Trends & Ontwikkelingen

De Nederlandse grimeur Arjen Tuiten heeft een Emmy gewonnen met zijn werk voor de Amerikaanse ziekenhuisserie The Pitt. Hij laat aan het persbureau ANP weten dat de winst onverwacht was en dat hij "erg vereerd is" met de belangrijkste tv-prijs.

Met ‘Speedpedelec’ en ‘Recreant’ zijn vrijdag de laatste twee fietsbeelden langs de snelfietsroute F50 in Veghel onthuld. Bas Maes, gedeputeerde voor cultuur van de provincie, en wethouder Luc van den Tillaart van de gemeente Meierijstad onthulden de beelden. Ze zijn gemaakt door kunstenaar Florentijn Hofman. Recreant staat aan de Hintelstraat tussen Mariaheide en Veghel; Speedpedelec staat langs De Amert in Veghel.

Niks AI: Illustrada in Tilburg wil een festival zijn waar mensen zelf maken, zelf tekenen en hun eigen stijl ontwikkelen. Fran van den Bogaert van het festival, dat op 5 september van start gaat, is er helder over. AI hoort niet thuis op Illustrada. „We willen juist heel graag met dit festival een tegengesteld en hoopvoller geluid laten horen.” Het tegengestelde en hoopvollere geluid is een reactie op onderzoek van Tilburg University en de universiteit in het Deense Aarhus. De conclusie was dat creatieve uitingen door AI steeds meer eenheidsworst worden en op elkaar gaan lijken.

Het thema van Illustrada is Slice of Life: de schijnbaar onbeduidende momenten van het leven. Er is kunst van internationale en lokale kunstenaars

Theatergezelschap het zuid land wint de BNG Theaterprijs 2026 met de voorstelling Happy Valley. Dat werd bekend gemaakt op het professionalsprogramma van het Nederlands Theater Festival in Amsterdam. De BNG Theaterprijs is met een geldbedrag van 45.000 euro de grootste stimuleringsprijs voor opkomend theatertalent in Nederland.

Het Paradisodebat in Amsterdam trapt jaarlijks het nieuwe culturele seizoen af. Tijdens de 25ste editie gingen makers, media en de politiek in gesprek over de macht en kracht van AI in het cultuurlandschap. AI is cultuurpolitiek”, zegt Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenvereniging Kunsten ’92 aan het begin van het Paradisodebat. Maar wat betekenen die woorden precies? Daarover gingen makers, softwareontwikkelaars en politici zondag tijdens het 25ste Paradisodebat in gesprek. De conclusie: regelgeving voor kunstmatige intelligentie moet aangescherpt en Europa moet minder afhankelijk worden van Amerikaanse Big Tech.

Het thema blijkt eigenlijk te breed voor de opzet van het debat: twee uur gesprekstijd, vijftien sprekers. Zonder pauzes en met ruimte voor een handjevol publieksvragen blijft het gesprek steken in een fragmentarische verzameling ervaringen. Waar het debat af en toe richting de verdoemenis van de cultuursector dreigt te hellen, biedt de ‘auto’-metafoor die iemand in het publiek aandraagt geruststelling: AI mag onoverzichtelijk en bedreigend lijken, paardenkoetsiers waren óók bang toen de auto werd uitgevonden. 

Museumroof verandert van karakter. Niet langer zijn schilderijen het doelwit; het gaat nu om edelmetaal. En de inbrekers zijn geen specialisten meer. Het type dader van dit soort overvallen is volgens Brand de laatste jaren veranderd. “Vroeger had je gespecialiseerde inbrekers”, zegt hij. “Nu zijn het jongens die ook een horloge van iemands arm trekken.” Waar vroeger via het dak werd ingebroken en alarmsystemen werden uitgeschakeld, gaan dieven nu “gewoon met een bom door de voordeur”. Ook Europol schrijft dat de daders tegenwoordig vaak geen gespecialiseerde kunstrovers meer zijn.

