Trends & Ontwikkelingen

Sondi (32) is de winnaar van de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs 2026. Juryvoorzitter Ingrid van Engelshoven, voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, heeft dit zaterdag bekendgemaakt in de Monopole in Schiedam. 

Sondi, kunstenaarsnaam van Sondi Rumohr, maakt kunstinstallaties die kritisch reageren op stereotyperingen in videospellen en vooral op de clichématige verbeelding van zwarte mensen. De jury vindt dat Sondi’s werk ‘ongemak en zachtheid’ combineert: ‘Met een scherp oog en een rijke theoretische bagage bouwt Sondi aan een oeuvre dat zowel persoonlijk als politiek resoneert.’ De Volkskrant Beeldende Kunst Prijs bedraagt 10 duizend euro en is bedoeld voor talent tot en met 35 jaar. Dit jaar viert de prijs zijn 20-jarig jubileum.

In het geval van Hockney, die donderdag op 88-jarige leeftijd overleed, was het niet enkel de kijker die genoot. De begaafdste (Britse) schilder van deze tijd beleefde aan zijn kunst zelf ook veel genoegen. Weinigen waren zo verslaafd aan tekenen en schilderen als Hockney. Hij was een van die zeldzame mensen die, zoals Hockneys vaste interviewer Martin Gayford het ooit typeerde, oprecht kunnen zeggen dat ze meer plezier beleven aan hun werk dan aan plezier.

Het bracht hem veel artistieke erkenning en commercieel succes. De productieve Hockney brak veilingrecords met zijn schilderijen, exposeerde in prestigieuze instituten (zoals Tate Modern en het Van Gogh Museum) en was (of leek) bevriend met de halve beau monde, van wie hij er velen portretteerde. Zijn oeuvre was al decennialang gecanoniseerd, opgenomen als het was in talloze kunsthistorische overzichtswerken.

De documentaireserie De Afhaalchinees: Thuisbezorgd van Qian van Binsbergen heeft de prestigieuze Zilveren Nipkowschijf gewonnen. De documentaireserie van Omroep Zwart is het vervolg op De Afhaalchinees uit 2023 en gaat over de gevolgen van adoptie.

Behalve de Cultuurprijs werd ook de Stimuleringsprijs uitgereikt: een beloning voor talenten en nieuwe initiatieven op het gebied van cultuur. Deze werd gewonnen door theatermaker Jasmijn van van Disseldorp.

De Provincie Flevoland publiceert de Cultuurmonitor 2022-2024 gepubliceerd. Hierin staat wat er gebeurt op het gebied van kunst en cultuur en wat dat betekent voor inwoners. Voor de monitor is samengewerkt met veel organisaties en makers uit Flevoland. Dankzij hun verhalen, cijfers en beelden ontstaat een compleet beeld van wat cultuur hier betekent en oplevert.

De resultaten helpen om goed te kijken naar wat werkt en wat beter kan. Zo kan het cultuurbeleid in de toekomst beter aansluiten bij wat inwoners nodig hebben. Ook organisaties gebruiken de inzichten om hun aanbod en plannen te verbeteren.

Het Centrum voor de Kunsten Bergen op Zoom (CKB) blijft in het sterk verouderde pand aan de Burgemeester Stulemeijerlaan. „Nieuwbouw is duurder en ingrijpender dan renovatie.” Dat het pand grootschalig onderhoud nodig heeft, is duidelijk. „Enkele lokalen zijn niet per lift te bereiken, er is een tekort aan goede opslagruimte voor instrumenten en ook het klimaat in het pand laat te wensen over”, stelt wethouder Berend Doedens.

Het CKB, dat onder de vleugels van de gemeente opereert, heeft roerige tijden achter de rug. Bergen op Zoom komt uit een periode van financiële malaise en forse bezuinigingen. Het CKB, waar onder meer muziek-, dans- en theaterlessen worden gegeven, moest structureel 700.000 euro inleveren. Er is fors bespaard op personeel, vacatures zijn niet ingevuld en enkele projecten zijn gestaakt. Nu wordt gewerkt aan een nieuwe toekomst voor de muziekschool. 

