Trends & Ontwikkelingen

In 2025 organiseerden 58 poppodia samen 21.285 activiteiten met publiek. De meest opvallende ontwikkeling in de afgelopen drie jaar is een stijging van het aantal concerten op locatie, geprogrammeerd buiten het eigen gebouw.

De poppodia organiseerden 2% meer activiteiten dan in 2023 en 4% meer dan in 2024. Er was in de afgelopen drie jaar een lichte stijging van het aantal concerten in eigen gebouw (+4%), een lichte daling van clubavonden in eigen gebouw (-3%) en een forse stijging van het aantal muziekactiviteiten buiten het eigen gebouw (+31%). Deze cijfers zijn afkomstig van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals (VNPF), die een analyse maakte van de gegevens van 58 van de 72 aangesloten poppodia over de jaren 2023, 2024 en 2025.

Uit onderzoek van het Trimbos-instituut uit 2023 (bron: RIVM) blijkt dat mentale problemen onder jongeren veel voorkomen. Zo ervaart bijna een derde van de leerlingen in het voortgezet onderwijs (12 t/m 16 jaar) mentale klachten. 

Juist daarom zijn sport, bewegen en cultuur zo belangrijk. Ze dragen bij aan het mentaal welbevinden en de ontwikkeling van mentale vaardigheden. Sport en bewegen kunnen zorgen voor meer structuur, energie en ontspanning. Creatieve activiteiten helpen jongeren om zich te uiten, plezier te ervaren en verbinding te voelen met anderen. Sportkracht12 publiceert in aanloop naar de Week van de Mentale Gezondheid meerdere artikelen over mentale gezondheid, sport, bewegen en cultuur.

Erik Tausch was jarenlang beleidsambtenaar Kunst en Cultuur in Veghel en later in Meierijstad. Eind februari ging hij met pensioen. Tijdens zijn afscheidsreceptie verraste hij de Cultuurkade met een donatie van bijna tweeduizend euro. Afgelopen dinsdag maakte de Cultuurkade, onder toeziend oog van Tausch, bekend wat er met het geld is gedaan.

“Als Meierijstad mogen we trots zijn op ons kunst- en cultuuraanbod. Het zit allesbehalve in het verdomhoekje.” Volgens Tausch kun je kunst en cultuur op allerlei manieren inzetten. “Kunstenaars zijn creatieve mensen met creatieve ideeën. Ze hebben een heel andere kijk op de wereld”, stelt de 65-jarige Drunenaar. “Betrek ze bij het ontwikkelen van scholen of laat ze eenzaamheid aanpakken, zoals is gedaan bij het project Gouden Dans.”

Vorig jaar was kunstmatige intelligentie nog filmvijand nummer één, nu is de stemming omgeslagen. AI is overal, als een klopgeest. In april kondigde het festival nog aan dat films met AI niet welkom zijn in de hoofdcompetitie. Maar er werd veel naar gevraagd bij Q&A’s en persconferenties. En hoewel regisseur Seth Rogan AI nogmaals de oorlog verklaarde, was de toon elders louter positief. De filmwereld – zelfs in kunstbastion Cannes – lijkt AI inmiddels te accepteren.

„AI is er al”, zei actrice Demi Moore (The Substance), jurylid op het festival, tijdens een persconferentie. „Je ertegen verzetten is een strijd die we zeker zullen verliezen. Het is beter om een manier te vinden om ermee om te gaan.” Die acceptatie moet ook wel, want ook in Cannes is men achter de schermen volop met AI bezig.

Tilburg University start in augustus met de nieuwe bacheloropleiding Cultuur en Educatie. In deze opleiding verdiep je je in de manier waarop literatuur, cultuur en onderwijs met elkaar verbonden zijn. Je ontdekt hoe onderwijs kansen kan creëren en hoe thema's zoals diversiteit en digitalisering daarin een rol spelen. Of je nu docent wilt worden of een carrière ambieert in de culturele sector: deze opleiding biedt een sterke en veelzijdige basis met maatschappelijke impact.

