Trends & Ontwikkelingen

Violiste Noa Wildschut (24) woont in Berlijn en logeert weer even bij haar ouders in Hilversum voor twee Nederlandse tournees. Als voor een concert in Enschede de andere twee musici vertraagd zijn, stapt ze maar vast alleen het podium op. „Het is ‘God zegene de greep’ en gewoon spelen.” Behalve de tien concerten met Nikola en Benjamin reist ze twee weken door Nederland en deels België en Duitsland voor twaalf optredens met het Nederlands Studenten Orkest (NSO). Ze schrijft erover in het cultuurdagboek in NRC. 

Voorlopig geen gebedsdiensten in de Grote Kerk. De Tweede Kamer grijpt niet in bij de Alkmaarse Grote Kerkrel. De Grote Kerk is inderdaad baas in eigen huis. Die bepaalt zelf, zegt Gouke Moes, vertrekkend minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hij zegt: ,,Het gebouw is niet meer in gebruik als kerk. Culturele instellingen zijn vrij om eigen keuzes te maken.’’

De minister reageert op Tweede Kamerlid Don Ceder van de ChristenUnie. Die haakt in op een discussie die Alkmaar even op z’n kop zette: De Grote Kerk weigerde een paasdienst van de Protestantse Gemeente Alkmaar. De eigenaar van het gebouw is Stichting Behoud Grote Kerk. Theater de Vest gaat over de invulling. Naud Van Geffen van Theater de Vest verdedigde steeds: De Grote Kerk is vrij om haar eigen koers te bepalen. De minister uit wel begrip voor de ophef: ,,Ik snap de teleurstelling van de Protestantse gemeente van Alkmaar. Ik heb vernomen dat de gemeente Alkmaar voornemens is om met partijen in gesprek te gaan.’’

De kunst- en cultuursector als vrijplaats voor afwijkende meningen staat onder druk door bedreigingen van burgers en inhoudelijke kritiek van bestuurders. De Raad voor Cultuur pleit voor meer en beter kunstonderwijs. 

“Er kwam laatst een jongetje naar me toe dat al drie keer met zijn moeder naar mijn voorstelling was geweest,” vertelt Dook van Dijck over De Prinsenjurk en de Gouden Knoop. “Door mij op het podium te zien, durfde hij ook een jurk aan naar het kerstdiner van zijn basisschool en naar de bso. Niet lang daarna kreeg ik een mail van een bso-begeleider met beschuldigingen dat ik bij ‘de agenda’ hoor en kinderen zou aanzetten tot transitie en dat door mensen als ik de bevolking over vijftien jaar zou zijn uitgestorven." Het beledigen en bedreigen van kunstenaars normaliseert in rap tempo, ziet Van Dijck. “We zijn hard op weg naar het soort onvrijheid dat in de VS heerst.” Hij is dan ook blij met het recente advies van de Raad voor Cultuur. 

De gemeente Amsterdam wil dat kunst in de openbare ruimte beter laat zien wie er in de stad wonen. Dat gebeurt nu nog te weinig. Met het concept-beleidskader Kunst in de Openbare Ruimte 2026 gaat de gemeente dit veranderen. Onder meer door nieuwe keuzes bij opdrachten, onderzoek naar de huidige situatie, gesprekken met bewoners en meer kansen voor nieuwe makers.

Amsterdam heeft meer dan 1.750 kunstwerken en herdenkingsmonumenten in de openbare ruimte. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat die scheve verdeling niet toevallig is. Bepaalde groepen en thema’s krijgen al jarenlang meer aandacht dan andere. Bij nieuwe kunstwerken en herdenkingsmonumenten krijgen verhalen van gemeenschappen die tot nu toe weinig of geen plek kregen daarom voorrang.

Het Parool bestaat 85 jaar en om dat te vieren, belichten we Amsterdammers die zich met hart en ziel inzetten voor de stad en hun medestadbewoners. Vandaag: Marco de Souza (61). Na een bestuurlijke fusie van de Muziekschool Amsterdam, de Muziekschool Amsterdam Noord en het Muziekcentrum Zuidoost is De Souza aangetreden als algemeen directeur-bestuurder van het nieuwe samenwerkingsverband. Volgens hem knapt iedereen op van samen muziek maken. “Samen muziek maken, dat gaat heel erg over rekening houden met elkaar, over inspelen op elkaar, over ruimte maken voor elkaar. Het maakt mensen empathisch.”