Amsterdam gaat structureel meer investeren in cultuur. In 2029 en 2030 gaat er 29,6 miljoen euro extra naar het kunstenplan van de hoofdstad. Dat staat in het coalitieakkoord van PRO en D66, waar op 10 juni een meerderheid van de gemeenteraad mee instemde. De investeringen gaan onder meer naar eerlijke spreiding, makers, betaalbare ruimte en cultuureducatie.

De investeringen zijn er vooral op gericht om kansengelijkheid te bevorderen en kunst en cultuur toegankelijk te maken voor alle Amsterdammers. Zo gaat er onder meer extra geld naar achtergebleven culturele infrastructuur buiten de ring, zoals het Bijlmer Parktheater in Zuid-Oost, een cultuurcentrum in Noord en de Meervaart in Nieuw-West.

Het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht balanceerde de afgelopen anderhalf jaar meerdere keren op de rand van sluiting. Nu lijkt er opnieuw hoop te ontstaan op een redding. Volgens minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert ‘lopen er gesprekken met partijen uit de onderwijssector over een duurzame toekomst voor het museum’.

Dit zei Letschert donderdag in de Tweede Kamer. „Het Nationaal Onderwijsmuseum vormt voor velen een bijzondere rol”, zei Letschert donderdag tijdens een debat over erfgoed. Volgens haar hebben verschillende organisaties uit het onderwijsveld inmiddels laten weten dat zij „ook een verantwoordelijkheid zien” voor de toekomst van het museum.

Ronald Klaus heeft de vijfde editie van ‘Ditch Your Pitch!’ in Roosendaal gewonnen. Het evenement, dat woensdag plaatsvond bij Safe Spoorzone, trok zeven deelnemers die hun culturele ideeën presenteerden. ‘Ditch Your Pitch!’ bood jonge creatieven een podium om hun projecten te pitchen. De deelnemers hadden maximaal vijf minuten om de jury te overtuigen waarom hun idee het prijzengeld van 2000 euro verdient. Ronald Klaus kreeg de prijs voor zijn concept ‘Stand in Harmony’. Dit hardstyle-evenement draait om eenvoud en harmonie en vindt plaats in The Loods in Roosendaal.

Op 21 juni begint de zomer. In Den Bosch begint het al een week eerder. Van 16 tot en met 21 juni vindt de Culturele Zomerweek plaats: zes dagen waarop Opera op de Parade en Bosch Parade de openbare ruimte van Den Bosch omtoveren tot een gratis toegankelijk podium voor iedereen. Live opera aan de voet van de Sint-Janskathedraal, drijvende kunstwerken op de Dommel en wie daarna nog meer wil, vindt ook in de zalen en musea van de stad een rijk programma.

Tijdens de culturele zomerweek komt de cultuur naar buiten, de stad wordt het podium, en de drempel verdwijnt, letterlijk. Je hoeft nergens voor te kiezen. Je loopt er gewoon in.

Is er nog tijd voor vrij spelen in een tijd waarin alles efficiënt, doelgericht en productief moet zijn? Waar Aldo van Eycks speeltoestellen bedoeld waren als uitnodiging tot fantasie, worden ze nu bezet door sportgroepjes met strakke schema’s. 

Fabienne Rachmadiev schrijft op Metropolis M over het belang van de erkenning van het radicale potentieel van spel, zoals dat recentelijk in meerdere tentoonstellingen in Amsterdam, Berlijn, München en deze weken o.a. in PLAYTIME! POST Arnhem en het Bonnefanten Maastricht wordt aangekaart.

In 2018 was er al een zak met geld om wijkcentrum de Musketon in de Utrechtse wijk Lunetten te vernieuwen en verduurzamen. Maar de afgelopen acht jaar is het verbouwingsplan uitgelopen op een hoofdpijndossier met veel pech, gebrek aan daadkracht en teleurstelling.

Het is nu de bedoeling dat in 2028 met de verbouwing wordt begonnen. De Musketon biedt ruimte aan een buurtcentrum, jongerenkamer, buurtteam, bibliotheek, spelotheek, weggeefwinkel en toekomstige huurder Wijkcultuurhuis.

