Trends & Ontwikkelingen

Woensdagmiddag is columnist, schrijver, cabaretier en televisiemaker Paulien Cornelisse overleden. Op 21 augustus 2024 bracht de columnist, schrijver, cabaretier, televisiemaker en vaste deskundige bij De slimste mens het slechte nieuws zelf naar buiten. Ze blies haar nieuwe solovoorstelling Komma nog voor de première af: ‘De reden hiervoor is dat er bij mij kanker is geconstateerd.’ En: ‘Ik richt mij ondertussen op herstel en zoek de rust op met mijn gezin.’ Ze meldde dat ze wel doorging met haar stukjes voor de krant, met de toevoeging ‘Zolang het gaat’.

Wat gebeurt er als je niet begint met regels, maar met vertrouwen? Met een investering in The Culture onderzoekt het Cultuurfonds hoe financiering beter kan aansluiten bij grassroots-organisaties, collectieven en culturele gemeenschappen die vaak buiten bestaande structuren vallen. 

Het fonds investeert niet alleen in projecten, maar ook in nieuwe manieren van samenwerken, beoordelen en ondersteunen. Want als cultuur voor iedereen toegankelijk moet zijn, moeten ook de routes naar financiering dat zijn. In 2026 staat de regio centraal.

Stephanie Rosenthal wordt de nieuwe artistiek directeur van Museum Boijmans Van Beuningen. Ze begint in het voorjaar van 2027. Momenteel leidt ze het Guggenheim Abu Dhabi Project, dat zal openen op 11 december.

Erik Jansema is een van de oprichters van het BoekenCollectief Nederland & Vlaanderen, een onafhankelijk initiatief dat zich richt op het samenbrengen en zichtbaar maken van Nederlandstalige auteurs, boeken en uitgevers. “Wij geloven dat auteurs en uitgevers elkaar kunnen versterken door gezamenlijk zichtbaar te zijn.” De Boekenkrant sprak met Jansema

Boijmans van Beuningen heeft zijn eigen Depot, zeven andere Rotterdamse musea krijgen ook een nieuw gezamenlijk kunstpakhuis. In het Collectiecentrum komt de kunst van Museum Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Wereldmuseum Rotterdam, Natuurhistorisch Museum Rotterdam, Het Nieuwe Instituut, BOOR en het Nationaal Museum van Wereldculturen.

TURF heeft het programma voor de derde editie bekendgemaakt. Van donderdag 26 tot en met zaterdag 28 november brengt het stadsbrede festival technologie, muziek en cultuur samen op verschillende locaties in Breda. “TURF laat zien wat er gebeurt wanneer je technologie, creativiteit en cultuur niet los van elkaar bekijkt, maar juist samenbrengt,” zegt artistiek leider Noa Hermans. 

In een meerjarige samenwerking tussen de Nederlandse Dansdagen en Theaterkrant blikt De Staat van de Dans jaarlijks terug op het afgelopen seizoen. Wat valt op, wat doet pijn, wat geeft moed? Dansrecensenten Mina Etemad en Annette Embrechts zagen hoe het activisme in de dans terugkeerde.

Nina Peruško ontvangt de Top Naeff Prijs 2026. De stimuleringsprijs voor veelbelovend afstudeertalent werd vandaag uitgereikt in de hal van de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Daar werd ook de André Veltkamp Beurs uitgereikt aan Elise Richards en de Henny Kamerman Dansersprijs aan Persona Collective. Aan alle drie de prijzen is 1000 euro verbonden.

Wie in een culturele organisatie digitaal werk doet, herkent het patroon vaak maar al te goed. Een functie die ooit met een duidelijke taakomschrijving begon, groeit in korte tijd uit tot een veelvoud daarvan. Precies dat fenomeen staat centraal in The Hidden Cost, een onafhankelijk onderzoek naar het onzichtbare werk dat digitale processen in de culturele sector draaiende houdt: het ongeplande, onerkende werk dat nooit op een functieomschrijving staat.

