Trends & Ontwikkelingen

De Boekenweek is pas in maart, maar nu al is de auteur van het Boekenweekgeschenk bekend. De gelukkige is successchrijver Mensje van Keulen (80). Volgens de CPNB is de keus voor haar ‘een eerbetoon aan een indrukwekkend oeuvre’.

Van Keulen werd bekend met romans als Bleekers zomer, Overspel en De gelukkige. En ook met haar korte verhalen en dagboeknotities. Ze wordt geprezen om haar grappigheid, toegankelijkheid (ook voor jongeren) en de herkenbaarheid en het genante van situaties waarin haar personages of zijzelf belanden.

In de westerse kunstwereld wordt de laatste jaren vaak, heel vaak, de vraag gesteld hoe kunst kan bijdragen aan een betere wereld. Niet vreemd natuurlijk, in tijden van oorlog, ongelijkheid, onzekerheid over AI, klimaatverandering. Maar toch vraagt Hans den Hartog Jager
zich soms af of je het niet zou moeten omdraaien. Kan de maatschappij niet eens zorgen voor een rechtvaardiger kunstwereld? Want diezelfde kunstwereld mag dan graag ambitieuze visies etaleren op het onrecht in de maatschappij, sociale ongelijkheid, de achterstand van vrouwen in functie en betaling en het verdwijnen van het koraal in de Zuid-Chinese Zee, er zijn in de westerse wereld weinig industrieën te vinden waarin structurele ongelijkheid zo’n hardnekkig onderdeel is van de cultuur.

In het gebouw dat ooit een kerk was zit nu al dertig jaar cultureel centrum De Boodschap. Ooit werd simpelweg de deur open gezet, meer niet. Nu is het een ‘uit de kluiten gewassen dorpshuis’ voor iedereen in Rijen.

Stap voor stap groeide De Boodschap. En ontwikkeling moet er blijven, weet manager bedrijfsvoering Michael Rijken. „Vroeger was je echt een ruimteverhuurcentrum. Maar het verenigingsleven heeft het zwaar, dat is landelijk zo. Daarom organiseren wij samen met zusterondernemingen als VIPvoorElkaar en Cultuurplaats ook steeds meer losse activiteiten.”

Bij het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie loopt al maanden een extern onderzoek naar de cultuur onder ex-directeur Syb Groeneveld. Aanleiding waren zes anonieme meldingen bij de externe vertrouwenspersoon, vorig najaar. Eén detail uit dat dossier verdient volgens Guido van Nispen meer aandacht dan het krijgt.

Groenevelds functioneren werd jarenlang goed tot uitstekend beoordeeld, en een recent medewerkerstevredenheidsonderzoek leverde een rapportcijfer 7 op. Pas toen een vervolganalyse de meldingen naast de bestaande dossiers legde, kantelde het beeld. Verzuim en verloop waren volgens dat rapport bijzonder zorgwekkend: in zes jaar vertrokken ongeveer dertig van de circa vijftig medewerkers, onder wie relatief veel vrouwen en mensen van kleur.

Een minimumuurtarief voor zzp’ers klinkt als een oplossing voor lage inkomsten, maar volgens Henk Hofstra van de Beroeps Organisatie Kunstenaars gaat het daarmee voorbij aan de kern. In de creatieve sector bepalen niet de gewerkte uren, maar vooral prestatie, ervaring en vraag wat een zelfstandige verdient.

Opera is aan het verdwijnen uit de gewone Nederlandse schouwburg. Zonde en onnodig, meent journalist Adri van Beelen.

Vroeger kon je in een gewone Nederlandse schouwburg naar Carmen. Of Tosca, Nabucco, Rigoletto of La traviata. Grote, klassieke opera’s, uitgevoerd door reizende gezelschappen die van stad naar stad trokken. Dat lijkt tegenwoordig bijna onvoorstelbaar. We verliezen daarmee ook iets anders, eveneens iets belangrijks: de toevallige ontmoeting met kunst. 

