Trends & Ontwikkelingen

Gemeente Meierijstad bereidt een nieuwe overeenkomst voor het cultuurcluster op de Noordkade in Veghel voor. Dit cluster omvat onder andere Theater De Blauwe Kei en jongerencentrum De Kluis. Daarmee zet de gemeente een belangrijke stap naar een duurzame oplossing voor deze belangrijke culturele voorzieningen. Hoewel de huidige huurovereenkomsten tot eind 2032 doorlopen, vinden zowel de gemeente als eigenaar Noordkade Ontwikkeling het belangrijk om nu alvast vooruit te kijken. Zo ontstaat er op tijd duidelijkheid voor alle betrokkenen.

Het tweejarige onderzoeksproject De kunst van impact van het lectoraat Waarde(n)vol Ondernemen in en door de Kunsten verkent hoe we vanuit de cultuursector op een betekenisvollere manier met impact om kunnen gaan. In de kunst- en cultuursector is het begrip impact tegenwoordig wijdverspreid. Maar in de praktijk is het sturen op en aantonen van impact ingewikkeld. Culturele organisaties hebben behoefte aan kwalitatieve methodes die recht doen aan hun manier van werken en aan de impact die ze teweegbrengen bij deelnemers en andere betrokkenen. Deze behoefte is vooral urgent bij cultuurorganisaties en -fondsen die, met kunstprojecten in het sociale domein, een langdurige relatie aangaan met partners en (publieks)deelnemers. 

Samen met een breed consortium van culturele organisaties, brancheverenigingen, ondersteunende instellingen, Rijkscultuurfondsen en private fondsen leggen HKU en Fontys in dit nieuwe onderzoeksproject de basis voor een betekenisvollere benadering van impact voor sociale kunstpraktijken. Er wordt toegewerkt naar kennisproducten die cultuurorganisaties en fondsen kunnen gebruiken om meer impactgericht te werken.

De Alliantie Creatieve Culturele Ondernemers (Alliantie CCO) heeft een brief opgesteld voor minister Letschert (OCW). De Alliantie CCO vraagt aandacht voor de positie van zelfstandige ondernemers in de creatieve culturele sector. De sector heeft grote waarde voor Nederland. Zij inspireert, verbindt en draagt bij aan innovatie en economische ontwikkeling. Deze kracht komt voor een groot deel van zelfstandige ondernemers. Zij ontwikkelen nieuwe concepten, voeren producties uit en zorgen voor vernieuwing. 

De Alliantie CCO constateert dat het huidige beleid steeds sterker inzet op bescherming van makers. Bescherming is belangrijk. Maar de manier waarop dit nu wordt ingevuld, beperkt de ruimte van het ondernemerschap in de sector. Juist in deze context is het belangrijk dat cultuurbeleid ruimte blijft bieden voor zelfstandig ondernemerschap. Bescherming is belangrijk, maar mag ondernemerschap niet verdringen. 

‘Dans kan zoveel meer zijn dan een tutu op een balletschool’, stelt Caroline Harder, directeur van Codarts. ‘Met dans kunnen we van grote betekenis zijn voor een diverse groep mensen.’ Het ontdekken van de brede mogelijkheden van dansonderwijs is dan ook een centraal thema tijdens de eerste regiobijeenkomst van het DansopleidersAkkoord. Ruim tachtig leerkrachten, schoolleiders, vakleerkrachten, beleidsmakers en andere stakeholders komen bijeen om hierover van gedachten te wisselen. Inspirerende sprekers worden afgewisseld met de gelegenheid om zelf te doen en te ontdekken.

Danique Rietveld studeert voor docent dans aan het Lucia Marthas Institute for Performing Arts. Zij ervaart deze dag als een openbaring. ‘Wat ik vandaag heb geleerd, is dat er heel veel mensen zijn die net zo denken over het belang van dans in het onderwijs als ik. Ik hoop dat medestudenten ook naar dit soort dagen komen.’ 

Naar aanleiding van een artikel in de recente uitgave van Boekmanstichting over het UNESCO-advies On(ver)vangbaar: De innovatieve kracht van The culture, reflecteert Simon Mamahit vanuit zijn ervaring als maker in de hiphopscene en als adviseur. Hij kijkt naar hoe begrippen als urban en The culture langzaam hun weg vinden naar beleid. Mahamit ziet een duidelijke lijn in hoe cultuur steeds opnieuw wordt benoemd, beschreven en uiteindelijk langzaam zijn weg vindt naar beleid. 

