Trends & Ontwikkelingen

Op 21 juli verscheen in de Staatscourant de regeling SPUK AZWA en HLO. Een mooie en logische volgende stap in de verdere 'beweging naar de voorkant'. De VNG houdt dinsdag 25 augustus een webinar over de SPUK.

In 2025 is de vierde periode van Cultuureducatie met Kwaliteit gestart: CmK4 (2025-2028). Het LKCA beschrijft in een artikel de ontwikkelingen binnen Cultuureducatie met Kwaliteit vanaf het begin tot aan deze vierde periode en licht toe wat CmK4 onderscheidt van de voorgaande periodes. Net als in CmK3 is in de vierde periode kansengelijkheid weer een belangrijk doel. Het streven naar kansengelijkheid blijkt ook uit het uitbreiden van de doelgroepen binnen deze CmK-periode. Naast het primair onderwijs is het voortgezet onderwijs een verplichte doelgroep geworden.

De Proscenium-achter-de-schermen-prijs gaat dit jaar naar Motorisch Moment (MoMo), een nieuwe vakvereniging voor dramaturgen. Volgens de Toneeljury is er ‘behoefte aan herwaardering van de dramaturg, die het theater verrijkt als bezielde luisteraar, scherpe denker en artistiek geweten.’

De Toneeljury van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) reikt ieder jaar de Proscenium-achter-de-schermen-prijs uit aan een persoon of groep die een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van de podiumkunsten. 

Het Drents Museum is in een bestuurscrisis geraakt. Robert van Langh, die in november was begonnen als algemeen directeur, is op non-actief gesteld. Ook de zakelijk directeur zit thuis. Waarom Van Langh sinds deze week door de raad van toezicht op non-actief is gesteld, kan een woordvoerder van het museum niet verduidelijken. Eerder deze zomer had de raad opdracht gegeven voor een onafhankelijk onderzoek naar de werkcultuur in het museum.

Dutch Design Foundation en CLICKNL zijn gestart met een verkenning naar de vraag hoe kennis over de inzet van ontwerpkracht beter kan worden ontwikkeld, verbonden en benut voor maatschappelijke opgaven. De verkenning vindt plaats in afstemming met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

 Binnen de regeling Co-creatie – Samen werken aan cultuur van het Fonds voor Cultuurparticipatie is extra budget van € 500.000 beschikbaar dankzij een samenwerking met Fonds Sluyterman van Loo. Met deze ophoging is er in de komende ronde meer geld beschikbaar om mooie en vernieuwende projecten te realiseren die zich richten op cultuurbeoefening onder 70-plussers. 

In totaal 31 beeldmakers ontvangen van het Nederlands Letterenfonds een projectsubsidie voor het maken van een graphic novel, geïllustreerd boek of prentenboek. Het is de eerste keer dat er binnen de nieuwe regeling toekenningen worden gedaan aan beeldmakers; de verruimde regeling Projectsubsidies voor makers van boeken ging begin dit jaar van start. In totaal is er € 558.333 toegekend.

Het Mondriaan Fonds laat met regelmaat een waarderingsonderzoek onder subsidieaanvragers uitvoeren om de dienstverlening te monitoren. In januari 2026 zijn alle aanvragers die in 2023, 2024 en 2025 een aanvraag hebben ingediend uitgenodigd om deel te nemen aan een online vragenlijst van bureau Blauw. De bevraagde subsidieaanvragers (2023-2025) oordelen positief tot zeer positief over het Mondriaan Fonds, blijkt uit dit recente onderzoek. Zo’n 800 respondenten hebben deelgenomen aan het onderzoek.

Het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie starten deze zomer met het onderzoek Trust-based financieren van the Culture. Samen met 6 organisaties verkennen we de komende 3 jaar hoe we makers, netwerken en gemeenschappen binnen the Culture beter kunnen ondersteunen.

The Culture is een leefwereld van makers, collectieven, diasporische gemeenschappen en culturele netwerken. Hierin kruisen disciplines elkaar vaak, zijn informele structuren belangrijk en is cultuur nauw verweven met het dagelijks leven en de gemeenschap. Kort gezegd zijn het interdisciplinaire culturele praktijken.

ASML en Brabant C slaan opnieuw de handen ineen binnen hun krachtige publiek-private samenwerking om het culturele landschap in Brabant te versterken. Via de pilot ‘What’s Next?’ creëren ze financiële ruimte voor culturele initiatieven die hun maatschappelijke impact hebben bewezen en klaar zijn voor duurzame bestendiging. Twee projecten krijgen steun voor duurzame groei: Vincent – Zijn vroege jaren, van Het Noordbrabants Museum en GLOW in de Regio. 

Theaterfestival Boulevard heeft dit jaar 111.000 bezoeken geregistreerd. Dat zijn er zo’n 3300 meer dan in 2025. Vooral het aantal bezoeken aan betaalde en gratis programmaonderdelen nam toe, terwijl op het festivalplein juist minder bezoekers werden geteld.

