Trends & Ontwikkelingen

De provincie Noord-Brabant stelt in het voorjaar van 2026 weer €1,5 miljoen beschikbaar voor vernieuwende samenwerkingsprojecten die bijdragen aan een levendig, gezond en leefbaar Brabant. De subsidieregeling ‘Cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd in de mix’ opent op 1 april 2026 voor initiatieven die minimaal drie van de vier sectoren verbinden: cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd.

De Vereniging Rembrandt richt een nieuw fonds op dat de zichtbaarheid van vrouwen in museumcollecties moet vergroten. Het Leyster Fonds voor vrouwen in de kunst ondersteunt aankopen, onderzoek en restauraties van kunstwerken die zijn gemaakt, verzameld, besteld of geschonken door vrouwen, of waarin vrouwen centraal staan. Het fonds zal projecten steunen rond kunstwerken die zijn gemaakt, verzameld, aangekocht of geschonken door vrouwen.

Het Noordbrabants Museum in Den Bosch verloor in enkele jaren tijd zijn hoofdsponsor en bijna de helft van de businessclub. Sponsors spreken over een gebrek aan binding met de stad. Hoe kon dit cultureel boegbeeld in zo korte tijd zo veel draagvlak verliezen?

De stersponsoren zijn onveranderd gebleven en er is in de afgelopen jaren op papier één co-sponsor bij gekomen ten opzichte van 2022, maar in de businessclub is sprake van een kaalslag. Die kaalslag mag niet onderschat worden. Een museum moet via eigen inkomsten, zoals kaartverkoop, maar ook door het werven van sponsoren, fondsen en particulieren geld binnenbrengen. Kort gezegd: minder bezoekers, minder sponsorgelden en daardoor een grotere afhankelijkheid van subsidiëring. Het museum staat niet op omvallen, zo blijkt. „Er is helemaal geen band of affiniteit met de stad. Je hoort alleen iets vanuit het museum als er een contract moet worden verlengd.”

Het Fonds voor Cultuurparticipatie gaat in de periode 2026-2028 werken aan de pilot Participatief en trust-based financieren. Met deze pilot verkent het Fonds, samen met vier organisaties, hoe financiering kan bijdragen aan een cultuursector die toegankelijker is en beter aansluit bij gemeenschappen die tot nu toe onvoldoende worden bereikt. 

‘Next Stage AR’ is een AR-tool voor poppodia en -festivals in Nederland en daarbuiten. De tool maakt AR toegankelijk voor culturele locaties. Je kunt er objecten mee in de digitale versie van je ruimte plaatsen, die bezoekers vervolgens op hun smartphone kunnen zien. De tool wordt open source gedeeld met de sector. Cultuurloket DigitALL sprak met Max Tiel van Thunderboom, de ontwikkelaar van deze tool over de lessons & learnings.

Iemand boekt je voor een optreden, je spreekt een tarief af en denkt klaar te zijn, totdat je opdrachtgever ineens over en gageverklaring begint en er loonheffing wordt ingehouden. Ben jij een optredend artiest en overkomt dit jou weleens? Dan heb je waarschijnlijk te maken met de artiestenregeling: regels die kunnen betekenen dat je opdrachtgever loonheffing moet inhouden op jouw gage. De Creatieve Coalitie dook in de handleiding artiestenregeling van de Belastingdienst en zette alle informatie op een rij.

De VriendenLoterij kan, dankzij de deelnemers, over 2025 opnieuw een grote bijdrage leveren aan cultuur in Nederland. In totaal schenkt de loterij 115.137.792 miljoen euro aan 74 culturele organisaties, waaronder musea, erfgoedinstellingen en verdeelfondsen. Dat is negen miljoen euro meer dan het jaar daarvoor. Met deze steun kunnen organisaties onder meer werken aan het verrijken en onderhouden van hun collecties en investeren in educatie, tentoonstellingen en andere publieksactiviteiten. Dit draagt bij aan een divers en toegankelijk cultureel aanbod voor bezoekers in heel Nederland.

