Trends & Ontwikkelingen

De door Eline van der Velden ontwikkelde AI-actrice Tilly Norwood krijgt een eigen universum. In een persbericht schrijft de Nederlandse dat zij samen met Mark Whelan van Prime Video een zogeheten ‘Tillyverse’ gaat creëren. Hierin zullen ‘Tilly en een nieuwe generatie AI-personages leven, samenwerken en carrières opbouwen’. 

„Tilly Norwood is niet zomaar een AI-personage,” schrijft Van der Velden in het persbericht. „Ze is een persoonlijkheid, een merk en een toekomstige wereldster met een meeslepende verhaallijn.” Volgens haar belooft het ‘gedurfd, speels, een beetje chaotisch en onmogelijk te negeren’ te worden. Volgens Whelan heeft Norwood ‘al momentum, een publiek en culturele aantrekkingskracht. Nu schrijven we haar verhaal en bouwen we haar universum.’ Hij noemt het een grote verantwoordelijkheid, maar denkt ‘dat de wereld veel plezier zal beleven aan wat er hierna gebeurt’.

In welk universum telt 207 euro als een passende vergoeding voor een bestseller? Uitgevers en streamingdiensten voor Nederlandse luisterboeken schepen de schrijver af met zo’n fooi uit de opbrengst. Staat schrijvers hetzelfde lot te wachten als artiesten op Spotify? Schrijvers en uitgevers moeten zich niet langer laten mangelen door Big Tech, stellen bestuursleden van de Auteursbond Emy Koopman en Anja Sicking.

Het modelcontract voor auteurs moet worden aangepast aan de nieuwe wereld – een wereld waarin Big Tech pakt wat het kan pakken. Uitgevers moeten auteurs inzage geven in de contracten die ze met streamingdiensten afsluiten. Dan kunnen auteurs en uitgevers gezamenlijk een vuist tegen de streamingdiensten maken. 

Het gaat om een video van slechts negentien seconden, getiteld Me at the zoo, geüpload door YouTubemedeoprichter Jawed Karim op 24 april 2005. Het korte, ogenschijnlijk nietszeggende fragment is volgens een woordvoerder van het V&A een historische mijlpaal in het digitale tijdperk en dient daarom geconserveerd te worden. De video wordt gezien als het begin van het videoplatform, dat binnen een jaar na de lancering in 2005 aan Google verkocht zou worden voor 1,6 miljard dollar om vervolgens de op één na meest bezochte site ter wereld te worden.

Bovendien ligt het filmpje, en daarmee het platform, volgens de woordvoerder aan de basis van de hypervisuele wereld, en de bijbehorende economie waarin duizenden contentcreators vandaag de dag hun inkomen verdienen. De aankoop en het conserveren van de video zijn onderdeel van een groter project om digitaal erfgoed te behouden. 

Ruim 200 euro. Dat is wat dichter en schrijver Lieke Marsman heeft overgehouden aan de meer dan 500.000 minuten (bijna een jaar) die er naar haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden werd geluisterd op streamingplatform Fluister. Dat komt neer op 8,5 eurocent per beluisterd boek. 

"Streamingdiensten keren ontzettend weinig uit", zegt Rianne Blaakmeer, commercieel directeur bij Uitgeverij Pluim. "Ze betalen per minuut, en de opbrengst daarvan is heel erg laag." Volgens een woordvoerder van Fluister, dat onderdeel is van DPG Media, zijn de vergoedingen die uitgeverijen krijgen marktconform. De vakbond voor schrijvers vindt dat streamingdiensten de boekenmarkt verstoren. De branchevereniging van uitgeverijen, Groep Algemene Uitgevers, ziet dat anders. Volgens hen is de luisterboekenmarkt een andere dan de fysieke boekenmarkt. Lieke Marsman vreest dat steeds minder schrijvers door dit soort ontwikkelingen van hun werk kunnen leven. 