Belangrijker dan de omvang vindt De Souza de samenwerking tussen de drie scholen, en de mogelijkheden van uitwisseling van kennis en ervaring. Inbegrepen in de bestuurlijke fusie zijn ook de twee kindjes van De Souza: het Leerorkest en het Instrumentendepot. Wat twintig jaar geleden begon als een proef op enkele basisscholen in Zuidoost, is inmiddels praktijk in het hele land, inclusief de overzeese gebiedsdelen. De Souza nam het concept mee uit zijn geboorteland Brazilië. 

Ruim 200 euro. Dat is wat dichter en schrijver Lieke Marsman heeft overgehouden aan de meer dan 500.000 minuten (bijna een jaar) die er naar haar boek Op een andere planeet kunnen ze me redden werd geluisterd op streamingplatform Fluister. Dat komt neer op 8,5 eurocent per beluisterd boek. 

"Streamingdiensten keren ontzettend weinig uit", zegt Rianne Blaakmeer, commercieel directeur bij Uitgeverij Pluim. "Ze betalen per minuut, en de opbrengst daarvan is heel erg laag." Volgens een woordvoerder van Fluister, dat onderdeel is van DPG Media, zijn de vergoedingen die uitgeverijen krijgen marktconform. De vakbond voor schrijvers vindt dat streamingdiensten de boekenmarkt verstoren. De branchevereniging van uitgeverijen, Groep Algemene Uitgevers, ziet dat anders. Volgens hen is de luisterboekenmarkt een andere dan de fysieke boekenmarkt. Lieke Marsman vreest dat steeds minder schrijvers door dit soort ontwikkelingen van hun werk kunnen leven. 

Het laatste wat Maurick Reuser (27) had verwacht, was dat hij in Brussel een prijs zou ophalen. De Tilburgse componist won de Sabam Compositieprijs en voelt zich trots en erkend. „Ik hoop nu ook in Nederland meer bekend te worden.” 

„De Sabam Compositieprijs is een initiatief van Sabam, de Belgische organisatie voor auteursrechten. Elk jaar wordt de prijs uitgereikt aan compositiestudenten die met de hoogste cijfers afstuderen aan de zes conservatoria. De winnaars krijgen 1000 euro en moeten daarmee een werk voor piano schrijven. 

Ze kwamen in de jaren 60 naar Gorinchem om te werken, met de gedachte na een paar jaar weer naar huis te gaan. Maar de arbeidsmigranten uit Griekenland, Italië, Turkije en Marokko wortelden zich in Gorinchem. De geschiedenis en persoonlijke verhalen van arbeidsmigranten die Gorinchem hun thuis noemen, hebben nu een vaste plek gekregen in het Gorcums Museum. Jack van Mildert, die de expositie samenstelde, kijkt tevreden om zich heen: „Je hoeft maar over de drempel te stappen om Geworteld in Gorcum te bekijken. Gratis en voor niets.’’

„Het heeft uiteindelijk een paar jaar gekost om de verhalen te verzamelen’’, vertelt hij. Binnen de Gorcumse gemeenschappen van arbeidsmigranten stond niemand echt te trappelen. Het kostte tijd om vertrouwen te winnen.’’ Wethouder Fatih Polatli, zelf een kind van een Turkse gastarbeider, hielp hem bij het leggen van contacten in de Turkse gemeenschap.

De Nachtraad is nog maar een maand geleden geïnstalleerd in Den Bosch en er is alweer een nieuw initiatief om het nachtleven in de stad aan te zwengelen. Stichting Stoom start via de gemeente een proef met ‘ClubLab’. Het nachtleven in Den Bosch leek lange tijd dood. Toch poppen er her en der nieuwe initiatieven op. Een nieuwe loot aan de stam is ClubLab. Vooralsnog is het een proef die in samenwerking met Stichting Stoom wordt uitgevoerd. 

