Trends & Ontwikkelingen

De Verkadefabriek maakt ruimte voor jonge, creatieve professionals. Dat doen ze op het gebied van cabaret en comedy, dans, muziek, theater, film én beeldende kunst. Want nieuwe makers brengen nieuw elan en nieuwe ideeën naar de Verkadefabriek. Ze vergroten onze wereld. 

De maker is daarbij leidend in het maakproces. De taak van de Verkadefabriek is het ondersteunen en stimuleren van het artistieke concept van de maker. Voor zes residenties per jaar is er werkbudget beschikbaar. Een aantal makers die in de Verkadefabriek aan hun project heeft gewerkt worden op een later moment opnieuw bijgestaan, als coproducent van voorstellingen die op tournee gaan.

Wat is kunst? En wie bepaalt dat eigenlijk? Voor de Kunstroute in Best is een aanpak bedacht die kunstwerken langs drie criteria legt: verhaal, verfijning en vernieuwing. Als bezoeker hoef je elk werk niet op basis van de V-V-V-test te bekijken. Maar het geeft wel een extra dimensie.

De Nationale Balletacademie wil jong klassiek ballettalent in heel Nederland de kans geven zich optimaal te ontwikkelen. Daarom starten we met het Pre-NBA Satellietprogramma: een landelijk talentontwikkelingsprogramma voor jonge dansers van 8 tot en met 10 jaar. Het Pre-NBA Satellietprogramma is uitdrukkelijk een aanvullende talentontwikkelingsopleiding naast de reguliere lessen op de eigen dansschool.

In het schooljaar 2026–2027 start het Pre-NBA Satellietprogramma met twee pilotlocaties: Groningen – Balletschool Haren en Limburg – Balletschool Chantal Meewis, Valkenburg. 

Het Paradisodebat zit altijd dicht op de maatschappelijke en politieke actualiteit maar zelden was het onderwerp van discussie zo’n heet hangijzer als dit jaar. Niet alleen omdat de meningen over gebruik, herkomst en mogelijkheden van kunstmatige intelligentie zo verdeeld zijn, maar ook omdat het onderwerp zoveel nog onbeantwoorde vragen oproept. ‘Black box’ was dan ook een zeer passende titel. 

Hoewel het opvallend weinig was gegaan over de impact van AI op de cultuursector, hadden alle politici hun antwoord klaar toen hen gevraagd werd wat zij in 2027 gaan doen om de sector te helpen. Eerlijke betaling regelen en auteursrechten veiligstellen, stonden op het to do-lijsten van D66, PRO en CDA. De VVD wil piraterij bestrijden en AI-regulering op gang brengen. Alleen Volt pleitte voor meer geld, om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van Big Tech.

Veel musea hebben moeite jonge bezoekers over de drempel te krijgen. Voorlinden in Wassenaar heeft dat probleem niet, zo lijkt het op deze zonnige doordeweekse dag. In het museum dat donderdag precies tien jaar bestaat zijn veel kleine kinderen en pubers met hun ouders, maar ook opvallend veel twintigers en dertigers. 

Cultuurvlogger Marco Dreijer (35) vindt dat het museum heel goed snapt hoe beeldcultuur werkt. “Voor heel veel jongeren kan een sterk beeld een soort deur zijn naar meer. Het museum snapte van meet af aan dat je met mooie beelden op onlineplatforms een jonger publiek kunt bereiken." Terwijl het museum op papier bepaald niet alles mee had om een succes te worden: hedendaagse kunst is niet altijd even hapklaar en dan is het museum ook nog eens moeilijk bereikbaar als je geen auto hebt. Bovendien doet het particuliere, niet-gesubsidieerde museum niet mee aan de Museumkaart. Je bent ruim twintig euro kwijt voor een bezoek.

Gek genoeg werkt dat volgens Dreijer juist allemaal in het voordeel van Voorlinden. “Het maakt een bezoek waardevoller. Het is een beslissing om de tijd te nemen, de reis te maken en er geld voor te betalen. Je onderscheidt je ermee." 

