Trends & Ontwikkelingen

Tussen de debatten door nemen enkele Kamerleden woensdag even een controller ter hand. Dat er spelcomputers in perscentrum Nieuwspoort staan, is een initiatief van Videogames Federatie Nederland, dat aandacht vraagt voor de worstelende Nederlandse game-industrie.

Het evenement is georganiseerd door de Videogames Federatie Nederland (VGFN), de branchevereniging voor game-uitgevers. ‘Wij willen dat de game-industrie wordt erkend als relevante sector in Nederland’, zegt Jeroen Derwort, voorzitter van de Dutch Games Association (DGA). ‘Games krijgen op dit moment weinig aandacht in het nationale cultuurbeleid’, zegt Sita Struijke, onderzoeker bij de Boekmanstichting, een onafhankelijk kenniscentrum voor kunst, cultuur en beleid.

De kunstcollectie van concern AkzoNobel bestaat dertig jaar. De jubileumexpositie is de laatste van directeur Hester Alberdingk Thijm (1959), die de collectie in dertig jaar vormde. 

In 1995 hingen er in het Arnhemse hoofdkantoor van concern AkzoNobel, dat verven en lakken produceert, vooral bestuurdersportretten. Kunst als decoratie en prestige. De AkzoNobel Art Foundation koos vanaf dag één voor kunst die vragen stelt, met een accent op vrouwen en niet-westerse kunstenaars, lang voordat dat gangbaar was. De collectie heeft als doel niet alleen kunstenaars aan te kopen, maar ook duurzaam te steunen. De collectie wordt getoond in de AkzoNobel Art Space, een eigen, gratis toegankelijke tentoonstellingsruimte op de Zuidas Amsterdam, en groeide door de jaren heen uit tot een artist-driven institute, waar de kunstenaar centraal staat.

Waar het redden van mensenlevens in tijden van crisis altijd voorop moet staan, is het redden van cultureel erfgoed ook van groot belang en een urgente zaak op zich. Daarom lanceert de Nederlandse non-profitorganisatie Cultural Emergency Response (CER) vandaag een nieuw noodfonds in de Amsterdamse Vondelkerk. Het doel van het fonds: Cultureel erfgoed in de meest kwetsbare regio’s sneller dan ooit beschermen, door samen te werken met lokale partners.

De European Film Academy heeft een nieuwe prijs in het leven geroepen: de Community Award for an Outstanding Contribution to European Film Culture. Onder de eerste drie laureaten bevindt zich Sandra den Hamer, voormalig directeur IFFR en Eye. Zij krijgt de prijs op 15 januari uitgereikt tijdens de avond van de Europese Film in Athene.

De Kinderboekenweek is begonnen en zet dit jaar de podiumkunsten volop in het licht. Met het thema 'Spot aan!' draait de 72ste editie niet alleen om lezen, maar ook om theater, zang en dans. De Kinderboekenweek duurt nog tot en met zondag 11 oktober.

Het idee achter het thema is: boeken laten kinderen ervaren hoe het is om op een podium te staan. Theater, spelen, optreden: dat is de wat deze Kinderboekenweek moet aanmoedigen! Zoals altijd zijn er de twee vertrouwde geschenken. Milouska Meulens schreef het Kinderboekenweekgeschenk Terug naar de Schoenenboom, met illustraties van Hedy Tjin, en Harmen van Straaten maakte het prentenboek Herrie in de Tent. 

 Jan Willem Bos ontvangt de Filter Vertaalprijs voor zijn vertaling van Theodoros van de Roemeense schrijver Mircea Cărtărescu, uitgegeven door De Bezige Bij. De Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken gaat naar Willem Jan Kok voor zijn vertaling van Het laatste jaar van de Britse dichter en schrijver Matt Goodfellow, uitgegeven door Volt Kinderboeken. Beide prijswinnaars ontvangen een cheque van 10.000 euro.