De Amerikaanse entertainmentgroep Disney heeft het Chinese ByteDance gesommeerd te stoppen met het gebruik van auteursrechtelijk beschermde personages in een nieuwe AI-videotool. ByteDance belooft in een reactie de tool aan banden te leggen. Disney beschuldigt ByteDance, bekend van het platform TikTok, ervan bekende personages uit de Star Wars- en Marvel-films te gebruiken om de nieuwe AI-videotool Seedance 2.0 te testen. De tool veroorzaakte afgelopen week veel deining online. 

Antwerpenaar Matthijs van Mierlo (42) heeft op sociale media een uiterst succesvol kanaal over kunstenaars als Van Gogh en Rubens. Net als meerdere andere kunstinfluencers heeft hij nu ook een boek geschreven. „Als de kunstwereld een trage tanker is, is hij nu aan het keren.” 

Van Mierlo is met zijn nieuwe boek onderdeel van een opvallende nieuwe trend in de kunstwereld: boeken van zogeheten ‘kunstinfluencers’, oorspronkelijk makers van video’s op sociale media, die nu met een papieren boek in de boekhandel liggen, onder wie Verity Babbs, James Payne en Katy Hessel. Tot voor kort leken dit twee verschillende werelden, die van de sociale media en die van de klassieke kunst. Nu zoeken ze elkaar steeds meer op. Wat is de invloed van deze toenadering op de kunstwereld? "Entertainment én iets leren, dat bleek een hele krachtige combinatie.” 

Spotify sluit 2025 af met stevige groeicijfers én een duidelijke strategische boodschap. Het platform vergroot zijn wereldwijde gebruikersbasis, verbetert de winstgevendheid en positioneert zich nadrukkelijk als technologiegedreven speler in muziek, podcasts en boeken. Oprichter en Executive Chairman Daniel Ek benadrukt dat Spotify inmiddels meer is dan een streamingdienst. Volgens hem is het bedrijf uitgegroeid tot een technologieplatform voor audio en voor nieuwe manieren waarop makers en publiek met elkaar in contact staan. Komende technologische verschuivingen, waaronder AI, nieuwe interfaces en wearables, zullen volgens Ek de manier waarop mensen audio en media ontdekken en ervaren ingrijpend veranderen.

In 2025 keerde Spotify meer dan 11 miljard dollar uit aan de muziekindustrie, naar eigen zeggen de hoogste jaarlijkse betaling ooit door een retailer aan muziekmakers. Ongeveer de helft van alle royalty’s ging naar onafhankelijke artiesten en labels. Via ticketpartners hielp Spotify artiesten bovendien bij het genereren van meer dan 1 miljard dollar aan ticketverkoop.

Cultuurloket DigitALL introduceert de implementatiebijdrage. Tot en met 31 mei 2026 kunnen culturele instellingen een aanvraag indienen voor een bijdrage tot € 30.000,-, om daarmee eerder ontwikkelde technologie bruikbaar te maken voor hun eigen organisatie. Het ontwikkelen van nieuwe technologie is vaak kostbaar. Vandaar dat Cultuurloket DigitALL culturele instellingen wil stimuleren om al ontwikkelde technieken te hergebruiken. 

AI-gegenereerde creaties leiden tot nieuwe vragen over juridische bescherming. Eerder onderzochten Kim de Bonth en Daan Breuking, beiden advocaat bij Holla legal & tax, in “Bescherming van AI-output: modellenrecht to the rescue?” al of het modellenrecht hier een uitweg biedt. Nu AI-gegenereerde ontwerpen daadwerkelijk als model zijn geregistreerd, rijst de vraag in hoeverre AI-creators via het modellenrecht toch een stevig beschermingsinstrument in handen krijgen.

Met de opkomst van artificiële intelligentie (AI) is er onder intellectuele eigendomsrechtadvocaten een levendige discussie ontstaan over de vraag of AI-gegenereerde output in aanmerking komt voor auteursrechtelijke bescherming. De conclusie die inmiddels breed wordt gedeeld, is dat dit niet het geval is, in ieder geval zolang er geen menselijke nabewerking heeft plaatsgevonden. In twee recente arresten van het Hof van Justitie van de Europese Unie (Hof) lijkt zich echter een belangrijke aanwijzing af te tekenen dat AI-output niet voor auteursrechtelijke, maar wel voor modelrechtelijke bescherming in aanmerking komt.

