Trends & Ontwikkelingen

Het festival Down The Rabbit Hole ontvangt dit jaar maximaal 42.000 bezoekers, en niet 50.000 zoals vorig jaar. De organisatie besloot het festivalterrein in te richten op een kleiner aantal bezoekers nadat de kaartverkoop van dit jaar is tegengevallen.

Volgens de organisator verliep de kaartverkoop in 2026 anders dan voorheen, omdat mensen later pas lijken te beslissen of ze een kaartje willen kopen. Het festival noemt de doorverkoop van tickets, de stijgende kosten van levensonderhoud en onrust in de wereld als externe factoren die hebben bijgedragen aan de tegenvallende kaartverkoop, waar ook andere festivals dit jaar mee kampen.

Op 25 juni werd het rapport ‘Archeologie van slavernij en kolonialisme in Nederland’ gepubliceerd op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Dit rapport verkent twee thema’s in de Nederlandse archeologie die lange tijd onderbelicht zijn gebleven, namelijk slavernij en kolonialisme. Het onderzoeksrapport is het resultaat van een reeks interviews met archeologen, historici en andere specialisten in de erfgoedsector. Het doel van het onderzoek was te verkennen wat verstaan wordt onder de noemer ‘archeologie van slavernij en kolonialisme in Nederland’, wat de huidige stand van zaken op dit gebied is en hoe onderzoek naar slavernij en kolonialisme in de archeologie uitgebreid zou kunnen worden.

Theater De Kleine Komedie opent deze zomer een speciaal telefoonnummer waar je uitsluitend naar moppen kunt luisteren. Op deze manier hoopt de iconische cabarettempel in Amsterdam in zware tijden de verbindende, relativerende en verlichtende kracht van humor te onderstrepen. De Geinlijn is de hele zomer geopend en 24 uur per dag bereikbaar op het nummer 020-2480104.

De Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) heeft maandag de genomineerden voor de VSCD Dansprijzen 2026 bekend gemaakt. Deze zogenoemde Zwanen en Jonge Zwanen voor de meest indrukwekkende dansproducties en -prestaties van het voorbije seizoen worden uitgereikt tijdens het Nederlandse Dansdagen Gala op 2 oktober in Theater aan het Vrijthof in Maastricht.

De VSCD reikt al sinds 1983 de VSCD Dansprijzen uit. Er zijn vier categorieën: De Zwanen voor de meest indrukwekkende dansproductie en voor de meest indrukwekkende dansprestatie van het afgelopen seizoen, en de Jonge Zwanen voor de meest indrukwekkende jeugddansproductie en de meest indrukwekkende jeugddansprestatie. Winnaars ontvangen een bronzen beeld gemaakt door choreograaf en beeldend kunstenaar Toer van Schayk.

Muziekfestivals in heel Europa opereren in een steeds moeilijkere omgeving. Stijgende gages voor artiesten, toenemende technische en productionele eisen, inflatie, klimaatgerelateerde verstoringen en groeiende onzekerheid rond financiering en sponsoring zetten organisatoren onder druk.

Dit zijn een aantal conclusies van nieuw onderzoek door de Europese vereniging Live DMA. Hiervoor werden zestien muziekfestivals uit verschillende Europese landen geinterviewd, waaronder twee VNPF-leden. Het rapport beschrijft hoe festivalorganisatoren deze ontwikkelingen in de praktijk ervaren en ermee omgaan.

In 2025 stegen de totale uitgaven van de VNPF-poppodia harder dan de totale inkomsten, net als het jaar ervoor, waardoor ruim de helft van de poppodia een negatief financieel resultaat had.

De financiële situatie verschilt per podium, maar bij veel poppodia is de rek uit de exploitatie. Dalende of onvoldoende geïndexeerde gemeentelijke subsidies, stijgende kosten en teruglopende inkomsten uit onder meer clubnachten zetten de bedrijfsvoering onder druk. Poppodia moeten daardoor bezuinigen op programma en personeel, spreken hun financiële reserves aan of zijn aangewezen op aanvullende steun van gemeenten. Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die de analyse maakte op basis van gegevens van 55 van de 72 aangesloten poppodia.

