Trends & Ontwikkelingen

In het kunstonderwijs wordt volop geëxperimenteerd met generatieve AI, maar er wordt nog weinig over gepraat. Oud-illustrator en docent Danai Fuengshunut verkent hoe we samen kunnen leren kijken, praten en aarzelen. Hij laat zien  dat het gesprek over AI minder over techniek gaat en meer over eigenaarschap, auteurschap en leren. In onderwijs en werkveld ontstaan spanningen tussen efficiëntie en ambacht. Fuengshunut  pleit voor open gesprekken, gezamenlijke reflectie en ruimte om te aarzelen, zodat AI betekenisvol en transparant kan worden geïntegreerd in het kunstonderwijs.

Wat gebeurt er als Apollo ineens terugpraat? Of als je bezoekersstromen stuurt met data, of jongeren bereikt via virtuele werelden? In het nieuwe seizoen van Cultuurshift duiken we in dit soort vragen. In zes afleveringen nemen we je mee langs opvallende en inspirerende digitale projecten uit de cultuursector, in Nederland én daarbuiten. Projecten die soms nog experimenteel zijn, soms al bewezen effectief, maar altijd iets losmaken: bij publiek én makers.

In de podcast hoor je elke aflevering een internationale case. Denk aan innovaties rondom AI, immersieve ervaringen, gamification en datagedreven werken. Hoe pakken andere organisaties dit aan? En vooral: wat levert het ze op? Host Anic van Damme en sidekick Splinter Chabot gaan daarover in gesprek met een buitenlandse pionier én een Nederlandse maker of professional. Samen trekken ze het voorbeeld naar de Nederlandse praktijk.

Door de enorme hoeveelheid on- en offline media is er meer informatie beschikbaar dan ooit. Als je verantwoordelijk bent voor PR is het aan jou om te zorgen dat een organisatie zo vaak mogelijk positief in de media verschijnt. De veranderende vormen van media-aandacht kunnen daarbij uitdagingen vormen, maar hoe verander je die in kansen?

Digitalisering verandert de manier waarop we samenleven in een hoog tempo. Een instelling in Brabant waarin digitalisering een grote rol speel is de Grote Kerk Breda. De Grote Kerk Breda ontwikkelde binnen haar nieuwe beleid de webapp Huis van verhalen waarmee bezoekers via de eigen smartphone, zonder dat er een app gedownload hoeft te worden, een digitale rondleiding in hun eigen taal door het monument kunnen volgen. 

Samen met de technische partner Norday is het Huis van verhalen ontwikkeld, een meerstemmige, multimediale en interactieve webapp over de Grote Kerk Breda. Het Huis van verhalen is een groeiende verzameling van verhalen waarin het gebouw, haar geschiedenis en het tastbare verleden – gevat in (graf)monumenten, muurschilderingen en objecten – de hoofdrol spelen en altijd gekoppeld worden aan thema’s van nú. 

De Universiteit Utrecht heeft Laura Hollink per 1 maart 2026 benoemd tot hoogleraar Responsible AI in Culture and Media. Haar leerstoel richt zich op het blootleggen van bias in AI-systemen, zoals aanbevelingsalgoritmes, en de ontwikkeling van inclusieve AI bij organisaties in cultuur en media.

De snelle ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie roepen vragen op in de cultuur- en mediasector, vertelt Hollink. “Er zijn gigantische stappen gezet, vooral in taalmodellen, maar ook in personalisatie, aanbevelingssystemen en beslissingsondersteuning. Bij veel organisaties rijst de vraag: past de manier waarop we dit toepassen bij de normen en waarden die we belangrijk vinden?” In Hollinks leerstoel gaat het niet zozeer om het tegengaan van de vooroordelen, maar om het blootleggen ervan.

