In de huidige omroepwet staan kunst en cultuur als kerntaak voor de NTR omschreven, naast jeugd, educatie en achtergrondinformatie. In het wetsvoorstel stelt de regering voor dat cultuuraanbod door de verschillende omroephuizen gezamenlijk wordt ingevuld, in plaats van dat één omroep kunst en cultuur als kerntaak heeft.

In de toelichting schrijft de regering dat "deze taken nog steviger dan voorheen zijn verankerd in het Mediabesluit". Het is een conclusie die Kunsten '92 niet deelt. In een brief aan minister Letschert roept Kunsten ’92 op om kunst en cultuur te behouden als kerntaak van de publieke omroep en een toereikende financiering voor kunst- en cultuurprogrammering te borgen. De brief is ondertekend door onder meer de Nederlandse Publieke Omroep en College van Omroepen.

Jörgen Tjon A Fong was sinds mei 2025 voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad, het onafhankelijke adviesorgaan van het gemeentebestuur op het gebied van kunst en cultuur. Nu vertrekt hij om voorzitter te worden van de Raad voor Cultuur.

De ministerraad stemde vrijdag in met de benoeming van Tjon A Fong op voorstel van minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap). Per 1 januari 2027 volgt hij Kristel Baele op als voorzitter.

Tilburg krijgt begin oktober een nieuw tweedaags festival: de Tilburgse Feesten. Op 3 en 4 oktober vullen verschillende pleinen in de stad zich met livemuziek, dans en optredens. Initiatiefnemers Erwin Schellekens en Rob Reijnen willen de stad kleurrijker maken. Zonder de grote decibellen.

Het DRU Industriepark in Ulft blijft voorlopig overeind dankzij nieuwe financiële steun van de gemeente Oude IJsselstreek. De financiële resultaten over de eerste helft van dit jaar vallen fors tegen, vooral door tegenvallende horeca-inkomsten. De gemeente heeft daarom opnieuw maatregelen genomen om de stichting de komende maanden financiële ruimte te geven.

De Taskforce culturele en creatieve sector, het College van Omroepen (CvO), de NPO en Kunsten ’92 pleiten in een gezamenlijke brief aan minister Letschert voor een publieke omroep met kunst en cultuur als vanzelfsprekende pijler. Op dit moment wordt – met de herziening van de Mediawet en de inrichting van het mediabestel – de koers van de publieke omroep voor de komende decennia bepaald.

Er is een Internetconsultatie (Wet hervorming landelijke publieke omroep) geopend, waar iedereen tot 23 oktober 2026 op kan reageren.

Joop van den Ende heeft met een paginagrote advertentie in De Volkskrant zijn kritiek geuit op de troonrede. ‘Rijk aan geld. Arm aan verbeelding’, staat vrijdagochtend in hoofdletters bovenaan de twaalfde pagina van de krant.

‘Kunst en cultuur zijn geen bijzaak. Ze zijn de ziel van de samenleving’, sluit de 84-jarige Van den Ende het bericht af.

Berenschot heeft de coalitieakkoorden van vrijwel alle Nederlandse gemeenten geanalyseerd op een groot aantal thema’s, waaronder kunst en cultuur.

Daarbij is AI gebruikt om de akkoorden systematisch te screenen. Vervolgens heeft het adviesteam Kunst & Cultuur van Berenschot de uitkomsten inhoudelijk geduid en aangevuld met een expertmatige analyse. Binnen het thema cultuur staan drie onderwerpen centraal: de positie van culturele evenementen in het bredere gemeentelijke beleid, het beheer en de benutting van cultureel vastgoed en erfgoed, en de instandhouding en toegankelijkheid van culturele voorzieningen.

De provincie wil creatieve talenten in de culturele sector helpen om zich artistiek en professioneel verder te ontwikkelen. Daarom start zij samen met Stichting Voordekunst een pilot met ‘matchfunding’.

Noord-Hollandse makers die via Voordekunst Opent een externe link geld inzamelen voor een nieuw cultureel project, kunnen daarbij een extra financiële bijdrage van de provincie ontvangen. 