Vijf pas afgestudeerde kunstenaars en designers presenteren komend weekend hun werk tijdens de Open Monumentendagen in Breda. Dat doen ze op verschillende plekken in de stad, als onderdeel van het project Talent in een Monument. Het project is een samenwerking tussen kunstorganisatie KOP en Open Monumentendagen Breda. De vijf makers werden eerder dit jaar geselecteerd tijdens de afstudeerexpositie van St. Joost School of Art & Design. Hun werk sluit aan bij het thema van dit jaar: Veerkrachtig erfgoed. 

Sef is dit jaar uitgeroepen tot winnaar van de Gouden Notekraker, de prijs voor de bijzonderste en invloedrijkste muzikale liveprestaties. In het juryrapport wordt Sefs artistieke ontwikkeling geprezen. "Hij bouwt al ruim twintig jaar consequent aan een volledig eigen universum; muzikaal, tekstueel en live, waarin kwetsbare persoonlijke twijfel, maatschappijkritiek en absurdistische humor naast elkaar bestaan."

De Neon Notekraker, tot vorig jaar de Zilveren Notekraker, gaat naar de indorockgroep Nusantara Beat. De award is een aanmoedigingsprijs voor een opvallende nieuwkomer die zich in korte tijd nadrukkelijk heeft laten gelden op de Nederlandse podia.

Ruim 70 organisaties en docenten ondertekenen het nieuwe TheateropleidersAkkoord tijdens de PRO-dagen van het Nederlands Theater Festival. Met het akkoord onderschrijven de ondertekenaars de noodzaak aan meer theateronderwijs voor alle kinderen en jongeren.

In het nieuwe TheateropleidersAkkoord bundelen (theater)opleidingen, onderwijsinstellingen, jeugdtheaterscholen, gezelschappen en andere partners voor de komende vier jaar hun krachten. Het doel is om theater een sterke en duurzame plek te geven in en rond het onderwijs voor kinderen en jongeren. 

Het bezoek aan voorstellingen en concerten bij VSCD-podia groeit voor het vierde jaar op rij. Dit blijkt uit podia 2025, de jaarlijkse publicatie van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). De VSCD vertegenwoordigt momenteel 160 Nederlandse theaters en concertzalen. Samen organiseerden ze in 2025 68 duizend activiteiten, die 16 miljoen bezoeken opleverden. Het programma aanbod steeg met 9 procent, en het bezoek daaraan zelfs iets harder, met 10 procent.

Dat het bezoek sterker steeg dan het aantal uitvoeringen is terug te zien in de bezettingsgraad. Gemiddeld zaten de zalen voor 70 procent vol, dat is 2 procent meer publiek dan in 2024. Vooral grotere podia met grotere zalen trokken vollere zalen. In de kleinste zalen ging de bezetting iets achteruit (naar 64 procent).

De leesvaardigheid van 15-jarigen is opnieuw gedaald. 39 procent van hen kan door hun zwakke leesvaardigheid waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Dat staat in PISA-2025 in vogelvlucht, dat vandaag is gepubliceerd.

De Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) wil een landelijke leespas voor jongeren invoeren. Met een jaarlijks tegoed van 20 tot 25 euro zouden jongeren zelf een boek kunnen uitzoeken, met als doel leesplezier en leesvaardigheid te stimuleren.

Aanleiding voor het voorstel zijn volgens de KBb de nieuwste PISA-resultaten, die opnieuw wijzen op een dalende leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren. De brancheorganisatie stelt dat het onderwijs deze ontwikkeling niet alleen kan keren en dat ook boekhandels, uitgevers, schrijvers, ouders, gemeenten en maatschappelijke organisaties een rol hebben bij het versterken van de leescultuur.

De Gruyter Brill heeft de digitalisering van het Brill Book Archive afgerond. Daarmee zijn meer dan 15.000 titels uit de historische fondsen van Brill digitaal doorzoekbaar en online beschikbaar gekomen. Met de voltooiing van Brill Book Archive 2 (BBA2) komt een einde aan een meerjarig digitaliseringsproject. Boeken die voorheen soms alleen als zeldzaam fysiek exemplaar in enkele bibliotheken wereldwijd beschikbaar waren, zijn nu opgenomen in een digitale collectie.