De gemeente Utrecht kiest voor een breder cultureel centrum in Domplein 4-5 met horeca, een terras, commerciële ruimte en een inpandige fietsenstalling. Hierdoor blijft er minder plek over voor amateurkunsteducatie en kunnen niet alle lessen terugkeren. Welke disciplines (muziek, theater of dans) mogen blijven, beslist het college eind dit jaar. Utrechters waaronder gebruikers, bezoekers en omwonenden worden bij deze keuze betrokken en kunnen hun mening geven via een DenkMee-vragenlijst.

Een jaar geleden werd de Culturele Boycot Israël gelanceerd. NRC sprak met een aantal instellingen die hun handtekening zetten. Voor welke keuzes werden ze gesteld? Wat voor reacties leverde dat op? Waarom durfden sommigen niet te tekenen? „We volgen de boycot niet op de letter.”

Houden jongeren niet van klassieke concerten en gaat klassieke muziek daarom verloren? Die oude klaagzang mag weleens ophouden, want in de concertzaal valt de gemiddelde leeftijd wel mee. Jongeren – in klassieke kringen loopt deze categorie tot 35 jaar – zijn moeilijk te interesseren voor standaard klassieke concerten, zo gaat al jaren het verhaal. De vrees bestaat dat er straks geen publiek meer is voor klassieke muziek. De ouderen in de zaal zullen over een paar decennia immers dood zijn.

De belangstelling van die 35-minners gaat over het algemeen uit naar symfonische concerten van grote orkesten. Hoe kleiner het ensemble en hoe ouder de muziek, hoe minder jongeren je in de zaal aantreft. Inspelen op de muzikale voorkeur van jongeren en goedkope kaartjes, dat doen ze al in veel zalen. Het Concertgebouw en het Concertgebouworkest hebben samen een bijzondere troef in handen. Dat is Entrée, de jongerenafdeling van de vereniging Concertvrienden van het Concertgebouw en het Concertgebouworkest. Entrée bestaat al dertig jaar en heeft inmiddels ruim 9200 leden.

Kunstbende gaat na een jarenlange succesvolle samenwerking met Artez University of Arts een partnership aan met alle Nederlandse hogescholen met kunstopleidingen, om jonge makers de weg te wijzen in het kunstonderwijs. Kunstbende maakt de kunstopleidingen zichtbaarder, vindbaarder en bereikbaarder. Vooral voor jongeren die niet vanzelfsprekend hun weg vinden naar een kunstopleiding, willen ze drempels verlagen en mogelijkheden zichtbaar maken.   

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap evalueert een visitatiecommissie periodiek het beleid en de dagelijkse praktijk van de zes rijkscultuurfondsen: het Nederlands Filmfonds, Mondriaan Fonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Fonds Podiumkunsten, Nederlands Letterenfonds en Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De evaluatie over 2023–2025 heeft in 2026 plaatsgevonden.

De visitatiecommissie stelt vast dat de rijkscultuurfondsen elk een sterke band hebben met het eigen veld. Tegelijkertijd ziet ze dat de druk op de beschikbare middelen in combinatie met toegenomen verwachtingen richting de fondsen ten aanzien van verbreding, in teleurstelling resulteert binnen veel van de sectoren. Dit vraagt om (politieke) keuzes over de prioritering van middelen en doelstellingen.

De provincie Noord-Brabant zet verbeeldingskracht, creativiteit en ontwerpkracht in. Niet omdat creativiteit alle antwoorden biedt, maar omdat zij helpt nieuwe vragen te stellen. Dat is hard nodig bij opgaven rond energie, water, natuur, gezondheid en klimaat. 

In een magazine met verhalen laat de provincie zien wat dit in de praktijk oplevert. Zo maakt het vraagstuk van energierechtvaardigheid duidelijk dat maatschappelijke uitdagingen niet alleen over systemen en cijfers gaan, maar ook over hoe mensen veranderingen ervaren. Tegelijk leert de provincie steeds beter waar deze werkwijze verschil maakt en hoe we opgedane ervaringen kunnen inzetten bij andere provinciale opgaven.