Het rapport levert meer op dan een probleemschets. Elk hoofdstuk is opgebouwd rond een vraag die bestuurders en leidinggevenden zichzelf regelmatig stellen, met het bewijs om die te beantwoorden. 

Dat Nederland volgend jaar toch weer meedoet aan het Eurovisie Songfestival, terwijl ook Israël van de partij zal zijn, roept terechte boosheid op bij veel mensen uit de culturele en creatieve sector. Als Kunstenbond steunen wij de Culturele Boycot Israël: zolang Israël zich schuldig maakt aan oorlogsmisdaden en genocidaal geweld tegen het Palestijnse volk, wordt er niet samengewerkt met de Israëlische staat of met instellingen die door de Israëlische staat worden gefinancierd.

De Kunstenbond staat daarom pal achter werknemers en zelfstandigen die vanuit principiële bezwaren niet langer aan het Songfestival willen meewerken. Zij moeten vrij zijn om daarover het gesprek te voeren zonder dat het hun werk, inkomen of positie in de sector op het spel zet. 

De Tweede Kamer spreekt op 30 september 2026 over de voortgang van het klimaatbeleid. In een brief heeft Kunsten ’92 een aantal onderwerpen vanuit de culturele en creatieve sector onder de aandacht gebracht van de woordvoerders klimaat en groene groei in de Kamer.

Van festivals en musea tot podia en ontwerpers, de culturele en creatieve sector draagt iedere dag creatieve en slimme oplossingen aan voor verduurzaming en laat zien hoe je grote groepen diverse mensen raakt en in beweging zet op een manier die alleen via cijfers en beleid niet lukt. In de brief roepen wij de Kamer onder meer op om de culturele en creatieve sector in te zetten als partner in de klimaataanpak.

Het openingsweekend van de Bioscoop 10-Daagse laat zien hoe breed de belangstelling voor film op het grote doek is. Van vrijdag 18 tot en met zondag 20 september bezochten 283.088 mensen de Nederlandse bioscopen en filmtheaters, 10 procent meer dan tijdens het eerste weekend van de Bioscoop 10-Daagse in 2025. De gezamenlijke box office kwam uit op ruim €3,2 miljoen, een stijging van 12 procent ten opzichte van vorig jaar. 

AI-bedrijven gaan massaal aan de haal met creatief werk. De teksten van schrijvers, journalisten en vertalers worden gebruikt voor het trainen van AI-taalmodellen. Zonder voldoende transparantie over hoe dit gebeurt, zonder dat zij daar toestemming voor geven, en zonder dat ze een eerlijke vergoeding krijgen. Dit moet anders.

Stichting Lira, de Auteursbond en de NVJ voeren actie om een collectieve regeling met AI-bedrijven te treffen. Waardoor freelance schrijvende makers een eerlijke vergoeding ontvangen en zeggenschap over hun eigen teksten behouden. En waar bigtechbedrijven transparant moeten zijn over hoe hun taalmodellen gebruikmaken van andermans teksten.

De Haïtiaans-Canadese auteur Thélyson Orélien (1988) leek aan een ongekende zegetocht te zijn begonnen met zijn roman C’était ça ou mourir. Afgelopen maandag won hij in Frankrijk de Prix du roman Fnac en C’était ça ou mourir stond onder andere ook nog op de longlist van de meest prestigieuze prijs: de Prix Goncourt. Orélien had al wel dichtbundels en romans uitgegeven, maar deze veelgeprezen roman, waarvan de vertaalrechten aan twintig landen verkocht zijn, bleek zijn grote doorbraak. Tot een anoniem account op X deze week beweerde dat Orélien het boek volledig door AI heeft laten schrijven.

Orélien en zijn Franse uitgeverij ontkennen in alle toonaarden, maar de gevolgen voor de auteur zijn groot. Zo is zijn tournee geschrapt door de uitgeverij om hem ’te beschermen’ en heeft de Prix Goncourt eergisteren besloten C’était ça ou mourir te diskwalificeren. 