Het veroveren van de officieuze titel ‘beste aanstormende musicaltalent’ van de regio 's-Hertogenbosch, daar draait het om bij de Tom Odems Musical Awards. Zeven upcoming stars, vertegenwoordigers van middelbare scholen uit de omgeving, namen brutaal Theater aan de Parade in bezit. Féline de Wit werd uitgeroepen als winnaar. 

De Tom Odems Musical Awards zijn in het leven geroepen ter nagedachtenis aan Tom Odems, voormalig directeur van Theater aan de Parade en groot liefhebber van musical. De awards worden sinds 2009 gehouden vanuit het Tom Odems Cultuurfonds, bedoeld om jong musicaltalent te stimuleren.

Op dinsdag 9 juni vond bij het CKE in Eindhoven een bijeenkomst plaats over het onderzoek naar de ondersteuning en financiële basis voor amateurkunstverenigingen in Eindhoven. Tijdens deze avond werden de opbrengsten van het onderzoek naar vitaliteit amateurkunstverenigingen gedeeld. Hiervoor is breed input opgehaald uit de sector. Via vragenlijsten, verdiepende gesprekken en spontane reacties hebben verenigingen en betrokkenen een waardevol en genuanceerd beeld gegeven van wat er speelt en waar behoefte aan is binnen de amateurkunsten. 

Het NIDI deed onderzoek naar leeftijds- en generatie-effecten op het bezoek aan klassieke concerten. Dit laat zien dat in Nederland sinds 1979 het concertbezoek toeneemt met de leeftijd. Het concertbezoek is ook afgenomen over de generaties heen, maar deze afname lijkt bij de recentere generaties af te vlakken.

Maar liefst zes weken voor de start kon het bordje ‘uitverkocht’ al op de deur. Awakenings doet deze zomer wat een festival als Pinkpop niet lukt. Een uitzonderlijke prestatie, zeker omdat de interesse in de Nederlandse dancemarkt afneemt en de grote traditionele festivals deze zomer juist erg worstelen met de kaartverkoop.

Het is een opvallende tendens: alles wat Awakenings doet, lijkt in goud te veranderen, terwijl de rest van de sector krimpt. Awakenings investeert jaarlijks vele miljoenen in het festival, maar weet tegelijkertijd ook de kosten te drukken. Dat zie je direct terug in de portemonnee van de bezoeker. Los van de aantrekkelijke prijs is ook de muziek zelf uit zijn voegen gebarsten. 

Basisscholen in West-Brabant kunnen in schooljaar 2026-2027 eenvoudiger naar een museum, theater of andere culturele activiteit. De provincie Noord-Brabant start samen met Arriva en Stichting Meer Muziek in de Klas een pilot met een Cultuurbus. Scholen waarvoor regulier openbaar vervoer geen optie is, kunnen hierdoor voordelig gebruik maken van busvervoer naar een culturele bestemming.

De Nederlandse evenementenmarkt is jaarlijks goed voor €12,7 miljard. Tegelijkertijd staat de omzet onder druk: het economisch perspectief voor de sector komt uit op -10%. Dit blijkt uit het Nationaal Evenementen Onderzoek, een grootschalig onderzoek van Multiscope onder 3.100 Nederlanders.

De zeven grootste categorieën zijn muziek (35%), publiek (26%), sport (13%), cultuur (12%), zakelijk (8%), culinair (5%) en beleving (1%). 

Superkracht breidt uit naar Den Bosch: samen bouwen aan een inclusieve cultuursector waarin iedereen meedoet. Het succesvolle initiatief zet zich in voor een inclusieve cultuursector waarin jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) volwaardig meedraaien. Zo worden vooroordelen doorbroken en wordt er een cultuursector gebouwd waarin iedereen kan schitteren. In nauwe samenwerking met zorgorganisatie Cello en een sterk netwerk van culturele organisaties krijgt Superkracht een nieuwe thuisbasis in Brabant. Onder andere VNPF-leden Popronde en Willem Twee hebben zich aangesloten.

