Trends & Ontwikkelingen

De theaters lopen weer voller en de culturele sector kijkt voorzichtig vooruit. Maar er zijn ook nieuwe uitdagingen: budgetten staan onder druk, de vraag naar maatschappelijke impact groeit en AI verandert de manier waarop organisaties werken. Juist daarom wordt het steeds belangrijker om keuzes te baseren op betrouwbare data en gezamenlijke kennis. Volgens Gijs Meijer, manager innovatie & ecosystemen bij DEN,  speelt DIP daarin een belangrijke rol. "Als je weet wie je bereikt, weet je ook wie je nog niet bereikt. Dat inzicht maakt organisaties én de sector sterker." 

De Europese creatieve sector verkeert in een identiteitscrisis, en volgens mediatheoreticus Sönke Zehle is dat niet per se een slechte zaak. Terwijl generatieve AI kunstopleidingen dwingt hun onderwijs vanaf de basis te heroverwegen en platformmonopolies hun greep op de digitale infrastructuur verstevigen, stelt Zehle dat verzet de verkeerde reactie is. Beter is het, zo betoogt hij, om alternatieven te creëren die zo goed zijn dat niemand erom hoeft te vechten – een filosofie die hij samenvat als "omzeilen, niet bevechten".

Hoe ondersteun je als kunstdocent leerlingen met verschillende leerbehoeftes? Waarom haken niet alle leerlingen aan? En hoe bereidt een kunstdocentenopleiding haar studenten voor op een neurodiverse praktijk? Drie kunstdocenten hebben hun masteronderzoek aan deze vragen gewijd. In Kunstzone een samenvatting. Zonder vaste plek in het curriculum blijft aandacht voor neurodiversiteit afhankelijk van individuele betrokkenheid. 

De komende decennia staat Nederland voor ingrijpende ruimtelijke transities, door sommigen wel omschreven als de ‘wederombouw’ van ons land. Dat biedt een uitgelezen kans om ook de ruimtelijke kwaliteit van onze leefomgeving te versterken en verbeteren. Die ruimtelijke kwaliteit staat nu onder druk. Bezuinigingen en institutionele verschraling hebben geleid tot een geleidelijke afbraak van de ondersteuning voor ruimtelijke kwaliteit die vanaf begin jaren negentig is opgebouwd. Terwijl de complexiteit en urgentie van ruimtelijke opgaven juist toenemen.

In het advies Versterk Ruimtelijke kwaliteit pleit het College van Rijksbouwmeester & Rijksadviseurs (CRa) voor een hernieuwde, samenhangende inzet op ruimtelijke kwaliteit, met het Rijk in een actieve, richtinggevende rol. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap moet inzetten op de ontwikkeling van een eigentijds nationaal architectuurbeleid. 

Publiek-privaat cultuurfonds Brabant C rondt transitiefase af en maakt zich op voor nieuw leiderschap. Vier jaar geleden begon Victoria Simonsz-van Krieken als tijdelijk directeur met een duidelijke opdracht: Brabant C begeleiden in de transitie naar een publiek-privaat cultuurfonds. Nu haar opdracht bijna is afgerond, breekt een nieuwe fase aan. 

Die volgende fase kent volgens Victoria een duidelijke richting. “Ik hoop dat mijn opvolger over vijf jaar kan zeggen dat het gelukt is om voort te bouwen op de basis die wij als team hebben gelegd tijdens de transitie van publiek naar publiek-privaat. En dan vooral langs drie lijnen: bestendigen, verbreden en versterken." 

Uden heeft een nieuwe, spraakmakende entree: een schitterende muurschildering op de kop van de flat aan de Wilhelminastraat. Twee weken lang heeft kunstenaar Tymon de Laat in opdracht van woningcorporatie Area aan de muurschildering gewerkt. 

Jacques Vriens (’s-Hertogenbosch 1946) schreef dit jaar de tekst van het Kinderen voor Kinderen-lied bij de Kinderboekenweek. De opnames voor de videoclip waren op dinsdag 1 september. Tijdens die opnames verraste Stichting CPNB Vriens niet alleen met twee Gouden Boeken, maar nu ook een Platina Boek.

Goud was voor Oorlogsgeheimen en Grootmoeders grote oren… en platina voor Achtste-groepers huilen niet. Het Kinderen voor Kinderen-lied markeert de aanloop naar de Kinderboekenweek die dit jaar begint op 30 september en duurt tot en met 11 oktober. 