Het voortbestaan van het Huis van de Toekomst in Rosmalen is in gevaar. Heemschut meldt dat de eigenaar van het bijzonder gebouw, dat is ontworpen door de in april overleden architect Cees Dam, het pand wil slopen. Heemschut heeft met spoed een monumentenaanvraag ingediend bij de gemeente ’s-Hertogenbosch om het huis te beschermen. Volgens Heemschut markeert het Huis van de Toekomst een belangrijke periode in ons denken over de toekomst van wonen, techniek en automatisering. Ook omschrijft de erfgoedvereniging het huis als ‘een parel van de Post ’65-architectuur die zonder twijfel bescherming verdient’.

Fonds Sluyterman van Loo en het Fonds voor Cultuurparticipatie bundelen hun krachten om kunst en cultuur toegankelijker te maken voor 70-plussers. Lonneke Regter, directeur van Fonds Sluyterman van Loo, en Gabbi Mesters, directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie, leggen uit waarom deze samenwerking een nieuwe impuls krijgt. Een gesprek over cultuurbeoefening op latere leeftijd, talentontwikkeling en de kracht van een culturele basis die voor iedereen toegankelijk is.

Sinds 1997 was het elke zomer vaste prik. Op het Delft Chamber Music Festival kon je midden in de vakantieperiode naar kamermuziek luisteren in de Van der Mandelezaal, de met glas overdekte binnenplaats van Museum Prinsenhof. Maar in januari 2025, een bericht: het Delft Chamber Music Festival ging niet door. Het festival had twee problemen. Het Museum Prinsenhof zou worden gesloten voor renovatie. En daarnaast was er een begrotingstekort: de kosten stegen, maar de inkomsten uit fondsenwerving daalden – zo liep het festival opnieuw de vierjaarlijkse steun van het Fonds Podiumkunsten mis. ‘Delft’ zou een jaar pauze houden om te kijken: hoe nu verder?

Nu is er toch weer een editie. Woensdagmiddag begint het vijfdaagse kamermuziekfeest met een symbolische optocht van de Grote Markt naar het nieuwe ‘festivalhart’, Theater de Veste. De Volkskrant spreekt met de artistiek en zakelijk leiders.

Een brutale inbraak in het Zuid-Franse museum gewijd aan de impressionistische schilder Pierre-Auguste Renoir. Twee dieven gingen er in alle vroegte vandoor met drie kostbare kunstwerken. Een vierde schilderij lieten ze tijdens hun vlucht vallen. De schade is enorm: de burgemeester van Cagnes-sur-Mer schat de waarde van de buit op zo’n 9 miljoen euro. 

De inbraak staat niet op zichzelf. Franse musea worden de laatste tijd geplaagd door diefstallen. Het Franse ministerie van Cultuur heeft de beveiliging van musea inmiddels tot topprioriteit uitgeroepen en adviseert directies dringend om 33 extra veiligheidsmaatregelen te nemen.

Museum Beeld & Geluid heeft de eerste tien namen onthuld van de iconen uit de Nederlandse muziekgeschiedenis die worden opgenomen in de Dutch Songwriters Wall of Fame. In het lijstje staan onder meer Herman van Veen, Peter Koelewijn, Belinda Meuldijk, Frank Boeijen en John Ewbank. De artiesten krijgen op 14 september hun onderscheiding uitgereikt tijdens een feestelijke show, die een jaarlijks evenement moet worden. Ook Ramses Shaffy is in de lijst opgenomen, hij wordt postuum geëerd.De onderscheiding is bedoeld voor Nederlandse songwriters die minimaal twintig jaar actief zijn en meerdere successen en hits op hun naam hebben staan.

Hare Majesteit Koningin Máxima brengt woensdagmiddag 7 oktober een werkbezoek aan het Cultuurfonds. Het bezoek vindt plaats in 013 Poppodium in Tilburg en staat in het teken van talentontwikkeling in de popmuziek. Het Cultuurfonds investeert in de ontwikkeling van muzikaal talent en ondersteunt makers, podia, festivals en talentontwikkelingsprogramma’s die bijdragen aan een sterke en toekomstbestendige popmuzieksector.

Koningin Máxima ontmoet in 013 beginnende makers en makers die al enkele jaren actief zijn in de popmuziek. Zij vertellen over hun ervaringen, ambities en uitdagingen. Daarnaast spreekt Koningin Máxima met vertegenwoordigers van podia, opleidingen, festivals, talentontwikkelingsorganisaties en financiers over hun onderlinge samenwerking om talent in de popmuziek de ruimte te geven zich verder te ontwikkelen. 