Dit zijn sporen van één ontwikkeling. Eerst heette dat urban, daarna community arts, daarna The culture, en nu spreken we ook over jongerencultuur, nachtcultuur en erfgoedgemeenschappen. Steeds zijn het pogingen om iets te benoemen dat in de praktijk al aanwezig is. 

In april opent de eerste Boerenpoort van Brabant. Een uitnodiging om al wandelend te genieten van het agrarische buitengebied, dat steeds aantrekkelijker moet worden. De Boerenpoort is, net als de Natuurpoort, een ‘hub’ waar wandelingen beginnen of eindigen, of waar recreanten een tussenstop kunnen maken.

„We hebben binnen Van Gogh Nationaal Park 56 natuurgebieden, waarvan een flink aantal op piekmomenten echt heel druk is”, vertelt Frank van den Eijnden, directeur van Van Gogh Nationaal Park, dat het idee van de Boerenpoort ontwikkelt met ZLTO, Kunstloc Brabant en Brabant Partners. Met de Boerenpoort wordt geprobeerd het agrarische landschap toegankelijker en aantrekkelijker te maken.

Hoe ontwikkel je als gemeente cultuurbeleid dat niet alleen richting geeft, maar ook daadwerkelijk werkt in de praktijk? Met de Routekaart voor Cultuurbeleid biedt Kunstgebouw een praktisch hulpmiddel om gemeenten hierbij te ondersteunen. De publicatie biedt houvast in elke fase van het proces: van visievorming tot uitvoering. De routekaart: brengt structuur in het beleidsproces, helpt bij het maken van scherpe en onderbouwde keuzes en ondersteunt samenwerking met partners en inwoners. 

Met CmK4 werken scholen aan een duurzame borging van cultuureducatie binnen hun onderwijs. Aansluiting bij de hernieuwde kerndoelen voor kunst & cultuur is hierbij essentieel. Maar hoe doe je dat als school? Hoe stem je je onderwijs en de nieuwe kerndoelen goed op elkaar af – met behulp van de vermogens en bouwstenen vanuit Cultuurtraject Brabant – in een samenhangend curriculum? En hoe borg je dit? 

Deze vraag speelt breed binnen Brabant en kent geen eenduidig antwoord. Iedere school is immers anders, en alleen samen met partners kun je jouw eigen antwoord formuleren. Kunstloc Brabant stelt stimuleringsbudget ter beschikking voor scholen die samen met (lokale) partners en (eventueel) andere experts onderzoeken hoe zij het nieuwe curriculum voor kunst en cultuur kunnen vormgeven, ook in samenhang met andere leergebieden. 

Nederland is een waterland en door de veranderingen van het klimaat hebben we steeds meer met verdroging en vernatting te maken. Dit speelt ook in het stroomgebied van de Dommel. Om waterschappen, gemeenten en provincie Noord-Brabant nauwer en vooral anders te laten samenwerken en gezamenlijk tot oplossingen te komen is een gesprek nodig. En wie kunnen hiervoor beter een innovatieve vorm ontwikkelen dan kunstenaars en ontwerpers.

Uit een shortlist van 5 kandidaten, voorgedragen door Kunstloc Brabant en Dutch Design Foundation, werd Studio Inscape geselecteerd om een voorstel te ontwikkelen. In nauwe samenwerking met het projectteam Howawo (Hoogwater Aanpak Brabant Oost), ontwikkelden zij Het Waterkabinet. Het Waterkabinet is een tafelsetting waarin verschillende stroomgebieden in gesprek gaan over de landschappelijke inrichting in relatie tot waterberging. 

L.H. Wiener heeft de Hans Vervoort Prijs 2026 gewonnen met In verlatenheid (Pluim). Aan de prijs is een geldbedrag verbonden van 10.000 euro.

De jury schrijft over In verlatenheid: Stilistisch is dit boek een verademing, en een onderdompeling in de totale vreugde van taal. Zonder tegenstribbelen liet de jury zich van acquit af bij de kladden nemen en meevoeren op een reis van jeugd tot ouderdom, en door liefde en pijn. Wie zich zó onbeschermd in zijn angst en falen durft te tonen en ons daarbij het gevoel geeft een vormvaste roman te lezen, heeft een triomf behaald.