Zonder dahliaprikkers geen bloemencorso, zonder drumbandleden geen carnaval, zonder gidsen geen streekverhalen. Vrijwilligers zijn onmisbaar voor het beoefenen en doorgeven van immaterieel erfgoed. Zonder hun inzet zouden veel tradities en rituelen verloren gaan. Daarom kan de sector meer vrijwilligers gebruiken. In 2026, het internationaal jaar van de vrijwilliger, organiseren Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en de provinciale erfgoedhuizen, verenigd in Stichting OPEN, gratis trainingen in vrijwilligerswerving voor immaterieel erfgoedgemeenschappen. 

Vandaag is bekendgemaakt dat Sarah de Koning de Johan Polak Poëzieprijs ontvangt voor haar poëziedebuut Tekstielen. Daarmee heeft ze volgens de jury ‘met grote overtuiging’ de beste bundel van de afgelopen drie jaar geschreven.

Vorig jaar won Waar is het lam? van Mustafa Stitou en het jaar daarvoor, de eerste editie, Virgula van Sasja Janssen. Dit jaar wordt de prijs op 7 juni uitgereikt en dan ontvangt De Koning 50.000 euro.

De huidige subsidieperiode is al anderhalf jaar bezig en nog steeds staan sommige gezelschappen lijnrecht tegenover het Fonds Podiumkunsten. Vier instellingen stappen nu opnieuw naar de rechter. In het ergste geval gaan de lopende beroepszaken het Fonds 23 miljoen euro kosten. En dat geld is er niet.

NRC zocht contact met de dertien gezelschappen die naar de rechter zijn gestapt. De helft van de gezelschappen die daar in het gelijk werden gesteld, zeggen nu nogmaals een rechtsgang te maken. Ook sprak NRC met Viktorien van Hulst, directeur van het FPK. De gesprekken met het FPK en de culturele instellingen schetsen een beeld van gezelschappen die zich met moeite staande houden in een bureaucratisch systeem. 

Vanaf 1 juni kun je bij het Fonds Podiumkunsten aanvragen indienen voor de nieuwe regeling Internationale Werkreis voor Individuen. Deze regeling ondersteunt korte internationale werkreizen van individuele podiumkunstenaars. De regeling is doorlopend en aanvragen worden behandeld op volgorde van binnenkomst.

De Bachelor Cabaret van de Koningstheateracademie is opnieuw uitgeroepen als Topopleiding in de Keuzegids 2026. Net als in 2025 behoort de opleiding daarmee tot de best beoordeelde studies van Nederland.

De Keuzegids is een onafhankelijke consumentengids die al meer dan dertig jaar onderzoek doet naar de kwaliteit van hoger onderwijs. De gids baseert haar oordeel op verschillende factoren. Zo wordt er gekeken naar de deskundigheid van docenten, de sfeer binnen de opleiding, de beschikbare faciliteiten, studiesucces en de kansen op de arbeidsmarkt na het afstuderen.

Wat als afval niet verdwijnt, maar het begin is van nieuw ontwerp? Da Trash Club – een collectief van jonge ontwerpers – werd op 13 mei uitgeroepen tot winnaar van de Kazerne Design Award 2026 met The Trashifesto. Met dans, hilarische kostuums en aanstekelijke energie ontmaskeren zij de mythe dat iets dat je weggooit ook echt verdwijnt. De jury kende hen unaniem de prijs toe.

De Kazerne Design Award is een aanmoedigingsprijs voor recent afgestudeerde studenten van de Design Academy Eindhoven. De jury honoreert jaarlijks een gelukkige winnaar met eeuwige roem en 5.000 euro.

De circulaire bureaustoel Infinity heeft een Red Dot Design Award gewonnen, een van de meest prestigieuze internationale designonderscheidingen. Voor het Nederlandse merk NO-EM en ontwerper Robert Bronwasser vormt deze prijs een mooie erkenning van hun samenwerking.

Cultuur en recreatie worden in beleid vaak als afzonderlijke sectoren benaderd, maar in de praktijk raken ze elkaar steeds nadrukkelijker. Uit een recent rapport over de geografische spreiding van cultuur in Nederland blijkt dat de beschikbaarheid van culturele voorzieningen, investeringen en bezoekersstromen steeds meer samenhang vertoont met de aantrekkelijkheid van regio’s. Voor ondernemers in recreatie en toerisme levert dat nieuwe kansen én strategische keuzes op.

