Trends & Ontwikkelingen

Nieuwe Instituut, het nationale museum en instituut voor architectuur, design en digitale cultuur in Rotterdam, neemt een bijzonder deel van de nalatenschap van Louis le Roy (1924–2012) op in de Rijkscollectie voor Nederlandse Architectuur en Stedenbouw. De schenking is afkomstig van zijn kleinkinderen Iris en Mark Vogt en bestaat uit een omvangrijke diacollectie van duizenden dia's. 

De Rijkscollectie voor Nederlandse Architectuur en Stedenbouw is een van de grootste architectuurcollecties ter wereld. Nieuwe Instituut beheert ongeveer 700 archieven en verzamelingen van Nederlandse (landschaps)architecten, stedenbouwkundigen, beroepsverenigingen en opleidingen met in totaal zo’n 4 miljoen documenten en een veelvoud aan digitale bestanden.

Goed nieuws voor Samenzingend Nederland! Het Fonds voor Cultuurparticipatie heeft de aanvraag van Koornetwerk Nederland in het kader van de VLIAK regeling (Versterking Landelijke Infrastructuur Amateurkunst) gehonoreerd. De toekenning maakt het Koornetwerk Nederland mogelijk om de komende 2,5 jaar met het project ‘Netwerkversterking voor Samenzingend Nederland’ te werken aan een toekomstbestendige koorsector, meebewegend met de (veranderende) behoeftes uit het veld.

Muziek is de grote passie van de 25-jarige Dirk Hugens. Zijn spierziekte maakt het bespelen van een instrument lastig. Maar waar een wil is, is een weg. Met behulp van de Magic Flute speelt Dirk wekelijks met veel plezier mee bij harmonie Concordia uit Bergen op Zoom. De Magic Flute is een elektronisch blaasinstrument dat is ontwikkeld voor mensen met een beperkte spierfunctie. 

Talenthub jump!, de hub voor de beeldende kunsten, viert zijn tienjarig bestaan en de afsluiting van de vijfde editie van het talenttraject met een expositie in de Cacaofabriek in Helmond. De expositie Onder en Over toont werken van de vijftien huidige deelnemers. Met deze expositie sluiten zij het talenttraject van anderhalf jaar af. Van 27 augustus tot en met 11 oktober is hun werk te zien in De Cacaofabriek in Helmond. 

Koninklijk Theater Carré en het Concertgebouw zijn al twee decennia de onbetwiste favorieten van het Nederlandse cultuurpubliek. Waar Carré steevast wordt geprezen als de allermooiste locatie voor voorstellingen, krijgt het Concertgebouw al twintig jaar het hoogste rapportcijfer voor de programmering. Samen domineren deze twee Amsterdamse iconen sinds 2006 de top van de ranglijsten. Dit is de belangrijkste uitkomst van de jubileumeditie van het Cultuursector Merkenonderzoek (2006-2026) van Hendrik Beerda Brand Consultancy.

Jeroen van der Zweth wordt de nieuwe directeur-bestuurder van Cultuur Eindhoven. Hij start op 7 september 2026 bij de organisatie en volgt per 1 november 2026 Tanja Mlaker op, die na tien jaar afscheid neemt van Cultuur Eindhoven.

Bij de gemeente ’s-Hertogenbosch was Van der Zweth vijf jaar hoofd Cultuur en verantwoordelijk voor de ontwikkeling en uitvoering van het cultuurbeleid. Daarnaast vervulde hij verschillende leidinggevende, strategische en adviserende functies binnen het openbaar bestuur. De Raad van Toezicht heeft er vertrouwen in dat hij met zijn bestuurlijke ervaring, kennis van het culturele veld en verbindende aanpak leiding kan geven aan de volgende fase van Cultuur Eindhoven.

De Europese Commissie heeft afspraken vastgelegd over wanneer en hoe je AI-gegenereerde content moet labelen. Dit is relevant wanneer je als museum, archief, theater, festival of poppodium AI inzet voor tekst, beeld, audio of video. Vanaf 2 augustus 2026 ben je als culturele organisatie verplicht AI-content te labelen in twee situaties: bij deepfakes en bij volledig automatisch gepubliceerde teksten.

