Trends & Ontwikkelingen

In Nederland wordt steeds minder gelezen door jongeren, blijkt uit bijvoorbeeld het internationaal vergelijkende Pisa-onderzoek onder vijftienjarigen. In 2018 zei 53 procent van de ondervraagde jongeren nooit een boek in de vrije tijd te lezen; 42 procent vond lezen ‘tijdverspilling’. Maar jongeren lezen niet alleen minder, ze lezen ook slechter. Uit het Pisa-onderzoek van 2022 blijkt dat inmiddels een derde van de Nederlandse vijftienjarigen nog niet het minimale leesniveau haalt dat nodig is om te functioneren in de samenleving. 

In september komt er een nieuw Pisa-onderzoek; een opmerkenswaardige verbetering verwacht Dera niet. “Verschillen in geletterdheid zijn er natuurlijk altijd al geweest. Maar een potentieel gevaar is dat er een samenleving ontstaat waarin mensen die AI-output wél kritisch kunnen evalueren, op een gegeven moment een streepje voor hebben op mensen die het niet kunnen. Dan ontstaat er een soort geletterde eliteklasse. Dat is heel gevaarlijk."

SEO Economisch Onderzoek heeft in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de cultuurlening geëvalueerd over de periode 2022-2026. De evaluatie laat zien dat de cultuurlening een doeltreffend en doelmatig financieringsinstrument is voor ondernemers en organisaties in de culturele en creatieve sector. Door de combinatie van gunstige leenvoorwaarden en sectorspecifieke begeleiding helpt de regeling culturele ondernemingen die moeilijk toegang hebben tot reguliere financiering.  

In een tijd van toenemende ongelijkheid, polarisatie en afnemend vertrouwen in instituties in heel Europa, pleit Constellations of Change voor meer erkenning en steun voor Socially Engaged Arts (SEA) en voor de essentiële bijdrage die zij leveren aan gemeenschappen, het maatschappelijk leven en de sociale samenhang.

Een nieuw onderzoek brengt 1.128 organisaties in 39 Europese landen in kaart en erkent de brede en gevarieerde impact van de vele maatschappelijk betrokken kunstenaars en organisaties die in heel Europa actief zijn. Het rapport komt met 10 key-findings. 

Na tien jaar muziekvideo’s te hebben gepresenteerd onder de naam Fullscreen komt het Nederlands Film Festival voor de 2026-editie met een nieuwe opzet. In samenwerking met creatief productiebedrijf 10/10 wordt op 26 september in Kinepolis Jaarbeurs een dag georganiseerd rondom de muziekvideoclip. In Fullscreen lag de nadruk vooral op makers die de grenzen van het genre oprekten. Vorig jaar werd nog een oeuvreprijs uitgereikt aan rapper-regisseur Sef. In de nieuwe opzet is er meer aandacht voor artistieke ontwikkeling en makerschap. Voor veel makers van films en series geldt de muziekvideo als eerste proeftuin en opstapje naar het grotere werk. Daarnaast is het een geheel eigen genre, waarbinnen naar hartenlust wordt geëxperimenteerd.

Het Grootste Museum van Nederland bestaat uit 27 gebouwen. Ze staan verspreid over het hele land, dateren uit diverse eeuwen en bijna allemaal zijn ze gratis toegankelijk. Vorig jaar kwamen er pakweg een miljoen bezoekers, waarmee het op de derde plek staat van best bezochte musea, na het Amsterdamse Rijksmuseum (ruim 2,3 miljoen bezoekers) en het Van Gogh Museum (1,8 miljoen), en voor het Stedelijk in Amsterdam (675.000) en Naturalis (ruim 540.000). Het Grootste Museum van Nederland bestaat uit: 2 tempels, 2 synagogen, 19 kerken en 4 moskeeën. Volgend jaar is er een klein jubileum, dan bestaat het museum tien jaar. Wat zoeken mensen in de 27 gebedshuizen, die zonder uitzondering van kunsthistorisch belang zijn? Rust, troost en verbinding met een groter geheel, blijkt bij een rondgang.