Of je nu ontwerper, ambtenaar of beleidsmaker bent: als je niet kunt uitleggen wat een ontwerptraject oplevert, verlies je vroeg of laat de ruimte om het te doen. Toch is dat precies waar veel professionals in een publieke ontwerppraktijk tegenaan lopen. De waarde van een ontwerptraject wordt niet vanzelfsprekend herkend. Collega’s of opdrachtgevers haken soms al tijdens het traject af omdat het hen niet duidelijk is waar het naartoe gaat. Of er ontstaan achteraf verschillende opvattingen over wat het had moeten opleveren.

In een essay van PONT wordt verkend wat het betekent om waarde te duiden, welke spanningen daarbij horen en hoe je daar als professional mee om kunt gaan.

De Nederlandse Toneeljury heeft de tien voorstellingen gekozen die volgens haar de meest indrukwekkende van het afgelopen seizoen waren, vijf in de grote zaal en vijf in de kleine zaal. De voorstellingen voor de grote zaal zijn keurig verdeeld over de grote gezelschappen: ITA, Het Nationale Theater, Het Zuidelijk Toneel, Theater Oostpool en Theater Utrecht. Ook zijn er producties van Theater Oostpool, Het Zuidelijk Toneel en Theater Utrecht voor de kleine zaal geselecteerd.

Na enige tijd afwezig te zijn geweest keerden de grote gezelschappen vorig jaar al ruim terug in de selectie. Dit jaar is hun aanwezigheid nog dominanter. Dat is in tegenspraak met de stelling van de jury dat de selectie laat zien „hoe breed, verrassend én geëngageerd het podiumkunstaanbod in Nederland is”. 

Stoornis of my life, Hadestown en Aletta, de musical zijn woensdagavond met ieder vier prijzen uit de bus gekomen als grote winnaars bij de Musical Awards 2026. Richard Groenendijk won als Edna Turnblad in Hairspray de award voor ‘beste mannelijke hoofdrol in een grote musical.’

De jury koos de beste mensen en producties uit in twintig categorieën. Zo ging Desi van Doeveren er met haar rol in Aletta, de musical vandoor met de award voor ‘beste vrouwelijke hoofdrol in een grote musical’. ‘Aanstormend talent’ was de 25-jarige Ward van Klinken, voor zijn hoofdrol in Dear Evan Hansen. De Excellence Award was voor Soldaat van Oranje en de Oeuvre Award ging naar Gerrie van der Klei.

De afgelopen tijd werkte Platform ACCT hard aan de uitbreiding van de website met nieuwe themapagina's. Hier kun je toegankelijke informatie vinden over belangrijke thema’s om je kennis te vergroten. Voor zzp'ers staan nu actuele thema's online zoals wat je kunt regelen rondom arbeidsongeschiktheid en pensioen. En waar je aan moet denken bij zelfstandig werken in het kader van wet DBA. Ook kunnen werk- en opdrachtgevers ook informatie vinden over fair pay, zzp-inhuur en professionele ontwikkeling binnen de organisatie. De thema pagina's worden nog aangevuld. 

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) is gestart met een pilot van het Culturele Doelgroepenmodel. Met dit model krijgen culturele instellingen beter inzicht in hun publiek én in kansen om nieuwe doelgroepen te bereiken.

Steeds meer culturele instellingen zoeken naar manieren om hun publieksbereik te vergroten en te verbreden. Het Culturele Doelgroepenmodel, ontwikkeld door Rotterdam Festivals, biedt daarvoor een waardevol instrument. Dit model maakt het mogelijk om bezoekers in te delen in herkenbare archetypen op basis van onder andere gedrag, interesses en postcodegegevens. In Amsterdam is het model eind 2024 geïntroduceerd door amsterdam&partners met hun publieksonderzoekstool PubliQscan. De MRA heeft inmiddels een licentie aangeschaft om het model breder in de regio toe te passen.