Liefhebbers van opera en ballet kunnen in hun handjes knijpen: het Teatro alla Scala in Milaan stelt vanaf vandaag namelijk tientallen opera's, balletten en concerten uit hun archief beschikbaar. Eerder was er een betaalmuur voor opnames van het theater in Milaan maar die is geslecht met steun van een grote Italiaanse bank.

De uit Hongarije afkomstige Eva Besnyö (1910-2003) is een van de grote Nederlandse fotografen van de 20ste eeuw. Toch vond haar nalatenschap pas kort geleden vast onderdak. Fotomuseum Den Haag kocht twee jaar geleden 341 afdrukken van Iara Brusse, de dochter van Besnyö, en toont ruim de helft daarvan in een expositie. 

Niet iedereen kan deelnemen aan het culturele leven zoals diegene dat graag wil. Dat kan te maken hebben met financiën, een beperking, taal, eenzaamheid of andere levensaspecten. Hoe zorg je er dan voor dat mensen wél kunnen deelnemen? Met deze vraag als basis startten in 2020 het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het Fonds voor Cultuurparticipatie en LKCA met het ‘Programma Cultuurparticipatie’.

In een publieksrapportage lees je de belangrijkste bevindingen uit vijf jaar Programma Cultuurparticipatie (2020-2024). Ook is er een volledig rapport verschenen. 

Er is een fonds voor onderhoud aan grafheuvels, een fonds voor het stimuleren van oude klassieke muziek, een fonds voor onderzoek naar zeldzame ziekten – en nog veel meer. Een zogeheten fonds op naam is een groeiend fenomeen. Alleen al het Cultuurfonds (voorheen het Prins Bernhard Cultuurfonds) telt bijna vijfhonderd aparte fondsen op naam. Elk jaar komen daar volgens een woordvoerder weer tientallen nieuwe bij.

Als er geen extra geld komt voor De Muziekmakerij in Arnhem, heeft de stad volgend jaar geen muziekschool meer. Dat is de boodschap van voorzitter Ella Hueting en klarinetdocent, dirigent en bestuurslid Kees van der Harst. „Of we gaan er iets serieus van maken, of we stoppen.”

„In veel steden heb je een professionele muziekschool. Wij begrijpen niet waarom dat niet in Arnhem kan”, vertelt Hueting. Ze is sinds kort voorzitter en heeft er haar doel van gemaakt De Muziekmakerij te redden. 

Jelle Lamers uit Heesch en Iris Lara van Gils uit Tilburg hebben donderdagavond de Film Talent Award Brabant gewonnen. Lamers voor zijn film De man die niet slapen kan, Van Gils voor haar documentaire Naag Nool. Beide jonge filmmakers studeerden af aan de Dutch Filmers Academy in Eindhoven.

Toneelschrijver, dramaturg, coach én organisator Pietjan Dusee is maandagochtend op 73-jarige leeftijd overleden. ‘Hulde’ staat op de kaart die melding maakt van zijn overlijden. Er had net zo goed ‘een staande ovatie voor Pietjan’ kunnen staan. De creatieve duizendpoot en cultureel aanjager was ontzettend belangrijk voor de podiumkunsten in Brabant.

Pietjan Dusee (‘Nee, geen Dusée met een streepje, ik ben niet van de rijke tak’ zei hij) studeerde van 1972 tot 1976 aan de Academie voor Beeldende Vorming in zijn stad Tilburg. Hij was nauw betrokken bij veel theatergezelschappen en -organisaties, als schrijver als dramaturg, als artistiek voorman, als leermeester. 

De Europese Literatuurprijs 2026 gaat naar de roman Nevermore van Cécile Wajsbrot, vertaald uit het Frans door Josephine Rijnaarts. De Europese Literatuurprijs is een initiatief van het Nederlands Letterenfonds, academisch-cultureel centrum SPUI25, weekblad De Groene Amsterdammer en boekhandel Athenaeum | Scheltema. De prijs, die dit jaar voor de zestiende keer wordt uitgereikt, bekroont de beste hedendaagse Europese roman die in het afgelopen jaar in Nederlandse vertaling is verschenen. Zowel de auteur als de vertaler van het winnende boek worden bekroond. 

