Trends & Ontwikkelingen

De gemeente Amsterdam heeft onderzocht hoe Amsterdammers de nachtcultuur in de stad ervaren en waarderen. In totaal namen 1186 Amsterdammers en Weespers deel aan een online enquête, die werd aangevuld met focusgroepen, interviews, gesprekken in alle stadsdelen en een verkenning naar het uitgaansgedrag van jongeren onder de 21 jaar. Hieruit is gebleken dat betaalbaarheid de belangrijkste belemmering is om deel te nemen aan het nachtleven, en dat er behoefte is aan meer veelzijdige plekken waar cultuur, horeca en ontmoeting samenkomen.

Aanbevelingen van de onderzoekers zijn onder meer sociale kortingen op tickets om uitgaan betaalbaar te houden, het dubbelgebruik van zalen om kosten te delen en bestaande locaties efficiënter te benutten en het beschikbaar stellen van gemeentelijk vastgoed voor nachtcultuur. 

De Culturele Prijs van Drenthe 2026 gaat naar Erik Harteveld. Harteveld heeft Drenthe op cultureel gebied op de kaart heeft gezet als schrijver, radio-, theater- en televisiemaker, acteur, musicus en dichter met een voorliefde voor de Drentse taal. De prijs wordt sinds 1955 tweejaarlijks uitgereikt aan iemand die met zijn of haar oeuvre een grote bijdrage heeft geleverd aan de Drentse cultuur. 

Of je het nu hebt over vestzaktheater De Molen in Beuningen, Bogerd Theater in Druten of de Lindenberg in Nijmegen: alle zalen zitten vol. Daar zijn meerdere verklaringen voor, blijkt uit een rondje langs de velden. „Het is een landelijke trend”, zegt Teddy Vrijmoet, directeur van De Lindenberg in Nijmegen. „Mensen willen echt iets meemaken, een theaterstuk of een concert biedt een live-ervaring. Dat is anders dan van een scherm.” De cijfers van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) laten dit ook zien.

Jongeren en jong volwassenen weten de podia vaker te vinden. Bij deze doelgroep is de behoefte aan authentieke ervaringen misschien nóg wel groter omdat ze een paar jaar nergens heen konden. Verder benoemen de programmeurs het gevarieerde en kwalitatief goede aanbod van theatermakers. Een laatste factor die uit onderzoeken komt, is dat ook kleine theaters professioneler zijn geworden in programmering en marketing. 

Om te weten te komen wat de inwoners van Eindhoven van hun stad en buurt vinden, vraagt de gemeente Eindhoven een grote groep Eindhovenaren jaarlijks hun mening te geven over diverse onderwerpen (o.a. sportdeelname, milieu, veiligheid, openbare ruimte en cultuur). Onderdeel ervan is een Cultuurmonitor 2025. Ook is er een enquête uitgezet over sport- en cultuurparticipatie onder jongeren. 

In opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed sprak Teun van den Ende de afgelopen maanden in zes steden met bewoners over hun wijk. De hoofdvraag van het onderzoek kwam voort uit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid: Hoe dragen investeringen in de kwaliteit van de openbare ruimte en het aanwezige cultureel erfgoed bij aan de leefbaarheid, veiligheid en gemeenschapszin voor bewoners in kwetsbare wijken?

Gezien de lange traditie om de wijkaanpak vanuit de Rijksoverheid te stimuleren, is het interessant de relatie tussen erfgoed en leefbaarheid vanuit een langetermijnperspectief te bekijken. Daarom is gekeken naar de lijst met wijken die sinds de jaren 80 op enig moment deel hebben uitgemaakt van het leefbaarheidsbeleid van de Rijksoverheid. Wat opviel in de gesprekken is dat het vooral ging over plekken en gebouwen met sociale betekenis voor de buurt. Monumentale gebouwen als kerken, moskeeën en scholen huisvesten sociaal-maatschappelijke functies voor de buurt. 

De Pakistaanse kunstenaar Zahra Malkani is benoemd tot Rijksmuseum artist in residence 2026. Malkani overtuigde de selectiecommissie met haar voorstel, waarin samenwerking en kennisuitwisseling met gemeenschappen en experts uit verschillende disciplines een essentieel onderdeel vormen. Haar project, waarvoor ze water onderzoekt als drager van ecologisch, historisch en koloniaal geheugen, sluit bovendien nauw aan bij de actuele onderzoeksthema’s van het Rijksmuseum, zoals duurzaamheid en koloniale geschiedenis.