Een groep hackers heeft kunstmuseum Uffizi in Florence aangevallen en heeft daardoor toegang gekregen tot verschillende toegangscodes en cameralocaties. Een deel van het museum is sindsdien gesloten. De kunstwerken van dat deel zijn ondergebracht in de kluis van de Italiaanse centrale bank. De aanval vond al eerder dit jaar plaats, maar medewerkers van het museum hadden de opdracht gekregen om niets te zeggen, schrijft de Italiaanse krant Corriere della Sera vrijdag. Het museum is pas twee maanden later met een verklaring gekomen.

Ideeën voor AI en virtual reality zijn er in de cultuursector volop, maar de stap van de tekentafel naar de praktijk blijkt weerbarstig. Want hoe vertaal je een ambitie naar een werkend project? Om dat gat te dichten, slaan kennisinstituut DEN en Innovation:Lab de handen ineen in een strategisch partnerschap. Met een gezamenlijke digitale experimenteerruimte creëren zij de ontbrekende schakel: een programma waar ideeën en plannen kunnen worden omgezet in tastbare projecten en prototypes.

De KB wordt namens de bibliotheeksector partner in het Expertisepunt digitale geletterdheid. Dit Expertisepunt verbindt, inspireert en informeert iedereen die aan de slag wil met digitale geletterdheid in het onderwijs.

Onze samenleving digitaliseert snel. En verandert daardoor ook steeds. Het is belangrijk dat mensen mee kunnen doen aan deze digitale samenleving. Anders gezegd: dat zij digitaal geletterd zijn. Daarom wordt digitale geletterdheid een apart leergebied in het onderwijs. Het Expertisepunt digitale geletterdheid helpt hierbij. 

Hoe zet je AI slim in voor je dagelijkse werk als cultuurmarketeer? Cultuur Marketing beschrijft hoe je AI-tools inzet voor campagneboodschappen, publieksanalyse en contentcreatie in de cultuursector.

Gebruik je AI voor tekstschrijven, dan loont het om een custom AI-assistent in te richten. Geef instructies, informatie over je doelgroep en voorbeeldteksten. De tool leert zo de juiste tone of voice kennen. Met multimodale AI kan je dezelfde informatie aanpassen naar het juiste format. Je zet hiermee bijvoorbeeld videocontent om naar tekst voor een nieuwsbriefintro, Instagram-post of webtekst. Classificerende AI helpt je patronen en verbanden te vinden en kan je inzetten voor analyses van publieksdata. Tenslotte kan AI dienen als sparringpartner bij campagnes.  

Het mediagedrag van Nederlanders digitaliseert verder. Dat blijkt uit NMO Mediatrends 2025. Het rapport geeft inzicht in het bezit en gebruik van apparaten voor mediaconsumptie en laat zien hoe het mediagedrag van Nederlanders zich ontwikkelt. De editie van 2025 toont dat mediagebruik verder digitaliseert en dat apparaten, platforms en content steeds meer met elkaar verweven raken.

Steeds meer mediaconsumptie vindt plaats via mobiele apparaten, streamingdiensten en on-demand platforms. Jongere generaties stimuleren de groei van online video en audio, terwijl oudere doelgroepen vaker een combinatie maken van digitale en traditionele kanalen. Papieren media blijven relevant, maar worden steeds vaker aangevuld met digitale varianten. Een opvallende ontwikkeling is de sterke toename van AI-gebruik. 

‘We nemen afscheid van Sora.’ Met deze vijf woorden kondigt OpenAI aan dat de video-app zal verdwijnen. ‘Wat jullie met Sora hebben gemaakt, was belangrijk en we weten dat dit nieuws teleurstellend is’, aldus het bedrijf. De superlatieven waren niet van de lucht toen OpenAI het afgelopen najaar een nieuwe versie van Sora introduceerde. Dankzij het AI-videogereedschap zou creativiteit volgens topman Sam Altman op het punt staan ‘een Cambrische explosie’ door te maken. ‘Daarmee kan de kwaliteit van kunst en entertainment drastisch toenemen’, beloofde hij.