Op 30 mei werd in Graz de theatertekst ‘Oceaan Breeze’ van Lisanne van Aert gepresenteerd. De tekst won eerder dit jaar de Vertaalprijs 2025. De presentatie vond plaats tijdens het Dramatiker:Innenfestival, een festival in Oostenrijk met professionele bezoekers uit het Duitstalige en internationale podiumlandschap.  

Met haar inzending ‘Oceaan Breeze’ nam Lisanne van Aert deel aan de Toneelschrijfprijs 2025 en daarmee automatisch ook aan de Vertaalprijs 2025. De Vertaalprijsjury kiest jaarlijks uit de voorgedragen inzendingen voor de Toneelschrijfprijs de tekst met het meeste internationale potentieel. In 2025 viel die keuze op ‘Oceaan Breeze’.

Heemschut heeft een nieuwe kenniswebsite gelanceerd met informatie over het behoud van religieus erfgoed. Met dit nieuwe online platform willen ze bijdragen aan het behoud van religieus erfgoed door waardevolle informatie toegankelijk en overzichtelijk bijeen te brengen.

Het Openbaar Ministerie heeft na drie jaar besloten geen strafrechtelijke vervolging in te stellen tegen de in 2023 ontslagen manager van cultureel centrum De Muzenval in Eersel. De brief waarin de zaak wordt geseponeerd dateert van 18 april 2026 en is door de voormalige manager gedeeld met het ED. Ron Vosters werd in mei 2023 op staande voet ontslagen door het bestuur. De man vocht dit aan bij de rechtbank, maar verloor de zaak. Het bestuur deed destijds ook aangifte tegen hem; hij zou geld hebben verduisterd. Het Openbaar Ministerie concludeert dat er onvoldoende bewijs is voor deze beschuldiging.

Popconcerten met hologramartiesten, VR-belevingen in een tentoonstelling of WhatsApp-groepen waarin je kunt chatten met filmpersonages; cultuur speelt zich allang niet meer uitsluitend af op een podium, in een bioscoop of in een museumzaal. Van steeds meer cultuuruitingen valt moeilijk te zeggen of ze zich online of offline afspelen: ze nemen een tussenvorm aan, zijn hybride. Welke invloed hebben zulke uitingen op de cultuursector? Dat staat centraal in de nieuwe Boekman #147 Online/Offline. 

Met 106 talenten, 409 nationale en internationale connecties en 34 nominaties onderstreept TalentHub Brabant in de periode 2023–2024 het belang van structurele investering in talentontwikkeling. Het programma, dat bestaat uit zeven hubs, elk gericht op een eigen kunstdisciplines, laat zien dat gerichte ondersteuning van makers direct bijdraagt aan een sterke, innovatieve en toekomstbestendige culturele sector in Noord-Brabant.

Achter de gesloten deuren van het Van Abbemuseum is de afgelopen weken hard gewerkt aan een ware metamorfose. Vanaf zaterdag 6 juni is er in het opgefriste museum veel nieuws te zien en te ervaren. 

Voordat je als bezoeker bij de tentoonstelling begint, doorkruis je de zalen van de benedenverdieping. Die zijn omgedoopt tot ‘Dommelplein’, een verwijzing naar de rivier die er langs de ramen kabbelt. Ook nieuw is de zaal waar studenten en alumni van de Design Academy werk ontwikkelen en laten zien. Met deze vaste plek wordt de band tussen museum en academie, twee van de grote culturele pijlers van Eindhoven, verstevigd.

Arnhem is dit jaar de gaststad van 3FM Serious Request. Het Glazen Huis komt eind december in de Gelderse hoofdstad te staan, is bekendgemaakt door NPO 3FM. Vanuit het Glazen Huis maken dj's een week lang radio en worden in het hele land acties georganiseerd om geld in te zamelen voor een goed doel. Het goede doel van dit jaar is de Nederlandse Brandwonden Stichting. 

Groningen krijgt een nieuwe zaal voor klassieke muziek. Dat valt op te maken uit de plannen die de gemeente maandag presenteerde over de toekomst van het gebouw De Oosterpoort. Het wordt een nieuwe zaal binnen het bestaande gebouw. Het eerdere plan voor een volledige nieuw concertgebouw in het centrum was al een tijdje van de baan. Vanwege de kosten, en ook vanwege een veranderde kijk op stadsplanning. 