In de categorie ‘projecten’ ging de Erfgoed Duurzaamheidsprijs naar ‘Dudok aan het Diep’, het door Dudok ontworpen benzinestation in Groningen dat geheel verduurzaamd is en getransformeerd tot een koffietent en kiosk aan het water. Naast individuele verduurzaamde monumenten was er dit jaar ook ruimte om initiatieven in het zonnetje te zetten die verduurzaming van monumenten in een stroomversnelling brengen. Deze prijs ging onmiskenbaar naar de publicatie ‘Een warme jas, over het mooi en goed verduurzamen van oude huizen’.   

De prijzen zijn uitgereikt op donderdag 17 september in de Jopenkerk in Haarlem, ter afsluiting van het Duurzaam Monumentencongres tijdens de Week van het Duurzaam Erfgoed. 

Acht culturele instellingen in Eindhoven verkeren in spanning. Het is hoogst onzeker of ze in de periode 2027-2028 subsidie krijgen. Ze doen alles goed, maar er is simpelweg niet genoeg geld beschikbaar.

Twee jaar geleden deed Cultuur Eindhoven al een oproep aan de gemeente om meer geld vrij te maken voor cultuur. Na een debat in de raad legde toenmalig cultuurwethouder Saskia Lammers dit verschil bij. Dit jaar zat er meer geld in het subsidiepotje dan twee jaar geleden: 5.050.000 euro om precies te zijn. Maar om alle positief beoordeelde aanvragen te honoreren, zou nog eens 1,9 miljoen euro nodig zijn. 

Het Mauritshuis moet een schilderij van Jan van Goyen teruggeven aan de erfgenamen van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Dat heeft minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) besloten na een advies van de restitutiecommissie.

Cultuur is meer dan kunst alleen. Dat werd duidelijk tijdens een werkbezoek van gedeputeerde Bas Maes aan verschillende culturele organisaties in ’s-Hertogenbosch op woensdag 9 september. Het bezoek voerde langs Theater Artemis, Academie voor Beeldvorming, Social Label, Willem Twee, MATZER Theaterproducties en Capella Brabant. Samen lieten zij zien hoe cultuur bijdraagt aan talentontwikkeling, participatie, ontmoeting en het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken.

Emilie Weisse is de winnaar van de BNG Circusprijs 2026. Zij ontvangt de prijs voor haar project The Boiling Frog. De uitreiking van de prijs was op 17 september tijdens het Festival Circolo in Tilburg.

The Boiling Frog vertaalt het urgente maatschappelijke thema van partnergeweld naar fysiek circustheater. Eén op de vijf vrouwen in Nederland krijgt te maken met partnergeweld, een realiteit die zelden op het podium wordt uitgelicht. Weisse deed de regie en de choreografie van deze productie.

Zangeres Alicia Keys en haar man Kasseem Dean hebben een verkoopmodel voorgesteld waarbij levende kunstenaars bij doorverkoop van hun werk een percentage ontvangen van de verkoopprijs. 

Het echtpaar heeft hun initiatief voor een royaltyregeling bekrachtigd, althans met één veilinghuis, Bonhams, en nog steeds op vrijwillige basis voor de verkopende eigenaar. Beeldend kunstenaars hebben daarmee in de Verenigde Staten voor het eerst de mogelijkheid te delen in de winst op hun werk op de ‘secundaire markt’.

Suzanne Potjer en Ivo de Jeu hebben een gedeelde missie: laten zien dat ontwerpend onderzoek een belangrijk instrument is bij het tackelen van de ruimtelijke opgaven waar we voor staan. Potjer doet dat vanuit de beleidskant, De Jeu vanuit de ontwerpkant. Samen komen we er wel, is hun devies. Maar de praktijk wijst uit dat je er wel een lange adem voor moet hebben. Hoe kunnen we de plannen uit het ARO-programma (Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp) sneller laten landen in de praktijk? Een gesprek over ademruimte, botte bijlen en cadeaus waar je niet op zat te wachten.