Het label moet zichtbaar zijn op het moment dat iemand de content voor het eerst ziet of hoort. Bij tekst is dat bovenaan de tekst, bijvoorbeeld voor of na de titel. Bij video is dat minimaal aan het begin en daarnaast regelmatig terugkerend (in ieder geval na een onderbreking zoals reclame). Bij audio is dat een gesproken disclaimer aan het begin van het fragment.  

Met de juiste prompt, een goede tool en een paar slimme gewoontes maak je bruikbare AI-afbeeldingen voor social media, campagnes of interne presentaties. De bekendste tools zijn ChatGPT (DALL-E), Gemini en Midjourney. Maar onthoud dat je AI gebruikt als startpunt; een mens blijft altijd de eindredacteur. DEN geeft zes tips om te werken met AI en beeld. 

Organisaties uit de culturele en creatieve sector publiceerden op 23 juli een gezamenlijke verklaring over artistieke vrijheid. Aanleiding is de toenemende druk op artiesten, kunstenaars, makers, podia en festivals. De ondertekenaars trekken een duidelijke grens: kritiek en debat horen bij een vrije samenleving, maar intimidatie, bedreiging en geweld zijn onacceptabel.

De verklaring is o.a. ondertekend door de Akademie van Kunsten, BAM!, De Creatieve Coalitie, Kunsten '92, Kunstenbond, Music Managers Forum Nederland, Nederlandse Associatie Podiumkunsten, Platform ACCT, Platform Beeldende Kunst, Vereniging Nederlandse Jazzpodia en Jazzfestivals, Vereniging Nederlandse Poppodia en Festivals en de Vereniging Schouwburg- en Concertgebouwdirecties. Samen vertegenwoordigen zij een breed deel van de Nederlandse cultuursector: van individuele makers tot podia en festivals.

De uitspraak van de rechtbank in München in de zaak van GEMA, de Duitse zusterorganisatie van BumaStemra, tegen AI-muziekplatform Suno is een belangrijke ontwikkeling voor muziekmakers in Europa. BumaStemra is blij met de uitspraak. 

De rechtbank oordeelde in deze zaak dat Suno inbreuk maakte op de rechten op zes beschermde muziekwerken. Daarbij woog onder meer mee dat de werken zonder toestemming voor het trainingsproces waren gekopieerd, reproduceerbaar in de modellen waren opgenomen en herkenbaar terugkeerden in gegenereerde outputs. Tegen het vonnis staat nog beroep open. 

Culturele organisaties en makers in Brabant krijgen opnieuw de kans om subsidie aan te vragen voor een coachtraject op maat. De provincie Noord-Brabant stelt dit najaar de regeling ‘Versterken Cultureel Ondernemerschap’ nog een keer open om de beroepspraktijk van makers en cultuurorganisaties te versterken.

Met de subsidieregeling ‘Versterken Cultureel Ondernemerschap’ zet de provincie zich in voor een sterke en toekomstbestendige culturele sector. De regeling wordt in de periode 2024-2027 jaarlijks opengesteld. Dit najaar is er € 187.000 beschikbaar voor een eenmalige, extra openstelling.

Op 21 juli verscheen in de Staatscourant de regeling SPUK AZWA en HLO. Een mooie en logische volgende stap in de verdere 'beweging naar de voorkant'. De VNG houdt dinsdag 25 augustus een webinar over de SPUK.

In 2025 is de vierde periode van Cultuureducatie met Kwaliteit gestart: CmK4 (2025-2028). Het LKCA beschrijft in een artikel de ontwikkelingen binnen Cultuureducatie met Kwaliteit vanaf het begin tot aan deze vierde periode en licht toe wat CmK4 onderscheidt van de voorgaande periodes. Net als in CmK3 is in de vierde periode kansengelijkheid weer een belangrijk doel. Het streven naar kansengelijkheid blijkt ook uit het uitbreiden van de doelgroepen binnen deze CmK-periode. Naast het primair onderwijs is het voortgezet onderwijs een verplichte doelgroep geworden.