„Ik liep al langer met het idee rond”, zegt Nick van Rijn. Jazz is populairder geworden, ziet hij, en in andere steden zijn stevige jazzfestivals. Denk aan het populaire Breda Jazz of het grote Jazz in Duketown. „Er komen veel jazzorkesten uit Tilburg, we hebben jazzpodium Paradox en vroeger ook een eigen festival: de Jazz Meeting”, vertelt programmeur Dirk Stolk. Tijdens dat festival – voor het laatst gehouden in 1998 – was het drie avonden bal in de stad. Ze beginnen klein, vertelt hij, met één podium, verschillende optredens en gratis toegang. Jugtown Jazzfest is de naam. De wens leeft om de komende jaren te groeien. Hoe mooi zou het zijn, dromen ze hardop: meerdere podia verspreid door de stad met gratis optredens.

Kunstwerken die uit musea worden gestolen, worden steeds vaker met geweld meegenomen. Europol deed onderzoek naar museumroven in de laatste jaren en ziet dat dieven steeds vaker gebruikmaken van bijlen, koevoeten en explosieven. De EU-politiedienst schrijft in een rapport dat daders het steeds vaker hebben gemunt op waardevolle voorwerpen, zoals edelmetalen, edelstenen en cultureel erfgoed.

Europol wijst erop dat diefstallen uit musea doorgaans worden beschouwd als een niet-gewelddadige vorm van georganiseerde criminaliteit, maar dat nu steeds vaker sprake is van agressie. Daarmee doelt de politiedienst niet alleen op het gebruik van diverse gereedschappen, maar ook op het beschadigen van vitrines en bedreigen van medewerkers en bezoekers.

Nederland is ook in 2027 afwezig op het Eurovisie Songfestival. AVROTROS ziet nog te weinig aanknopingspunten om weer deel te nemen, heeft de omroep bekendgemaakt.

Tijdens de afgelopen editie in Wenen deed Nederland voor het eerst in 24 jaar niet mee. AVROTROS stapte, net als vier andere landen, uit de competitie vanwege de veel bekritiseerde aanwezigheid van Israël. De omroep vond deelname ‘niet te verenigen met de publieke waarden die voor ons essentieel zijn’. Dat ging naast inmenging van de Israëlische regering in de competitie ook om het menselijk leed in Gaza en onderdrukking van persvrijheid.

Na maanden onzekerheid is de kogel eindelijk door de kerk; er komt een Annie M.G. Schmidt-museum in het geboortehuis van de schrijfster in het Zeeuwse Kapelle. Dankzij een anonieme geldschieter kan het pand worden gekocht, meldt de stichting Bij Annie Thuis.

De nieuwe directeur Camiel le Rutte vertelde eerder dit jaar in de Volkskrant dat hij koers wil zetten naar een Lowlands met nieuw elan, waar weer ontdekkingen mogen worden gedaan en het massale vertier een beetje moet inschikken ten faveure van avontuur en een scherpe rand.

Opvallend dit jaar is de rijkdom aan alternatieve, afwijkende, onbekende en harde – soms steenharde – muziek. Dat blijkt tijdens deze jaargang vaak ook muziek te zijn met een boodschap over een wereld die in brand staat.

Lowlands is altijd een festival geweest dat maatschappelijke betrokkenheid wil tonen, door debatten te organiseren, politici uit te nodigen en sociale experimenten uit te voeren. Je ziet dit jaar dat de behoefte aan inhoud misschien nóg groter is dan voorheen: de debattenten en podcaststudio’s puilen uit. Daar horen optredens bij van artiesten die iets te vertellen hebben en hun boodschap verpakken in muziek die niet altijd de makkelijkste is.

Een aantal Nederlandse handelaren in tweedehandsboeken kreeg de afgelopen maanden ongewone bestellingen vanuit het buitenland. Het vermoeden is dat deze boeken uiteindelijk terechtkomen bij grote AI-bedrijven, die ogenschijnlijk willekeurige boeken zien als onontgonnen bronnen van hoogwaardige data om hun modellen mee te trainen.

