Trends & Ontwikkelingen

Cultuur Eindhoven bestaat in 2026 exact 10 jaar. De organisatie blikt onder andere terug op de afgelopen 10 jaar door middel van interviews en een video 10 jaar Cultuur Eindhoven in cijfers. 

Van 19 september tot en met 11 oktober trekken Tilburgse koren de stad in. Elk weekend kun je genieten van gratis optredens op verrassende plekken, zoals Poppodium 013, LocHal, Pauluskerk en zelfs locaties waar je zingen niet direct verwacht. De Maand van de Koren maakt deel uit van het 60-jarig jubileum van de Federatie Tilburgse Zangverenigingen (FTZ). Deze vereniging behartigt al decennialang de belangen van Tilburgse koren en zet zich in voor een bloeiend koorleven in de stad.

De Cultuurkrant bestaat 10 jaar. In de jubileumeditie 39 een artikel over het door SKVR ontwikkelde ‘Muziek in de Voorschool’, vanaf 2024 vast onderdeel van het onderwijsbeleid in Rotterdam. Verder lees je: zakelijk leider Erik Verbeek van Stichting Britten voor Jong Muziektalent over het Blueyard-rapport 'Toegang tot de top', en kunstenaar Kiara Vanterpool over Where Culture Lives, dat het culturele leven in Caribisch Nederland in kaart brengt. 

Ouder worden draait niet alleen om verlies, maar ook om nieuwe kansen. Kunst- en cultuuractiviteiten bieden ouderen de mogelijkheid om nieuwe vaardigheden te leren, sociale contacten op te bouwen en meer plezier, betekenis en energie te ervaren. 

Volgens Fonds Sluyterman van Loo en cultuurorganisatie Hart dragen deze activiteiten aantoonbaar bij aan het welzijn van ouderen. Belangrijk is dat programma’s toegankelijk zijn door praktische drempels te verlagen en ouderen actief te betrekken bij de ontwikkeling ervan. Samenwerking tussen cultuur-, welzijns- en zorgorganisaties vergroot het bereik. Structurele financiering is nodig om succesvolle initiatieven duurzaam voort te zetten.

Zzp’ers in de culturele, creatieve en mediasector kunnen vanaf nu gebruikmaken van de nieuwe Mores Toolkit sociale veiligheid voor zzp’ers. De online toolkit biedt praktische informatie en concrete handvatten voor situaties rond sociale veiligheid op de werkvloer.

In het kader van deze toolkit organiseert Mores op 15 september van 16.00 tot 17.00 uur een gratis webinar over de samenwerking met zzp’ers.

Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Ondernemerschap is een essentieel onderdeel van de beroepspraktijk, zo blijkt uit de verschillende bijdragen in Boekman #148, die als thema heeft De kunstenaar als ondernemer.

VSBfonds lanceerde afgelopen jaar de muziekprijs ‘Muziek Schept een Band’. Bedenker, deelnemend poppodium én winnaars praten over het belang van dit initiatief en de kracht van lokale poppodia.

De VNPF constateert dat 77% van de poppodia moet besparen op risicovolle programmering. Terwijl juist daar ruimte is voor experiment, talentontwikkeling en maatschappelijke initiatieven. Het zijn ook de programma’s om nieuwe doelgroepen aan te trekken of nieuwe stromingen in de popsector een podium te bieden.

Nissewaard heeft er een vernieuwde plek voor kunst, cultuur en creativiteit bij. Op 5 september opende NIS, Plek voor Cultuur en Creatie, officieel de deuren aan de Nieuwstraat in Spijkenisse. Meteen daarna ging ook het Cultuurfestival Nissewaard van start, de opvolger van Talent op Straat.

In NIS vind je onder meer een theaterzaal, ateliers, studio’s, een flexruimte en een café. Je kunt er terecht voor creatieve cursussen, workshops en culturele activiteiten. Ook is er ruimte voor moderne vormen van cultuur, zoals digitale media, muziekproductie èn oefenruimtes voor bands en dj’s. Een langgekoesterde wens van muzikale jongeren in Nissewaard. 