Verenigingen in Overijssel zijn volop in beweging. Overal ontstaan nieuwe initiatieven om jonge leden aan te trekken, nieuwe doelgroepen te bereiken en mee te gaan met de tijd. Dat is belangrijk, want het aantal verenigingen neemt al jaren af. Toch zien we vooral veel veerkracht en creativiteit: besturen en vrijwilligers die samenwerken, vernieuwen en bouwen aan een toekomstbestendige organisatie.

Rijnbrink spreekt dagelijks met verenigingen over hun wensen en uitdagingen. Uit die gesprekken kwam één duidelijke behoefte naar voren: hoe kun je als vereniging sterker en professioneler worden in een veranderende wereld? Een van de thema’s die daarbij steeds belangrijker wordt, is kunstmatige intelligentie. Vanuit het project Grensverleggend Besturen is daarom een speciaal AI-magazine ontwikkeld door Wesley van der Bol: een inspirerende publicatie die de basis van AI uitlegt en laat zien hoe je het praktisch kunt inzetten voor jouw vereniging.

Sinds 2019 heeft Arts Council England circa £4 miljoen geïnvesteerd in makers en creatieve professionals die werken met AI-technologieën. Het gaat om kunstenaars en ontwikkelaars die AI inzetten binnen hun artistieke praktijk, nieuwe vaardigheden ontwikkelen om met deze technologie te werken, of projecten realiseren die de bredere maatschappelijke impact van AI verkennen. Deze initiatieven zijn gefinancierd via bestaande subsidieregelingen. In het recent verschenen rapport ‘AI Technologies and Emerging Forms of Creative Practice’ worden de projecten en de bijbehorende investeringen geanalyseerd. Het rapport biedt daarmee een onderbouwde basis voor het gesprek over de kansen en implicaties van AI binnen de creatieve en culturele sector.

De nieuwe coalitie stimuleert gebruik van AI door het bedrijfsleven. Maar aandacht ontbreekt voor schending van auteursrecht door techbedrijven en voor het verlies aan banen in de creatieve sector, ziet Birgit Donker.

Bij een eigentijds kunst- en cultuurbeleid hoort aandacht voor kunstmatige intelligentie. AI biedt kansen, maar vraagt ook dringend om regelgeving. Het weinige AI-beleid dat momenteel bestaat, is vooral gericht op nieuwe verdienmodellen. Nederland koopmansland. In verkiezingstijd kwam AI alleen aan bod in relatie tot productiviteitswinst en welvaart. Ook in het coalitieakkoord gaat het vooral om de economische kansen. Het gaat niet over de urgente vraag hoe we democratisch grip kunnen krijgen op AI en al helemaal niet over de gevolgen ervan voor kunst en cultuur.

Het nieuwe coalitieakkoord zet een heldere ambitie neer: Nederland wil uitblinken in verantwoorde digitale innovatie. Bij DEN zien we dit als een cruciale erkenning van wat wij al langer signaleren: technologie is geen randvoorwaarde meer, maar de omgeving waarin onze cultuur leeft, ademt en groeit. Het akkoord erkent dat digitalisering een sleutelrol speelt in maatschappelijke uitdagingen waar ook de cultuursector mee te maken heeft, zoals de krapte op de arbeidsmarkt en de noodzaak voor een gezonde economie.

Slecht nieuws voor het Philadelphia Museum of Art en de Musei Reali in Turijn: hun versies van Sint-Franciscus ontvangt de stigmata die aan Jan van Eyck worden toegeschreven, zijn waarschijnlijk niet van de hand van de Vlaamse meester zelf. Het Zwitserse AI-bedrijf Art Recognition heeft de vrijwel identieke schilderijen aan een AI-analyse onderworpen en daarop niet de voor Van Eyck typische penseelstreken aangetroffen, schrijft The Guardian.