Eén van de actiefste inkopers van al die boeken is het bedrijf Zoom Books uit Canada. Drie handelaren die NRC sprak zijn daardoor benaderd, twee zijn ermee in zee gegaan. NRC sprak verschillende AI-experts die eensgezind vermoeden dat de boeken via een bedrijf als Zoom Books terechtkomen bij Amerikaanse techbedrijven die daarmee hun AI-modellen trainen. 

Het Cultuurfonds heeft binnen tien maanden tijd de volledige 6 miljoen euro van de Cultuurfondslening uitgeleend aan acht culturele instellingen. “Dit succes bevestigt wat wij al langer zien: de culturele sector wil investeren en vernieuwen, maar heeft onvoldoende toegang tot passend kapitaal”, vertelt Cathelijne Broers, directeur van het Cultuurfonds. Het Cultuurfonds kondigt aan het budget van de Cultuurfondslening te willen verhogen en zoekt partners om mee te investeren.

Floor van den Broek is vanaf 1 september programmeur van theater Het Speelhuis in Helmond. De komende zes maanden krijgt ze Paul L’Herminez naast zich als artistiek coach en mentor. Hoe word je eigenlijk programmeur? „Er bestaat geen opleiding voor.”

Ernst Meisner (44) kent Het Nationale Ballet van binnenuit: als danser, choreograaf, talentontwikkelaar en sinds deze maand ook als directeur. Hij wil voortbouwen op de rijke traditie van het gezelschap, maar ook ruimte maken voor nieuwe stemmen. "Dansers zijn mondiger dan vroeger, en dat is goed.”

Josianne Bremmer start op 1 oktober als nieuwe directeur van Museum De Wieger in Deurne. Ze volgt Katjuscha Otte op, die volgende maand na zeven jaar de overstap maakt naar het Stedelijk Museum Zutphen en Museum Henriëtte Polak.

Het bestuur van De Wieger meldt dat ervoor Bremmer is gekozen vanwege haar brede ervaring binnen de culturele sector, haar kennis van kunst en cultuur en haar expertise op het gebied van partnerships, fondsenwerving en organisatieontwikkeling.

Maakt het Textielmuseum in Tilburg zich schuldig aan oneerlijke concurrentie? Het Brabants textielbedrijf EE Labels vindt van wel. In de werkplaats van het gesubsidieerde museum worden namelijk producten gemaakt die net zo goed door commerciële textielbedrijven geleverd kunnen worden. Het Textielmuseum weerspreekt de kritiek.

Volgens een woordvoerder is het de taak van het museum om de kennis over textiel, vakmanschap en artistieke ontwikkeling verder te brengen. Daarom is het nodig om te blijven innoveren, bijvoorbeeld met de aanschaf van een moderne weefmachine ter vervanging van een afgeschreven machine.

Via YouTube vind je talloze tutorials en op je telefoon download je makkelijk wat apps. Het lijkt tegenwoordig best makkelijk om een instrument te leren spelen. Bij de muziekschool in Deventer zijn ze daar alleen maar blij mee.

De regering heeft een wetsvoorstel voorbereid. Dit wetsvoorstel wijzigt de Wet op het specifiek cultuurbeleid en verandert de manier waarop cultuursubsidies worden verstrekt. Op dit moment worden subsidies verleend voor een periode van maximaal vier jaar, maar dit sluit niet meer goed aan bij de praktijk van veel culturele instellingen. Het wetsvoorstel verandert de maximale subsidieperiode daarom in acht jaar.

Op 10 september vindt de procedurevergadering plaats in de Tweede Kamer. Daarin wordt ook het Advies van de Raad van State behandeld. 

Senior adviseur bij de KB Erik Boekesteijn heeft een IFLA MEDAL gewonnen. Deze prijs eert mensen die een bijzondere persoonlijke en professionele bijdrage leveren aan de bibliotheeksector wereldwijd en aan IFLA, de International Federation of Library Associations and Institutions.