Peter van der Zant schreef een praktische uitwerking van het proefschrift 'Wisselende perspectieven op de publieke waarde van amateurkunst'. Deze handreiking is gericht op het ontwikkelen van lokaal (en regionaal) cultuurbeleid op basis van publieke waarde. De handreiking is met name bedoeld voor beleidsmedewerkers en wethouders Cultuur van gemeenten, maar ook voor stafmedewerkers van (publieke en private) cultuurfondsen en vertegenwoordigers van lokale organisaties op het terrein van kunst en cultuur en (informele) verbanden van (amateur)kunstenaars. 

Tributebands zijn ongekend populair. Tot afgrijzen van sommige artiesten die publiek zoeken voor eigen werk. Bittere noodzaak, verweren poppodia zich: zonder de Vlaamse Tom Petty ook geen thrashmetal uit eigen regio. 

Berend Schans, directeur van Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), herkent de trend. ‘Het is lastig geworden een zaal vol te krijgen voor een onbekende band zonder hitje. Zelfs het Concertgebouw programmeert tegenwoordig muziek van Fleetwood Mac. Het is een genre op zich geworden.’ De keuze voor namaak is niet uit weelde, zegt Schans. Uit een laatste inventarisatie blijkt dat 71 procent van de poppodia 2025 vreest af te sluiten met verlies. Alle kosten stijgen, de subsidie niet. ‘Pop komt er nog steeds bekaaid van af.’

Het Radio Filharmonisch Orkest heeft vrijdagavond de klassieke-muziekprijs De Ovatie 2025 ontvangen. Die werd als verrassing uitgereikt tijdens het Vrijdagavondconcert in TivoliVredenburg. De Ovatie is een jaarlijkse onderscheiding voor de meest indrukwekkende podiumprestatie op het gebied van klassieke muziek en wordt jaarlijks toegekend door de Vereniging voor Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD).

Oud-chef-dirigent Markus Stenz nam de prijs vrijdagavond in ontvangst. Het orkest kreeg de onderscheiding voor hun uitvoering van Joey Roukens’ vioolconcert Out of the Deep, dat ze begin 2025 onder leiding van Stenz in wereldpremière brachten. Violist Simone Lamsma soleerde daarbij.

De Amerikaanse entertainmentgroep Disney heeft het Chinese ByteDance gesommeerd te stoppen met het gebruik van auteursrechtelijk beschermde personages in een nieuwe AI-videotool. ByteDance belooft in een reactie de tool aan banden te leggen. Disney beschuldigt ByteDance, bekend van het platform TikTok, ervan bekende personages uit de Star Wars- en Marvel-films te gebruiken om de nieuwe AI-videotool Seedance 2.0 te testen. De tool veroorzaakte afgelopen week veel deining online. 

Fotograaf Arie Kievit heeft de Zilveren Camera gewonnen, de belangrijkste Nederlandse prijs voor fotojournalistiek. Hij kreeg de prijs voor zijn fotoserie over het uit de hand gelopen anti-immigratieprotest in Den Haag. Hij maakte de serie in opdracht van de Volkskrant. De jury stelt dat de reeks foto’s het jaar 2025 zowel fotografisch als inhoudelijk het sterkst verbeeldt. Op de beelden is „hoop en menselijkheid, maar ook angst, en maatschappelijke verharding” te zien.

De Franse politie heeft negen mensen gearresteerd op verdenking van grootschalige ticketfraude in het Louvre. Het gaat onder meer om twee medewerkers van het museum en twee gidsen, schrijft de Franse krant Le Parisien. De verdachten rekenden woekerprijzen voor groepsrondleidingen, waarbij ze meer dan de toegestane twintig personen toelieten. Ruim tien jaar lang kon het netwerk zijn gang gaan, waarbij volgens het museum voor meer dan 10 miljoen euro aan verliezen is geleden.

Zangeres Britney Spears heeft haar muziekrechten verkocht. Muziekuitgeverij Primary Wave heeft die volgens de BBC gekocht voor 200 miljoen dollar, omgerekend ongeveer 168 miljoen euro. Met de verkoop van haar muziekcatalogus sluit Britney Spears zich aan bij tal van andere bekende artiesten. 