Het bezoek aan voorstellingen en concerten bij VSCD-podia groeit voor het vierde jaar op rij. In 2025 steeg het totale bezoek met 10% naar 16 miljoen bezoeken. Daarmee lijkt de groei niet langer alleen herstel na corona, maar ontwikkelt deze zich steeds duidelijker tot een structurele trend. Dit blijkt uit podia 2025, de jaarlijkse publicatie van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). 

Om het florerende podiumkunstenlandschap van vandaag te borgen voor de toekomst is een stevigere en wettelijke verankering van de podiuminfrastructuur binnen het cultuurstelsel noodzakelijk. Dat is nodig omdat de financiële basis niet vanzelfsprekend is. Gemeentelijke subsidie is niet gegarandeerd.

Het gaat goed in musicalland. Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. 

Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider. De opleiding is gerenommeerd in zowel binnnen- als buitenland. 

‘Zoals wij hier, met z’n allen in het nu in deze ruimte zijn, staan we in een lange traditie van verandering en verzet. Dit moment is niet meer te manipuleren, censureren of elimineren. Er kan nu even geen enkel algoritme, bot of provider tussen ons komen. Dat is een superkracht. Live and direct.’ De woorden van Maarten van Hinte zinderen na. Hij sprak de Staat van het Theater gisterenmiddag uit in de Amsterdamse Meervaart, waarmee hij ook het Nederlands Theater Festival opende. 

Van Hinte pleit er vooral voor om weg te stappen van theater als doel op zich, en het eerder te beschouwen als een middel tot verandering van de wereld om ons heen. Dat komt ook tot uiting bij Rightaboutnow Inc., waar hij samen met Marjorie Boston de artistieke leiding heeft en verhalen die vaak in de schaduw verdwijnen aan het licht brengt.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert opent vrijdag 11 september samen met Open Monumentendag ambassadeur Janny van der Heijden en loco-commissaris van de Koning in Flevoland Jan Klopman de 40ste editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag. De landelijke publieksopening vindt plaats in Flevoland, de gastprovincie van deze jubileumeditie. Een dag later gaat in heel Nederland Open Monumentendag van start en openen duizenden monumenten gratis hun deuren voor het publiek.

De Nederlandse grimeur Arjen Tuiten heeft een Emmy gewonnen met zijn werk voor de Amerikaanse ziekenhuisserie The Pitt. Hij laat aan het persbureau ANP weten dat de winst onverwacht was en dat hij "erg vereerd is" met de belangrijkste tv-prijs.

Met ‘Speedpedelec’ en ‘Recreant’ zijn vrijdag de laatste twee fietsbeelden langs de snelfietsroute F50 in Veghel onthuld. Bas Maes, gedeputeerde voor cultuur van de provincie, en wethouder Luc van den Tillaart van de gemeente Meierijstad onthulden de beelden. Ze zijn gemaakt door kunstenaar Florentijn Hofman. Recreant staat aan de Hintelstraat tussen Mariaheide en Veghel; Speedpedelec staat langs De Amert in Veghel.

Niks AI: Illustrada in Tilburg wil een festival zijn waar mensen zelf maken, zelf tekenen en hun eigen stijl ontwikkelen. Fran van den Bogaert van het festival, dat op 5 september van start gaat, is er helder over. AI hoort niet thuis op Illustrada. „We willen juist heel graag met dit festival een tegengesteld en hoopvoller geluid laten horen.” Het tegengestelde en hoopvollere geluid is een reactie op onderzoek van Tilburg University en de universiteit in het Deense Aarhus. De conclusie was dat creatieve uitingen door AI steeds meer eenheidsworst worden en op elkaar gaan lijken.

Het thema van Illustrada is Slice of Life: de schijnbaar onbeduidende momenten van het leven. Er is kunst van internationale en lokale kunstenaars

Theatergezelschap het zuid land wint de BNG Theaterprijs 2026 met de voorstelling Happy Valley. Dat werd bekend gemaakt op het professionalsprogramma van het Nederlands Theater Festival in Amsterdam. De BNG Theaterprijs is met een geldbedrag van 45.000 euro de grootste stimuleringsprijs voor opkomend theatertalent in Nederland.