Op 21 september start de Nederlandse culturele en creatieve sector haar eigen Cultuurberaad Klimaat. Een gelote groep van 75 cultuurmakers gaat zich buigen over de rol van kunst en cultuur in de klimaattransitie. Scenograaf Django Walon vraagt zich af of de organisatoren zich bewust zijn ‘hoe ver dit initiatief mogelijk inbreekt op de vrije kunsten’. ‘De kracht van kunst een specifiek nut toedichten en inzetten als oplosmiddel voor een grote wereldwijde uitdaging, miskent de plek van kunst in onze samenleving.’

De Rijksbegroting voor het Ministerie van OCW is naar de Tweede Kamer gestuurd. Versterking culturele en creatieve sector is één van de beleidsprioriteiten.  De culturele en creatieve 
sector, zoals media, design en podiumkunsten, dragen bij aan het verdien- en concurrentievermogen van Nederland. In 2027 zullen wij werken aan een sterker cultureel en creatief klimaat. Het saldo van de intensiveringen en extensiveringen is echter negatief. 

De juryvoorzitters van het Beste Boek voor Jongeren maakten op 20 september tijdens het Boekfest in Utrecht de winnaars van deze prijs bekend. Janneke Schotveld is met Zusje de gelukkige winnaar in de categorie Oorspronkelijk Nederlandstalig. In de categorie Vertaald wonnen Caroline Wahl en vertaler Ymke van der Staay met Windkracht 17. De winnaars zijn naar huis gegaan met een beeldje en 2.500 euro aan prijzengeld. Wahl en Van der Staay delen het bedrag.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Letschert wil de landelijke publieke omroep hervormen. De plannen moeten in 2029 ingaan. Het wetsvoorstel is gepubliceerd en is nu open voor reacties, waarna zij het wetsvoorstel eventueel aangepast voorlegt bij de Tweede Kamer. In de huidige omroepwet staan kunst en cultuur als kerntaak voor de NTR omschreven, naast jeugd, educatie en achtergrondinformatie. In het wetsvoorstel stelt de regering voor dat cultuuraanbod door de verschillende omroephuizen gezamenlijk wordt ingevuld, in plaats van dat één omroep kunst en cultuur als kerntaak heeft.

In de toelichting schrijft de regering dat "deze taken nog steviger dan voorheen zijn verankerd in het Mediabesluit". Het is een conclusie die Kunsten '92 niet deelt. In een brief aan minister Letschert roept Kunsten ’92 op om kunst en cultuur te behouden als kerntaak van de publieke omroep en een toereikende financiering voor kunst- en cultuurprogrammering te borgen. De brief is ondertekend door onder meer de Nederlandse Publieke Omroep en College van Omroepen.

Voorafgaand aan de stemming over de motie-Mohandis vragen de archiefsector (KVAN) en Nederlandse historici (KNHG) aandacht voor de voorgenomen koerswijziging van het Nationaal Archief. Het stoppen met de verwerving van particuliere archieven kan volgens beide organisaties grote gevolgen hebben voor de geschiedschrijving, waarheidsvinding en het behoud van het maatschappelijk geheugen.

Op 22 september stemt de Tweede Kamer over de motie-Mohandis (Kamerstuk 36 889, nr. 9). De motie vraagt de regering advies in te winnen bij het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) en de Raad voor Cultuur over de voorgenomen koerswijziging van het Nationaal Archief.

Zaterdag 19 september was het weer de 24e editie van het NK Poetry Slam-event. Ilfu.com beschrijft het als “een verbale bokswedstrijd voor dichters.” Arne Duivemans ging naar huis met een Gouden Vink-wisselbeker en ontving een cheque ter waarde van 1000 euro. 