Het Noord Nederlands Orkest (NNO), dat de Oosterpoort als thuisbasis heeft, kan zich helemaal vinden in de plannen zoals ze er nu liggen. "Nieuw aan de plannen die er liggen is dat de huidige concertzaal de toekomstige popzaal zal worden, en dat er door gebiedsontwikkeling om het gebouw heen extra vierkante meters vrij zijn gekomen om een aparte klassiek-symfonische zaal te bouwen", vertelt NNO-directeur Liesbeth Kok. 

De horeca van de Cacaofabriek schreef in 2025 opnieuw rode cijfers. De schulden zijn opgelopen tot ruim zeven ton. Toch weigert interim-directeur Michel van den Berg van het Helmondse cultuurcomplex bij de pakken neer te zitten.

„De Cacaofabriek trekt veel publiek. Veel mensen weten dit niet, maar we hebben vorig jaar pas voor het eerst verlies gemaakt op de cultuurtak. De kosten, onder meer salarissen en huur, zijn fors gestegen. De gemeente heeft onze subsidie over 2026 niet geïndexeerd. Ik verwacht dat we in 2027 weer netjes op nul uitkomen, mits er dan wél wordt geïndexeerd. Gelukkig hebben we goede gesprekken met de gemeente.”

In de voorschool krijgt taalontwikkeling veel aandacht. Culturele activiteiten bieden een schat aan kansen voor de taal- en brede ontwikkeling. Dat blijkt uit onderzoek van CultuurSchakel onder Haagse voorscholen. CultuurSchakel onderzocht hoe pedagogisch professionals en coaches de bijdrage van culturele activiteiten aan taalontwikkeling ervaren.

Kristin Danielsen, directeur van het World Culture Fund en voormalig professioneel danseres die kunstdirecteur is geworden, betoogt dat cultuur een fundamentele infrastructuur is, geen optionele laag.

“We denken bij infrastructuur meestal aan fysieke of technische zaken: wegen, energie, digitale systemen. Maar samenlevingen zijn ook afhankelijk van minder zichtbare structuren: gedeelde verhalen, vertrouwen, identiteit en het vermogen om verandering te begrijpen. Volgens mij is dat wat cultuur biedt. Financiering van de cultuur, net als bij infrastructuur, betekent dus een verschuiving van de focus: van het ondersteunen van vooraf gedefinieerde projecten naar het versterken van de voorwaarden die dit mogelijk maken.”

Er is sprake van een breed werkveld van kunstprofessionals in cultuureducatie en amateurkunst. Het gaat om onder andere docenten, consulenten, coaches en dirigenten. Om het brede werkveld in beeld te brengen is er door de ketentafel Kunstprofessionals Cultuureducatie en Amateurkunst een gids gemaakt. 13 beroepspraktijken worden hierin onderscheiden met elk een fair pay tarief, gebaseerd op onderzoek van bureau Social Finance Matters samen met de ketentafel van 2023.

De Ketentafel Letterenorganisaties c.s. presenteert een Richtlijn en excel-Rekenmodel met fair pay starttarieven voor schrijfopdrachten aan auteurs: tekst en audio. Deze zijn tot stand gekomen op basis van onafhankelijk onderzoek door bureau HTH Research plus openbare consultatie vanuit fairPACCT.

We kennen allemaal de kracht van live: het gevoel van erbij zijn op het moment dat het gebeurt. De spanning in de zaal, het collectieve feest op een festivalterrein. Dat gevoel komt tot stand door meer dan de fysieke plek alleen. Digitale media hebben live voorgoed veranderd. Live is altijd hybride. 

Wie sterke hybride livebelevingen wil neerzetten met een festival, expositie, installatie of voorstelling, doet er goed aan om elke livebeleving als unieke configuratie te ontwerpen, in plaats van een bestaande livesetting te vervangen of na te bootsen. Voor de culturele sector is het cruciaal om meer vanuit het hybride perspectief te werken. Digitalisering wordt, in cultuurbeleid en de sector, te vaak nog te nauw beschouwd als een extra digitale laag bij het fysieke.