Waarom verkopen artiesten als Spears de rechten op hun muziek? Dat is in de eerste plaats een geldkwestie. Een ander belangrijk argument om muziek te verkopen is het catalogusbeheer. Er is een kleine groep artiesten die geheel tegen deze stroming ingaat, met als uithangbord Taylor Swift. Zij nam zelfs haar eerste zes albums opnieuw op omdat de rechten van de master tapes zonder haar medeweten waren verkocht aan een investeerder.

Alina Sharipova is zaterdag in de Leidse Schouwburg uitgeroepen tot de winnaar van de juryprijs van het Leids Cabaret Festival, een van de belangrijkste talentenjachten in het cabaret. De Publieksprijs ging naar Meeuw Rovers. De derde finalist was Levy Geernaert. Joël Gideon, die strandde in de halve finale, kreeg van de Leidse studenten alsnog de Studentenjuryprijs. Volgens de vakjury toont Alina Sharipova, in 1992 geboren in Oezbekistan en opgegroeid in België, veel zelfvertrouwen in haar performance.

Best wat cabaretiers worstelen met aandachtsstoornissen als ADHD. Én ze doen er hun voordeel mee. Het publiek smult ervan. De aandoening lijkt een goede voedingsbodem voor comedy. ADHD’ers hebben alvast geen gebrek aan inspiratie. Volgens Myjer komt dat omdat ze als ADHD’er extreem openstaan naar de wereld. 

Modefotograaf Ellen von Unwerth is in opspraak geraakt nadat vorige week bleek dat ze heeft meegewerkt aan Melania, een documentaire over Melania Trump. Bijna gelijktijdig opende het Fotomuseum aan het Vrijthof een overzichtstentoonstelling van haar werk. De fotograaf, normaal actief op sociale media, zweeg volledig over haar bijdrage aan de film, wat leidde tot kritiek en oproepen tot een boycot. Het Fotomuseum aan het Vrijthof kiest ervoor geen standpunt in te nemen en benadrukt dat Von Unwerth niet over de kwestie wil spreken. 

Uiteraard hoort een museum zijn kunstenaars te vieren, maar hoort het niet tegelijkertijd, in het belang van de kunst en het gesprek daarover, net zo kritisch te zijn? Het is voor invloedrijke mensen steeds makkelijker geworden om de traditionele media over te slaan en zelf te bepalen welk nieuws ze via de eigen kanalen naar buiten brengen en welk nieuws niet. Daarmee kunnen ze de meest basale journalistieke vragen omzeilen en hoeven ze steeds minder morele verantwoording af te leggen voor hun (artistieke) keuzen, hoe apolitiek ze die zelf ook vinden. Het zou fijn zijn als musea die ontwikkeling zouden bevragen in plaats van haar te faciliteren.

De federale regering in België heeft beslist om de btw-verhoging voor sport, cultuur en afhaalmaaltijden niet te laten doorgaan, na het kritische advies van de Raad van State. Na de krokusvakantie wordt de btw-hervorming opnieuw bekeken, want het blijft wel de bedoeling om de geplande opbrengsten te halen. Andere geplande btw-verhogingen gaan wel in op 1 maart. Het gaat dan onder meer om de tarieven voor logies zoals overnachtingen in hotels en op campings (van 6 naar 12 procent) en pesticiden (van 12 naar 21 procent).

Antwerpenaar Matthijs van Mierlo (42) heeft op sociale media een uiterst succesvol kanaal over kunstenaars als Van Gogh en Rubens. Net als meerdere andere kunstinfluencers heeft hij nu ook een boek geschreven. „Als de kunstwereld een trage tanker is, is hij nu aan het keren.” 

Van Mierlo is met zijn nieuwe boek onderdeel van een opvallende nieuwe trend in de kunstwereld: boeken van zogeheten ‘kunstinfluencers’, oorspronkelijk makers van video’s op sociale media, die nu met een papieren boek in de boekhandel liggen, onder wie Verity Babbs, James Payne en Katy Hessel. Tot voor kort leken dit twee verschillende werelden, die van de sociale media en die van de klassieke kunst. Nu zoeken ze elkaar steeds meer op. Wat is de invloed van deze toenadering op de kunstwereld? "Entertainment én iets leren, dat bleek een hele krachtige combinatie.” 

Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Van de drie overheidslagen (rijk, provincie en gemeente) investeren gemeenten veruit het meest in kunst en cultuur. In Tilburg gaat het om een jaarlijks cultuurbudget van circa 31 miljoen euro, op een totale gemeentebegroting van ongeveer 1,35 miljard euro. Is dat voldoende? Of moet er meer geld worden geïnvesteerd? En waar moet dat geld naartoe: naar professionele makers, naar verenigingen, of naar beide? Die keuzes worden gemaakt door de gemeenteraad. Reden genoeg om, in aanloop naar de verkiezingen, het gesprek aan te gaan over de toekomst van kunst en cultuur in Tilburg.

Al meer dan 25 jaar wordt er gepraat over de toekomst van het Cultureel Centrum in Voorschoten. Het huidige Cultureel Centrum aan de Prinses Marijkelaan voldoet niet meer aan de eisen en zal eind 2027 sluiten. De zorgen onder Voorschotense culturele instellingen werden steeds groter, maar nu is er een definitieve oplossing: de Kruispuntkerk. De gemeente Voorschoten heeft de Kruispuntkerk aangekocht om te verbouwen tot een nieuw cultureel centrum. Het gebouw krijgt een functie als film- en theaterzaal en biedt ruimte aan lokale verenigingen en instellingen.

De musea van het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam trekken sinds 7 oktober 2023 minder publiek. De oorlog in Gaza zorgt voor moeilijke vragen voor en achter de schermen. De vier culturele instellingen die in Amsterdam samen het Joods Cultureel Kwartier vormen, hebben al twee jaar te maken met afnemende bezoekcijfers. „Ik wil wel duidelijk maken dat we niet op omvallen staan,” zegt directeur Emile Schrijver in gesprek met Het Parool. „Maar we kunnen financieel niet zo doorgaan als we nu gaan.” 

De musea merken ook terughoudendheid onder scholen om op bezoek te komen. „Docenten vertelden ons dat ze het moeilijk vonden om nu met een klas naar een Joodse plek te gaan.”

De gemeente stelt dat de financiële situatie van de horeca in De Cacaofabriek in Helmond nog steeds kwetsbaar is. Ondanks eerdere maatregelen lopen de resultaten achter bij wat verwacht werd. Daarom heeft het college van burgemeester en wethouders besloten om externe experts in te schakelen om de toekomst van de horeca veilig te stellen. Een horeca-expert en een financieel deskundige gaan de toestand van het cultuurcomplex in kaart brengen. De gemeente benadrukt het belang van De Cacaofabriek voor het culturele leven in Helmond en de regio. 

Minister Moes (OCW) stuurt de Tweede Kamer een brief met de geannoteerde agenda van de informele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur en Sportraad (OJCS-Raad). Deze vindt plaats op 6 maart 2026. Het onderwerp is cultuur. De Eerste Kamer heeft eenzelfde brief ontvangen. Op de agenda staan de volgende onderwerpen: 1. Het beschermen van culturele rechten. 2. Noodzaak om illegale handel in culturele goederen tegen te gaan.

Op 5 februari lanceerden het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF), het Nederlands Filmfonds, het Centre du Cinéma et de l'Audiovisuel in Franstalig België en het Film Fund Luxembourg tijdens een netwerkdag op het Filmfestival Oostende hun gezamenlijke Benelux co-development regeling voor speelfilm- en animatiefilms. Met deze pilot willen de drie landen bijdragen aan een duurzame samenwerking tussen creatieve teams bij de ontwikkeling en realisering van speelfilms in de Benelux. De Benelux Co-Development Grant wordt opgezet als een pilot van twee jaar. Gedurende deze periode is het VAF de penvoerder van deze regeling en kunnen aanvragen via de website van het VAF worden ingediend.

Dans is een klein vakgebied met sterke onderlinge banden. Kan een recensent onpartijdig oordelen over een subsidieaanvraag van een gezelschap dat zij in de krant bekritiseerde? Mogen een danser en een balletrecensent de overheid adviseren over subsidies op hun terrein? Al na tien minuten blijkt in rechtszaal 1 van de Raad van State dat het Haagse dansgezelschap Another Kind of Blue grote vraagtekens heeft bij de onpartijdigheid van het Fonds Podiumkunsten. Dat een kritische dansrecensent van NRC mogelijk mede de doorslag gaf bij het weigeren van een cruciale subsidie, maakt de zaak pikant.