De afgelopen decennia worden kunstenaars steeds meer gestimuleerd na te denken over de zakelijke aspecten van hun praktijk. Teruglopende subsidies en verscherpte concurrentie maken dat ondernemerschap onder kunstenaars hernieuwde aandacht verdient. Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Welke kansen en uitdagingen ondervinden makers? En hoe vormt cultuurbeleid zich het beste naar de kunstenaar als ondernemer? Dat staat in Boekman #148. 

De Creatieve Coalitie zet op een rij wat de Prinsjesdagplannen voor 2027 betekenen voor jouw portemonnee en voor werk in de culturele en creatieve sector. 

De zelfstandigenaftrek daalt van €1.200 naar €900. Het kabinet wil de startersaftrek verlagen van €2.123 naar €10: een symbolisch bedragje, want in 2028 verdwijnt de regeling helemaal. De uitgaven aan cultuur gaan van €1,447 miljard naar €1,473 miljard: €26 miljoen erbij. Maar omdat de prijzen naar verwachting met 2,7% stijgen, kan de sector daar minder voor kopen. Na correctie voor inflatie krimpt het budget met ongeveer 0,9%. De btw-vrijstelling voor componisten, schrijvers en journalisten wordt niet afgeschaft. 

De Raad voor Cultuur presenteert vandaag, op Prinsjesdag, het Werkprogramma 2026-2027. De raad werkt de komende periode verder aan adviezen over journalistieke vrijheid, popmuziek, erfgoed en overheid en de drie gedragscodes in de cultuursector. Daarnaast worden adviesvragen verwacht over onder meer de inrichting van het cultuurbestel vanaf 2029 en weerbaar erfgoed. Ook is in het werkprogramma ruimte opgenomen om in 2027 in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en actuele vraagstukken.

Een van de onderwerpen die de raad zelf agendeert, is in het werkprogramma opgenomen onder de voorlopige werktitel 'Meer dan kunst'. Steeds meer onderzoek wijst op de betekenis die kunst en cultuur kunnen hebben voor onder meer gezondheid, onderwijs en economie. De raad wil deze effecten nader onderzoeken en in kaart brengen, en bekijken wat de uitkomsten betekenen voor het beleid.

Het John F. Kennedy Center for the Performing Arts is een van de prominentste culturele instellingen van de VS. Er vindt normaal gesproken een scala aan optredens plaats, van opera tot rockconcerten en toneel. 

Ondanks een rechterlijk verbod, heeft het door Trump aangestelde bestuur het prestigieuze Kennedy Center per direct gesloten. Dat volgt op het wederom stuklopen van een poging om Trumps naam op de gevel te zetten.

Dit najaar stuurt de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een brief naar de Tweede Kamer over de uitgangspunten voor de cultuursubsidies vanaf 2029. Blueyard-adviseur Jurriaan Rammeloo schreef daar het artikel Wie de grens trekt over. Zijn vertrekpunt: hoeveel gesubsidieerde instellingen het bestel draagt, heeft niemand vastgesteld. Dat aantal ontstaat op de laatste dag van een beoordelingsronde, als het budget op is en een commissie een volgorde maakt. Hetzelfde bedrag kan immers veel organisaties met lage toekenningen dragen, of aanzienlijk minder met hoge.

Kamerlid Tijmstra (CDA) heeft schriftelijke vragen gesteld over het bericht ‘Aantal Nederlandse muziekstudenten op conservatoria fors gedaald’, deze zijn door de minister beantwoord. 

Het NOS-artikel gaat alleen in op de masteropleidingen, maar de bacheloropleidingen zijn ook relevant. De minister constateert dat de berichtgeving over terugval van het percentage Nederlandse studenten enige nuancering nodig heeft. Het is aan gemeenten om te bepalen hoe zij de lokale infrastructuur voor cultuurbeoefening ondersteunen en wat, zoals bijvoorbeeld muziekscholen. Wel zijn er tussen het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) Bestuurlijke Afspraken Cultuurbeoefening 2025 – 2028 afgesloten. Hierin is een van de ambities dat wordt ingezet op een sterk ecosysteem voor cultuurbeoefening. 

Vanuit het programma Meedoen is de Kunst (MIDK) start Cultuur Oost in de gemeenten Buren en Zaltbommel met de pilot Vitaliteitsindex Cultuur. Met behulp van een digitale vragenlijst brengen we de vitaliteit van culturele organisaties en amateurkunstverenigingen in beeld. De uitkomsten zijn waardevol voor zowel gemeenten als culturele organisaties. Voor deze pilot wordt samengewerkt met het bedrijf DataIM. 

