Trends & Ontwikkelingen

De zes rijkscultuurfondsen hanteren sinds 2008 een gezamenlijke gedragscode om te verzekeren dat we op een zo objectief, zorgvuldig, transparant en efficiënt mogelijke wijze werken. De laatste actualisatie van deze code dateerde alweer uit 2012. Deze gedragscode is daarom recent opnieuw geactualiseerd met verwijzingen naar huidige Governance Code Cultuur en de klachtenprocedures die de fondsen hanteren.

De VriendenLoterij is vanaf 2026 maatschappelijk partner van Buma Cultuur. De samenwerking wordt zichtbaar bij verschillende initiatieven en evenementen van Buma Cultuur, waaronder de jaarlijkse uitreiking van de Buma Awards in juni en de Buma NL Awards in september. Daarnaast verbindt de VriendenLoterij zich als maatschappelijk partner aan de Buma Music Academy. Het partnership is in eerste instantie aangegaan voor 2026, met de intentie om de samenwerking de komende jaren verder uit te bouwen.

Spotify heeft op 12 maart de editie 2026 van het jaarlijkse Loud & Clear-rapport gepubliceerd, waarin het streamingplatform inzicht geeft in de wereldwijde royalty-uitkeringen. Volgens het rapport betaalde Spotify in 2025 meer dan $11 miljard uit aan de muziekindustrie, waarmee het totaal aan lifetime payouts oploopt tot bijna $70 miljard. De uitkeringen stegen met meer dan 10% ten opzichte van een jaar eerder, volgens Spotify ruim boven de groei van andere inkomstenbronnen in de muziekindustrie, die rond 4% lag. Ongeveer de helft van alle royalty’s werd gegenereerd door onafhankelijke artiesten en labels.

ABN AMRO verlengt haar partnership met STRAAT Museum voor street art en graffiti met twee jaar. Met deze contractverlenging blijven beide partijen zich inzetten voor gelijke kansen in de kunstsector, met extra aandacht voor vrouwelijke kunstenaars en voor kinderen en jongeren die opgroeien in minder kansrijke situaties.

In de afgelopen contractperiode groeide de vertegenwoordiging van vrouwelijke kunstenaars in het museum van 13% naar minstens 30%. Daarmee sluit STRAAT aan bij de verhoudingen binnen de street-artsector. Ook het STRAAT Educatieprogramma liet sterke groei zien. In 2025 bereikten ABN AMRO en STRAAT samen ruim 15.000 kinderen en jongeren. De jaarlijkse groei van dit programma bedraagt 30% en krijgt in de komende jaren een vervolg.

Voormalig Rijksmuseum-directeur Hendrikje Crebolder staat sinds 1 januari ad interim aan het roer van het Prins Claus Fonds. Tijdens TEFAF Maastricht viert het internationale cultuurplatform, dat zich inzet voor kunstenaars en cultuur in landen waar artistieke vrijheid onder druk staat, zijn 30-jarig jubileum. Harper’s Bazaar spreekt met haar over haar nieuwe rol, de impact van dertig jaar steun aan kunstenaars en de toekomst van artistieke vrijheid.

De gemeente Zaanstad heeft laten onderzoeken welke vormen van externe financiering mogelijk zijn om alle lokale culturele ambities te realiseren. Met deze externe financiering moet de cultuursector uiteindelijk tot meer samenwerking en meer zelfredzaamheid komen. Uit dit rapport komt het advies om als gemeente vooral basisvoorwaarden te scheppen en dan de culturele sector zélf verder te laten groeien. Dan kunnen culturele instellingen en initiatieven in de gemeente ook zelf beter werken aan hun financiering.

Zaanstad kan de sector ondersteunen door het maken van een meerjarig subsidiestelsel in plaats van de huidige financiering per jaar en door een vastgoedagenda voor cultuur te maken. Zaanstad kan ook helpen om de kennis en capaciteit van instellingen te vergroten en door meer te co-financieren samen met andere partijen. Ook adviseert het rapport de gemeente om zich meer als ontwikkelpartner op te stellen én om cultuur nog meer te verbinden aan de gemeentelijke thema's en de Zaanse strategische opgaven. Het rapport is opgesteld door Backing Grounds en bevat een praktisch concept plan voor de periode 2026-2030. 

Het College van B&W van Zaanstad wil dat meer werk wordt gemaakt van broedplaatsen om de culturele en economische groei te stimuleren. Zaanstad telt nu meerdere broedplaatsen. Het zijn locaties in de gemeente waar makers, ondernemers en bewoners elkaar ontmoeten. Hier ontstaan veel nieuwe economische en culturele ideeën en initiatieven. Daarmee dragen de Zaanse broedplaatsen bij aan de samenhang en groei van de Zaanse samenleving.