Zangeres Dua Lipa heeft dit weekeinde in de Portugese boekhandel Livraria Lello in Porto de Manifesto Library geopend: een permanente collectie van honderd boeken die verboden, gecensureerd of onderwerp van maatschappelijk debat zijn. In een bericht op de website van Service95 schrijft de organisatie dat de bibliotheek “the first physical expression is of our founder, Dua Lipa’s vision: for the Service95 Book Club to become a home for writers and readers, wherever they are and whatever their circumstances.”

De KB ontvangt samen met een internationaal samenwerkingsverband van universiteiten, kennisinstellingen en culturele organisaties 5 miljoen euro subsidie voor het onderzoeksproject CULTURAI. Dit onderzoek legt de basis voor een internationaal virtueel Competence Centre voor AI in de culturele en creatieve sector. Vanaf 2030 ondersteunt dit kenniscentrum culturele instellingen en makers bij de verantwoorde inzet van kunstmatige intelligentie.

In totaal 50 schrijvers, onder wie 10 debutanten, ontvangen van het Nederlands Letterenfonds een projectsubsidie voor het schrijven van een boek. Het is de eerste keer dat er binnen de nieuwe regeling toekenningen worden gedaan; de regeling Projectsubsidies voor makers van boeken ging van start op 1 januari 2026. In totaal is er in deze ronde meer dan € 1 miljoen toegekend.

Fonds Podiumkunsten ontvangt tussen 2025 en 2028 jaarlijks aanvullend 9,6 miljoen euro van het ministerie van OCW. Deze bijdrage is bedoeld om de positie van makers en andere professionals in de culturele sector te versterken. De middelen werden destijds beschikbaar gesteld door staatssecretaris Uslu.   

Het budget van 9,6 miljoen euro is verdeeld over verschillende regelingen, zowel meerjarige regelingen als projectregelingen. De focus ligt op het verbeteren van beloningsvoorwaarden voor betrokken artiesten en andere professionals.  Het Fonds Podiumkunsten geeft een overzicht hoe de middelen worden ingezet.  

Nederlandse antiquariaten worden benaderd door buitenlandse bedrijven die hun tweedehands boeken willen gebruiken voor het voeden van kunstmatige intelligentie. Dat meldt nieuwszender BNR. Zwitserse, Spaanse en Duitse media zagen al dezelfde soort verzoeken aan boekhandelaren, aldus BNR.

Maandag lanceerde een coalitie van Nederlandse uitgevers en CB een nieuw platform rond het gebruik van boeken door AI-partijen. ‘We zien dat boeken momenteel wereldwijd massaal gebruikt worden voor AI-training, vaak zonder toestemming en zonder vergoeding aan auteurs of uitgevers’, aldus Bookpact.ai. Op het platform kunnen uitgevers per titel bepalen óf en hoe een boek mag worden gebruikt door AI-bedrijven, en tegen welk tarief. Door het initiatief moeten de deelnemers ‘zeggenschap behouden over hun eigen boeken’.

De Stichting Kunst in de Heilige Driehoek, die in oneven jaren altijd de h3h biënnale organiseert, een internationale kunstmanifestatie in Oosterhout, gaat nu in de jaren dat er geen biënnale is, steeds een kunstlezingendag organiseren. Dat gebeurt dit jaar voor het eerst en wel op zondag 16 augustus 2026. Deze nieuwe cyclus heeft de naam Cock Gorisse-lezing gekregen. Cock Gorisse was degene die ooit het initiatief nam om een kunstbiënnale te organiseren in De Heilige Driehoek van drie kloosters – Catharinadal, O.L.Vrouweabdij en Paulusabdij – in Oosterhout

De komende drie maanden vindt in Gelsenkirchen en drie andere Ruhrsteden (Duisburg, Essen en Bochum) de grote kunstbiënnale Manifesta plaats, met werk van meer dan honderd kunstenaars en collectieven. De rondreizende biënnale kiest elke twee jaar een andere plek in Europa met een ‘probleem’, en laat zich inspireren door prangende lokale kwesties die ook van betekenis zijn voor de rest van Europa.