Het Paradisodebat in Amsterdam trapt jaarlijks het nieuwe culturele seizoen af. Tijdens de 25ste editie gingen makers, media en de politiek in gesprek over de macht en kracht van AI in het cultuurlandschap. AI is cultuurpolitiek”, zegt Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenvereniging Kunsten ’92 aan het begin van het Paradisodebat. Maar wat betekenen die woorden precies? Daarover gingen makers, softwareontwikkelaars en politici zondag tijdens het 25ste Paradisodebat in gesprek. De conclusie: regelgeving voor kunstmatige intelligentie moet aangescherpt en Europa moet minder afhankelijk worden van Amerikaanse Big Tech.

Het thema blijkt eigenlijk te breed voor de opzet van het debat: twee uur gesprekstijd, vijftien sprekers. Zonder pauzes en met ruimte voor een handjevol publieksvragen blijft het gesprek steken in een fragmentarische verzameling ervaringen. Waar het debat af en toe richting de verdoemenis van de cultuursector dreigt te hellen, biedt de ‘auto’-metafoor die iemand in het publiek aandraagt geruststelling: AI mag onoverzichtelijk en bedreigend lijken, paardenkoetsiers waren óók bang toen de auto werd uitgevonden. 

Museumroof verandert van karakter. Niet langer zijn schilderijen het doelwit; het gaat nu om edelmetaal. En de inbrekers zijn geen specialisten meer. Het type dader van dit soort overvallen is volgens Brand de laatste jaren veranderd. “Vroeger had je gespecialiseerde inbrekers”, zegt hij. “Nu zijn het jongens die ook een horloge van iemands arm trekken.” Waar vroeger via het dak werd ingebroken en alarmsystemen werden uitgeschakeld, gaan dieven nu “gewoon met een bom door de voordeur”. Ook Europol schrijft dat de daders tegenwoordig vaak geen gespecialiseerde kunstrovers meer zijn.

In het verslag van de Europese Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur- en Sportraad (OJCS-Raad) van mei 2026 wordt voor het eerst wordt zichtbaar dat kunstmatige intelligentie niet langer uitsluitend wordt beschouwd als een technologisch vraagstuk, maar als een onderwerp dat raakt aan cultuur, journalistiek, auteursrecht, democratie en uiteindelijk de positie van de culturele sector zelf. Opvallend genoeg gebeurt dat zonder grote woorden, schrijft Guido van Nispen. 

Het debat verschuift daarmee van het auteursrecht als juridisch instrument naar auteursrecht als voorwaarde voor een gezonde culturele economie. En dat is een belangrijke verandering. 

Heeft DOX, het Utrechtse productiehuis voor jong talent, onrechtmatig gebruikgemaakt van het werk van choreograaf Anderson Carvalho? Hij eist via de rechter volledige transparantie over subsidieaanvragen omdat hij vermoedt dat zijn naam is gebruikt terwijl het geld nooit zijn kant op kwam.

„Mijn artistieke werk is zonder mijn toestemming gebruikt bij subsidieaanvragen in Nederland. Tegelijkertijd werd de indruk gewekt dat mijn werk niet in aanmerking kwam voor financiering. Dit heeft niet alleen geleid tot professionele schade, maar ook tot emotioneel en psychisch lijden.”

Het bestuur van De Pas in Heesch zet alles op alles om te voorkomen dat het de deuren van het sociaal-cultureel centrum moet sluiten. „We hebben het gevoel dat we met 3-0 achterstaan, maar we gaan er vol energie tegenaan om dat om te zetten”, aldus voorzitter Edwin van der Putten.

Donderdag 1 oktober moet de gemeenteraad van Bernheze beslissen of ze dat geld toekennen aan De Pas. Wethouder Gertjan Hermes lichtte donderdagavond toe waarom het college van burgemeester en wethouders de portemonnee niet trekt. 

Xillan Macrooy heeft de Hebban Debuutprijs 2026 gewonnen met zijn roman Mensen als zonnen en mensen als manen. Eerder dit jaar won hij daarvoor al de Hebban Winq Regenboogprijs. Het is voor het eerst dat een boek meerdere Hebban-prijzen wint.