Om dit te kunnen realiseren heeft Adviesbureau STIPO in opdracht van de gemeente een Aanpak Broedplaatsen opgesteld. Deze week deelt het college de aanpak met de Zaanse gemeenteraad. STIPO adviseert onder andere om capaciteit vrij te maken voor een coördinator broedplaatsenaanpak, om gemeentelijk vastgoed slim in te zetten en om samen te werken met pandbeheerders. 

Op 11 februari deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) uitspraak over het hoger beroep dat Another Kind of Blue heeft ingesteld tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 18 september 2025. De rechtbank Den Haag had het Fonds in die uitspraak op alle punten in het gelijk gesteld. De Afdeling heeft geoordeeld dat bij twee adviseurs van de adviescommissie categorie II de schijn van belangenverstrengeling is gewekt. De Afdeling heeft het Fonds de opdracht gegeven een geheel nieuwe adviescommissie om een nieuw advies te vragen.

Fonds Podiumkunsten heeft uitvoering gegeven aan de uitspraak van de Afdeling en een nieuwe onafhankelijke adviescommissie samengesteld. De nieuwe adviescommissie heeft geadviseerd dat de aanvraag niet voor honorering in aanmerking komt. De directeur-bestuurder heeft het advies van de commissie overgenomen en de aanvraag afgewezen.

De gemeente Eindhoven wordt eigenaar van de creatieve werkplaatsen op Sectie-C in Tongelre. Volgens de gemeente is dat de beste manier om de broedplaatsen betaalbaar te houden. De oude fabriekshallen op Sectie-C staan aan de vooravond van een grootschalige herontwikkeling. Naast nieuwe creatieve werkplaatsen is er straks ook plek voor dertienhonderd appartementen en commerciële ruimten.

De aankoop van in totaal 19.500 vierkante meter aan creatieve ruimten is nu nog een voorkeursscenario, schrijven burgemeester en wethouders in een brief aan de gemeenteraad. In de komende maanden wordt dit scenario verder uitgewerkt. Het is de bedoeling dat de gemeente de broedplaatsgebouwen tegen kostprijs aan de Stichting Sectie-C gaat verhuren. 

De Gemeente Eindhoven heeft op 11 maart een intentieovereenkomst getekend om het pand van Muziekgebouw Eindhoven aan te kopen. Hierdoor huurt de gemeente het pand niet langer meer, maar wordt ze eigenaar van het muzikale hart van de stad.

Een belangrijke doelstelling hierbij is om het gebouw optimaal te faciliteren zodat het Muziekgebouw zich verder kan ontwikkelen als podium voor livemuziek. Ook is het financieel aantrekkelijker om het pand aan te kopen dan te huren en zorgt het ervoor dat noodzakelijke investeringen niet uitgesteld hoeven worden door externe voorwaarden of oplopende commerciële lasten. De komende tijd onderzoek het Muziekgebouw samen met de gemeente welke stappen deze mogelijke aankoop kan opleveren. 

De provincie Noord-Brabant stelt in het voorjaar van 2026 weer €1,5 miljoen beschikbaar voor vernieuwende samenwerkingsprojecten die bijdragen aan een levendig, gezond en leefbaar Brabant. De subsidieregeling ‘Cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd in de mix’ opent op 1 april 2026 voor initiatieven die minimaal drie van de vier sectoren verbinden: cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd.

De Vereniging Rembrandt richt een nieuw fonds op dat de zichtbaarheid van vrouwen in museumcollecties moet vergroten. Het Leyster Fonds voor vrouwen in de kunst ondersteunt aankopen, onderzoek en restauraties van kunstwerken die zijn gemaakt, verzameld, besteld of geschonken door vrouwen, of waarin vrouwen centraal staan. Het fonds zal projecten steunen rond kunstwerken die zijn gemaakt, verzameld, aangekocht of geschonken door vrouwen.

Het Noordbrabants Museum in Den Bosch verloor in enkele jaren tijd zijn hoofdsponsor en bijna de helft van de businessclub. Sponsors spreken over een gebrek aan binding met de stad. Hoe kon dit cultureel boegbeeld in zo korte tijd zo veel draagvlak verliezen?

De stersponsoren zijn onveranderd gebleven en er is in de afgelopen jaren op papier één co-sponsor bij gekomen ten opzichte van 2022, maar in de businessclub is sprake van een kaalslag. Die kaalslag mag niet onderschat worden. Een museum moet via eigen inkomsten, zoals kaartverkoop, maar ook door het werven van sponsoren, fondsen en particulieren geld binnenbrengen. Kort gezegd: minder bezoekers, minder sponsorgelden en daardoor een grotere afhankelijkheid van subsidiëring. Het museum staat niet op omvallen, zo blijkt. „Er is helemaal geen band of affiniteit met de stad. Je hoort alleen iets vanuit het museum als er een contract moet worden verlengd.”