Benjamin Scheltema ontwierp de eerste Leutmunt, was mede het creatieve brein achter de Tullepetrein en mag gerust de drijvende kracht achter meerdere maatschappelijke projecten in Roosendaal genoemd worden. Nu zijn winkel tien jaar bestaat, ging BN de Stem met hem in gesprek.

De Roosendaler vertelt graag over zijn kunst, maar voor hem is kunst meer dan alleen het schilderij: „Mensen mogen mijn kunst lelijk vinden, maar ik vind het mooi als ik mensen een handje kan helpen in het vormen van een mening.”

Kunstmatige intelligentie is in korte tijd doorgedrongen tot het werk van creatieve zelfstandigen. Grafisch ontwerper Albert Lammers gebruikt AI bijvoorbeeld voor offertes, klantcommunicatie, teksten en beeldgeneratie, maar maakt logo’s en verpakkingsontwerpen nog zelf. Ook muziekproducenten, animators, fotografen en stemacteurs zetten de technologie in.

Volgens Kunstenbond-belangenbehartiger Peter van den Bunder is er geen eenvoudige grens voor wat makers moeten melden. De sector zal daarom zelf afspraken moeten maken in contracten en algemene voorwaarden, onder meer over de mate van AI-gebruik, aansprakelijkheid en auteursrecht.

De Verkadefabriek maakt ruimte voor jonge, creatieve professionals. Dat doen ze op het gebied van cabaret en comedy, dans, muziek, theater, film én beeldende kunst. Want nieuwe makers brengen nieuw elan en nieuwe ideeën naar de Verkadefabriek. Ze vergroten onze wereld. 

De maker is daarbij leidend in het maakproces. De taak van de Verkadefabriek is het ondersteunen en stimuleren van het artistieke concept van de maker. Voor zes residenties per jaar is er werkbudget beschikbaar. Een aantal makers die in de Verkadefabriek aan hun project heeft gewerkt worden op een later moment opnieuw bijgestaan, als coproducent van voorstellingen die op tournee gaan.

Wat is kunst? En wie bepaalt dat eigenlijk? Voor de Kunstroute in Best is een aanpak bedacht die kunstwerken langs drie criteria legt: verhaal, verfijning en vernieuwing. Als bezoeker hoef je elk werk niet op basis van de V-V-V-test te bekijken. Maar het geeft wel een extra dimensie.

De Nationale Balletacademie wil jong klassiek ballettalent in heel Nederland de kans geven zich optimaal te ontwikkelen. Daarom starten we met het Pre-NBA Satellietprogramma: een landelijk talentontwikkelingsprogramma voor jonge dansers van 8 tot en met 10 jaar. Het Pre-NBA Satellietprogramma is uitdrukkelijk een aanvullende talentontwikkelingsopleiding naast de reguliere lessen op de eigen dansschool.

In het schooljaar 2026–2027 start het Pre-NBA Satellietprogramma met twee pilotlocaties: Groningen – Balletschool Haren en Limburg – Balletschool Chantal Meewis, Valkenburg. 

Het Paradisodebat zit altijd dicht op de maatschappelijke en politieke actualiteit maar zelden was het onderwerp van discussie zo’n heet hangijzer als dit jaar. Niet alleen omdat de meningen over gebruik, herkomst en mogelijkheden van kunstmatige intelligentie zo verdeeld zijn, maar ook omdat het onderwerp zoveel nog onbeantwoorde vragen oproept. ‘Black box’ was dan ook een zeer passende titel. 

Hoewel het opvallend weinig was gegaan over de impact van AI op de cultuursector, hadden alle politici hun antwoord klaar toen hen gevraagd werd wat zij in 2027 gaan doen om de sector te helpen. Eerlijke betaling regelen en auteursrechten veiligstellen, stonden op het to do-lijsten van D66, PRO en CDA. De VVD wil piraterij bestrijden en AI-regulering op gang brengen. Alleen Volt pleitte voor meer geld, om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van Big Tech.