Boekesteijn kreeg de prijs 12 augustus 2026 uitgereikt tijdens het World Library and Information Congress van IFLA in Busan, Zuid-Korea. IFLA roemt hem voor zijn 'bijzondere bijdrage aan IFLA, het bevorderen van openbare bibliotheken, het verbinden van mensen en voor het stimuleren van creativiteit en innovatie in de bibliotheken-beroepspraktijk binnen een inclusief, mondiaal bibliotheekveld'. 

ABN AMRO is hoofdpartner van de tentoonstelling van de wereldberoemde Japanse kunstenaar Yayoi Kusama in het Stedelijk Museum Amsterdam. Daarmee bouwen de bank en het museum voort op hun jarenlange samenwerking om kunst en cultuur toegankelijker te maken voor een breed publiek. Het partnerschap sluit aan bij de sponsorstrategie van ABN AMRO, die gericht is op het vergroten van gelijke kansen, zoals het toegankelijk maken van kunst en cultuur voor kinderen waarvoor dit niet vanzelfsprekend is.

Het Cultuurfonds heeft binnen tien maanden tijd de volledige 6 miljoen euro van de Cultuurfondslening uitgeleend aan acht culturele instellingen. “Dit succes bevestigt wat wij al langer zien: de culturele sector wil investeren en vernieuwen, maar heeft onvoldoende toegang tot passend kapitaal”, vertelt Cathelijne Broers, directeur van het Cultuurfonds. Het Cultuurfonds kondigt vandaag aan het budget van de Cultuurfondslening te willen verhogen en zoekt partners om mee te investeren.

De unieke Cultuurfondslening werd eind 2025 gelanceerd en biedt instellingen een lening aan vanaf 500.000 euro tegen 1,5% rente, met een looptijd van 5 tot 20 jaar. 

In Nederland neemt het aantal festivals, clubs en poppodia met een eigen doorverkoopplatform toe. Poppodium Doornroosje in Nijmegen riep een eigen online marktplaats in februari in leven.

"Zo houd je de ticketverkoop zelf in de hand", legt Koos Hornman, hoofd marketing bij Doornroosje, uit. "We houden controle over de opgelegde tarieven, die we bewust zo laag mogelijk willen houden voor bezoekers. Het ticket is immers al verkocht; we verdienen er nauwelijks iets aan." Binnen een eigen platform kunnen clubs en podia bovendien makkelijker contact houden met bezoekers, zegt Hornman. Bezoekers moeten via een account hun gegevens achterlaten, waardoor het voor het poppodium inzichtelijk is wie er komt. “Daardoor is de kans op fraude kleiner en is het voor bezoekers veiliger.”

Een kunstscoop van de BBC, eerder deze maand, heeft in Engeland een fel maatschappelijk debat ontketend: zijn de muurschilderingen van de anonieme graffitikunstenaar Banksy een zegen of een vloek? Gaat het om waardevolle kunst of vandalisme?

De BBC had via een beroep op Freedom of Information geopenbaard hoeveel publiek geld er gemoeid is met het verwijderen en beveiligen van een aantal van Banksy’s openbare werken. Het bleek om een bedrag van zo’n 150.000 pond (175.000 euro) te gaan. 

„Het is schandalig dat er tienduizenden ponden aan belastinggeld moeten worden uitgegeven om de rommel van Banksy op te ruimen”, zei Nick Timothy, de schaduwminister van Justitie, tegen de BBC. Uit een peiling van het Britse marktonderzoeksbureau YouGov, twee dagen na de BBC-berichtgeving, blijkt dat zijn mening niet breed gedeeld wordt. Bijna driekwart van de 5.500 ondervraagde Britse volwassenen ziet Banksy’s creaties op gebouwen als „publieke kunst”, niet als „vandalisme”.