Het heeft er alle schijn van dat de beslissing te stoppen niet primair is ingegeven door gebrek aan tevredenheid bij gebruikers of kritiek van buitenstaanders. De verklaring ligt waarschijnlijk meer in de noodzaak bij OpenAI om tijd-, geld- en energievretende projecten als Sora aan de kant te schuiven. 

Walt Disney heeft de samenwerking met OpenAI beëindigd, nadat het AI-bedrijf dinsdag aankondigde te stoppen met de videoapp Sora, meldt The Hollywood Reporter. Met Sora konden gebruikers korte video's maken met onder andere Disney-personages, wat Disney juist veel exposure bood. Eind vorig jaar kondigde het entertainmentconcern aan 1 miljard dollar te gaan investeren in OpenAI.

De deal was opvallend, omdat Hollywoodstudio's doorgaans terughoudend zijn met het doen van zaken met AI-bedrijven. Dit heeft te maken met zorgen over hoe hun data worden gebruikt. Ook willen ze de vakbonden, met wie ze dagelijks samenwerken, niet tegen zich in het harnas jagen, omdat die vrezen voor baanverlies door de inzet van AI. "We gaan andere manieren zoeken om fans nieuwe platforms te bieden waarop zij op een verantwoordelijke manier, met respect voor de rechten van de makers, AI kunnen gebruiken", zegt een woordvoerder van Disney tegen THR.

Het Nederlandse boekenvak staat onder toenemende druk van social media, ontlezing, streaming en games – en voelt dat vernieuwing meer dan ooit moet gebeuren. Tegelijkertijd liggen de kansen voor het grijpen: slimmer gebruik van data, nieuwe formats en andere businessmodellen. Dat blijkt uit de Innovatieradar Boekenvak 2026 van Renew the Book, gebaseerd op input van bijna 100 professionals. 

Eén van de belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat het boekenvak veel datagedrevener moet gaan werken. Innovatie kan niet langer op gevoel. ‘Data en inzicht’ wordt door respondenten gezien als een van de belangrijkste voorwaarden om lezers beter te begrijpen en succes sneller te herkennen. Daarnaast zal de sector meer hybride en cross-format moeten gaan leren denken. Tenslotte is er een toenemende behoefte aan nieuwe businessmodellen en prijsstrategieën. 

BMG Rights Management heeft een copyrightzaak aangespannen tegen AI-bedrijf Anthropic, ontwikkelaar van de chatbot Claude. Volgens de uitgever zijn songteksten zonder licentie gebruikt bij het trainen van het model en worden beschermde lyrics ook in outputs gegenereerd. De zaak werd op 17 maart 2026 ingediend bij de federale rechtbank in het Northern District of California en sluit aan bij lopende procedures van andere muziekuitgevers tegen AI-bedrijven.

Door bewuste digitale keuzes te maken, kan de cultuursector de ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd een groter en divers publiek bereiken. Digitale culturele voorstellingen zoals (live)streams van opera-, toneel- en dansvoorstellingen bieden meerwaarde voor het publiek. Maar dit online aanbod kost ook energie en grondstoffen. 

Onderzoek van PHI Factory en DEN laat zien dat de extra CO₂‑uitstoot van online aanbod een fractie is van de totale milieu‑impact van voorstellingen. Daarmee zijn online voorstellingen een duurzame aanvulling op fysieke zaalvoorstellingen, mits ze efficiënt worden geproduceerd en verspreid.

De meeste musea lijken wellicht op het eerste gezicht nog ver verwijderd van kunstmatige intelligentie. Toch is AI volgens Guido van Nispen in rap tempo bezig een rol te spelen in de dagelijkse praktijk van culturele instellingen. Niet alleen in de vorm van experimentele toepassingen, maar ook in systemen die al jarenlang onderdeel zijn van de digitale infrastructuur van musea. Daarom groeit de behoefte aan een expliciet AI-beleid. 