Sinds 1 maart is er voor Rotterdamse kinderen uit gezinnen met een laag inkomen het Sport- en cultuurtegoed. Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen krijgen via hun Rotterdampas automatisch tegoed voor sport- en cultuurlessen. Daarmee wordt meedoen eenvoudiger en toegankelijker voor ruim 20.000 Rotterdamse kinderen. Ouders hoeven vanaf nu maar 1 keer hun inkomen te laten toetsen, namelijk bij de aanvraag van de Rotterdampas voor het laag tarief. Een aparte aanvraag, zoals tot nu toe het geval was, is niet nodig.

Het tegoed bestaat uit 2 vouchers, elk goed voor een half jaar lesgeld, en een proeflesvoucher en een voucher voor verplichte sportkleding/-attributen of voor de huur/koop van een instrument.

Ook als je als gemeente heel tevreden bent over een cultureel initiatief kun je dat niet ‘zomaar’ subsidie geven. Want er moet concurrentie mogelijk zijn. Na poppodium Muziekgieterij is Sphinx Debatcentrum een hoofdpijndossier. Burgemeester en wethouders hebben besloten Sphinx Debatcentrum nog één keer 17.500 euro subsidie te geven. Met het risico dat anderen nu ook geld claimen. Rik van Laake stelt dat Sphinx Debatcentrum er volledig op vertrouwt dat de gemeente naar een structurele relatie toe wil.

‘Waarom vinden kunstenaars toch altijd dat anderen hun hobby’s moeten bekostigen? Als niemand tegen betaling naar je voorstelling wil kijken, dan is het blijkbaar niet goed genoeg’, schreef Marco Jansen in een ingezonden brief de Volkskrant. Verschillende lezers reageren.

Goed nieuws voor makers van Nederlandse jeugdfilms! Het Nederlands Filmfonds kent een bijzondere distributiebijdrage toe aan Netwerk Filmeducatie voor het project Van klaslokaal tot filmzaal. Dankzij deze bijdrage kan Netwerk Filmeducatie een pilot opstarten en wordt het eenvoudiger om nieuwe Nederlandse jeugdfilms een plek te geven in het onderwijs. Het doel van de regeling is om Nederlandse jeugdfilms structureel en duurzaam te laten circuleren binnen het onderwijs. 'Zo verlengen en verdiepen we de levensduur van deze films én vergroten we hun publieksbereik en maatschappelijke impact, ver voorbij de reguliere bioscoopexploitatie,' legt Veerle Snijders, manager van Netwerk Filmeducatie, uit.

Eén miljoen euro. Dat betaalt Nunspeet donderdagavond voor theater Veluvine. Zonder die miljoen euro gaat het culturele hart van de gemeente failliet. Maar met de overname krijgt de nieuwe gemeenteraad na de verkiezingen van 18 maart wel te maken met de financiële gevolgen van administratieve fouten, problemen in de organisatie en achterstallig onderhoud. Hoe de gemeente Nunspeet die problemen gaat oplossen, is nog niet duidelijk. Ook is nog onbekend hoeveel dit de gemeente gaat kosten.

Met de overname kiest de gemeente voor behoud van de maatschappelijke en culturele functies in Veluvine. In het zestien jaar oude gebouw zitten het theater en de bibliotheek. Meerdere verenigingen huren ruimten in Veluvine. Het centrum is onmisbaar voor Nunspeet. Met de aankoop wordt de gemeente verantwoordelijk voor het runnen van Veluvine. Ook is een interim-bestuurder aangesteld. 

De overheid bemoeit zich te veel met onze kunst. Neemt ze kunstenaars en hun werk echt serieus, dan moeten de huidige subsidieprocedures op de schop. Dat schrijft Constant Meijers, oud-hoofdredacteur van Theatermaker en Theaterkrant en oud-adviseur van de Raad voor Cultuur, in de Volkskrant. 

De subsidieronde van 2024 heeft duidelijk gemaakt dat het huidige systeem zijn houdbaarheidsdatum is gepasseerd. Dat is onder meer het gevolg van het feit dat de overheid zich te dicht op het proces van subsidietoekenning begeeft.  Wat Meijers betreft kan die hele opzet met adviescommissies, bemand met bij elkaar zo’n vijfhonderd mensen, overboord. Neem je het werk van kunstenaars echt serieus, dan zet je er mensen tegenover die per sector weet hebben van opvoeringstradities en nieuwe ontwikkelingen op waarde kunnen schatten. Om zo’n systeem op poten te zetten kan het Arts Council-model dienen als uitgangspunt. 