Stemactrice Kim Fontaine (46), voorheen voice-over voor Tell Sell-commercials, voelt de hete adem van AI in haar nek. ‘De techniek is zo bizar goed dat stemmen gekloond worden voor de raarste dingen.’

‘Laatst hoorde ik in een van mijn producties ineens iets wat ik nooit had ingesproken. Een ‘andere’ stem had een deel van mijn zin overgenomen. Ik wist zeker: dit was AI-geknutsel met mijn stemgeluid. Het voelde als diefstal. In januari kreeg ik te horen dat ze definitief waren overgestapt op een AI-stem.’

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de Raad voor Cultuur, mede namens het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, om advies gevraagd in het kader van het Programma Erfgoed en Overheid. Dit gezamenlijke programma van OCW, IPO en VNG is gericht op het duurzaam versterken van de uitvoering van erfgoedtaken bij gemeenten en provincies.

Aanleiding is dat de uitvoering van erfgoedtaken en het bestuurlijk draagvlak daarvoor onder druk staan. Tegelijkertijd staat Nederland voor grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Die ontwikkelingen maken de vraag hoe erfgoedzorg toekomstbestendig kan worden georganiseerd extra urgent.

Een goed idee past niet altijd in een formulier. Bovendien beoefenen veel informele groepen samen cultuur zonder bijvoorbeeld een vereniging of stichting te zijn. Denk aan jongeren die in hun vrije tijd muziekvideo’s maken of een groep die op eigen initiatief een poëzie- en schrijfavond organiseert. 

Voor deze groepen en nieuwe initiatiefnemers zijn subsidieregelingen vaak lastig te vinden of ingewikkeld om aan te vragen. Tegelijkertijd willen gemeenten, fondsen en andere financiers juist ook diegenen bereiken die nu buiten beeld blijven. Daarom start Kunstloc een lerend netwerk. Samen met partners onderzoeken we hoe financiering toegankelijker kan worden. 

In Groningen is afgelopen vrijdag huis voor amateurkunst en cultuur Tumult geopend. Het complex naar ontwerp van NEXT architects en Koschuch Architects ligt direct naast Forum Groningen. Het 7.300 vierkante meter omvattend Tumult bestaat uit een combinatie van drie monumentale panden en een nieuwbouwdeel. Tumult, voorheen bekend als Vrijdag, biedt plek voor kunst, muziek en cultuur.

Talent en ambitie is er volop in de noordelijke provincies, maar dat betekent nog niet dat je meteen een goed filmklimaat hebt. Broedplaats CineNord bouwde de afgelopen jaren aan een stevig fundament voor opkomende regionale makers, met inmiddels klinkende resultaten. Uniek daarbij is vooral de visie op talentontwikkeling. “Er is nog veel te weinig aandacht voor de zakelijke kant van filmmaken.”

The Love Files van Sanne De Wilde en Samir Veen en All the Downtime van Ant Hampton (Time Based Editions), zijn geselecteerd voor de Film Fund DocLab Interactive Grant 2026. Beide projecten ontvangen €10.000 van het Nederlands Filmfonds om hun werk af te ronden en in november te presenteren tijdens de twintigste editie van IDFA DocLab in Amsterdam.

Ontwikkelen, produceren, verbinden en vertonen; veel initiatieven richten zich op één onderdeel van die keten. Maar bij CineSud is alles onderdeel van dezelfde integrale aanpak. Het Limburgse platform bouwde de afgelopen jaren bewust aan een ecosysteem waarin ontwikkeling, productie, nationale en internationale positionering, netwerkvorming en publieksbereik elkaar versterken. Niet één traject staat centraal, maar de duurzame ontwikkeling van makers en de sector als geheel.