Veel musea hebben moeite jonge bezoekers over de drempel te krijgen. Voorlinden in Wassenaar heeft dat probleem niet, zo lijkt het op deze zonnige doordeweekse dag. In het museum dat donderdag precies tien jaar bestaat zijn veel kleine kinderen en pubers met hun ouders, maar ook opvallend veel twintigers en dertigers. 

Cultuurvlogger Marco Dreijer (35) vindt dat het museum heel goed snapt hoe beeldcultuur werkt. “Voor heel veel jongeren kan een sterk beeld een soort deur zijn naar meer. Het museum snapte van meet af aan dat je met mooie beelden op onlineplatforms een jonger publiek kunt bereiken." Terwijl het museum op papier bepaald niet alles mee had om een succes te worden: hedendaagse kunst is niet altijd even hapklaar en dan is het museum ook nog eens moeilijk bereikbaar als je geen auto hebt. Bovendien doet het particuliere, niet-gesubsidieerde museum niet mee aan de Museumkaart. Je bent ruim twintig euro kwijt voor een bezoek.

Gek genoeg werkt dat volgens Dreijer juist allemaal in het voordeel van Voorlinden. “Het maakt een bezoek waardevoller. Het is een beslissing om de tijd te nemen, de reis te maken en er geld voor te betalen. Je onderscheidt je ermee." 

Vijf pas afgestudeerde kunstenaars en designers presenteren komend weekend hun werk tijdens de Open Monumentendagen in Breda. Dat doen ze op verschillende plekken in de stad, als onderdeel van het project Talent in een Monument. Het project is een samenwerking tussen kunstorganisatie KOP en Open Monumentendagen Breda. De vijf makers werden eerder dit jaar geselecteerd tijdens de afstudeerexpositie van St. Joost School of Art & Design. Hun werk sluit aan bij het thema van dit jaar: Veerkrachtig erfgoed. 

Sef is dit jaar uitgeroepen tot winnaar van de Gouden Notekraker, de prijs voor de bijzonderste en invloedrijkste muzikale liveprestaties. In het juryrapport wordt Sefs artistieke ontwikkeling geprezen. "Hij bouwt al ruim twintig jaar consequent aan een volledig eigen universum; muzikaal, tekstueel en live, waarin kwetsbare persoonlijke twijfel, maatschappijkritiek en absurdistische humor naast elkaar bestaan."

De Neon Notekraker, tot vorig jaar de Zilveren Notekraker, gaat naar de indorockgroep Nusantara Beat. De award is een aanmoedigingsprijs voor een opvallende nieuwkomer die zich in korte tijd nadrukkelijk heeft laten gelden op de Nederlandse podia.

Ruim 70 organisaties en docenten ondertekenen het nieuwe TheateropleidersAkkoord tijdens de PRO-dagen van het Nederlands Theater Festival. Met het akkoord onderschrijven de ondertekenaars de noodzaak aan meer theateronderwijs voor alle kinderen en jongeren.

In het nieuwe TheateropleidersAkkoord bundelen (theater)opleidingen, onderwijsinstellingen, jeugdtheaterscholen, gezelschappen en andere partners voor de komende vier jaar hun krachten. Het doel is om theater een sterke en duurzame plek te geven in en rond het onderwijs voor kinderen en jongeren. 

Het bezoek aan voorstellingen en concerten bij VSCD-podia groeit voor het vierde jaar op rij. Dit blijkt uit podia 2025, de jaarlijkse publicatie van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). De VSCD vertegenwoordigt momenteel 160 Nederlandse theaters en concertzalen. Samen organiseerden ze in 2025 68 duizend activiteiten, die 16 miljoen bezoeken opleverden. Het programma aanbod steeg met 9 procent, en het bezoek daaraan zelfs iets harder, met 10 procent.

Dat het bezoek sterker steeg dan het aantal uitvoeringen is terug te zien in de bezettingsgraad. Gemiddeld zaten de zalen voor 70 procent vol, dat is 2 procent meer publiek dan in 2024. Vooral grotere podia met grotere zalen trokken vollere zalen. In de kleinste zalen ging de bezetting iets achteruit (naar 64 procent).