In het verslag van de Europese Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur- en Sportraad (OJCS-Raad) van mei 2026 wordt voor het eerst wordt zichtbaar dat kunstmatige intelligentie niet langer uitsluitend wordt beschouwd als een technologisch vraagstuk, maar als een onderwerp dat raakt aan cultuur, journalistiek, auteursrecht, democratie en uiteindelijk de positie van de culturele sector zelf. Opvallend genoeg gebeurt dat zonder grote woorden, schrijft Guido van Nispen. 

Het debat verschuift daarmee van het auteursrecht als juridisch instrument naar auteursrecht als voorwaarde voor een gezonde culturele economie. En dat is een belangrijke verandering. 

Heeft DOX, het Utrechtse productiehuis voor jong talent, onrechtmatig gebruikgemaakt van het werk van choreograaf Anderson Carvalho? Hij eist via de rechter volledige transparantie over subsidieaanvragen omdat hij vermoedt dat zijn naam is gebruikt terwijl het geld nooit zijn kant op kwam.

„Mijn artistieke werk is zonder mijn toestemming gebruikt bij subsidieaanvragen in Nederland. Tegelijkertijd werd de indruk gewekt dat mijn werk niet in aanmerking kwam voor financiering. Dit heeft niet alleen geleid tot professionele schade, maar ook tot emotioneel en psychisch lijden.”

Het bestuur van De Pas in Heesch zet alles op alles om te voorkomen dat het de deuren van het sociaal-cultureel centrum moet sluiten. „We hebben het gevoel dat we met 3-0 achterstaan, maar we gaan er vol energie tegenaan om dat om te zetten”, aldus voorzitter Edwin van der Putten.

Donderdag 1 oktober moet de gemeenteraad van Bernheze beslissen of ze dat geld toekennen aan De Pas. Wethouder Gertjan Hermes lichtte donderdagavond toe waarom het college van burgemeester en wethouders de portemonnee niet trekt. 

Xillan Macrooy heeft de Hebban Debuutprijs 2026 gewonnen met zijn roman Mensen als zonnen en mensen als manen. Eerder dit jaar won hij daarvoor al de Hebban Winq Regenboogprijs. Het is voor het eerst dat een boek meerdere Hebban-prijzen wint.

Het Prins Claus Fonds heeft de Impact Award 2026 toegekend aan Karikacha Seidou. Aan de tweejaarlijkse prijs voor een persoon die internationaal baanbrekend cultureel werk verricht, is 50 duizend euro verbonden. De uitreiking vindt in november plaats in het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam.

Seidou (58) speelt vanuit Kumasi een cruciale rol in de kunstwereld van Ghana en West-Afrika. Hij is kunstenaar, onderzoeker, dichter, wiskundige en onderwijsvernieuwer. In het juryrapport worden twee van zijn grondregels aangehaald: ‘Kunstenaars maken in plaats van kunst maken’ en ‘Kunst transformeren van handelswaar naar geschenk.’ Jurylid Ibrahim Mahama, een bekend Ghanees kunstenaar, zegt over Seidou: ‘Zijn aanpak heeft fundamenteel veranderd hoe kunst wordt gezien en beoefend.’

Goede koffie, een lekkere stoel en een goed boek in het Engels. Steeds meer ondernemers openen winkels die voorzien in precies die behoefte. De afgelopen vier jaar openden in ieder geval tien nieuwe zaken in Nederland hun deuren, onder meer in Tilburg, Utrecht en Amersfoort. Ook bestaande boekwinkels breiden hun assortiment Engelse boeken uit, onder meer als gevolg van de populariteit van BookTok.

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Hoog tijd om na te denken over alternatieve vormen van kunstkritiek.

Nijmegen stelt zich kandidaat voor de titel Europese Culturele Hoofdstad 2033. Dat is het voorstel van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. De titel en de weg ernaartoe kunnen bijdragen aan trots, nieuwe samenwerkingen en de positieve ontwikkeling van Nijmegen en de regio. De gesprekken die de afgelopen maanden in de stad zijn gevoerd, onderstrepen voor het college dat Nijmegen deze stap wil zetten.