Het aantal betaalde bezoeken op Theaterfestival Boulevard steeg van 37.000 vorig jaar naar 40.000 nu. Ook het gratis programma trok meer publiek: 19.500 bezoeken tegenover 17.500 vorig jaar. Zo blijkt uit bezoekerscijfers van de Boulevard, die van 6 tot en met 16 augustus plaatshad in Den Bosch.
Maar op het festivalplein werden juist minder bezoekers geteld: 51.500, tegen 53.200 een jaar eerder.

De zangeres Angélique Kidjo (66) heeft als eerste zwarte Afrikaan een ster op de Hollywood Walk of Fame gekregen. Volgens de organisatie is de vijfvoudige Grammy-winnaar een van de invloedrijkste en meest gevierde artiesten ter wereld, iemand die de afgelopen decennia culturen, generaties en genres samenbracht.

Met een financiële injectie van 350.000 euro kan Het Noordbrabants Museum in Den Bosch meer onderzoek doen naar de vroege jaren van Vincent van Gogh. Het museum krijgt het geld van het samenwerkingsverband tussen techbedrijf ASML in Veldhoven en cultuurfonds Brabant C.

Dankzij de bijdrage van 350.000 euro krijgt het meerjarige programma Vincent - Zijn vroege jaren een belangrijke impuls, meldt het museum. Directeur Jacqueline Grandjean: „Het Noordbrabants Museum is vereerd met deze uitzonderlijke toekenning. Niet eerder werd een project op deze genereuze wijze ondersteund.”

Indonesië heeft de ‘diamant van Banjarmasin’ officieel teruggevraagd aan Nederland. Dat heeft de minister van Cultuur Fadli Zon tegenover NRC bevestigd, evenals een lid van de Indonesische Repatriasi Commissie. Het verzoek is al eind 2025 gedaan.

De diamant is in 1859 door het Nederlandse koloniale bewind gestolen van de sultan van Banjarmasin en ligt momenteel in het Rijksmuseum. Het is waarschijnlijk dat de diamant wordt teruggegeven. Nederland geeft dit soort roofgoed in beginsel alleen terug aan staten, maar in Indonesië volgt waarschijnlijk getouwtrek om het eigenaarschap. De regering wil de diamant opnemen in haar nationale collectie als teken van herstel van koloniaal onrecht. Maar nazaten van de sultan willen de diamant in hun paleis zien. Zij zien de claim van de staat als een nieuwe onrechtvaardigheid die hen wordt aangedaan.

Zelfs wie zuinig leeft maakt soms plasticafval. Niet alles wat we inleveren voor een nieuw leven wordt ook gerecycled. Kunnen we er dan zelf nog iets mee? Sommigen maken er bouwstenen van, anderen zetten de kunststof om in kunst.

‘Breda Durft, Breda Doet’ luidt het bestuursakkoord dat VVD, PRO Breda en D66 in juni presenteerden. Het college heeft culturele ambities, maar maakt nog niet concreet welk groot cultureel gebaar Breda werkelijk op de kaart moet zetten. Tijd om opnieuw serieus te kijken naar Prado aan de Mark, betoogt Wijnand Nijs in een gastopinie in BN de Stem.

De Week van het Verboden Boek vindt plaats van 19 tot en met 27 september. Met De Week van het Verboden Boek vragen boekhandels en bibliotheken gezamenlijk aandacht voor leesvrijheid, vrije toegang tot informatie en boeken die ergens ter wereld verboden of gecensureerd worden. Milouska Meulens, Stine Jensen, Twan Vet en Christine Otten worden ambassadeurs van deze week.

Volgens een opiniestuk van Birgit Donker zouden bedrijven kunstenaars veel vaker moeten betrekken bij het nadenken over complexe maatschappelijke en zakelijke vraagstukken.

Aan performers geen gebrek in de theatersector. Ondanks chronisch lage budgetten en alle bijbehorende uitdagingen, kruipt het makersbloed waar het niet gaan kan. De financiële, technische en marketingprofessionals zijn daarentegen een ander verhaal: die maken net zo lief de overstap naar een andere sector als het tegenzit. Hoe maak je je organisatie aantrekkelijk voor deze onmisbare zakelijke ondersteuners? Hilde Smetsers, oprichter van kennisplatform Cultuurmarketing en carrièreplatform Werken voor Cultuur, onderzocht de aantrekkingskracht van de culturele sector voor de ondersteunende functies, waaronder marketeers. 

In de zomermaanden mag de kunst naar buiten. Bijvoorbeeld in en rond natuurgebied de Onlanden in het noordelijkste puntje van Drenthe. Daar is de kunst helaas moeilijk vindbaar. In Arnhem en Tilburg is er meer overzicht. Een rapportage in Trouw over Sonsbeek 2026, Lustwarande en Into Nature: Haunted by Waters. 