De Volkskrant blikt terug op het afgelopen theaterseizoen. Theater is geen talkshow, theatermakers reageren doorgaans niet een-op-een op het nieuws van de afgelopen week. Wat ze wél bij uitstek kunnen, en wat dit jaar ook volop gebeurde, is reflecteren op de grote thema’s en verschuivingen die de huidige tijd in zijn greep houden: de maatschappelijke verruwing en verrechtsing, de opkomende manosfeer, het bizarre geweld tegen nieuwkomers. Terwijl analisten aan de talkshowtafels de actualiteit proberen te ordenen, laten theatermakers – via de omweg van de fictie, bepakt met hyperbolen, poëzie en doelgerichte ontregeling – op eigen wijze hun licht schijnen op de wereld van nu. 

Maar de blik werd niet alleen naar buiten gericht: ook de theater- en kunstwereld zelf werd in een aantal voorstellingen aan een kritisch onderzoek onderworpen. Meerdere makers reflecteerden op grensoverschrijdend gedrag en machtsmisbruik in de cultuursector. Een andere opvallende ontwikkeling in theaterland is dat, naast actuele, nieuwe stukken, makers weer vaker teruggrijpen op de klassieke (toneel)canon. 

Als eerste animatiefestival met de felbegeerde A-status, bevestigt Annecy definitief zijn reputatie als ‘het Cannes van de animatie’. Met een recordaantal professionele bezoekers – inclusief de Amerikaanse studio’s – en medewerking van Cannes zelf. Maar met zijn vijftigste editie heeft Annecy die lauwerkrans dit jaar ook echt verdiend. In maart verwierf het, als eerste en enige animatiefestival, de A-status van de International Federation of Film Producers’ Associations (FIAPF). Het lijkt erop dat Annecy het cruciale punt heeft bereikt waarop iedereen gaat – omdat iedereen gaat.

Het ontslag van de directeur van het Nederlands Fotomuseum Birgit Donker was onterecht. Dat heeft de rechtbank van Rotterdam vandaag geoordeeld. De rechtbank zegt dat de raad van toezicht van het museum "ernstig verwijtbaar heeft gehandeld" door Donker zonder geldige reden te ontslaan. Het museum moet van de rechtbank een schadevergoeding van 400.000 euro betalen aan Donker. Ook moet er een rectificatie worden gepubliceerd en verspreid via media.

Als de overheid, de creatieve sector en makers niet zo snel mogelijk actief en gezamenlijk de regie nemen als het gaat om AI, dreigen er essentiële culturele en artistieke waarden verloren te gaan. Dat stelt de Raad voor Cultuur, het onafhankelijke, officiële adviesorgaan voor cultuurbeleid van het kabinet, maandag in een ongevraagd advies. Er zou onder meer een ‘contentheffing’ moeten komen, evenals een speciale regeringscommissaris en een taskforce.

AI zélf is het probleem niet. Maar het baart de Raad grote zorgen dat de technologie in handen is van een kleine groep (Amerikaanse) bedrijven, die gericht zijn op dominantie, ongebreidelde vermogensgroei en kunst en cultuur zien als onbeschermde bron van data. Menselijke creativiteit, auteurschap, pluriformiteit en artistieke vrijheid komen zo in de verdrukking. Een ‘existentiële dreiging’, noemt voorzitter Kristel Baele het. ‘We moeten actief voor die waarden gaan staan, omdat ze anders sluipenderwijs eroderen.’