De nieuwe opstelling van het Groninger Museum, die dit weekend opent, wil „een nieuw hoofdstuk” zijn, zegt artistiek directeur Roos Gortzak. Het museum was afgelopen jaren artistiek en financieel in zwaar weer terecht gekomen. 

De nieuwe koers waarmee Gortzak alle ogen weer op Groningen wil richten, wijst nadrukkelijk de blockbusters voor een groot publiek af – de ingekochte rondreizende exposities, zoals over David Bowie of The Rolling Stones, waarmee het museum in voorafgaande jaren probeerde zijn inkomsten te verhogen. In plaats daarvan zet het in op hedendaagse kunst, liefst jong en experimenteel, die de grote vragen van de tijd aan de orde moet stellen. Het plan kreeg de goedkeuring van de gemeente – inclusief de benodigde 1,2 miljoen euro extra subsidie.

Het kunstverzamelaarsechtpaar Kasseem Dean (muziekproducer Swizz Beatz) en zangeres Alicia Keys spraken zich uit voor een rechtvaardig percentage voor de makers bij doorverkoop, vergelijkbaar met royalty’s voor muzikanten. Nu heeft het echtpaar hun initiatief voor een royaltyregeling bekrachtigd, althans met één veilinghuis, Bonhams, en nog steeds op vrijwillige basis voor de verkopende eigenaar. Beeldend kunstenaars hebben daarmee in de Verenigde Staten voor het eerst de mogelijkheid te delen in de winst op hun werk op de ‘secundaire markt’.

Uit onderzoek van Rachel Pownall, hoogleraar Arts & Finance aan de Universiteit Maastricht, blijkt dat de kloof tussen het top- en bodemsegment van de kunstmarkt nog nooit zo groot is geweest. Dat verzwakt niet alleen de financiële positie van kunstenaars, zegt zij, maar ook het draagvlak voor kunst.

The art world’s billionaire problem is getting worse, kopte The Art Newspaper naar aanleiding van haar onderzoek – een conclusie die Pownall in een telefonisch interview met NRC onderschrijft. Ze spreekt van „een zorgelijke trend” die grote gevolgen kan hebben voor niet alleen de financiële positie van kunstenaars, maar ook voor het draagvlak voor kunst. Als kunstwerken luxegoederen van de ultrarijken worden, zal dat overheden niet stimuleren om geld in de cultuursector te steken. Zéker niet in een tijd van grote maatschappelijke uitdagingen en financiële beperkingen.

Jörgen Tjon A Fong was sinds mei 2025 voorzitter van de Amsterdamse Kunstraad, het onafhankelijke adviesorgaan van het gemeentebestuur op het gebied van kunst en cultuur. Nu vertrekt hij om voorzitter te worden van de Raad voor Cultuur.

De ministerraad stemde vrijdag in met de benoeming van Tjon A Fong op voorstel van minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap). Per 1 januari 2027 volgt hij Kristel Baele op als voorzitter.

Na anderhalf jaar verbouwen gooide de Kunsthal in Helmond op zaterdag 19 september de deuren weer open. Met hiphopbeats, spectaculaire BMX-trucs en graffiti stond de heropening in het teken van urban culture.

In de Kunsthal speelt streetculture de komende maanden de hoofdrol met twee nieuwe tentoonstellingen. In Urban Matterz. Helmond and beyond! ontdek je hoe hiphop, graffiti en breakdance vanaf de jaren 80 een plek kregen in Helmond. De tweede tentoonstelling, Deep Rooted, laat zien hoe graffiti de hedendaagse kunst beïnvloedt.

Tilburg krijgt begin oktober een nieuw tweedaags festival: de Tilburgse Feesten. Op 3 en 4 oktober vullen verschillende pleinen in de stad zich met livemuziek, dans en optredens. Initiatiefnemers Erwin Schellekens en Rob Reijnen willen de stad kleurrijker maken. Zonder de grote decibellen.