De gemeenten Emmen, Maassluis en Tilburg zijn genomineerd voor de BNG Erfgoedprijs 2026, met het thema ‘industrieel erfgoed’. Volgens de jury vielen deze drie op in de longlist, vanwege hun actieve en toekomstgerichte aanpak op het gebied van industrieel erfgoed. Deze gemeenten beseffen dat hun erfgoed groter is dan de fysieke locaties en stellen hun inwoners en erfgoedgemeenschappen centraal in het beleid. Er is ruimte voor alle facetten van het industriële verleden. De winnaar van de BNG Erfgoedprijs 2026 wordt op 28 mei bekend gemaakt in Oirschot tijdens een erfgoedsymposium en feestelijke prijsuitreiking.

Op 18 maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Kunsten '92 presenteert een overzicht van alle cultuurdebatten in aanloop naar deze verkiezingen. 

Eind januari is officieel het boek Come Stay Grow gepresenteerd. In de publicatie ontleden stadsantropoloog Amy Goedhart en architect Aat Vos zogeheten third places, laagdrempelige ontmoetingsplekken zoals bibliotheken, buurthuizen en culturele centra. De centrale vraag van het boek luidt: Hoe zorg je ervoor dat mensen er niet alleen komen, maar ook blijven én groeien?

Het boek is het resultaat van uitgebreid onderzoek naar third places, melden de auteurs. In de eerste hoofdstukken verkennen Goedhart en Vos (creatief directeur van advies- en ontwerpbureau Includi) de essentie van ‘derde plekken’; wat ze zijn, waarom ze belangrijk zijn en hoe ze tot leven komen. Dat vormt de opmaat naar het hart van het boek, zegt Goedhart.

Rianne Letschert wil zich in het begin van haar ministerschap vooral richten op de cultuursector en op media, om die onderwerpen snel in de vingers te krijgen. De voormalige informateur wordt minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap namens D66. "Op beleidsterreinen zit ik er helemaal middenin", zei de voormalige bestuursvoorzitter van de Universiteit Maastricht over het hoger onderwijs en onderzoek.

Letschert wil haar eerste jaar gebruiken om te bekijken wat de meeste prioriteit verdient. Ze wil onder meer kijken of de schade van de bezuinigingen van het vorige kabinet kan worden hersteld. "Er is veel te doen op de hele portefeuille."

Met een klap op een houten paal geeft wethouder Anja van Hunsel maandag officieel het startsein voor de opknapbeurt van het museum aan de ‘poort van de Kempen’. In 2022 werden de plannen voor het vernieuwde gebouw al getoond. Na de verbouwing is het gezamenlijke erfgoedverhaal van de gemeenten Eersel, Reusel-De Mierden, Bergeijk en Bladel. Wethouder Anja van Hunsel is trots op de uit te voeren plannen. „Alles komt hier mooi bij elkaar. Het wordt een inclusieve en educatieve plek.” De opfrisbeurt moet ervoor zorgen dat het museum een meer regionale uitstraling krijgt én meer bezoekers trekt. 

De Akademie van Kunsten krijgt zes nieuwe leden: Akwasi Owusu Ansah, Sara Blokland, Paulien Cornelisse, Nicoline van Harskamp, Roxane van Iperen en Boukje Schweigman. Met hun lidmaatschap vertegenwoordigen zij het brede veld van kunstenaars, bieden zij nieuwe perspectieven en vertolken zij de stem van de kunsten en van makers tegenover politici, media en maatschappelijke organisaties. De Akademie organiseert voornamelijk bijeenkomsten in Amsterdam.   

Het is een van de grotere, eenmalige schenkingen die de VriendenLoterij dit jaar doet. Kunsthal Helmond kreeg maandagmiddag een cheque ter waarde van 750.000 euro voor de transformatie die al bijna twee maanden gaande is. Het toegezegde geld kan Kunsthal Helmond goed gebruiken, want alle werkzaamheden kosten in totaal 8,8 miljoen euro. Een groot gedeelte van dit bedrag is eerder al opzij gezet door de lokale politiek, maar voor een gat van 1,5 miljoen euro moest zij nog financiële dekking vinden.

De opdracht is iets makkelijker geworden want de helft van dat geld wordt nu dus weggestreept door de VriendenLoterij, die vaker grootschalige herinrichtingen in de culturele sector ondersteunt. De kunsthal moet een nieuwe, flexibele ontmoetingsplek worden ‘die sociale samenhang en creativiteit bevordert’.