Hoe zet je als talentvolle kunstenaar of ontwerper de volgende stap in je loopbaan? Hoe vind je opdrachtgevers, bouw je een netwerk en blijf je je ontwikkelen? TalentHub Brabant helpt talentvolle makers. Met begeleiding op maat, passend bij wat iemand nodig heeft.

Er zijn 7 hubs: Next (film en audiovisueel), Design to Market (design), Inversie en jump! (beeldende kunst), WOLK (letteren), PLAN (theater, dans en circus) en Music Hub Brabant (muziek). In elke hub werken culturele organisaties samen. Zij selecteren talenten en bieden kennis, netwerk, faciliteiten en productiemiddelen. Geen maker of ontwikkeltraject is hetzelfde. “Het is talentontwikkeling op maat”, vertelt Iduna van de Ven, projectleider TalentHub Brabant bij Kunstloc Brabant. “Het gaat om balans in artistieke kwaliteit, positionering en ondernemerschap.”

Nederlandse musea trokken in 2025 gezamenlijk 31,6 miljoen bezoeken. Dat is een stijging van 2,5 procent ten opzichte van een jaar eerder en brengt de sector steeds dichter bij het recordniveau van vóór corona. Dat is te lezen in de publicatie Museumcijfers 2025. Tegelijkertijd bereikt het gebruik van de Museumkaart opnieuw een recordhoogte van 9,7 miljoen bezoeken, bijna vijf procent meer dan in het topjaar 2019.

Amsterdamse musea hebben de eerste helft van dit jaar minder bezoekers getrokken: 5,2 procent minder in vergelijking met dezelfde periode een jaar eerder. Volgens Amsterdam&partners past dit in een trend: bezoekers zijn korter in de stad en geven er minder geld uit.

De algehele daling in de eerste helft van dit jaar is opvallend, omdat zowel landelijk als in Amsterdam een jaar eerder nog een toename van het aantal museumbezoekers te zien was. Voor Amsterdam ging het om een groei van 1 procent, zegt Amsterdam&partners. Landelijk was de stijging hoger: 2,5 procent. Dat blijkt uit cijfers die bekend zijn gemaakt door de Museumvereniging.

Woensdagmiddag is columnist, schrijver, cabaretier en televisiemaker Paulien Cornelisse overleden. Op 21 augustus 2024 bracht de columnist, schrijver, cabaretier, televisiemaker en vaste deskundige bij De slimste mens het slechte nieuws zelf naar buiten. Ze blies haar nieuwe solovoorstelling Komma nog voor de première af: ‘De reden hiervoor is dat er bij mij kanker is geconstateerd.’ En: ‘Ik richt mij ondertussen op herstel en zoek de rust op met mijn gezin.’ Ze meldde dat ze wel doorging met haar stukjes voor de krant, met de toevoeging ‘Zolang het gaat’.

Wat gebeurt er als je niet begint met regels, maar met vertrouwen? Met een investering in The Culture onderzoekt het Cultuurfonds hoe financiering beter kan aansluiten bij grassroots-organisaties, collectieven en culturele gemeenschappen die vaak buiten bestaande structuren vallen. 

Het fonds investeert niet alleen in projecten, maar ook in nieuwe manieren van samenwerken, beoordelen en ondersteunen. Want als cultuur voor iedereen toegankelijk moet zijn, moeten ook de routes naar financiering dat zijn. In 2026 staat de regio centraal.

Stephanie Rosenthal wordt de nieuwe artistiek directeur van Museum Boijmans Van Beuningen. Ze begint in het voorjaar van 2027. Momenteel leidt ze het Guggenheim Abu Dhabi Project, dat zal openen op 11 december.