Met uiteenlopende programma’s en evenementen, plus de zichtbaarheid op verschillende festivals, groeide CineSud uit van regionaal geworteld platform tot een positie die inmiddels internationaal verankerd en erkend is. 

Op De liefdesbrief en Het wijnglas heeft kunsthistoricus Adriaan Waiboer in totaal dertig details gevonden die volgens hem niet door Johannes Vermeer zijn geschilderd.

In het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Historians of Netherlandish Art trekt de Nederlandse kunsthistoricus nu de vergaande conclusie dat De liefdesbrief én Het wijnglas, dat in de Gemäldegalerie in Berlijn hangt, niet door Johannes Vermeer zijn geschilderd. Volgens Waiboer zijn ze gemaakt door schilders in Vermeers directe omgeving. Daarmee wordt het toch al zeer kleine oeuvre van Vermeer teruggebracht van 34 tot 32 schilderijen.

‘Als een warm bad.’ Zo omschrijft Marcelle Hendrickx haar eerste zes maanden als directeur van Méér Muziek in de Klas. ‘Door alle verschillende indrukken voelde ik me als Sjakie in de Chocoladefabriek.’ In een interview met Marcelle kijken we terug naar een half jaar vol bijzondere ontmoetingen en evenementen. Ook kijkt ze vooruit naar de uitdagingen die er liggen.

Je organiseert een voorstelling, cursus, workshop of ander cultureel aanbod. Maar hoe zorg je dat mensen daarvan weten en zich aanmelden?

Goede promotie vraagt niet altijd om veel geld of ingewikkelde campagnes. Duidelijke keuzes maken vaak het grootste verschil. Weet wie je wilt bereiken, vertel een herkenbaar verhaal en kies passende kanalen. Kijk vervolgens wat werkt. Zo kun je jouw communicatie bij iedere volgende activiteit verder verbeteren. Cultuur Schakel geeft 8 eenvoudige tips. 

Na een succesvolle eerste Friese editie in Oosterwolde krijgt de Pitch Parade dit najaar een vervolg. Keunstwurk organiseert samen met lokale partners drie Pitch Parades verspreid over Fryslân. Jongeren van 15 tot en met 27 jaar krijgen hier de mogelijkheid om een idee voor hun eigen omgeving te presenteren én maken kans op maximaal €2.500 om dat idee daadwerkelijk uit te voeren.

Bij de meeste politieke partijen in de gemeenteraad en in het culturele veld van de stad staan de seinen op groen: Nijmegen moet meedoen aan de race om in 2033 Culturele Hoofdstad van Europa te worden.

De gemeente had er al 1,5 miljoen euro voor gereserveerd om de kandidatuur voor te bereiden. Deze week werd duidelijk dat er brede steun bij politiek Nijmegen is om officieel kandidaat te worden en een eerste bidbook samen te stellen. Het wordt niet alleen een Nijmeegs feestje, maakte wethouder Noël Vergunst duidelijk tijdens de Politieke Avond deze week op het stadhuis. De hele regio wordt bij het jaar van de Culturele Hoofdstad betrokken. „We voeren ook gesprekken in Arnhem en in de Duitse grensregio.”

De Nederlandse culturele en creatieve sector is officieel begonnen met het Cultuurberaad Klimaat, een burgerberaad dat zich richt op de rol van kunst en cultuur in de klimaattransitie. Via loting zijn 75 representatieve deelnemers geselecteerd, gebaseerd op criteria zoals leeftijd, gender, regio, functie en cultuurdiscipline. De deelnemers komen uit heel Nederland en vertegenwoordigen een breed palet van de sector: musea, festivals, theaters, individuele kunstenaars en makers.

Het beraad bouwt voort op bestaande kennis en duurzame initiatieven in de sector. De deelnemers buigen zich over zowel de kansen als dilemma’s binnen de sector. Ze combineren deze kennis met nieuwe inzichten, creativiteit en expertise om concrete aanbevelingen op te stellen voor de Nederlandse cultuursector.