Sommige mensen krijgen kippenvel als ze een mooi liedje horen of er biggelen tranen over de wangen na het lezen van een mooi gedicht. Andere mensen doet het weinig. Nieuw onderzoek wijst uit dat onze genen daar iets mee te maken hebben.

Eerder onderzoek liet al zien dat rillingen door muziek of poëzie hersensystemen activeren die betrokken zijn bij beloning en motivatie. Bovendien blijken individuele verschillen in het ervaren van rillingen samen te hangen met meetbare variatie in fysiologie en hersenfunctie. Onduidelijk was in hoeverre onze genetische aanleg bepaalt of we gevoelig zijn voor zulke intense kunstervaringen. Nu laat onderzoek zien dat circa 30 procent van de verschillen in zulke esthetische ervaringen samenhangt met erfelijke factoren. Genen spelen dus een duidelijke, maar niet doorslaggevende rol. Ook opvoeding, cultuur en persoonlijke ervaringen zijn belangrijk.

Onder het motto ‘samen sta je sterker’ en vol jeugdige bravoure werd dertig jaar geleden VERS opgericht. De vereniging voor beginnende film- en televisiemakers heeft zich sindsdien ontwikkeld als kweekvijver voor aanstormend talent en vraagbaak voor beginners die de weg in het medialandschap nog niet weten. Met zo’n naam en het 30-jarig jubileum van de organisatie op de kalender dringt de houdbaarheidsvraag zich al snel op. “Wij gaan zeker nóg dertig jaar door,” verzekert Wilke Geurds, voorzitter van VERS Film & TV. “De behoefte aan netwerk, zichtbaarheid en informatie blijft onverminderd groot onder nieuwe makers.”

Geurds gebruikt met opzet de aanduiding ‘nieuwe’ in plaats van ‘jonge’. “Wij zijn er voor net afgestudeerden van filmopleidingen maar ook voor makers die later beginnen en niet de standaardroute via de Filmacademie hebben doorlopen, onafhankelijk van leeftijd. VERS brengt ze in contact met andere makers, verzorgt workshops over onderwerpen als het schrijven van een filmplan, en wijst de weg in de wereld van film, televisie en XR. Heel wat gevestigde namen van nu zijn ooit begonnen binnen deze vereniging.”

De Afghaans-Nederlandse auteur Forugh Karimi ontvangt dit jaar de Nederlandse Boekhandelsprijs voor de roman In mijn ogen draag ik wolken. Dit maakte de jury van de Boekhandelsprijs deze week bekend. De auteur ontving de prijs tijdens een bijeenkomst in Amsterdam. Voor het eerst ontvangt de winnaar een bedrag van €5.000 euro.

De jury bestaat uit boekhandelaars uit heel Nederland. Iedereen die in dienst is bij een boekhandel heeft recht tot stemmen voor de Nederlandse Boekhandelsprijs. De Nederlandse Boekhandelsprijs bestaat sinds 2015. De prijs gaat jaarlijks naar een boek waarvan de jury vindt dat het onderbelicht is en meer aandacht verdient. 

Voor wie een kaartje wil bemachtigen voor festivals zoals Lowlands of Wildeburg, was het de laatste jaren dringen: tickets gingen binnen een paar uur of zelfs minuten de deur uit. Dit jaar is dat anders: ruim een week na de start van de kaartverkoop is Lowlands nog altijd niet uitverkocht. Volgens Berend Schans, directeur van de Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals, kan de koers van de nieuwe directie een rol hebben gespeeld bij het feit dat het festival niet meteen is uitverkocht. 

Muziekjournalist De Vrieze merkt op dat een nieuwe trend de festivalmarkt verder onder druk zet. "Er zijn steeds meer grote stadionshows van artiesten zoals Tame Impala, FKA Twigs, Rosalía en Harry Styles. Die doen het goed, artiesten verdienen er veel meer geld mee dan met een festivalshow, en dat heeft directe gevolgen voor de markt." Bovendien worden festivals elk jaar duurder Boris van der Ham, voorzitter van de Vereniging van Evenementenmakers (VVEM), wijst op nog een trend waardoor grote festivals met veel kaarten vaak later uitverkopen.

Tijdens de slotceremonie van de 76e Berlinale kreeg Gelbe Briefe van İlker Çatak de Gouden Beer. Het is een zeer passende winnaar voor deze editie: een film die expliciet onderzoekt welke politieke rol kunstenaars kunnen en moeten spelen. De turbulente 76e editie van de Berlinale sloot af met een al even turbulente prijsuitreiking. In de slotceremonie werd heen en weer gestuiterd tussen de politieke uitersten die de afgelopen tien dagen in Berlijn hoofdonderwerp van gesprek waren.

