Trends & Ontwikkelingen

Nuenen krijgt een nieuw koor, een participatiekoor. Hierin zingen zowel mensen mét als zónder dementie of andere hersenaandoeningen samen. Wie de diagnose dementie krijgt, of een andere hersenaandoening heeft, ervaart dat meedoen met activiteiten niet meer vanzelfsprekend is. Niet omdat men niets meer kán, maar omdat vaak de juiste ondersteuning ontbreekt. De koorzangers zonder haperend brein – de zogenoemde steunzangers - delen hun passie voor muziek graag met degenen die bij het zingen ondersteuning nodig hebben.

Hoe houden we de langdurige zorg mensgericht én toegankelijk in een snel vergrijzende samenleving? De Toekomstverkenning Zorg en Cultuur laat zien dat inzet van kunst en cultuur in de zorg bijdraagt het voorkomen van een zorginfarct.

De druk op de langdurige zorg loopt op. De samenleving vergrijst, het aantal mensen met een chronische aandoening groeit en personeelstekorten zetten de zorg verder onder spanning. In dit krachtenveld verschijnt de Toekomstverkenning Zorg en Cultuur in de langdurige zorg en ondersteuning. Een verkenning die de ingezette beweging van zorg naar gezondheid ondersteunt en laat zien dat inzet van kunst in de (langdurige) zorg bijdraagt aan kwaliteit van bestaan.

"Breathe, connect and act". Met een verrassende bewustzijnsoefening opende twee maanden geleden Culture & Care: A Joint Call for Change. Op dit tweedaags congres in Leuven onderzochten meer dan 400 deelnemers hoe cultuur en zorg elkaar versterken om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken. Want zorg gaat niet alleen over ziekte, maar ook over preventie, veerkracht en hoe mensen kunnen floreren.

Waarom kijken we niet massaal naar kunst als deel van de oplossing? Bert Cornillie, Schepen in Leuven en deeltijds hoogleraar Spaanse taalkunde aan KU Leuven, noemt drie oorzaken: disciplinaire verkokering in de medische wereld, een te individualistische kijk op symptomen, en de neoliberale nadruk op individuele carrières.

Live muziek maken voor en met patiënten, hun naasten en bezoekers: dat is het doel van het ETZ Muziekmoment. De muziekstudio bestaat al sinds 2014. Guus Meeuwis opende de studio destijds en gaf hem de naam Guus Meeuwis Muziekids Studio. Kinderen die in het ziekenhuis verbleven, konden er zelf muziek maken en luisteren. "Muziek geeft troost, blijdschap en hopelijk geneest het ook," sprak Meeuwis tijdens de opening.

In september 2025 maakte het ziekenhuis bekend dat de samenwerking met Stichting Muziekids werd beëindigd en dat het ziekenhuis de muziekstudio voortaan zelfstandig voortzet. De reden: niet alleen kinderen, maar ook volwassenen wilden van de muziek genieten. En volgens het ziekenhuis is de afgelopen jaren gebleken dat het ook echt helpt. 

Nu er een groeiend begrip is voor de impact die kunst kan hebben op onze gezondheid en gevoel van welzijn, krijgt de beweging die zich hiervoor inzet steeds meer vaste grond onder de voeten. Waar staat Arts in Health Netherlands nu? En welke vaardigheden heb je als maker nodig om in dit veld te kunnen werken?

Arts in Health Netherlands (AiH NL) verenigt een netwerk van organisaties uit de kunst, zorg en het onderwijs verspreid door heel Nederland. Samen voeren ze wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek uit, maken ze projecten mogelijk en zichtbaar, en lobbyen ze bij de ministeries van Cultuur én Volksgezondheid. Initiatiefnemer Kirsten Krans: ‘Er zijn allerlei initiatieven in Nederland, maar dat kunnen we als sector nog beter structureren. Pas als er een verandering in denken ontstaat, kunnen de zorg- en kunstsector echt samenwerken.'

In de Financial Times een artikel dat verkent hoe kunst kan bijdragen aan het vertragen of verzachten van cognitieve achteruitgang, zoals dementie en Parkinson. Historisch maakten artsen al gebruik van creatieve therapieën, maar recent wetenschappelijk onderzoek toont overtuigend aan dat kunst het dopaminesysteem op een gecontroleerde manier stimuleert. Dit bevordert nieuwe verbindingen in de hersenen en kan symptomen jaren uitstellen. Zowel actief kunst maken als kunst beleven blijkt effectief: luisteren naar muziek verlaagt het risico op dementie zelfs sterker dan zelf spelen. Kunst blijkt daarnaast economisch aantrekkelijk via sociale zorgprogramma’s. Experts pleiten daarom voor een structurele plek voor kunst binnen de gezondheidszorg.