Schrijvers, vertalers en journalisten protesteren bij het kantoor van Meta in Amsterdam tegen misbruik van hun teksten én broodroof door AI. ‘Onze creatieve stem wordt hier misbruikt.’ Het wordt ‘de diefstal van de eeuw’ genoemd, althans door de slachtoffers van het jatwerk. En dinsdagochtend worden de vermeende daders aangesproken, bij een protestactie voor de deur van het Amsterdamse kantoor van het Amerikaanse techbedrijf Meta. 

Een groep van ruim honderd schrijvers, journalisten en vertalers komt ‘verhaal halen’ bij een van de grootste aanbieders van generatieve AI-systemen. Een bedrijf dat volgens de organisatoren van het protest ‘aan de haal gaat met creatief werk’. Want de AI-tools van Meta worden volgens de demonstranten zonder toestemming getraind met auteursrechtelijk beschermd schrijfwerk, dat dus is gemaakt door echte mensen. 

De toekomstige gebruikers van het cultuurcentrum De Loswal in Baarle-Hertog kregen afgelopen weekend voor het eerst de mogelijkheid om eens een blik te werpen in hun toekomstige huisvesting. De bedoeling is dat het pand in het voorjaar van 2027 in gebruik wordt genomen. Op de enclaveraad van komende donderdag moet nog de goedkeuring voor een extra budget voor de binneninrichting worden gegeven.

De eerste prijs van Tromp Percussion Eindhoven werd zondag gewonnen door de Taiwanese Hui Chi Li. Die voor melodisch slagwerk, ofwel de Tromp Next Gen Mallet Competition, ging naar Franse Florentin Klingelschmitt.

Artistiek directeur Dominique Vleeshouwers van Tromp Percussion is de kartrekker van de nieuwe opzet, waarin creatieve vrijheid en verbinding de overhand hebben. ‘We hebben door de jaren een community opgebouwd van jonge, innovatieve slagwerkers uit de hele wereld die willen winnen, maar elkaar ook door dik en dun supporten’.

Nederland kan leren van de Caribische delen van het Koninkrijk, ziet de Arubaanse antropoloog Francio Guadeloupe. Laat politieke voorkeur geen deel worden van je identiteit, is een van zijn boodschappen. 

Alle zes eilanden die onderdeel zijn van het Koninkrijk der Nederlanden daarin ogenschijnlijk gemakkelijk hun weg. Een belangrijke rol is daarbij volgens Guadeloupe weggelegd voor het maatschappelijke middenveld. Als mensen de politiek niet vertrouwen, moeten ze volgens hem op andere plekken leren hoe ze met elkaar kunnen omgaan. Hij noemt sportvelden, muziekfestivals en andere plekken waar mensen elkaar ontmoeten op basis van gedeelde interesses, in plaats van politieke opvattingen. Het kan ook muziek zijn. 

Chassé Theater opent als eerste theater in Nederland een Changing Places Toilet. De officiële opening is maandag 5 oktober tijdens de Week van de Toegankelijkheid in het theater in Breda. Het zorgtoilet heeft onder meer een tillift, een in hoogte verstelbaar toilet, een wastafel, een aankleedtafel en extra ruimte om te bewegen. De voorziening is er voor mensen die extra begeleiding of ruimte nodig hebben bij hun toiletbezoek.

Er is zoveel in Udenhout op het gebied van cultuur, maar onderling contact was er maar weinig. Daar moet met gratis culturele evenementen verandering in komen. 

De Culturele Steenoven is opgericht met als doel gratis culturele evenementen in de breedste zin van het woord te organiseren voor jong en oud, arm en rijk, en zo mensen met elkaar te verbinden. „Wij willen culturele crossovers maken en ons publiek verrassen met unieke combinaties. Er gebeurt zoveel moois dat een groter publiek verdient”, aldus mede-oprichter Peter Nouwens.