Of Nijmegen zich daadwerkelijk inschrijft als kandidaat voor de titel, is een besluit van de gemeenteraad. De raad neemt naar verwachting in het najaar een besluit over de kandidatuur. 

Het Cultuurfonds investeert € 900.000 extra in erfgoedvrijwilligers en erfgoedgemeenschappen: mensen die het Nederlandse erfgoed levend houden. Het geld gaat naar Open Monumentendag en stichting OPEN, het landelijke netwerk van provinciale erfgoedhuizen. Met de investering krijgen duizenden vrijwilligers en lokale erfgoedorganisaties meer ondersteuning bij het behouden, zichtbaar maken en doorgeven van erfgoed. 

Filmregisseur en producent Hetty Naaijkens-Retel Helmrich uit Goirle is door de Amerikaanse organisatie The Indo Project bekroond met de prestigieuze Lifetime Achievement Award 2026. Deze oeuvreprijs is een erkenning voor haar meer dan vijfendertig jaar lange toewijding aan het behoud en de verspreiding van de Indische cultuur en geschiedenis.

Arthur Wagenaar is de winnaar van de Lichtingprijs, de prijs voor aanstormend modetalent. Wagenaar ontvangt de prijs voor zijn collectie Monnikenwerk, geïnspireerd op de eindeloze herhaling in het klooster. De Lichtingprijs wordt sinds 2007 ieder jaar op de Amsterdam Fashion Week uitgereikt aan uitzonderlijk Nederlands modetalent dat net is afgestudeerd. 

f je het nou zelf beoefent, bekijkt of beleeft, kunst is gezond. Dat is de boodschap van het nieuwe boek Kunst als medicijn van wetenschapper Daisy Fancourt. Haar inzichten staaft de Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie met talloze onderzoeken en voorbeelden. Kunst werkt bijvoorbeeld stressverlagend en voorkomt chronische ziekten. Ook interessant: kunst maakt ons socialer en zelfs, bijvoorbeeld als we zingen, seksueel aantrekkelijker.

Fancourt (36) houdt zich al vijftien jaar wetenschappelijk bezig met de invloed die kunst op welzijn en gezondheid kan hebben. Ze schrijft: ‘Kunst is geen luxe, maar een noodzaak.’

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Kunstkritiek steeds meer wordt gereduceerd tot een soort reclamerubriek – lees dit, bekijk dat, luister hiernaar! Die trend is niet zo moeilijk te verklaren. Het cultuuraanbod dat de laatste jaren binnenkomt via film-, tv- en audiostreamers is zo immens dat er meer dan ooit behoefte is aan curatoren die de parels eruit vissen. 

Hier komt bij dat de scheidslijn tussen beroepsrecensenten, enthousiaste amateurs en gesponsorde content creators steeds meer vervaagt. En dat lijken veel consumenten prima te vinden, zolang een bespreking maar onderhoudend wordt gebracht. Maar intussen heeft deze ontwikkeling dus wel gevolgen. De discussie over nieuwe kunstwerken wordt eenzijdiger, hijgeriger, minder doorwrocht. En uiteindelijk is dat voor iedereen nadelig: voor makers, voor liefhebbers, en voor het hele culturele klimaat.

Venetië is nog nauwelijks bekomen van de controverse rond de kunstbiënnale eerder dit jaar, en nu is het filmfestival begonnen. Vooraf was er al de nodige commotie, vanwege een ‘open brief’, ondertekend door onder anderen Nobelprijswinnaar Annie Ernaux en enkele filmmakers, waarin het filmfestival wordt gesommeerd ‘meer concrete en zichtbare’ steun aan Gaza te betuigen. Ook had artistiek directeur AlbertoBarbera laten weten enkel op basis van kwaliteit te selecteren: er werden vooraf geen landen buitengesloten.