De leesvaardigheid van 15-jarigen is opnieuw gedaald. 39 procent van hen kan door hun zwakke leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Dat staat in PISA-2025 in vogelvlucht, dat vandaag is gepubliceerd.

De Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) wil een landelijke leespas voor jongeren invoeren. Met een jaarlijks tegoed van 20 tot 25 euro zouden jongeren zelf een boek kunnen uitzoeken, met als doel leesplezier en leesvaardigheid te stimuleren.

Aanleiding voor het voorstel zijn volgens de KBb de nieuwste PISA-resultaten, die opnieuw wijzen op een dalende leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren. De brancheorganisatie stelt dat het onderwijs deze ontwikkeling niet alleen kan keren en dat ook boekhandels, uitgevers, schrijvers, ouders, gemeenten en maatschappelijke organisaties een rol hebben bij het versterken van de leescultuur.

De Gruyter Brill heeft de digitalisering van het Brill Book Archive afgerond. Daarmee zijn meer dan 15.000 titels uit de historische fondsen van Brill digitaal doorzoekbaar en online beschikbaar gekomen. Met de voltooiing van Brill Book Archive 2 (BBA2) komt een einde aan een meerjarig digitaliseringsproject. Boeken die voorheen soms alleen als zeldzaam fysiek exemplaar in enkele bibliotheken wereldwijd beschikbaar waren, zijn nu opgenomen in een digitale collectie.

Het voortbestaan van het Huis van de Toekomst in Rosmalen is in gevaar. Heemschut meldt dat de eigenaar van het bijzonder gebouw, dat is ontworpen door de in april overleden architect Cees Dam, het pand wil slopen. Heemschut heeft met spoed een monumentenaanvraag ingediend bij de gemeente ’s-Hertogenbosch om het huis te beschermen. Volgens Heemschut markeert het Huis van de Toekomst een belangrijke periode in ons denken over de toekomst van wonen, techniek en automatisering. Ook omschrijft de erfgoedvereniging het huis als ‘een parel van de Post ’65-architectuur die zonder twijfel bescherming verdient’.

Fonds Sluyterman van Loo en het Fonds voor Cultuurparticipatie bundelen hun krachten om kunst en cultuur toegankelijker te maken voor 70-plussers. Lonneke Regter, directeur van Fonds Sluyterman van Loo, en Gabbi Mesters, directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie, leggen uit waarom deze samenwerking een nieuwe impuls krijgt. Een gesprek over cultuurbeoefening op latere leeftijd, talentontwikkeling en de kracht van een culturele basis die voor iedereen toegankelijk is.

Sinds 1997 was het elke zomer vaste prik. Op het Delft Chamber Music Festival kon je midden in de vakantieperiode naar kamermuziek luisteren in de Van der Mandelezaal, de met glas overdekte binnenplaats van Museum Prinsenhof. Maar in januari 2025, een bericht: het Delft Chamber Music Festival ging niet door. Het festival had twee problemen. Het Museum Prinsenhof zou worden gesloten voor renovatie. En daarnaast was er een begrotingstekort: de kosten stegen, maar de inkomsten uit fondsenwerving daalden – zo liep het festival opnieuw de vierjaarlijkse steun van het Fonds Podiumkunsten mis. ‘Delft’ zou een jaar pauze houden om te kijken: hoe nu verder?

Nu is er toch weer een editie. Woensdagmiddag begint het vijfdaagse kamermuziekfeest met een symbolische optocht van de Grote Markt naar het nieuwe ‘festivalhart’, Theater de Veste. De Volkskrant spreekt met de artistiek en zakelijk leiders.

Een brutale inbraak in het Zuid-Franse museum gewijd aan de impressionistische schilder Pierre-Auguste Renoir. Twee dieven gingen er in alle vroegte vandoor met drie kostbare kunstwerken. Een vierde schilderij lieten ze tijdens hun vlucht vallen. De schade is enorm: de burgemeester van Cagnes-sur-Mer schat de waarde van de buit op zo’n 9 miljoen euro. 