Cultuurcentrum De Cacaofabriek in Helmond zet een punt achter het werken met vrijwilligers in de Popzaal. „Dat past niet meer in deze tijd”, vindt interim-directeur Michel van den Berg. „We zijn aan het professionaliseren. Werk waar anderen voor betaald worden, moet je niet door vrijwilligers laten verrichten”, aldus Van den Berg.

Het bestuur van Sociaal Cultureel Centrum De Pas in Heesch vaart een te commerciële koers. Dat vindt het college van Bernheze. „We zien in toenemende mate activiteiten die thuishoren bij commerciële horeca”, schrijft het college in antwoord op schriftelijke vragen van politieke partijen in Bernheze. De Pas is hiermee een concurrent van lokale horeca, zegt het college.

Op 26 juli heeft het bestuur twee subsidieaanvragen ingediend. In totaal vraagt De Pas nu om 411.415 euro. Maar als het aan het college ligt, komt dat geld er niet.

Het Gouden Kalf voor de Filmcultuur gaat dit jaar naar actrice en regisseur Halina Reijn. De prijs, die tijdens het Nederlands Film Festival op 2 oktober voor de 41^ste keer wordt uitgereikt, is bedoeld voor personen of instanties die zich op uitzonderlijke wijze verdienstelijk hebben gemaakt voor de Nederlandse filmcultuur.

Het Cultuurfonds stelt in 2026 een bijzondere eenmalige bijdrage van € 400.000 beschikbaar aan Open Monumentendag ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van het evenement. Met deze strategische besteding ontvangen ruim 300 lokale comités ieder € 1.000 extra om hun programmering, publieksbereik en activiteiten te versterken. Zo ondersteunen we de bijna 18.000 vrijwilligers die Open Monumentendag mogelijk maken en jaarlijks miljoenen mensen in contact brengen met monumenten, verhalen en geschiedenis. 

Rotterdam Festivals maakt zich grote zorgen over de voorgenomen bezuinigingen op festivals in het nieuwe coalitieakkoord van de gemeente Rotterdam, want de impact is groot. Het college van B&W wil structureel €656.000 per jaar bezuinigen op het evenementenbeleid. Voor Rotterdam Festivals betekent dit een korting van 20% op het budget waarmee zij Rotterdamse festivals ondersteunen. 

De eerste aflevering van nieuwe podcast Codekrakers van Code diversiteit & inclusie staat online. In Codekrakers onderzoeken presentator Eva Eikhout en co-host Noor Sloterdijk samen met een gast waar het schuurt, piept en kraakt rondom diversiteit en inclusie in de cultuursector. Wat hebben organisaties, makers en mensen nodig om cultuur écht in beweging te krijgen? In deze aflevering gaan Eva en Noor in gesprek met Sherlock Telgt over het spanningsveld tussen goede bedoelingen en daadwerkelijke verandering.

Een duidelijk overzicht van richtlijnen en tools voor eerlijke betaling in de AV-sector is nu binnen handbereik. Filmwerkwijs.nl is ontwikkeld voor professionals die werkzaam zijn in film- en AV-producties en filmfestivals met praktische tools en heldere informatie over fair pay en veilig en gezond werken. Of je nu een onderbouwd openingsbod wilt berekenen op basis van de actuele fair pay-richtlijnen of op zoek bent naar een overzicht van sectorafspraken, Filmwerkwijs maakt het je gemakkelijk. Het platform draagt zo bij aan eerlijke vergoedingen en betere werkomstandigheden in de sector.

Van 2 tot en met 12 september 2026 vormt Venetië opnieuw het decor voor één van de belangrijkste filmfestivals ter wereld. In de selectie zijn verschillende Nederlandse makers, producenten en coproducties vertegenwoordigd, met een opvallend sterke aanwezigheid in de Venice Immersive Competition.

VandenEnde Foundation lanceert deze zomer De Ideeënbus. Tien jonge, professionele (podium)kunstenaars krijgen door een schenking van € 5.000,- de kans om hun plannen waar te maken.  Met De Ideeënbus hoopt VDEF individuele makers een financieel steuntje in de rug te geven in het verwezenlijken van hun dromen.