De Eindhovense politiek is nog steeds enthousiast over het nieuwe Rijksmuseum Eindhoven, maar dat betekent niet dat de stad een blanco cheque voor het plan gaat uitschrijven. Dat bleek dinsdagavond tijdens een vergadering in het stadhuis, waar voor het eerst over het nieuwe museum werd gesproken. Vrijwel alle raadsfracties zeiden het plan an sich te omarmen, maar gaven burgemeester Jeroen Dijsselbloem wel de nodige wensen, bedenkingen en suggesties mee.

Het Rijksmuseum Eindhoven, dat aan de rand van het TU/e-terrein komt te liggen, kost naar schatting 80 miljoen euro. Dat werd in december bekendgemaakt. Daar komen nog de jaarlijkse exploitatielasten bij van 10 tot 13 miljoen euro. Dat kostenplaatje baarde meerdere fracties zorgen. Volgens burgemeester Dijsselbloem zijn de zorgen over de financiën te voorbarig.

Katja Grässli, choreograaf en artistiek leider van Tilburgs dansgezelschap MoveToMeet, verbindt met haar danslessen dove en horende kinderen en volwassenen met elkaar. In 2025 kreeg zij een werkbeurs van  €8000,- van het CultureAndHealth Platform.  

Hoewel de werkbeursperiode nu officieel afgerond is, zijn er wel mogelijkheden waarbij Katja de lessen nog verder ontwikkelt. Ze is in afwachting van subsidiegoedkeuringen vanuit diverse instanties. “Ik voel het stromen bij dit project, maar er zijn echt partners nodig. Het enthousiasme is er zeker en de werkbeurs was een heel mooi begin. Ik merkte echt dat die beurs veel deuren heeft geopend, dat mensen jou ook meer zien en daarop inhaken. De kunstenwereld meer betrekken bij de maatschappij is zó nodig. Dat blijkt maar weer bij dit project.”

In Nederland zijn we dol op het woord spreiding. Zeker als het over kunst en cultuur gaat. Dan klinkt het al snel goed: cultuur moet niet alleen voor de Randstad zijn, maar voor het hele land. Helemaal waar. Alleen gebeurt er daarna vaak iets typisch Nederlands: we zetten het in een beleidsstuk, knikken instemmend, drinken koffie — en varen vervolgens gewoon door op dezelfde koers. Daarom is spreidingsretoriek volgens Gerard Corenllise zo’n bruikbaar woord. Het klinkt een beetje venijnig, maar het is vooral precies. We hebben de taal van spreiding uitstekend op orde. Nu de praktijk nog.

In de Randstad is cultuur meestal infrastructuur, in de regio is het te vaak project. Als OCW echt iets wil, dan moet het stoppen met alleen praten over spreiding en beginnen met systeemverandering.  Dan gaat het niet alleen om waar voorstellingen spelen, maar om waar cultuur duurzaam kan groeien. Dan moet je regionale cultuur niet behandelen als een leuke aanvulling, maar als een volwaardig onderdeel van de nationale basis.

De federale regering in België heeft beslist om de btw-verhoging voor sport, cultuur en afhaalmaaltijden niet te laten doorgaan, na het kritische advies van de Raad van State. Na de krokusvakantie wordt de btw-hervorming opnieuw bekeken, want het blijft wel de bedoeling om de geplande opbrengsten te halen. Andere geplande btw-verhogingen gaan wel in op 1 maart. Het gaat dan onder meer om de tarieven voor logies zoals overnachtingen in hotels en op campings (van 6 naar 12 procent) en pesticiden (van 12 naar 21 procent).

Al meer dan 25 jaar wordt er gepraat over de toekomst van het Cultureel Centrum in Voorschoten. Het huidige Cultureel Centrum aan de Prinses Marijkelaan voldoet niet meer aan de eisen en zal eind 2027 sluiten. De zorgen onder Voorschotense culturele instellingen werden steeds groter, maar nu is er een definitieve oplossing: de Kruispuntkerk. De gemeente Voorschoten heeft de Kruispuntkerk aangekocht om te verbouwen tot een nieuw cultureel centrum. Het gebouw krijgt een functie als film- en theaterzaal en biedt ruimte aan lokale verenigingen en instellingen.