De inbraak staat niet op zichzelf. Franse musea worden de laatste tijd geplaagd door diefstallen. Het Franse ministerie van Cultuur heeft de beveiliging van musea inmiddels tot topprioriteit uitgeroepen en adviseert directies dringend om 33 extra veiligheidsmaatregelen te nemen.

Museum Beeld & Geluid heeft de eerste tien namen onthuld van de iconen uit de Nederlandse muziekgeschiedenis die worden opgenomen in de Dutch Songwriters Wall of Fame. In het lijstje staan onder meer Herman van Veen, Peter Koelewijn, Belinda Meuldijk, Frank Boeijen en John Ewbank. De artiesten krijgen op 14 september hun onderscheiding uitgereikt tijdens een feestelijke show, die een jaarlijks evenement moet worden. Ook Ramses Shaffy is in de lijst opgenomen, hij wordt postuum geëerd.De onderscheiding is bedoeld voor Nederlandse songwriters die minimaal twintig jaar actief zijn en meerdere successen en hits op hun naam hebben staan.

Hare Majesteit Koningin Máxima brengt woensdagmiddag 7 oktober een werkbezoek aan het Cultuurfonds. Het bezoek vindt plaats in 013 Poppodium in Tilburg en staat in het teken van talentontwikkeling in de popmuziek. Het Cultuurfonds investeert in de ontwikkeling van muzikaal talent en ondersteunt makers, podia, festivals en talentontwikkelingsprogramma’s die bijdragen aan een sterke en toekomstbestendige popmuzieksector.

Koningin Máxima ontmoet in 013 beginnende makers en makers die al enkele jaren actief zijn in de popmuziek. Zij vertellen over hun ervaringen, ambities en uitdagingen. Daarnaast spreekt Koningin Máxima met vertegenwoordigers van podia, opleidingen, festivals, talentontwikkelingsorganisaties en financiers over hun onderlinge samenwerking om talent in de popmuziek de ruimte te geven zich verder te ontwikkelen. 

Het bezoek aan voorstellingen en concerten bij VSCD-podia groeit voor het vierde jaar op rij. In 2025 steeg het totale bezoek met 10% naar 16 miljoen bezoeken. Daarmee lijkt de groei niet langer alleen herstel na corona, maar ontwikkelt deze zich steeds duidelijker tot een structurele trend. Dit blijkt uit podia 2025, de jaarlijkse publicatie van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). 

Om het florerende podiumkunstenlandschap van vandaag te borgen voor de toekomst is een stevigere en wettelijke verankering van de podiuminfrastructuur binnen het cultuurstelsel noodzakelijk. Dat is nodig omdat de financiële basis niet vanzelfsprekend is. Gemeentelijke subsidie is niet gegarandeerd.

Het gaat goed in musicalland. Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. 

Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider. De opleiding is gerenommeerd in zowel binnnen- als buitenland. 

‘Zoals wij hier, met z’n allen in het nu in deze ruimte zijn, staan we in een lange traditie van verandering en verzet. Dit moment is niet meer te manipuleren, censureren of elimineren. Er kan nu even geen enkel algoritme, bot of provider tussen ons komen. Dat is een superkracht. Live and direct.’ De woorden van Maarten van Hinte zinderen na. Hij sprak de Staat van het Theater gisterenmiddag uit in de Amsterdamse Meervaart, waarmee hij ook het Nederlands Theater Festival opende. 

Van Hinte pleit er vooral voor om weg te stappen van theater als doel op zich, en het eerder te beschouwen als een middel tot verandering van de wereld om ons heen. Dat komt ook tot uiting bij Rightaboutnow Inc., waar hij samen met Marjorie Boston de artistieke leiding heeft en verhalen die vaak in de schaduw verdwijnen aan het licht brengt.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert opent vrijdag 11 september samen met Open Monumentendag ambassadeur Janny van der Heijden en loco-commissaris van de Koning in Flevoland Jan Klopman de 40ste editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag. De landelijke publieksopening vindt plaats in Flevoland, de gastprovincie van deze jubileumeditie. Een dag later gaat in heel Nederland Open Monumentendag van start en openen duizenden monumenten gratis hun deuren voor het publiek.