De NTR mist in het wetsvoorstel van mediaminister Rianne Letschert over de toekomst van de publieke omroepen de erkenning van cultuur als een publieke taak. Dat laat de NTR vrijdagavond weten aan het ANP. In het wetsvoorstel staat dat de NOS en de NTR per 2029 onder de naam NOS samen verdergaan.

Fonds Podiumkunsten werkt, net als vele gesubsidieerde cultuurinstellingen, binnen meerjarige beleidsperiodes. Terwijl de periode 2025–2028 nog volop loopt, bereidt het fonds zich al voor op wat daarna komt. Richting 1 januari 2029 worden belangrijke stappen gezet: van een mogelijke wetswijziging over de duur van de subsidieperiode en een nieuwe beleidsopdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aan het Fonds, tot gesprekken met het veld en de ontwikkeling van nieuwe regelingen. Het fonds vindt het belangrijk inzicht te geven in dit proces. Daarom is het fonds gestart met een reeks berichten op de website. Dit keer kijkt het fonds naar het ecosysteem van de podiumkunstensector en het belang van sterke podia en festivals.  

ICO Partner in Kunst en Cultuur uit Assen ontving op vrijdag 11 september 2026 een Koninklijke Erepenning. Burgemeester Marco L.J. Out reikte de onderscheiding uit tijdens de viering van het 100-jarig jubileum.

ICO begon in 1926 als de ‘Asser Muziekschoolvereeniging’ en groeide in de afgelopen 100 jaar uit tot een belangrijke partner op het gebied van kunst, cultuur en cultuureducatie. Door de jaren heen ontwikkelde ICO zich van een lokaal initiatief tot een regionale organisatie voor scholen, gemeenten, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties.

Van 1 april tot en met 31 mei 2026 konden culturele organisaties subsidie aanvragen voor Programma's 2027-2028 van Cultuur Eindhoven.

De Cultuurraad heeft 22 aanvragen positief beoordeeld. Vijf aanvragen ontvingen een negatief advies. Binnen het huidige subsidieplafond van € 5.050.000 kunnen 14 organisaties subsidie ontvangen. Acht organisaties vallen daardoor onder de zogenoemde zaaglijn. De Cultuurraad spreekt in haar adviesrapport waardering uit voor de kwaliteit en ambitie van de ingediende plannen. Tegelijkertijd constateert de Cultuurraad dat het subsidiebudget de groei van de stad en de ontwikkeling van de cultuursector niet heeft bijgehouden. 

Het wensenlijstje is lang voor cultureel centrum De Schroef in Zundert, maar is er genoeg budget voor de podiumvloer, de serres en het verhogen van het dak? Ja, zo denkt het college, maar zonder extra investeringen dreigt het gebouw misschien wel minder geld in het laatje te brengen.

Volgens een nieuwe kostenraming kan het gebouw binnen het budget worden opgeknapt, maar alleen ‘sober’. Daardoor zou de tribune krimpen van 180 naar ongeveer 140 zitplaatsen. Dat is onwenselijk, want een kleinere zaal levert minder inkomsten op en maakt De Schroef minder toekomstbestendig. Daarom komt er nu een businesscase om te onderzoeken of extra investeringen zich kunnen terugverdienen. 

De subsidies voor culturele podia in Land van Cuijk gaan drastisch op de schop. Met name de theaters in Mill en Boxmeer profiteren enorm. Deze twee podia hadden het de laatste jaren financieel erg lastig en de gemeente Land van Cuijk wil er alles aan doen om deze voorzieningen te behouden. „Dit is wat er nodig is om de theaters te behouden.”

Kunsten '92 publiceert een tijdlijn richting het nieuwe cultuurbestel in 2029. Half oktober wordt de uitgangspuntenbrief verwacht van minister Letschert van OCW. Op 9 november is het wetgevingsoverleg OCW-begroting cultuur in de Tweede Kamer. Hierin zal ook de uitgangspuntenbrief van de minister worden behandeld. 