De Afdeling oordeelde twee weken later – afgelopen woensdag – dat het Fonds dit besluit niet zo had mogen nemen omdat tegen twee leden van de adviescommissie de schijn van belangenvermenging bestaat. De afwijzing was vooringenomen en daarom onzorgvuldig. Binnen vier weken moet er opnieuw worden beslist, door een nieuwe commissie. 

Wie de afgelopen jaren zocht naar een Nederlands haakje op het filmfestival van Berlijn, kon maar beter een vergrootglas meenemen. Wie goed zocht, vond gerust wat (co-)producties, maar in de programmasecties van het festival was het schrapen. Hoe anders is dat voor de 76ste editie van de Berlinale, die donderdag van start gaat. Want Nederland is dit jaar zowaar weer eens uitstekend vertegenwoordigd.

De meest in het oog springende titel is Truly Naked, van de Nederlandse regisseur en schrijver Muriel d’Ansembourg. Truly Naked is dit jaar geselecteerd voor de debuutcompetitie Perspectives, waarin filmmakers meedingen naar de prijs voor beste eerste speelfilm. Een andere opvallende titel in de festivalselectie is het Nederlandstalige drama A Family, waarin regisseur Mees Peijnenburg (Paradise Drifters) het verhaal van een echtscheiding vertelt vanuit het perspectief van de twee kinderen. Nog meer Nederlandse aanwezigheid treffen we in de verzameling van zogenaamde ‘shooting stars’, een groep van tien Europese jonge acteurs die op het festival extra in het zonnetje worden gezet.

Orkesten reizen wat af, vaak met dieselbusjes, -vrachtwagens en -touringcars. Kan dat niet wat duurzamer? Dat vroegen ze zich af bij orkest Philzuid en Opera Zuid. Nu zijn zij de eerste klassieke gezelschappen in Nederland die emissievrij gaan rijden, met een elektrische vrachtwagen met oplegger.

 Een 'bodemloze put' waar bakken met geld in wordt gegooid. Met die bedenkelijke reputatie probeert het van subsidies afhankelijke theater Castellum al jarenlang af te rekenen. Door zich in zekere zin af te splitsen van de gemeente, verwacht de schouwburg voortaan zijn eigen broek op te kunnen houden. Nu het Alphense theater officieel is omgevormd naar een stichting, is het niet meer voor honderd procent in handen van de gemeente.

Voor bezoekers verandert er 'niet zo vreselijk veel', verzekert de scheidende directeur Marcel 't Sas. Organisatorisch wel, omdat de stichting door een raad van toezicht wordt bestuurd. 'Het herstel van een historische vergissing', noemt 't Sas die fundamentele verandering. Alphen aan den Rijn is één van de laatste gemeenten die haar theater in een stichting heeft ondergebracht. Als gevolg daarvan kan Castellum gebruik maken van externe fondsen.

Spotify sluit 2025 af met stevige groeicijfers én een duidelijke strategische boodschap. Het platform vergroot zijn wereldwijde gebruikersbasis, verbetert de winstgevendheid en positioneert zich nadrukkelijk als technologiegedreven speler in muziek, podcasts en boeken. Oprichter en Executive Chairman Daniel Ek benadrukt dat Spotify inmiddels meer is dan een streamingdienst. Volgens hem is het bedrijf uitgegroeid tot een technologieplatform voor audio en voor nieuwe manieren waarop makers en publiek met elkaar in contact staan. Komende technologische verschuivingen, waaronder AI, nieuwe interfaces en wearables, zullen volgens Ek de manier waarop mensen audio en media ontdekken en ervaren ingrijpend veranderen.

In 2025 keerde Spotify meer dan 11 miljard dollar uit aan de muziekindustrie, naar eigen zeggen de hoogste jaarlijkse betaling ooit door een retailer aan muziekmakers. Ongeveer de helft van alle royalty’s ging naar onafhankelijke artiesten en labels. Via ticketpartners hielp Spotify artiesten bovendien bij het genereren van meer dan 1 miljard dollar aan ticketverkoop.