Het is het bekendste gebouw van Eindhoven: het Evoluon, oftewel de vliegende schotel. Deze maand bestaat het gebouw zestig jaar. Destijds was het futuristisch, maar nog steeds spreekt het Evoluon tot de verbeelding. "Dit is een icoon. Het is het symbool van Eindhoven", zegt architectuurhistoricus René Erven van Architectuurcentrum Eindhoven.

In 2018 kreeg het de status van rijksmonument. Tegenwoordig kun je er weer terecht in het Next Nature Museum. "Als je aan Eindhoven denkt, denk je ook aan het Evoluon. Het werd het iconische symbool van geloof in technologie waarmee men een betere wereld wilde maken. Het gebouw verbeeldt het onmogelijke: technisch vernuft dat alles in beweging kan zetten. Tegelijk is het ook de Philips-erfenis."

Hoogleraar Remco Breuker schrijft over tweedehandsboekhandelaren. Boekhandelaren voelden nattigheid toen onbekende klanten opeens vrachtladingen leesvoer begonnen te bestellen over de meest obscure onderwerpen. De boeken waren namelijk bedoeld als voer voor AI-bedrijven - nu het gemiddelde AI-model het internet ‘uit’ heeft, moet de onstilbare honger van de bots door fysieke boeken worden bevredigd.

Meer dan één potentiële koper van ongoddelijk grote hoeveelheden boeken kreeg namelijk al nul op het rekest. Waarom? Omdat geld niet alles vermag en de rest van de samenleving daar even aan moest worden herinnerd.

Het DRU Industriepark in Ulft blijft voorlopig overeind dankzij nieuwe financiële steun van de gemeente Oude IJsselstreek. De financiële resultaten over de eerste helft van dit jaar vallen fors tegen, vooral door tegenvallende horeca-inkomsten. De gemeente heeft daarom opnieuw maatregelen genomen om de stichting de komende maanden financiële ruimte te geven.

De Taskforce culturele en creatieve sector, het College van Omroepen (CvO), de NPO en Kunsten ’92 pleiten in een gezamenlijke brief aan minister Letschert voor een publieke omroep met kunst en cultuur als vanzelfsprekende pijler. Op dit moment wordt – met de herziening van de Mediawet en de inrichting van het mediabestel – de koers van de publieke omroep voor de komende decennia bepaald.

Er is een Internetconsultatie (Wet hervorming landelijke publieke omroep) geopend, waar iedereen tot 23 oktober 2026 op kan reageren.

Het ecosysteem voor muzikale en dansante talentontwikkeling wordt steeds kwetsbaarder. Naast haperende voorzieningen zorgen internationale concurrentie en onzekere beroepsperspectieven dat schitteren als toptalent steeds lastiger wordt. Wat is er nodig om het tij te keren?

In het Blueyard-rapport staat het wat omfloerst, maar wat echt nodig is, is dat overheid en samenleving de publieke waarde van kunst en toptalent weer gaan omarmen.

Joop van den Ende heeft met een paginagrote advertentie in De Volkskrant zijn kritiek geuit op de troonrede. ‘Rijk aan geld. Arm aan verbeelding’, staat vrijdagochtend in hoofdletters bovenaan de twaalfde pagina van de krant.

‘Kunst en cultuur zijn geen bijzaak. Ze zijn de ziel van de samenleving’, sluit de 84-jarige Van den Ende het bericht af.

De TalentHub voor beeldende kunst jump! viert zijn tienjarig bestaan. Een mijlpaal voor talentontwikkeling in Brabant, waar de afgelopen jaren een stevig netwerk is ontstaan voor de groei van kunstenaars in uiteenlopende disciplines. Dat werd gevierd met een symposium in De Cacaofabriek in Helmond dat stond in het teken van reflectie, ontmoeting en vooruitkijken.

Inmiddels kent Brabant zeven TalentHubs, verspreid over disciplines als beeldende kunst, design, film, letteren, muziek en podiumkunsten. Een groeiend, uniek netwerk dat in Nederland zijn gelijke niet kent.