Het Fonds voor Cultuurparticipatie gaat in de periode 2026-2028 werken aan de pilot Participatief en trust-based financieren. Met deze pilot verkent het Fonds, samen met vier organisaties, hoe financiering kan bijdragen aan een cultuursector die toegankelijker is en beter aansluit bij gemeenschappen die tot nu toe onvoldoende worden bereikt. 

‘Next Stage AR’ is een AR-tool voor poppodia en -festivals in Nederland en daarbuiten. De tool maakt AR toegankelijk voor culturele locaties. Je kunt er objecten mee in de digitale versie van je ruimte plaatsen, die bezoekers vervolgens op hun smartphone kunnen zien. De tool wordt open source gedeeld met de sector. Cultuurloket DigitALL sprak met Max Tiel van Thunderboom, de ontwikkelaar van deze tool over de lessons & learnings.

Iemand boekt je voor een optreden, je spreekt een tarief af en denkt klaar te zijn, totdat je opdrachtgever ineens over en gageverklaring begint en er loonheffing wordt ingehouden. Ben jij een optredend artiest en overkomt dit jou weleens? Dan heb je waarschijnlijk te maken met de artiestenregeling: regels die kunnen betekenen dat je opdrachtgever loonheffing moet inhouden op jouw gage. De Creatieve Coalitie dook in de handleiding artiestenregeling van de Belastingdienst en zette alle informatie op een rij.

De VriendenLoterij kan, dankzij de deelnemers, over 2025 opnieuw een grote bijdrage leveren aan cultuur in Nederland. In totaal schenkt de loterij 115.137.792 miljoen euro aan 74 culturele organisaties, waaronder musea, erfgoedinstellingen en verdeelfondsen. Dat is negen miljoen euro meer dan het jaar daarvoor. Met deze steun kunnen organisaties onder meer werken aan het verrijken en onderhouden van hun collecties en investeren in educatie, tentoonstellingen en andere publieksactiviteiten. Dit draagt bij aan een divers en toegankelijk cultureel aanbod voor bezoekers in heel Nederland.

Sinds 1 maart is er voor Rotterdamse kinderen uit gezinnen met een laag inkomen het Sport- en cultuurtegoed. Kinderen uit gezinnen met een laag inkomen krijgen via hun Rotterdampas automatisch tegoed voor sport- en cultuurlessen. Daarmee wordt meedoen eenvoudiger en toegankelijker voor ruim 20.000 Rotterdamse kinderen. Ouders hoeven vanaf nu maar 1 keer hun inkomen te laten toetsen, namelijk bij de aanvraag van de Rotterdampas voor het laag tarief. Een aparte aanvraag, zoals tot nu toe het geval was, is niet nodig.

Het tegoed bestaat uit 2 vouchers, elk goed voor een half jaar lesgeld, en een proeflesvoucher en een voucher voor verplichte sportkleding/-attributen of voor de huur/koop van een instrument.

Ook als je als gemeente heel tevreden bent over een cultureel initiatief kun je dat niet ‘zomaar’ subsidie geven. Want er moet concurrentie mogelijk zijn. Na poppodium Muziekgieterij is Sphinx Debatcentrum een hoofdpijndossier. Burgemeester en wethouders hebben besloten Sphinx Debatcentrum nog één keer 17.500 euro subsidie te geven. Met het risico dat anderen nu ook geld claimen. Rik van Laake stelt dat Sphinx Debatcentrum er volledig op vertrouwt dat de gemeente naar een structurele relatie toe wil.

‘Waarom vinden kunstenaars toch altijd dat anderen hun hobby’s moeten bekostigen? Als niemand tegen betaling naar je voorstelling wil kijken, dan is het blijkbaar niet goed genoeg’, schreef Marco Jansen in een ingezonden brief de Volkskrant. Verschillende lezers reageren.

Goed nieuws voor makers van Nederlandse jeugdfilms! Het Nederlands Filmfonds kent een bijzondere distributiebijdrage toe aan Netwerk Filmeducatie voor het project Van klaslokaal tot filmzaal. Dankzij deze bijdrage kan Netwerk Filmeducatie een pilot opstarten en wordt het eenvoudiger om nieuwe Nederlandse jeugdfilms een plek te geven in het onderwijs. Het doel van de regeling is om Nederlandse jeugdfilms structureel en duurzaam te laten circuleren binnen het onderwijs. 'Zo verlengen en verdiepen we de levensduur van deze films én vergroten we hun publieksbereik en maatschappelijke impact, ver voorbij de reguliere bioscoopexploitatie,' legt Veerle Snijders, manager van Netwerk Filmeducatie, uit.