Van 26 september tot en met 2 oktober staat het rijke en diverse aanbod van de Nederlandse musea centraal tijdens de Museumweek 2026. Tijdens de Museumweek wordt de veelzijdigheid van de Nederlandse musea in de schijnwerpers gezet.

De folly Heb Mij Lief is de grote winnaar van Folly Art Norg 2026. Het door Ine van Lierop en Peter Hermsen ontworpen ‘dwaasbouwwerk’ kreeg zowel de prijs van de vakjury als het publiek. Het is voor het eerst in acht edities Folly Art Norg dat een folly de ‘dubbel’ wint, laat de organisatie weten.

Alex Van Halen, een van de gezichten van de Amerikaanse rockband Van Halen, is in Nijmegen benoemd tot ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Hij kreeg de koninklijke onderscheiding opgespeld door burgemeester Bruls.

Van de 188 titels die de NPO dinsdagavond presenteerde voor het nieuwe seizoen verschijnen er zeventig ook op NPO Start, waaronder vier nieuwe dramaseries die er in première gaan. NPO-bestuursvoorzitter Jet de Ranitz keek in haar speech tijdens de seizoenspresentatie vooruit naar een NPO die volgens haar zo veel meer is dan alleen lineaire televisie. 

Al in 2022 lag er een advies om te stoppen met kunstexposities in het gemeentehuis van Hilvarenbeek. Het huidige college heeft die knoop doorgehakt: De Wandelgangen stopt per 1 januari. Tot verdriet van de stichting die dat al 34 jaar organiseert. De risico’s om op zondag het gemeentehuis open te stellen voor kunstexposities zijn te groot, aldus het gemeentebestuur. 

Valkenswaard is straks twee kunstwerken rijker. De houten ‘Lemnispoort’ van kunstenaar Chris Adriaan en architect Dolf Langerak en ‘Mater’ van Bauke Liebrand, een ode op de muur aan de voormalige kloostergemeenschap Sint Agnetendal, zijn door een selectiecommissie tot winnaars verkozen.

Geluidskunstenaar Christian Schwarz is gekozen voor de eerste residentie Sound & Ceramics van Ekwc en Willem Twee Studio’s. De werkperiode duurt dertien weken en vindt plaats bij de Brabantse werkplaatsen in Oisterwijk en Den Bosch.

Het Europees Keramisch Werkcentrum en Willem Twee Studio’s werken voor het eerst samen in deze pilot, die wordt ondersteund door het Cultuurfonds. Ruim vijftig kandidaten reageerden op de open call voor makers uit onder meer beeldende kunst, geluidskunst, design, muziek en architectuur.

Hoe moeten musea en publiek omgaan met werk dat in een andere tijd werd gemaakt, in een maatschappij waarin andere normen en waarden golden en waarin de machtsverhoudingen anders lagen? Hoe presenteer je het werk van een hondsbrutale en anarchistische fotograaf als Van der Elsken, die werkte in de tijd van de seksuele revolutie, wiens oeuvre zo veel verschillende kanten had en die ook foto’s maakte van de strijd voor vrouwenemancipatie?

Zippora Elders, directeur van het Nederlands Fotomuseum laat weten: „Binnen onze omvangrijke collectie is Van der Elsken een van Nederlands bekendste fotografen. Veranderende maatschappelijke inzichten kunnen vanzelfsprekend aanleiding zijn om bestaand werk van geactualiseerde context te voorzien. We zien dit niet als een afgerond proces, maar als een voortdurend onderdeel van de museale praktijk, waar we ook de komende jaren stappen in zullen zetten."

Onder het personeel van het Nationaal Archief in Den Haag is grote onrust ontstaan over plannen van de directie om alle publiekstaken te staken. Bijna de helft van de ruim driehonderd medewerkers ondertekende een brief aan OCW-minister Rianne Letschert, in handen van NRC, waarin zij stellen dat het Nationaal Archief niet alleen in goede staat moet zijn, maar ook „laagdrempelig toegankelijk” voor gebruikers, die „de context van de stukken tot zich moeten kunnen nemen”.

Dat laatste staat volgens hen op het spel nu de directie heeft besloten dat het Nationaal Archief geen publicaties meer uitbrengt, stopt met historisch onderzoek, tentoonstellingen en educatieve programma’s, én geen archieven meer overneemt die niet door overheidsinstellingen zijn gevormd. 