De BPD Kunstcollectie bestaat vijftig jaar. Dit bijzondere jubileum viert BPD met de tentoonstelling Samenspel, in samenwerking met Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Hier delen ze kunstwerken uit de collectie met een breed publiek, samen met een selectie van werken uit Het Noordbrabants Museum. Ook wil BPD met Samenspel laten zien hoe BPD | Bouwfonds Gebiedsontwikkeling de openbare ruimte verrijkt met kunst. 

BPD is ervan overtuigd dat kunst op een wezenlijke manier bijdraagt aan de leefomgeving, waardoor mensen zich meer betrokken voelen op de wereld. In een speciale publicatie staan we daar met trots bij stil. 

De provincie Noord-Brabant wil dat alle Brabantse jongeren in aanraking kunnen komen met kunst en cultuur. Daarom ondersteunt de provincie Club Zien: een programma waarin vmbo-leerlingen gratis kennismaken met Brabantse musea op een manier die aansluit bij hun belevingswereld. Samen maken we Brabant samen mooier voor jongeren.

Door dit project mede te financieren, helpt de provincie musea om hun aanbod aan te passen aan de belevingswereld van vmbo-leerlingen. Musea, provincie en gemeenten werken samen om Club Zien in heel Brabant groot te maken.

Nederlanders zijn in 2025 minder met elkaar verbonden. Ze hebben minder vaak sociaal contact, doen minder aan vrijwilligerswerk en geven minder informele hulp. Vertrouwen in andere mensen en in instituties is ook gedaald. Een groot deel van de inwoners van Nederland is nog altijd welvarend en tevreden, maar de mogelijkheden voor de volgende generatie worden minder. Ook blijft de druk op de natuur onverminderd hoog en lijkt de verduurzaming van de economie tot stilstand te komen. 

Dit blijkt uit de Monitor Brede Welvaart en de SDG’s 2026 die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op 20 mei (Verantwoordingsdag) heeft aangeboden aan de Tweede Kamer. Op de factsheet OCW zijn drie indicatoren voor Cultuur opgenomen. 

Dinsdag 12 mei heeft Sena de cijfers over 2025 gepresenteerd tijdens de jaarlijkse Vergadering van Aangeslotenen. Tijdens de bijeenkomst in TivoliVredenburg in Utrecht werd teruggekeken op een uitzonderlijk jaar. Er werd recordhoogte aan licentie-inkomsten gerapporteerd, de doorbetalingen aan rechthebbenden werden aanzienlijk verhoogd en de kosten werden verder verlaagd.

Sena regelt de rechten van muzikanten en producenten. Zij krijgen van SENA een vergoeding als hun muziek in het openbaar wordt gedraaid.

Scheidend directeur Nan van Schendel verwacht niet dat het meteen storm loopt, maar het kán. In Den Bosch kun je met de boot naar de bieb. Het is een van de bijzondere aanpassingen na een verbouwing van anderhalf jaar van Huis73. In het historische gebouw in het centrum van de stad zitten de bibliotheek, muziekschool en allerlei creatieve opleidingen. De verbouwing heeft 32 miljoen gekost. "En dat is precies wat we begroot hadden", vertelt een trotse Van Schendel.  

De officiële opening van het verbouwde gebouw is zaterdag, dan is er ook heel veel muziek te horen. Op dat moment is ook het Jazz in Duketown festival bezig. "En waar we heel blij mee zijn is dat zondagmiddag hier de wereldberoemde trompettist Erik Vloeimans komt spelen op dit nieuwe binnenterrein. Extra bijzonder omdat hij hier vroeger zijn trompetlessen heeft gehad, en zo is de cirkel weer rond", zegt Nan met een glimlach. 

De kosten voor organisaties stijgen al jaren. Energie, personeel, huur: alles wordt duurder. Maar subsidies groeien vaak niet mee. De meeste gemeenten indexeren hun cultuursubsidies onvoldoende. Dat is geen incident van één jaar. Gemeenten lopen al langer achter met indexeren, terwijl zij verantwoordelijk zijn voor zo’n 70% van de publieke middelen voor cultuurbeoefening. Niet indexeren is bezuinigen.