Art Recognition komt tot de conclusie dat de versie in Turijn voor 86 procent zeker niet door Van Eyck is geschilderd en die in Philadelphia voor 91 procent zeker niet. Critici van deze methode zeggen dat de staat waarin het schilderij verkeert en restauraties die in de loop er eeuwen zijn gedaan een goede AI-analyse kunnen verstoren.

Het genereren en bewerken van tekst is de meest gebruikte toepassing is van generatieve AI in de Nederlandse cultuursector, blijkt uit onderzoek van Boekman op initiatief van de Creatieve Coalitie. Maar AI gebruiken betekent nog niet dat je er het beste resultaat uit haalt. 

DEN geeft tips hoe generatieve AI kan ondersteunen bij het genereren, bewerken of analyseren van tekst en welke tools je daarvoor kunt gebruiken. Blijf zelf aan het roer, blijf bij één tool, begin met kleine taken, geef duidelijke en volledige prompts, werk stap voor stap, leer van elkaar en blijf schrijven. Wanneer je AI verstandig en verantwoord benut in je teksten, kun je de impact bij je publiek vergroten.

Veel podiumkunstinstellingen willen informatie uit hun archief vastleggen. In de erfgoedsector wordt hiervoor een collectiebeheersysteem gebruikt. Het aanschaffen van een collectiebeheersysteem kan duur zijn en je hebt er specialistische kennis voor nodig. Dit maakt het voor kleine tot middelgrote podiumkunstinstellingen niet altijd haalbaar. Daarom heeft Podiumkunst.net een spreadsheet voor minimale metadata ontwikkeld. Zo kunnen instellingen die hun archief willen beschrijven, maar (nog) niet toe zijn aan een professioneel collectiebeheersysteem, toch aan de slag.

We delen elke dag bewust en onbewust informatie en persoonsgegevens via sociale media, online diensten, slimme apparaten en digitale overheids- en zorgsystemen. Dat maakt ons leven makkelijker, maar het brengt ook risico’s met zich mee. Denk aan cybercriminaliteit, datalekken of identiteitsfraude. Op de Dag van de Privacy staat Rijnbrink stil bij het belang van zorgvuldige omgang met persoonsgegevens. Voor organisaties in het publieke en maatschappelijke domein, zoals bibliotheken en culturele instellingen, is dat extra belangrijk. Rijbrink geeft vijf praktische tips. 

BookTok. Je hebt er misschien weleens van gehoord. Van young adult-romans tot poëziebundels: boeken die viral gaan op TikTok zijn niet aan te slepen. BookTok is het hoekje op TikTok waar mensen hun mening en (vaak extreme) enthousiasme delen over de boeken die ze hebben gelezen. Boeken die populair zijn geworden door BookTok, scharen we tegenwoordig onder een nieuw genre: het BookTok-boek.

Ook in de bibliotheek zie je het effect van BookTok. Moet je hier iets mee? En hoe speel je erop in, zonder achter de feiten aan te lopen? In een artikel vertellen Rijnbrink experts Djuna en Laurie je alles over BookTok en hoe je als bibliotheek inspeelt op deze trend.  

Immersive experiences (IX) zijn ervaringen waarin digitale en fysieke elementen samenkomen tot rijke, zintuiglijke belevingen. De Nationaal Groeifonds-call CIIIC Kern financiert onderzoeksprojecten van 1,5 tot 2 jaar waarin onderzoeksorganisaties samen met mkb-partijen en/of publieke organisaties onderzoek doen naar het verantwoord en effectief toepassen en inzetten van deze immersive experiences. Hiervoor is 5 miljoen euro beschikbaar.

CIIIC Kern financiert vraaggestuurd praktijkgericht onderzoek gericht op het toepassen en inzetten van immersive experiences (IX) in het mkb en/of de publieke sector.  Deze ervaringen bieden namelijk kansen binnen diverse sectoren van de creatieve en culturele industrie en kennisinstellingen tot domeinen als veiligheid en gezondheid. Een voorbeeld zijn IX-toepassingen in musea waar bezoekers ondergedompeld worden in digitale varianten van klassieke schilderijen door gebruik van licht, geluid en beweging.