Op de eerste dag klinkt er kritiek op het geringe aantal vrouwelijke regisseurs in de competitie voor de Gouden Leeuw; twee slechts, op 21 titels. Ook de afwezigheid van écht grote Hollywoodfilms veroorzaakt rumoer. Nadat de overzeese studio’s eerder dit jaar de concurrent Cannes hebben genegeerd, beleeft Venetië nu iets soortgelijks. De redenen zijn bekend: zo’n festivallancering is peperduur en de kans op publicitaire schade wordt door de Amerikanen (te) groot geacht, vanwege die zo kritische en onvoorspelbare festivalpers.

November Music begint samen met Buma Cultuur met NMConnects, een nieuw programma voor makers en professionals in de hedendaagse muziek. Zaterdag 21 november is de eerste editie van 16.00 tot 18.00 uur in Theater aan de Parade en de Azijnfabriek in ’s-Hertogenbosch. Het programma is onderdeel van het festival November Music. Componisten, musici, programmeurs, producenten en medewerkers van culturele organisaties komen samen voor een keynote, talks, makersessies en showcases. 

Kinderburgemeester Stephanie Aarts houdt een cultuurmiddag voor inwoners van Valkenswaard. Zondag 13 september staat het Van Bestpark van 12.00 tot 16.00 uur in het teken van cultuur, ontmoeting en verbinding. Bezoekers maken tijdens de middag kennis met verschillende landen, tradities en activiteiten. Op het programma staan onder meer hapjes, traditionele kleding, muziek, dans, verhalen, tradities en creatieve workshops.

Volgens kinderburgemeester Stephanie Aarts is het belangrijk dat iedereen zich welkom voelt. Met de cultuurdag wil zij laten zien hoe waardevol en leuk het is om van elkaar te leren.

Popmonument groeit. De stichting wil buiten Bergen op Zoom en Breda meer festivals organiseren in middelgrote monumentale steden. Een popfestival dwars door de stad met optredens in monumenten. Popmonument is inmiddels een gevestigd festival geworden in Breda en Bergen op Zoom. In Breda is er een samenwerking met Mezz en heeft Popmonument nu voor meerdere jaren subsidie.

Af en toe zijn er al kleinere uitstapjes naar andere steden. Joep Gudde van Stichting Popmonument heeft meer ambitie. „We zijn een keer in Gouda geweest, maar bijvoorbeeld ook Amersfoort of Dordrecht zijn steden op ons verlanglijstje. Ook kleinere stadjes kunnen prima." Gudde denkt het festival in samenwerking met andere culturele instellingen maximaal vier keer per jaar te kunnen organiseren met de huidige bezetting. „Bergen op Zoom en Breda blijven onze vaste thuisbases. Tussendoor is ruimte voor andere steden."

Libris.nl gaat samenwerken met vier content creators die zich richten op boeken. Met de samenwerking wil de boekhandel beter aansluiten bij Generatie Z, die via sociale media steeds meer invloed heeft op wat er in de boekhandel wordt gekocht.

In de Metropoolregio Amsterdam (MRA) gaat een nieuwe regionale samenwerking van start tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven: een Regional Skills Partnership (RSP) als onderdeel van het European Pact for Skills.

Het initiatief richt zich op de culturele en creatieve sector en wil ervoor zorgen dat creatieve professionals zich gedurende hun loopbaan kunnen blijven ontwikkelen en zich kunnen aanpassen aan een snel veranderende arbeidsmarkt, onder invloed van digitalisering en generatieve AI. Daarnaast wil het partnerschap de kracht van de creatieve sector beter benutten bij maatschappelijke vraagstukken in andere sectoren, zoals de zorg, energie en bouw.

Bijna een op de vijf onderzochte ingezonden opiniestukken in vijf Nederlandse kranten wordt door AI-detector Pangram aangemerkt als grotendeels door AI gegenereerd. Vooral bij de Volkskrant is het aandeel opvallend hoog.