Op 5 februari lanceerden het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF), het Nederlands Filmfonds, het Centre du Cinéma et de l'Audiovisuel in Franstalig België en het Film Fund Luxembourg tijdens een netwerkdag op het Filmfestival Oostende hun gezamenlijke Benelux co-development regeling voor speelfilm- en animatiefilms. Met deze pilot willen de drie landen bijdragen aan een duurzame samenwerking tussen creatieve teams bij de ontwikkeling en realisering van speelfilms in de Benelux. De Benelux Co-Development Grant wordt opgezet als een pilot van twee jaar. Gedurende deze periode is het VAF de penvoerder van deze regeling en kunnen aanvragen via de website van het VAF worden ingediend.

Dans is een klein vakgebied met sterke onderlinge banden. Kan een recensent onpartijdig oordelen over een subsidieaanvraag van een gezelschap dat zij in de krant bekritiseerde? Mogen een danser en een balletrecensent de overheid adviseren over subsidies op hun terrein? Al na tien minuten blijkt in rechtszaal 1 van de Raad van State dat het Haagse dansgezelschap Another Kind of Blue grote vraagtekens heeft bij de onpartijdigheid van het Fonds Podiumkunsten. Dat een kritische dansrecensent van NRC mogelijk mede de doorslag gaf bij het weigeren van een cruciale subsidie, maakt de zaak pikant.

De Afdeling oordeelde twee weken later – afgelopen woensdag – dat het Fonds dit besluit niet zo had mogen nemen omdat tegen twee leden van de adviescommissie de schijn van belangenvermenging bestaat. De afwijzing was vooringenomen en daarom onzorgvuldig. Binnen vier weken moet er opnieuw worden beslist, door een nieuwe commissie. 

New Dutch Connections geeft vluchtelingen en hun verhalen letterlijk en figuurlijk een podium. Dat doen ze met theaterproducties voor een breed publiek en met ontwikkelprogramma’s in het bedrijfsleven. De afgelopen twintig jaar bouwden zij aan een werkwijze waarin samenwerking met andere domeinen geen bijzaak is, maar het vertrekpunt. Het resultaat: structurele inkomsten uit zowel het culturele als het sociale domein, en langdurige partnerschappen waarin artistieke en maatschappelijke doelen elkaar versterken.

De manier waarop New Dutch Connections samenwerkt, is direct terug te zien in hun financieringsmix. Van hun thuisbasis - gemeente Utrecht - ontvangt New Dutch Connections structurele subsidie vanuit zowel cultuur als welzijn. Bedrijven investeren in de ToekomstAcademie vanuit deelnamebijdragen en foundations. Daarnaast dragen maatschappelijke en culturele fondsen gelijkwaardig bij.

Op 5 februari lanceerden het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF), het Nederlands Filmfonds, het Centre du Cinéma et de l'Audiovisuel in Franstalig België en het Film Fund Luxembourg tijdens een netwerkdag op het Filmfestival Oostende hun gezamenlijke Benelux co-development regeling voor speelfilm- en animatiefilms. Met deze pilot willen de drie landen bijdragen aan een duurzame samenwerking tussen creatieve teams bij de ontwikkeling en realisering van speelfilms in de Benelux.

De vier grote culturele instellingen van Gouda – Museum Gouda, De Goudse Schouwburg, Bibliotheek Gouda en Cultuurhuis Garenspinnerij – De Kunstmachine – hebben een gezamenlijke visie uitgebracht waarin zij één duidelijke boodschap afgeven: cultuur is essentieel voor Gouda. Volgens de C4 is cultuur geen extraatje, maar een fundament van een gezonde, inclusieve en aantrekkelijke stad. De organisaties roepen de Goudse politiek op om cultuur steviger te verankeren in beleid en investeringen.