Eén miljoen euro. Dat betaalt Nunspeet donderdagavond voor theater Veluvine. Zonder die miljoen euro gaat het culturele hart van de gemeente failliet. Maar met de overname krijgt de nieuwe gemeenteraad na de verkiezingen van 18 maart wel te maken met de financiële gevolgen van administratieve fouten, problemen in de organisatie en achterstallig onderhoud. Hoe de gemeente Nunspeet die problemen gaat oplossen, is nog niet duidelijk. Ook is nog onbekend hoeveel dit de gemeente gaat kosten.

Met de overname kiest de gemeente voor behoud van de maatschappelijke en culturele functies in Veluvine. In het zestien jaar oude gebouw zitten het theater en de bibliotheek. Meerdere verenigingen huren ruimten in Veluvine. Het centrum is onmisbaar voor Nunspeet. Met de aankoop wordt de gemeente verantwoordelijk voor het runnen van Veluvine. Ook is een interim-bestuurder aangesteld. 

De overheid bemoeit zich te veel met onze kunst. Neemt ze kunstenaars en hun werk echt serieus, dan moeten de huidige subsidieprocedures op de schop. Dat schrijft Constant Meijers, oud-hoofdredacteur van Theatermaker en Theaterkrant en oud-adviseur van de Raad voor Cultuur, in de Volkskrant. 

De subsidieronde van 2024 heeft duidelijk gemaakt dat het huidige systeem zijn houdbaarheidsdatum is gepasseerd. Dat is onder meer het gevolg van het feit dat de overheid zich te dicht op het proces van subsidietoekenning begeeft.  Wat Meijers betreft kan die hele opzet met adviescommissies, bemand met bij elkaar zo’n vijfhonderd mensen, overboord. Neem je het werk van kunstenaars echt serieus, dan zet je er mensen tegenover die per sector weet hebben van opvoeringstradities en nieuwe ontwikkelingen op waarde kunnen schatten. Om zo’n systeem op poten te zetten kan het Arts Council-model dienen als uitgangspunt. 

De Eindhovense politiek is nog steeds enthousiast over het nieuwe Rijksmuseum Eindhoven, maar dat betekent niet dat de stad een blanco cheque voor het plan gaat uitschrijven. Dat bleek dinsdagavond tijdens een vergadering in het stadhuis, waar voor het eerst over het nieuwe museum werd gesproken. Vrijwel alle raadsfracties zeiden het plan an sich te omarmen, maar gaven burgemeester Jeroen Dijsselbloem wel de nodige wensen, bedenkingen en suggesties mee.

Het Rijksmuseum Eindhoven, dat aan de rand van het TU/e-terrein komt te liggen, kost naar schatting 80 miljoen euro. Dat werd in december bekendgemaakt. Daar komen nog de jaarlijkse exploitatielasten bij van 10 tot 13 miljoen euro. Dat kostenplaatje baarde meerdere fracties zorgen. Volgens burgemeester Dijsselbloem zijn de zorgen over de financiën te voorbarig.

Katja Grässli, choreograaf en artistiek leider van Tilburgs dansgezelschap MoveToMeet, verbindt met haar danslessen dove en horende kinderen en volwassenen met elkaar. In 2025 kreeg zij een werkbeurs van  €8000,- van het CultureAndHealth Platform.  

Hoewel de werkbeursperiode nu officieel afgerond is, zijn er wel mogelijkheden waarbij Katja de lessen nog verder ontwikkelt. Ze is in afwachting van subsidiegoedkeuringen vanuit diverse instanties. “Ik voel het stromen bij dit project, maar er zijn echt partners nodig. Het enthousiasme is er zeker en de werkbeurs was een heel mooi begin. Ik merkte echt dat die beurs veel deuren heeft geopend, dat mensen jou ook meer zien en daarop inhaken. De kunstenwereld meer betrekken bij de maatschappij is zó nodig. Dat blijkt maar weer bij dit project.”

In Nederland zijn we dol op het woord spreiding. Zeker als het over kunst en cultuur gaat. Dan klinkt het al snel goed: cultuur moet niet alleen voor de Randstad zijn, maar voor het hele land. Helemaal waar. Alleen gebeurt er daarna vaak iets typisch Nederlands: we zetten het in een beleidsstuk, knikken instemmend, drinken koffie — en varen vervolgens gewoon door op dezelfde koers. Daarom is spreidingsretoriek volgens Gerard Corenllise zo’n bruikbaar woord. Het klinkt een beetje venijnig, maar het is vooral precies. We hebben de taal van spreiding uitstekend op orde. Nu de praktijk nog.

In de Randstad is cultuur meestal infrastructuur, in de regio is het te vaak project. Als OCW echt iets wil, dan moet het stoppen met alleen praten over spreiding en beginnen met systeemverandering.  Dan gaat het niet alleen om waar voorstellingen spelen, maar om waar cultuur duurzaam kan groeien. Dan moet je regionale cultuur niet behandelen als een leuke aanvulling, maar als een volwaardig onderdeel van de nationale basis.