De Proscenium-achter-de-schermen-prijs gaat dit jaar naar Motorisch Moment (MoMo), een nieuwe vakvereniging voor dramaturgen. Volgens de Toneeljury is er ‘behoefte aan herwaardering van de dramaturg, die het theater verrijkt als bezielde luisteraar, scherpe denker en artistiek geweten.’

De Toneeljury van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) reikt ieder jaar de Proscenium-achter-de-schermen-prijs uit aan een persoon of groep die een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van de podiumkunsten. 

Het Drents Museum is in een bestuurscrisis geraakt. Robert van Langh, die in november was begonnen als algemeen directeur, is op non-actief gesteld. Ook de zakelijk directeur zit thuis. Waarom Van Langh sinds deze week door de raad van toezicht op non-actief is gesteld, kan een woordvoerder van het museum niet verduidelijken. Eerder deze zomer had de raad opdracht gegeven voor een onafhankelijk onderzoek naar de werkcultuur in het museum.

Dutch Design Foundation en CLICKNL zijn gestart met een verkenning naar de vraag hoe kennis over de inzet van ontwerpkracht beter kan worden ontwikkeld, verbonden en benut voor maatschappelijke opgaven. De verkenning vindt plaats in afstemming met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

 Binnen de regeling Co-creatie – Samen werken aan cultuur van het Fonds voor Cultuurparticipatie is extra budget van € 500.000 beschikbaar dankzij een samenwerking met Fonds Sluyterman van Loo. Met deze ophoging is er in de komende ronde meer geld beschikbaar om mooie en vernieuwende projecten te realiseren die zich richten op cultuurbeoefening onder 70-plussers. 

In totaal 31 beeldmakers ontvangen van het Nederlands Letterenfonds een projectsubsidie voor het maken van een graphic novel, geïllustreerd boek of prentenboek. Het is de eerste keer dat er binnen de nieuwe regeling toekenningen worden gedaan aan beeldmakers; de verruimde regeling Projectsubsidies voor makers van boeken ging begin dit jaar van start. In totaal is er € 558.333 toegekend.

Het Mondriaan Fonds laat met regelmaat een waarderingsonderzoek onder subsidieaanvragers uitvoeren om de dienstverlening te monitoren. In januari 2026 zijn alle aanvragers die in 2023, 2024 en 2025 een aanvraag hebben ingediend uitgenodigd om deel te nemen aan een online vragenlijst van bureau Blauw. De bevraagde subsidieaanvragers (2023-2025) oordelen positief tot zeer positief over het Mondriaan Fonds, blijkt uit dit recente onderzoek. Zo’n 800 respondenten hebben deelgenomen aan het onderzoek.

Het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie starten deze zomer met het onderzoek Trust-based financieren van the Culture. Samen met 6 organisaties verkennen we de komende 3 jaar hoe we makers, netwerken en gemeenschappen binnen the Culture beter kunnen ondersteunen.

The Culture is een leefwereld van makers, collectieven, diasporische gemeenschappen en culturele netwerken. Hierin kruisen disciplines elkaar vaak, zijn informele structuren belangrijk en is cultuur nauw verweven met het dagelijks leven en de gemeenschap. Kort gezegd zijn het interdisciplinaire culturele praktijken.

ASML en Brabant C slaan opnieuw de handen ineen binnen hun krachtige publiek-private samenwerking om het culturele landschap in Brabant te versterken. Via de pilot ‘What’s Next?’ creëren ze financiële ruimte voor culturele initiatieven die hun maatschappelijke impact hebben bewezen en klaar zijn voor duurzame bestendiging. Twee projecten krijgen steun voor duurzame groei: Vincent – Zijn vroege jaren, van Het Noordbrabants Museum en GLOW in de Regio. 