Veel Eindhovenaren staan er niet bij stil, maar in het centrum van de stad staat een gebouw dat een meesterwerk wordt genoemd. Het is de Bijenkorf. Het gebouw wordt bejubeld in het boek Chromatic Architecture dat volgende week verschijnt van de Londense schrijvers Adam Nathaniel Furman en Kate Mazade. De BBC dook in het Eindhovense gebouw en zette de Bijenkorf meteen in een lijst van acht meest kleurrijke gebouwen van de wereld.

„Mensen weten het theater weer te vinden”, vertelt directeur Frans Funnekotter. „De coronaperiode heeft een flinke klap uitgedeeld aan culturele podia. Maar de laatste jaren groeit het aantal bezoekers weer aanzienlijk. Niet alleen in Schouwburg Cuijk, maar in het hele land.”

Een van de belangrijke doelstellingen van de schouwburg is om jeugd aan te trekken. De moeilijkste doelgroep om te bereiken zijn volgens Funnekotter jongeren tussen de 18 en 30 jaar. Schouwburg Cuijk probeert het programma ieder jaar inclusiever te maken voor het publiek. Zo zijn er voorstellingen met doventolken voor slechthorenden en kunnen slechtzienden gebruikmaken van extra audio-ondersteuning.

Amsterdam telt bijna tienduizend monumentale en historisch gebouwen en beschermde stadsgezichten. In de afgelopen vijf jaar zijn hier 88 nieuwe monumenten en 5 beschermde stadsgezichten bijgekomen. Dit zijn stuk voor stuk gebouwen en gebieden die bescherming verdienen om hun monumentale waarde en hun zeldzaamheid. Op een digitale kaart valt meer te lezen over deze monumenten en hun geschiedenis, bewoners en architecten.

Onlangs kwam boekhandel Daan Nijman in Roden in een ruimer pand terecht en vandaag is er opnieuw reden tot feest, want eigenaar Femke Liemburg is Boekverkoper van het Jaar van het jaar geworden. Liemburg krijgt de Albert Hogeveenbokaal 2026-2027 en mag zich een jaar lang de beste boekhandelaar van Nederland noemen.

Na een productieve onderhandelingsperiode hebben cao-partijen op 18 juni een principeakkoord bereikt over de cao Muziekensembles 2027-2028.

Na achterbanraadpleging hebben alle partijen op 20 juli ingestemd met het onderhandelingsresultaat van de Cao Muziekensembles 2027-2028. Deze cao treedt in werking ​op 1 januari 2027 en loopt tot en met 31 december 2028. De cao geldt ​voor de 14 ensembles die bij deze cao zijn aangesloten.

Sarah de Koning heeft met Tekstielen de Poëziedebuutprijs 2026 gewonnen. Dat is zojuist bekendgemaakt. De Poëziedebuutprijs is een initiatief van Poëziecentrum en deAuteurs. De winnaar ontvangt 1.500 euro.

Het experimentele cultuurhuis Sexyland vestigt zich de komende tien jaar in de NDSM-loods in Amsterdam-Noord. Daarmee eindigt de zoektocht naar een vaste plek van de ‘speelplaats’, waar elke dag een andere ‘eigenaar’ de dienst uitmaakt. Begin 2027 moet de locatie opengaan.

Eindhoven werd dit weekend overspoeld door cultuurliefhebbers: honderdduizend bezoekers kwamen naar de stad voor De Opening, de landelijke start van het culturele seizoen. Op veertig plekken in de stad was er iets te doen, veelal gratis. Eindhoven was de tweede gaststad die De Opening organiseerde.

Bezoekers kregen te zien wat ze komend seizoen in theaters, musea en concertzalen in het hele land kunnen verwachten. De Opening is de opvolger van De Uitmarkt die 45 jaar in Amsterdam werd georganiseerd.

De Pont Museum in Tilburg wijdt een tentoonstelling aan de Duitse kunstenaar Sigmar Polke. De tentoonstelling Sigmar Polke – Het weten van de kleuren is van zondag 20 september tot en met 28 februari te zien.

De tentoonstelling gaat over Polkes kleurexperimenten vanaf de jaren tachtig. Er zijn meer dan vijftig werken uit de jaren tachtig tot en met de late jaren 2000, met bruiklenen uit particuliere en museale collecties in onder meer Duitsland, Frankrijk en Engeland.