Erik Jansema is een van de oprichters van het BoekenCollectief Nederland & Vlaanderen, een onafhankelijk initiatief dat zich richt op het samenbrengen en zichtbaar maken van Nederlandstalige auteurs, boeken en uitgevers. “Wij geloven dat auteurs en uitgevers elkaar kunnen versterken door gezamenlijk zichtbaar te zijn.” De Boekenkrant sprak met Jansema

Boijmans van Beuningen heeft zijn eigen Depot, zeven andere Rotterdamse musea krijgen ook een nieuw gezamenlijk kunstpakhuis. In het Collectiecentrum komt de kunst van Museum Rotterdam, Maritiem Museum Rotterdam, Wereldmuseum Rotterdam, Natuurhistorisch Museum Rotterdam, Het Nieuwe Instituut, BOOR en het Nationaal Museum van Wereldculturen.

TURF heeft het programma voor de derde editie bekendgemaakt. Van donderdag 26 tot en met zaterdag 28 november brengt het stadsbrede festival technologie, muziek en cultuur samen op verschillende locaties in Breda. “TURF laat zien wat er gebeurt wanneer je technologie, creativiteit en cultuur niet los van elkaar bekijkt, maar juist samenbrengt,” zegt artistiek leider Noa Hermans. 

In een meerjarige samenwerking tussen de Nederlandse Dansdagen en Theaterkrant blikt De Staat van de Dans jaarlijks terug op het afgelopen seizoen. Wat valt op, wat doet pijn, wat geeft moed? Dansrecensenten Mina Etemad en Annette Embrechts zagen hoe het activisme in de dans terugkeerde.

Nina Peruško ontvangt de Top Naeff Prijs 2026. De stimuleringsprijs voor veelbelovend afstudeertalent werd vandaag uitgereikt in de hal van de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. Daar werd ook de André Veltkamp Beurs uitgereikt aan Elise Richards en de Henny Kamerman Dansersprijs aan Persona Collective. Aan alle drie de prijzen is 1000 euro verbonden.

Wie in een culturele organisatie digitaal werk doet, herkent het patroon vaak maar al te goed. Een functie die ooit met een duidelijke taakomschrijving begon, groeit in korte tijd uit tot een veelvoud daarvan. Precies dat fenomeen staat centraal in The Hidden Cost, een onafhankelijk onderzoek naar het onzichtbare werk dat digitale processen in de culturele sector draaiende houdt: het ongeplande, onerkende werk dat nooit op een functieomschrijving staat.

Het rapport levert meer op dan een probleemschets. Elk hoofdstuk is opgebouwd rond een vraag die bestuurders en leidinggevenden zichzelf regelmatig stellen, met het bewijs om die te beantwoorden. 

Dat Nederland volgend jaar toch weer meedoet aan het Eurovisie Songfestival, terwijl ook Israël van de partij zal zijn, roept terechte boosheid op bij veel mensen uit de culturele en creatieve sector. Als Kunstenbond steunen wij de Culturele Boycot Israël: zolang Israël zich schuldig maakt aan oorlogsmisdaden en genocidaal geweld tegen het Palestijnse volk, wordt er niet samengewerkt met de Israëlische staat of met instellingen die door de Israëlische staat worden gefinancierd.

De Kunstenbond staat daarom pal achter werknemers en zelfstandigen die vanuit principiële bezwaren niet langer aan het Songfestival willen meewerken. Zij moeten vrij zijn om daarover het gesprek te voeren zonder dat het hun werk, inkomen of positie in de sector op het spel zet. 

De Tweede Kamer spreekt op 30 september 2026 over de voortgang van het klimaatbeleid. In een brief heeft Kunsten ’92 een aantal onderwerpen vanuit de culturele en creatieve sector onder de aandacht gebracht van de woordvoerders klimaat en groene groei in de Kamer.

Van festivals en musea tot podia en ontwerpers, de culturele en creatieve sector draagt iedere dag creatieve en slimme oplossingen aan voor verduurzaming en laat zien hoe je grote groepen diverse mensen raakt en in beweging zet op een manier die alleen via cijfers en beleid niet lukt. In de brief roepen wij de Kamer onder meer op om de culturele en creatieve sector in te zetten als partner in de klimaataanpak.