Theaterfestival Boulevard heeft dit jaar 111.000 bezoeken geregistreerd. Dat zijn er zo’n 3300 meer dan in 2025. Vooral het aantal bezoeken aan betaalde en gratis programmaonderdelen nam toe, terwijl op het festivalplein juist minder bezoekers werden geteld.

Het aantal betaalde bezoeken op Theaterfestival Boulevard steeg van 37.000 vorig jaar naar 40.000 nu. Ook het gratis programma trok meer publiek: 19.500 bezoeken tegenover 17.500 vorig jaar. Zo blijkt uit bezoekerscijfers van de Boulevard, die van 6 tot en met 16 augustus plaatshad in Den Bosch.
Maar op het festivalplein werden juist minder bezoekers geteld: 51.500, tegen 53.200 een jaar eerder.

De zangeres Angélique Kidjo (66) heeft als eerste zwarte Afrikaan een ster op de Hollywood Walk of Fame gekregen. Volgens de organisatie is de vijfvoudige Grammy-winnaar een van de invloedrijkste en meest gevierde artiesten ter wereld, iemand die de afgelopen decennia culturen, generaties en genres samenbracht.

Met een financiële injectie van 350.000 euro kan Het Noordbrabants Museum in Den Bosch meer onderzoek doen naar de vroege jaren van Vincent van Gogh. Het museum krijgt het geld van het samenwerkingsverband tussen techbedrijf ASML in Veldhoven en cultuurfonds Brabant C.

Dankzij de bijdrage van 350.000 euro krijgt het meerjarige programma Vincent - Zijn vroege jaren een belangrijke impuls, meldt het museum. Directeur Jacqueline Grandjean: „Het Noordbrabants Museum is vereerd met deze uitzonderlijke toekenning. Niet eerder werd een project op deze genereuze wijze ondersteund.”

Indonesië heeft de ‘diamant van Banjarmasin’ officieel teruggevraagd aan Nederland. Dat heeft de minister van Cultuur Fadli Zon tegenover NRC bevestigd, evenals een lid van de Indonesische Repatriasi Commissie. Het verzoek is al eind 2025 gedaan.

De diamant is in 1859 door het Nederlandse koloniale bewind gestolen van de sultan van Banjarmasin en ligt momenteel in het Rijksmuseum. Het is waarschijnlijk dat de diamant wordt teruggegeven. Nederland geeft dit soort roofgoed in beginsel alleen terug aan staten, maar in Indonesië volgt waarschijnlijk getouwtrek om het eigenaarschap. De regering wil de diamant opnemen in haar nationale collectie als teken van herstel van koloniaal onrecht. Maar nazaten van de sultan willen de diamant in hun paleis zien. Zij zien de claim van de staat als een nieuwe onrechtvaardigheid die hen wordt aangedaan.

Zelfs wie zuinig leeft maakt soms plasticafval. Niet alles wat we inleveren voor een nieuw leven wordt ook gerecycled. Kunnen we er dan zelf nog iets mee? Sommigen maken er bouwstenen van, anderen zetten de kunststof om in kunst.

‘Breda Durft, Breda Doet’ luidt het bestuursakkoord dat VVD, PRO Breda en D66 in juni presenteerden. Het college heeft culturele ambities, maar maakt nog niet concreet welk groot cultureel gebaar Breda werkelijk op de kaart moet zetten. Tijd om opnieuw serieus te kijken naar Prado aan de Mark, betoogt Wijnand Nijs in een gastopinie in BN de Stem.

De Week van het Verboden Boek vindt plaats van 19 tot en met 27 september. Met De Week van het Verboden Boek vragen boekhandels en bibliotheken gezamenlijk aandacht voor leesvrijheid, vrije toegang tot informatie en boeken die ergens ter wereld verboden of gecensureerd worden. Milouska Meulens, Stine Jensen, Twan Vet en Christine Otten worden ambassadeurs van deze week.

Volgens een opiniestuk van Birgit Donker zouden bedrijven kunstenaars veel vaker moeten betrekken bij het nadenken over complexe maatschappelijke en zakelijke vraagstukken.