Cultuurconnectie doet een oproep aan gemeenten: zorg voor eerlijke indexering. Laat cultuursubsidies structureel meegroeien met loon- en prijsontwikkelingen. Alleen zo kunnen organisaties hun werk blijven doen zonder elk jaar opnieuw in te leveren.

Cheryl Mak had, zoals ze zelf zegt, een powervrouw als moeder. Inmiddels is ze dat zelf ook. Met Now's the Time biedt ze jongeren in Almere een podium voor talent. Ze laat zien dat de bestaande systemen niet voor iedereen werken en dat er alternatieven zijn om hun creatieve en maatschappelijke ontwikkeling te boosten. Met haar visie weet ze inmiddels ook beleidsmakers te overtuigen. Ook werd ze door VSBfonds uitgeroepen tot Veranderaar 2025.

‘Eerlijk is eerlijk: overheid en instanties pakken die visie steeds meer op. Je ziet ze daarin bewegen. De gemeente Almere heeft bijvoorbeeld een projectmanager voor The Culture aangesteld. Hét bewijs dat het talent en de stem van creators steeds meer worden gezien en gehoord.' 

Op de dag van Europa is de nieuwe editie van Common Ground, het jaarlijkse magazine van de European Cultural Foundation gepubliceeerd. 

In deze editie onder andere een analyse van de positie van Europa in het huidige geopolitieke landschap, geschreven door de Nederlandse journalist en auteur Caroline de Gruyter. Ook bevat het magazine beschouwingen over gemeenschap, wat het betekent om Europees te zijn, de rol van kunst en cultuur in onze samenleving, en een verkenning van democratie in al haar nuances en kwetsbaarheden.

De strijd tussen het Fonds Podiumkunsten en de subsidieaanvragers verhardt. Dertien instellingen vochten hun subsidieafwijzing bij de rechter aan, acht kregen (gedeeltelijk) gelijk. Nu de eerste herbeoordelingen zijn ontvangen, zien ten minste vier aanvragers opnieuw reden voor een rechtsgang. Holland Opera, SHARP/ArnoSchuitemaker en theatergroepen Suburbia en De Warme Winkel zeggen opnieuw onzorgvuldigheden te zien die ze door een rechter willen laten toetsen. Als de lopende beroepszaken eindigen in een subsidieverplichting, brengt dat het Fonds in financiële problemen. De daarvoor benodigde 23 miljoen  euro heeft het Fonds niet.

Volgens Viktorien van Hulst is het overkoepelende probleem: de groeiende subsidiebehoefte en het groeiende aantal subsidieaanvragen – terwijl er niet meer geld bij komt. Hoe meer subsidie er alsnog moet worden toegekend, hoe meer het fonds onder druk komt te staan. Van Hulst verwacht dat er bij de volgende subsidieronde (2029-2032) wederom 30 procent meer aanvragen komen. Bij hetzelfde budget levert dat nóg meer bezwaren op. Het is aan de politiek om daar iets aan te doen. „Tegen de minister heb ik gezegd dat de behoefte in het veld niet aansluit bij het budget. Daar wordt nu over nagedacht.”

De Per Abramsen Sculptuurprijs wordt eens in de twee jaar toegekend aan een hedendaagse Nederlandse beeldhouwer wiens werk experimenteel, vernieuwend en uitgesproken driedimensionaal is. Dit jaar gaat de onderscheiding naar beeldend kunstenaar Femmy Otten (Amsterdam, 1981), die in haar tekeningen, schilderijen, sculpturen, muurschilderingen en performances, uitdrukking geeft aan de krachtige, maar ook kwetsbare momenten in het leven. Aan de onderscheiding zijn een tentoonstelling in Museum Beelden aan Zee, een geldbedrag van €10.000 en een wisselbeeld van Per Abramsen verbonden.