Textielbedrijf EE Labels uit Heeze vindt het onacceptabel dat het TextielMuseum in Tilburg subsidie krijgt voor nieuwe machines en daarmee commerciële bedrijven kan beconcurreren. Het is volgens Marloes Evers niet eerlijk. Want wordt er bij deze gesubsidieerde positionering wel voldoende rekening gehouden met de bestaande specialistische private capaciteit in de textielindustrie? De grens vervaagt tussen culturele ontwikkeling en oneerlijke marktconcurrentie. Evers vraagt de directie van het TextielMuseum, de subsidieverstrekkers en het Ministerie van OCW om scherp te heroverwegen wat de kerntaak van de BIS-status is.

Het uitgaansleven in Nederland staat onder druk: het aantal clubs en kroegen is de afgelopen tien jaar bijna gehalveerd. Waarom is Gen Z steeds minder op de dansvloer te vinden? En wat betekent dit voor de toekomst van het nachtleven? Hoofdredacteur Pieter Klok bespreekt het met verslaggevers Miluska van Rompu en Marieke de Ruiter in Culturele Bagage van de Volkskrant.

Wat gebeurt er als we zelf de regie pakken over onze straten, pleinen, parken, onbestemde plekken en ‘ruimtelijke restjes’? Op 21 augustus nodigen Spoor en Kaapstad inwoners, beleidsmakers, kunstenaars, ontwerpers, ontwikkelaars en andere nieuwsgierigen uit om samen te werken aan een reactie op die vraag. Het doel van de dag is een concrete Kaart van de stad: een plattegrond bomvol ideeën, interventies, nieuwe plannen en samenwerkingen. 

Bijna de helft van de Nederlanders doet in de vrije tijd aan een vorm van kunst. Wat betekent het voor hen? De NRC rubriek ‘Mijn kunst en ik’ bestaat uit portretten van cultuurbeoefenaars. Zoals een musicalzangeres, natuurfotograaf, jazzdanseres en iconenschilderes. 

Deze week startte de CPNB de campagne voor de NS Publieksprijs 2026, te beginnen met het benaderen van de boekhandels. De zes bestverkochte boeken van het afgelopen jaar strijden om de titel Boek van het Jaar. De lezer bepaalt de uiteindelijke winnaar.

Uit cijfers over 2025 blijkt dat de campagne niet alleen een enorm bereik heeft, maar ook zorgt voor een flinke stijging van de verkoop van de genomineerde boeken. Na de start van de campagne steeg de afzet van de zes genomineerde boeken gemiddeld met maar liefst 147%. Na bekendmaking van de winnaar groeide dit nog verder door. Extra aandacht voor bestsellers levert nog grotere bestsellers op.

Deze week blijkt uit onderzoek onder 1682 representatieve Amerikaanse volwassenen dat AI minstens net zo goed korte verhalen kan schrijven als mensen. Volgens The Guardian werden aan de participanten zes korte verhalen voorgelegd, waarvan drie geschreven door ChatGPT. De drie menselijke verhalen stonden in een literair tijdschrift of een korteverhalenbundel. Over welke verhalen kunstmatig waren, werd gelogen. Het resultaat? De deelnemers vonden de AI-verhalen zowel boeiender als beter geschreven. Uit een andere test onder 905 volwassenen blijkt ook dat men niet in staat is een AI-verhaal van een echt verhaal te onderscheiden.

Deprimerend nieuws voor ambachtelijke schrijvers, al geeft het onderzoek een sprankje hoop: wanneer men dacht dat een verhaal geschreven was door een mens, werd het hoger beoordeeld dan het kunstmatige verhaal. Men wil dus blijkbaar wel graag mensenwerk lezen.

Sopraan Ana-Carmen Balestra heeft de GrachtenfestivalPrijs 2026 gewonnen. De jury koos voor de zangeres vanwege haar energie, technische kunde en de warme Zuid-Amerikaanse klanken waarmee zij het publiek wist te raken.

De GrachtenfestivalPrijs wordt jaarlijks toegekend aan een jong, opvallend talent met een duidelijke artistieke visie en sterke uitstraling op het podium. Voor Balestra betekent de onderscheiding dat zij in 2027 een hoofdrol krijgt binnen het Grachtenfestival als Artist in Residence 2027.

Zaterdagavond 15 augustus zijn vier kunstwerken van de Italiaanse grootmeester Antonello da Messina (1430-1479) geroofd uit museum MuMe in de Siciliaanse havenstad Messina. Burgemeester Federico Basile spreekt van een ‘aanval op het geheugen, de cultuur en de identiteit van Messina’. Bij de roof werden drie van de vijf panelen van het San Gregorio-veelluik (Polittico di San Gregorio) uit 1473 gestolen