De minister van OCW stuurde onlangs het onderzoek Geografische Spreiding van cultuur in Nederland naar de Tweede Kamer. In de begeleidende brief schrijft de minister dat met dit rapport verschillende moties zijn afgedaan. Dat is opmerkelijk omdat het rapport geen antwoord geeft op die aangenomen moties. Zo komt bijvoorbeeld de breed aangenomen motie Mohandis en Rooderkerk – over het wettelijk verankeren van doelstellingen in de wet op het specifiek cultuurbeleid – niet aan bod.

Kunsten ’92 is benieuwd naar de reactie van de medeoverheden en of volgens hen de moties voldoende zijn ingewilligd. Volgens Kunsten '92 had het rapport meer kracht gehad wanneer een aantal extra punten waren meegenomen. 

Ze heeft het voor elkaar, theatermaker Minou Bosua. Van een maand naar een jaar in de IJzergieterij in Den Bosch. Waar sinds begin juni een experimenteerplek voor creativiteit, ontmoeting en samenwerking aan het ontstaan is. Het is dankzij medewerking van de gemeente en de verhuurder dat La Vie Bohème, zoals het project heet, een jaar lang mag blijven zitten.

Kunstenaar Michiel van de Weerthof presenteert een geluidskunstwerk over het Wilhelminapark in Breda. Het werk is vanaf zondag 5 juli te beluisteren. Het geluidskunstwerk ‘Het Wilhelminagebeuren’ brengt 135 jaar geschiedenis van het Wilhelminapark tot leven. Michiel van de Weerthof heeft daarbij gebruik gemaakt van brieven, raadsnotulen, krantenberichten en andere historische bronnen. Het werk schetst een droogkomisch portret van lokale geschiedenis en menselijke patronen.

Vroeger pakte je nog wel eens een oude schoenendoos om een kijkdoos van te maken. Wie toe is aan dat nostalgische gevoel, kan een wandeling maken door de Tilburgse binnenstad. Door het hele dwaalgebied zijn in oude schoenschrapers kleine kunstwerkjes gemaakt, en zo zijn het ware kijkdoosjes geworden. Tot 27 september kun je in twintig van die schoenschrapers kleine kunstwerkjes vinden, gemaakt door vijf Tilburgse creatievelingen.

Defqon.1, het grootste elektronische muziekfestival van Nederland, neemt een uitzonderlijke maatregel vanwege de hittegolf. Tienduizenden bezoekers zijn vrijdag en zaterdag niet langer welkom op het terrein in Biddinghuizen. Deze ingreep was de ‘enige optie’ om het festival dit jaar überhaupt door te laten gaan, schrijft de organisatie in een verklaring.

In aanloop naar het commissiedebat over het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) op 1 juli, vraagt Cultuurconnectie samen met Sociaal Werk en vijftien partijen uit het brede sociale domein nadrukkelijk aandacht voor één cruciale succesfactor: een sterke verbinding met de sociale basis in wijken en dorpen.

Een sterke sociale basis vraagt om meer dan zorg en ondersteuning alleen. Cultuurbeoefening is daarin onmisbaar.

De jury van Renew the Book heeft haar winnaar bekendgemaakt. WeDaVinci / Visionary Tales sleept de hoofdprijs in de wacht als meest innovatieve inzending van het jaar. Kids Chapters (NL) en Ink An Epic (Singapore) volgen respectievelijk op de tweede en derde positie. Een eervolle vermelding is er voor Dit is Slak (NL), dat tevens de pioniersprijs ontvangt. 

De winnaar van Renew the Book ontvangt een geldprijs van € 10.000 en een mentor-weekend bij QXote in Portugal. De tweede en derde prijs ontvangen respectievelijk € 5.000 en € 2.500. De pioniersprijs ontvangt € 1.500. 