Het openingsweekend van de Bioscoop 10-Daagse laat zien hoe breed de belangstelling voor film op het grote doek is. Van vrijdag 18 tot en met zondag 20 september bezochten 283.088 mensen de Nederlandse bioscopen en filmtheaters, 10 procent meer dan tijdens het eerste weekend van de Bioscoop 10-Daagse in 2025. De gezamenlijke box office kwam uit op ruim €3,2 miljoen, een stijging van 12 procent ten opzichte van vorig jaar. 

AI-bedrijven gaan massaal aan de haal met creatief werk. De teksten van schrijvers, journalisten en vertalers worden gebruikt voor het trainen van AI-taalmodellen. Zonder voldoende transparantie over hoe dit gebeurt, zonder dat zij daar toestemming voor geven, en zonder dat ze een eerlijke vergoeding krijgen. Dit moet anders.

Stichting Lira, de Auteursbond en de NVJ voeren actie om een collectieve regeling met AI-bedrijven te treffen. Waardoor freelance schrijvende makers een eerlijke vergoeding ontvangen en zeggenschap over hun eigen teksten behouden. En waar bigtechbedrijven transparant moeten zijn over hoe hun taalmodellen gebruikmaken van andermans teksten.

De Haïtiaans-Canadese auteur Thélyson Orélien (1988) leek aan een ongekende zegetocht te zijn begonnen met zijn roman C’était ça ou mourir. Afgelopen maandag won hij in Frankrijk de Prix du roman Fnac en C’était ça ou mourir stond onder andere ook nog op de longlist van de meest prestigieuze prijs: de Prix Goncourt. Orélien had al wel dichtbundels en romans uitgegeven, maar deze veelgeprezen roman, waarvan de vertaalrechten aan twintig landen verkocht zijn, bleek zijn grote doorbraak. Tot een anoniem account op X deze week beweerde dat Orélien het boek volledig door AI heeft laten schrijven.

Orélien en zijn Franse uitgeverij ontkennen in alle toonaarden, maar de gevolgen voor de auteur zijn groot. Zo is zijn tournee geschrapt door de uitgeverij om hem ’te beschermen’ en heeft de Prix Goncourt eergisteren besloten C’était ça ou mourir te diskwalificeren. 

Stemactrice Kim Fontaine (46), voorheen voice-over voor Tell Sell-commercials, voelt de hete adem van AI in haar nek. ‘De techniek is zo bizar goed dat stemmen gekloond worden voor de raarste dingen.’

‘Laatst hoorde ik in een van mijn producties ineens iets wat ik nooit had ingesproken. Een ‘andere’ stem had een deel van mijn zin overgenomen. Ik wist zeker: dit was AI-geknutsel met mijn stemgeluid. Het voelde als diefstal. In januari kreeg ik te horen dat ze definitief waren overgestapt op een AI-stem.’

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de Raad voor Cultuur, mede namens het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, om advies gevraagd in het kader van het Programma Erfgoed en Overheid. Dit gezamenlijke programma van OCW, IPO en VNG is gericht op het duurzaam versterken van de uitvoering van erfgoedtaken bij gemeenten en provincies.

Aanleiding is dat de uitvoering van erfgoedtaken en het bestuurlijk draagvlak daarvoor onder druk staan. Tegelijkertijd staat Nederland voor grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en klimaatadaptatie. Die ontwikkelingen maken de vraag hoe erfgoedzorg toekomstbestendig kan worden georganiseerd extra urgent.

Een goed idee past niet altijd in een formulier. Bovendien beoefenen veel informele groepen samen cultuur zonder bijvoorbeeld een vereniging of stichting te zijn. Denk aan jongeren die in hun vrije tijd muziekvideo’s maken of een groep die op eigen initiatief een poëzie- en schrijfavond organiseert. 

Voor deze groepen en nieuwe initiatiefnemers zijn subsidieregelingen vaak lastig te vinden of ingewikkeld om aan te vragen. Tegelijkertijd willen gemeenten, fondsen en andere financiers juist ook diegenen bereiken die nu buiten beeld blijven. Daarom start Kunstloc een lerend netwerk. Samen met partners onderzoeken we hoe financiering toegankelijker kan worden.