Ook de op één na belangrijkste prijs, de Grand Jury Prize, ging naar een Turkse film, het beklemmende Salvation van Emin Alper. Het brons van de jury ging naar het schitterende en verpletterende dementiedrama Queen at Sea.  

Bij de uitreiking van de belangrijkste Britse filmprijzen, de Bafta's, is de film One Battle After Another de grote winnaar geworden. De actiethriller werd met zes prijzen onderscheiden, waaronder die voor beste film. Sinners, een horrorfilm over twee broers die worden aangevallen door vampiers, en sciencefictionfilm Frankenstein werden allebei onderscheiden met drie Bafta's. Hamnet kreeg er twee. Paul Thomas Anderson, van One Battle After Another, kreeg een Bafta voor beste regisseur.

Het gaat om een video van slechts negentien seconden, getiteld Me at the zoo, geüpload door YouTubemedeoprichter Jawed Karim op 24 april 2005. Het korte, ogenschijnlijk nietszeggende fragment is volgens een woordvoerder van het V&A een historische mijlpaal in het digitale tijdperk en dient daarom geconserveerd te worden. De video wordt gezien als het begin van het videoplatform, dat binnen een jaar na de lancering in 2005 aan Google verkocht zou worden voor 1,6 miljard dollar om vervolgens de op één na meest bezochte site ter wereld te worden.

Bovendien ligt het filmpje, en daarmee het platform, volgens de woordvoerder aan de basis van de hypervisuele wereld, en de bijbehorende economie waarin duizenden contentcreators vandaag de dag hun inkomen verdienen. De aankoop en het conserveren van de video zijn onderdeel van een groter project om digitaal erfgoed te behouden. 

Tien jaar geleden zou niemand geloofd hebben dat Het Noordbrabants Museum in een crisis zou zitten. Want precies een decennium geleden ging de gigantisch succesvolle tentoonstelling over Jeroen Bosch net van start. Wat is er sindsdien in het museum gebeurd? Een overzicht.

In 2016 was de Jeroen Bosch-tentoonstelling record brekend. In de jaren die volgen worden de bezoekersaantallen van de Jeroen Bosch-tentoonstelling niet meer gehaald, maar dat is allesbehalve een schande. Toch zijn er zeker nog tentoonstellingen waarvoor mensen graag naar het museum komen. Brueghel, de familiereünie, in 2023 had dé klapper na de Jeroen Bosch-expositie moeten worden. Maar het valt tegen. In 2024 ziet het museum de bezoekersaantallen kelderen. Eind 2025 is er van rust geen sprake meer. In december sturen 21 medewerkers een brief naar de raad van toezicht, zij spreken van een angstcultuur. 

Oud-directeuren Margriet van Boven, Jan van Laarhoven en Charles de Mooij maken zich zorgen over de koers van het Noordbrabants Museum. Volgens hen blijven bezoekers weg en heerst er onder directeur Jacqueline Grandjean een angstcultuur. Vorige week werd bekend dat 21 medewerkers een brandbrief stuurden naar de raad van toezicht.

De Mooij benadrukt dat zo’n stap veel zegt over de onrust binnen het museum, waar medewerkers doorgaans loyaal zijn. Van Boven vindt dat het museum zich verwijdert van zijn kern als museum van Noord-Brabant en de Zuidelijke Nederlanden en twijfelt aan Grandjeans affiniteit met de collectie.

Alwéér is het Fonds Podiumkunsten teruggefloten door de rechter. Het ene na het andere theatergezelschap onderneemt juridische stappen tegen de rijkssubsidiepot, en vaak krijgen ze dus gelijk. aan de hand van acht vragen onderzoekt de Volkskrant wat er in deze ronde toch zo mis gaat bij het fonds. 

Wat moet volgende keer zeker anders? De roep om verandering is groot, de kritiek is uiteenlopend. Waarover bijna iedereen het eens is: het subsidiesysteem moet beter aansluiten op de praktijk én transparanter. Het is logisch dat het aanvragen van subsidie tijdrovend is: er zijn grote bedragen mee gemoeid. Maar met name voor kleinere instellingen neemt de investering inmiddels buitenproportionele vormen aan. Het kost veel tijd en geld. Iedereen besteedt dat liever aan de kunsten zelf.