Veel musea bevinden zich momenteel in een overgangsfase. De uitdaging voor musea en alle andere culturele instellingen is niet om AI te vermijden, maar om het zo te gebruiken dat het de kern van hun werk versterkt: het bewaren, interpreteren en delen van cultureel erfgoed. 

De overleden acteur Val Kilmer is nog niet uitgespeeld. Binnenkort verschijnt hij weer in een nieuwe film, tot leven gewekt door AI. Volgens regisseur Voorhees is het ‘een mooie eerste stap in een nieuwe wereld’. Het is voor zover bekend de eerste keer dat een overleden acteur fysiek wordt vertolkt door een AI-kloon.

Volgens Voorhees moet de kunstmatige Kilmer worden gezien als eerbetoon aan de acteur én een blik op de toekomst. ‘Wij denken dat we hiermee het goede hebben gedaan’, zei hij. ‘En wij denken dat het een mooie eerste stap is in een nieuwe wereld, die we allemaal aan het ontdekken zijn.’ In de Amerikaanse filmwereld bestaan grote zorgen over de opkomst van AI in films, omdat de technologie mensen kan vervangen en de kwaliteit van films kan verminderen. De acteursvakbond Sag-Aftra probeert wetten in het leven te roepen die acteurs beschermen tegen exploitatie door AI, ook na hun dood.

Een chatbot die jouw tone of voice spreekt, een testpanel van jouw doelgroep of een digitale collega die met je meedenkt? Veel medewerkers in de cultuursector gebruiken generatieve AI-tools om teksten te (her)schrijven, ideeën te genereren of samenvattingen te maken. Voor losse vragen of taken werkt dat goed. Voor herhalende taken wil je tijd besparen en consistente kwaliteit van antwoorden. AI-chatbots zijn dan de oplossing.

Een AI-chatbot is een algemene term voor een digitale assistent waarmee je kunt chatten om taken uit te voeren, zoals teksten schrijven of informatie samenvatten. Een chatbot op maat (bijvoorbeeld een custom GPT) stel je zelf in met vaste instructies, zodat je dezelfde taak steeds opnieuw kunt uitvoeren met consistente resultaten.

Google heeft samen met KPN, het Rijksmuseum en Artcrush de winnaars bekendgemaakt van een nationale AI-kunstcompetitie. Deelnemers kregen de opdracht om een klassiek meesterwerk uit de collectie van het Rijksmuseum een futuristische bewerking te geven met behulp van generatieve AI-tools, waaronder Google Gemini. 

De bekendmaking vond plaats op 12 maart in het Rijksmuseum tijdens een tentoonstelling met het werk van alle finalisten. De hoofdprijs ging naar Dragoș Bădiță uit Boekarest voor zijn inzending Altarpiece, een herinterpretatie van De heilige maagschap van Geertgen tot Sint Jans. Volgens de jury laat de inzending zien hoe generatieve AI klassieke kunst interactief kan maken en een persoonlijke kunstbeleving kan vertalen naar beeld.

Het is bepaald geen aanprijzing voor ‘the land of the free’: vorige week onthulde Reporters Without Borders (RSF) de ‘US Room’ in de Uncensored Library. De bibliotheek bestaat alleen in Minecraft, de meestverkochte game aller tijden. De virtuele bibliotheek biedt sinds 2020 onderdak aan zo’n driehonderd boeken en artikelen die zijn verboden of gecensureerd. De teksten zijn door de bouwers van de bibliotheek overgeheveld naar virtuele boeken in de game. De boeken zijn sinds 2020 al meer dan 10 miljoen keer ‘uitgeleend’.  

Volgens Maren Pfalzgraf van RSF biedt Minecraft een uniek geitenpaadje om de vrije pers aan de man te brengen. ‘De game wordt over de hele wereld gespeeld, en dan vooral door jongeren. Dat de bibliotheek in een game zit, maakt het praktisch onmogelijk om het te censureren’, zegt ze.