We worden overspoeld met adviezen over gezond eten en bewegen, maar waarom horen we nooit iets over „een dagelijkse portie kunst”, vraagt Daisy Fancourt (35), hoogleraar psychobiologie en epidemiologie aan University College Londen. Ze doet al vijftien jaar onderzoek naar de gezondheidseffecten van kunst, en weet inmiddels hoe talrijk en breed die zijn. Mentaal én fysiek. Vermindering van stress, vertraging van de veroudering, minder kans op depressie, op dementie, op chronische pijn, op hart- en vaatziekten, op verstoringen van de afweer.

Fancourt noemt kunst zelfs de vijfde pijler onder gezondheid, naast slaap, voeding, bewegen en natuur. En het is een vergeten pijler, want we horen maar zelden over al die voordelen, schrijft ze in haar boek Art Cure, waarvan twee weken geleden de Nederlandse vertaling is verschenen, Kunst als medicijn.

Dit jaar bestaat TextielLab, de professionele werkplaats van het TextielMuseum, een kwart eeuw. Dat wordt gevierd met de expositie ’Mens <3 machine – 25 jaar TextielLab’. Met de plaatsing van een moderne, computergestuurde jaquardweefmachine in het hart van het pand transformeerde het TextielMuseum in 2001 van een regulier museum naar een ‘museum in bedrijf’. Dat was het begin van TextielLab.  

Door de jaren heen heeft TextielLab heeft zich ontwikkeld tot een internationale springplank voor jong en gevestigd talent dat er samen met de technische specialisten van het lab alle ruimte krijgt om de mogelijkheden van het medium verkennen.

Rotterdam krijgt een nieuw icoon voor een duurzame wereld, maar het nieuwe initiatief roept in de architectuurwereld ook weerstand op. Het prestigeproject wakkert het debat aan over duurzaam bouwen. Voor het ontwerp van het gebouw werd een internationale ontwerpprijsvraag uitgeschreven, waar uit tachtig inschrijvingen vijf finalisten zijn gekozen. Stuk voor stuk zijn het spectaculaire ontwerpen. Maar in de architectenwereld roept het prestigeproject ook vraagtekens op. Het verminderen van door de bouw veroorzaakte klimaatschade is een grote opgave in de architectuur – zo niet dé opgave.

Architect Oana Bogdan wees er op LinkedIn op dat een geloofwaardig icoon dat oproept tot klimaatactie gebruik zou moeten maken van een bestaand gebouw. Architectuurhistoricus Wouter Vanstiphout bestempelde Shift Landmark als een „bedrieglijke onzincompetitie”. In een essay in vakblad De Architect stelde hij dat een „icoon op megaschaal” voor duurzaamheid hoe dan ook paradoxaal is, vanwege de klimaatschade die zo’n opzet betekent.

Steeds meer bibliotheken worden ‘zelfbiebs’: onbemande vestigingen waar leden met pas en code ook ’s avonds terechtkunnen. Het speelt in op de groeiende behoefte aan publieke mogelijkheden om rustig te werken en te studeren. In Nederland ging de eerste ‘open+-bibliotheek’, zoals het systeem ook wordt genoemd, in 2020 van start in Putten. Nu zijn er ruim veertig, in zowel stedelijk als landelijk gebied.

De zelfbieb past ook in een trend waarin bibliotheken steeds meer als publieke ruimte worden gebruikt, om te werken, studeren of bijeen te komen. ‘Je ziet dat veel steden verdichten, ook Utrecht, en dat mensen kleiner wonen’, zegt Deirdre Carasso, directeur van de Bibliotheek Utrecht. ‘Dan is het mooi dat mensen de bieb als een wijkhuiskamer kunnen gebruiken.’

Masterclasses van topsaxofonisten zijn onderdeel van de Tilburg Sax Summit, die sinds 2023 is uitgegroeid tot een evenement van een week op verschillende locaties. Initiatiefnemers Hannah Koob en Nuno Silva willen van Tilburg een platform voor de saxofoon maken, zeker met alle blaasorkesten in de wijde omtrek. Het moet de saxofoonhoofdstad van Europa worden, waar mensen van heinde en ver op af komen om samen te spelen en vrienden te maken. 

Een week lang gebeurt er van alles in het Factorium, het conservatorium, Paradox en De Nieuwe Vorst. Maar met de masterclasses blijft educatie een belangrijke poot.