Culturele organisaties in Groningen en Noord‑Drenthe willen nadrukkelijker worden betrokken bij de besteding van de middelen uit het herstelprogramma Nij Begun. In een brief aan gemeenteraden, Provinciale Staten en waterschappen vragen zij ervoor te zorgen dat de cultuursector formele invloed krijgen bij het opstellen van de gemeenschappelijke regeling die de verdeling van de gelden mogelijk moet maken en waarvoor een stichting wordt opgericht.

Nij Begun is het herstelprogramma dat is gestart na de Parlementaire Enquête Aardgaswinning Groningen in 2022. Doel is de schade door de gaswinning herstellen, de ereschuld van de overheid aan de regio in te lossen en perspectief te creëren voor inwoners van Groningen en Noord‑Drenthe. Het programma, waar zo’n 22 miljard euro mee is gemoeid, omvat zowel sociale als economische onderdelen.

Het kost iets, maar dan heb je ook wat. Wie dat wil kan nu zijn of haar naam laten vereeuwigen op een echt Delfts blauw tegeltje in de historische binnenstad. De winst: naast ‘eeuwige roem’ óók een nieuw cultuurpaleis voor Delft. Het doel: de Génestetkerk vanaf 2027 transformeren tot een van de meest bruisende culturele plekken van Delft. „Je hebt straks De Balie in Amsterdam en De Pels in Delft”, legt cultureel ondernemer Arjen Pels Rijcken uit. Met muziek, lezingen, prikkelende interviews en zaalverhuur. Dat is het streven. „De verbouwing kost anderhalf miljoen euro. Het grootste deel daarvan is al binnen via fondsen. De tegeltjesactie is bedoeld om het laatste geld bij elkaar te brengen.”

Het Jeugdfonds Sport & Cultuur Brabant heeft dit jaar met vier gemeenten de samenwerking verlengd. Met de gemeenten Loon op Zand en Hilvarenbeek is een samenwerking overeengekomen voor onbepaalde tijd. Woensdrecht heeft niet alleen verlengd maar de samenwerking verbreed zodat we de komende drie jaar ook cultuuraanvragen kunnen  vergoeden. Gemeente Moerdijk heeft bijgetekend voor 1 jaar. 

Stichting De Grez-Mahie en het Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda starten een langdurige samenwerking om nog meer kinderen en jongeren in Breda de kans te geven mee te doen aan sport, cultuur en zwemles. 

In Breda groeit 1 op de 9 kinderen op in een gezin met een minimum inkomen, dat zijn zo’n 3300 kinderen in totaal. Voor veel van hen is het niet vanzelfsprekend om lid te zijn van een sportvereniging of les te volgen in muziek, dans of theater. Daar zetten zowel Stichting De Grez-Mahie als het Jeugdfonds Sport & Cultuur Breda zich al jarenlang actief voor in. Met deze samenwerking versterken zij hun gezamenlijke inzet om ieder kind te laten meedoen.

De gemeente Gorinchem verhoogt het subsidieplafond voor het professionele theateraanbod van theater Peeriscoop en theater ‘t Pand. Aanvankelijk had de gemeente in de subsidieregeling professioneel theateraanbod voor 2026-2028 een bedrag van 96.000 euro opgenomen, dat wordt nu verhoogd naar 112.000 euro. Bij toepassing van de beoordelingssystematiek binnen dit plafond komen beide theaters, Pand en Peeriscoop, voor subsidie in aanmerking, maar blijkt het beschikbare budget onvoldoende om beide theaters toereikend te subsidiëren voor de uitvoering van het beoogde professionele theateraanbod. 

Eindhoven moet de komende jaren 265 miljoen euro investeren in kunst en cultuur, onder meer in het nieuw te bouwen Rijksmuseum. Het gaat om een eerste globale inschatting door gemeenteambtenaren. Die is gebaseerd op een overzicht van wat er nu is en wat er tot en met 2040 in de groeiende stad nog nodig zal zijn.

Omdat het om een raming over een lange periode gaat, wordt er qua hoogte nog wel een flinke slag om de arm gehouden. Het totaalbedrag kan zomaar maximaal 53 miljoen hoger of lager uitvallen, zo is berekend. De gemeente denkt in elk geval dat er ruim 92.000 vierkante meter aan cultuurruimte bij moet komen, ongeveer 13 voetbalvelden.