De Europese culturele en creatieve sectoren vormen op zichzelf een innovatiesysteem. Toch worden de culturele en creatieve industrieën in het huidige voorstel voor het Europees Concurrentievermogenfonds slechts één keer genoemd – verspreid over 132 pagina's – en is er geen specifieke financieringslijn voor hen voorzien. 

De petitie BrandBrief roept de Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten op om dit structurele tekort te herstellen voordat het kader voor de periode 2028–2034 definitief wordt vastgelegd.

Met drie virtualreality-werken in de Venice Immersive-competitie, is Nederland een van de meest toonaangevende landen op het filmfestival van Venetië. Dit jaar zijn er 68 producties uit 28 landen geselecteerd voor Venice Immersive, waarvan er 30 meedoen in de competitie. Nederland is het afgelopen decennium uitgegroeid tot een van de meest toonaangevende en vaak prijswinnende landen op het festival, dat woensdag opende en tot en met zaterdag 12 september duurt. 

Nu de VR-wereld volwassen begint te worden, rijzen vragen als: Waar zijn al die werken buiten het festivalcircuit te zien? Is er een duurzaam distributiemodel mogelijk? En hoe ga je om met zoiets als digitaal erfgoed? Begin dit jaar lanceerde het Nederlands Film Festival met instituut voor mediacultuur Beeld & Geluid, en een aantal VR-makers, een consortium dat zich ten doel stelt om „de toekomst van immersieve media veilig te stellen.” Ook IDFA DocLab, het belangrijkste premièrepodium in Nederland, werkt aan een platform voor interactieve documentaires voor na het festival in november.

De cao Kunsteducatie is van toepassing op direct of indirect gesubsidieerde organisaties die activiteiten verrichten op het terrein van kunsteducatie, waaronder dansscholen, jeugdtheaterscholen en circusscholen. Alle werkgevers en werknemers binnen de bedrijfstak zijn wettelijk gebonden aan de bepalingen van de cao.

Alle werkgevers die onder de werkingssfeer vallen mogen geen lagere arbeidsvoorwaarden zoals minder loon of vakantiedagen aanbieden dan in een algemeen verbindend verklaarde (avv) cao is vastgelegd. Dit creëert een gelijk speelveld en draagt bij aan een stabiele en aantrekkelijke sector.

Op 11 en 12 mei vond een OJCS-Raad plaats in Brussel. De minister heeft deelgenomen aan zowel het onderwijs- als het cultuurdeel. Via een brief informeert de minister de Eerste en Tweede Kamer over de Raad met een verslag van de beleidsdebatten die hebben plaatsgevonden, de stukken die zijn vastgesteld en de door andere lidstaten ingebrachte AOB-punten. 

Stichting Onbeperkt Lezen heeft de ‘Innovatie-impuls Leestoegankelijkheid’ in het leven geroepen. Met deze nieuwe financiële regeling wil de stichting ontwikkelaars, onderzoekers, ondernemers en maatschappelijke organisaties helpen om innovatieve oplossingen voor mensen met een leesbeperking sneller naar de praktijk te brengen. 

Veel goede ideeën rondom leestoegankelijkheid stranden in de ontwikkelfase door een gebrek aan middelen. Met de Innovatie-impuls wil Onbeperkt Lezen juist dié initiatieven ondersteunen die de tekentafel inmiddels voorbij zijn. Het gaat om projecten die technisch al werken en een sterke organisatorische basis hebben, maar een financieel steuntje in de rug nodig hebben voor de volgende, beslissende stap: implementatie, bredere opschaling of marktintroductie.

Op donderdagmiddag 16 april 2026 kwamen culturele professionals samen bij Cultuur Academy met één doel: uitpluizen hoe kunst en cultuur zich verhouden tot maatschappelijke en politieke vraagstukken, en welke rol je daarin als organisatie of maker inneemt. Aan de hand van actuele voorbeelden ontstond een verdiepend gesprek over positie innemen, verantwoordelijkheid en de rol van kunst in de samenleving.