Het Dordrechts Museum heeft twee zeldzame schilderijen uit de zeventiende eeuw toegevoegd aan de collectie. Het zijn ‘unieke werken van Dordtse meesters’ Robbert Knight en Cornelis Tegelberg die tot op heden niet vertegenwoordigd waren in het museum. De kunstwerken zijn een geschenk van de particuliere verzamelaar Jan-Bart Evenboer.

Hoewel digitale media een centrale rol spelen in het leven van jongvolwassenen, groeit de behoefte aan bewuster mediagebruik. Tegelijkertijd is er waardering voor traditionele media zoals print en voor podcasts en streamingdiensten vanwege diepgang en ontspanning. Dit blijkt uit het nieuwe onderzoek "De MediaCocktail van Nederland" van Ipsos I&O, in opdracht van de Magazine Media Associatie (MMA) en NDP Nieuwsmedia.

Hoeveel CO₂-uitstoot zit er eigenlijk in een boek? De internationale Green Book Alliance (GBA) heeft een gratis online tool gelanceerd waarmee uitgevers, drukkers en andere partijen in de boekenketen de CO₂-uitstoot van boeken kunnen berekenen. Met de nieuwe GBA Book Carbon Calculator wil de organisatie duurzaamheid concreter en toegankelijker maken voor de sector en uitgevers helpen om al tijdens het productieproces milieubewustere keuzes te maken.

Ruud Gullit krijgt op 4 september de Europese Cultuurprijs in het Concertgebouw in Amsterdam. De oud-topvoetballer wordt onderscheiden omdat hij "een bijzondere bijdrage levert aan de Europese cultuur". 

Ook andere Nederlanders krijgen de Europese Cultuurprijs. Zo werd eerder bekend dat onder meer modeontwerpster Iris van Herpen, actrice Famke Janssen, het Nationaal Jeugdorkest en zangeressen Emma Kok en Caro Emerald worden onderscheiden. Verder krijgen onder anderen de Bulgaarse stersopraan Sonya Yoncheva, de Schotse violiste Nicola Benedetti en de Engelse beeldhouwer Sir Tony Cragg de cultuurprijs uitgereikt.

De vernieuwde Governance Code Cultuur is beschikbaar. De code biedt culturele organisaties, bestuurders en toezichthouders meer helderheid over rollen, verantwoordelijkheden en de toepassing van goed bestuur en toezicht in de praktijk. 

De code is toegankelijker gemaakt in taal en opzet. Daarnaast zijn actuele thema's explicieter opgenomen, zijn er twee gelijkwaardige versies voor verschillende bestuursmodellen en zijn nieuwe aanbevelingen toegevoegd die organisaties helpen bij de toepassing in de praktijk.

Op 23 maart 2026 deed de rechtbank Rotterdam (hierna: de rechtbank) uitspraak in de beroepszaak die Walhalla had ingesteld tegen het besluit van het Fonds in het kader van de Podiumregeling om de productiebijdrage wel en de programmeringsbijdrage niet te honoreren. Hoewel de adviescommissie een positief advies uitbracht over de aanvraag voor een programmeringsbijdrage, liet het budgettaire kader een toekenning niet toe.

De rechtbank heeft het beroep daarom gegrond verklaard en heeft het Fonds opdracht gegeven een nieuw besluit te nemen. Bij de uitvoering van deze opdracht van de rechtbank bleek het binnen de door de rechtbank gestelde termijn niet mogelijk een nieuwe adviescommissie met vergelijkbare kennis over de culturele infrastructuur in de regio samen te stellen. Daarbij constateerde het Fonds dat de aanvraag voor de programmeringsbijdrage een positief advies van de adviescommissie had. Om deze unieke redenen is het Fonds het gesprek aangegaan met Walhalla over een minnelijke oplossing. Dit gesprek heeft geresulteerd in een incidentele meerjarige projectsubsidie bedoeld als bijdrage voor de programmeringskosten voor drie jaar.