Maak ruimte voor creativiteit! Die oproep doet Meer Muziek in de Klas samen met het LKCA, Kunsten ’92, Cultuurconnectie en Fonds voor Cultuurparticipatie aan alle scholen in Nederland.

Als de prestaties op taal en rekenen tegenvallen, is ‘méér aandacht voor taal en rekenen’ een voor de hand liggende reactie. De nieuwste PISA-resultaten maken die discussie opnieuw actueel. Maar wie basisvaardigheden duurzaam wil versterken, moet verder kijken dan taal- en rekenonderwijs alleen. Juist de brede ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen zijn van belang. Kunst- en cultuuronderwijs heeft daarin een belangrijke plek.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dit jaar € 147,2 miljoen aan subsidies toegekend voor de instandhouding van rijksmonumenten.  

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is een onderzoek gestart naar signalen van grensoverschrijdend gedrag van zijn ex-directeur. Volgens melders was sprake van een angstcultuur, waardoor medewerkers last hadden van nachtmerries en burn-outklachten. Volgens de ex-directeur is sprake van ondeugdelijk vooronderzoek.

De gemeente Rotterdam heeft een ontwerp gekozen voor het nieuwe Collectiecentrum Rotterdam (CCR) in Zevenkamp. Het ontwerp is gemaakt door DP6 architectuurstudio en De Unie Architecten. In het nieuwe gebouw worden kunstwerken en andere bijzondere voorwerpen uit verschillende Rotterdamse musea bewaard en onderzocht.

De Raad voor Cultuur bereidt een advies voor over de drie gedragscodes in de culturele sector. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft daar om gevraagd met het oog op de volgende cultuursubsidieperiode, die in 2029 van start gaat. Ter voorbereiding van het advies heeft de raad een tijdelijke commissie van deskundigen ingesteld. De Raad verwacht het advies begin 2027 uit te brengen.

In andere landen wordt gemorreld aan de muur tussen staat en cultuur. Alleen een wettelijke verankering kan voorkomen dat de overheid ook hier gaat ingrijpen in kunst en cultuur, betoogt Sanne Muijser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond.

‘De regering is geen oordelaar van wetenschap en kunst.’ Met die woorden formuleerde Thorbecke een uitgangspunt dat al meer dan anderhalve eeuw behoort tot de fundamenten van het Nederlandse cultuurbeleid. Het kabinet zou dat beginsel nu wettelijk moeten verankeren, omdat ontwikkelingen in binnen- en buitenland laten zien hoe snel de grens tussen politiek en cultuur kan vervagen. In een tijd waarin boeken en kunst steeds vaker onderwerp worden van maatschappelijke en politieke strijd, is het van belang helder vast te leggen dat de overheid niet gaat over de inhoud van kunst, literatuur en cultuur.

Na bijna zestig jaar gaat het Nederlandse omroepbestel dicht voor nieuwe toetreders. Dat blijkt uit een wetsvoorstel waarover minister Rianne Letschert (D66, Onderwijs, Cultuur & Wetenschap) de Tweede Kamer vrijdag heeft ingelicht. Het is een van de belangrijkste maatregelen uit de fundamentele hervorming die de publieke omroep te wachten staat. 

De publieke omroep moet dringend op de schop, daarover is politiek Den Haag het eens. Bij vergaderingen zitten er nu dertien omroepdirecteuren aan tafel, wat de bestuurbaarheid en slagvaardigheid niet ten goede komt. Daarom zullen de elf huidige ledenomroepen in het nieuwe bestel, dat vanaf 1 januari 2029 in moet gaan, samengaan in vier omroephuizen. De NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen in een vijfde omroephuis. 

Hoe ver was het rijden of fietsen tot de dichtstbijzijnde bibliotheekvoorziening en tot het dichtstbijzijnde Informatiepunt Digitale Overheid in 2025? En in hoeverre zijn de afstanden voor 2019, 2024 en 2025 veranderd ten opzichte van 2014? 

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft, in de context van de eerste evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, interesse in de nabijheid van bibliotheekvoorzieningen per gemeente in 2025 en de verandering van de nabijheid in 2019, 2024 en 2025 vergeleken met 2014. Daartoe heeft team Regio en Ruimte van het CBS een tabellenset samengesteld.