Een digitale collectie die met ruim 260.000 aanvullingen groeide naar 8,4 miljoen objecten. Bijna 4 miljoen gedigitaliseerde pagina’s om het papieren erfgoed van Nederland te behouden voor de toekomst. En mooie bezoekcijfers voor Delpher.nl, DBNL.org en de online Bibliotheek. De KB had een goed digitaal jaar in 2025, zo blijkt uit het jaarverslag.

Zo werd Delpher ruim 3,6 miljoen keer gebruikt door 6% van alle Nederlanders. En DBNL ruim 7 miljoen keer door 7 procent van alle Nederlanders. Het aantal websites dat de KB archiveerde groeide naar een totale omvang van 24.599. Vooral het archiveren van de Nederlandse Wikipedia trok de aandacht. Ook nam zowel het aantal uitleningen als het aantal leden en de collectie van de online Bibliotheek toe. 

Na een jaar vol festiviteiten rond de 750e verjaardag stoot Amsterdam de gemeente Maastricht weer van de troon als populairste gemeente van Nederland. Maastricht moet de eerste plaats daardoor na één jaar alweer afstaan. Dit is de voornaamste conclusie uit het Steden & Streken Merkenonderzoek van Hendrik Beerda Brand Consultancy. Nieuwkomers in de top 10 van populairste gemeenten zijn Groningen, Leiden en Zandvoort. 's-Hertogenbosch is de enige Brabantse gemeente in de top 10, de stad daalt van plek 5 naar plek 7. 

Terwijl de hoofdstad van Limburg haar eerste plaats verliest, verovert Limburg in hetzelfde jaar wel de koppositie onder de provincies. Brabant voerde jarenlang de lijst aan, maar staat nu op plek twee. Limburg wordt veel meer gezien als vakantieprovincie, waar de kwaliteit van het verblijf op een hoog niveau ligt en je heerlijk kunt ontspannen in de prachtige natuur. Brabant heeft daarentegen een vrolijker imago en een sterker profiel op het gebied van cultuur en sport.

Walt Disney heeft de samenwerking met OpenAI beëindigd, nadat het AI-bedrijf dinsdag aankondigde te stoppen met de videoapp Sora, meldt The Hollywood Reporter. Met Sora konden gebruikers korte video's maken met onder andere Disney-personages, wat Disney juist veel exposure bood. Eind vorig jaar kondigde het entertainmentconcern aan 1 miljard dollar te gaan investeren in OpenAI.

De deal was opvallend, omdat Hollywoodstudio's doorgaans terughoudend zijn met het doen van zaken met AI-bedrijven. Dit heeft te maken met zorgen over hoe hun data worden gebruikt. Ook willen ze de vakbonden, met wie ze dagelijks samenwerken, niet tegen zich in het harnas jagen, omdat die vrezen voor baanverlies door de inzet van AI. "We gaan andere manieren zoeken om fans nieuwe platforms te bieden waarop zij op een verantwoordelijke manier, met respect voor de rechten van de makers, AI kunnen gebruiken", zegt een woordvoerder van Disney tegen THR.

In aanloop naar het commissiedebat Leraren op 25 maart heeft Stichting Lezen een brief gestuurd aan de vaste Kamercommissie OCW. De boodschap is helder: goed leesonderwijs begint bij de leraar. Lezen is de basis van leren, denken en meedoen. Vanuit onze rol als kenniscentrum voor leesbevordering zien we dat wat werkt in de praktijk, begint bij de leraar. Leraren hebben grote invloed op de leesmotivatie en het leesgedrag van leerlingen. Maar dat vraagt ook iets van henzelf. Daarom vragen we in de brief aandacht voor de lezende leraar als basisvoorwaarde voor goed leesonderwijs. 

Ook in een opiniestuk in de Volkskrant pleit Tamar van Gelder, directeur-bestuurder van Stichting Lezen, voor een helder en ambitieus ideaal: iedere leraar een leesbevorderaar.

Sandrine Verstraete is de winnaar van de Herman de Coninckprijs, de grootste Vlaamse prijs voor poëzie. De prijs werd traditiegetrouw uitgereikt op 21 maart, Wereld Poëziedag, tijdens een feestelijke soirée bij Platform in Antwerpen. Verstraete wint de prijs met haar tweede bundel kamers (het balanseer), waarin ze naar eigen zeggen de taal koestert én ermee worstelt.

Op dinsdag 17 maart ondertekenden de gemeente Utrecht en het Broedplaatsennetwerk Utrecht een vernieuwd convenant voor creatieve broedplaatsen in de stad. In het convenant staat hoe de komende jaren wordt samengewerkt aan het behoud, de versterking en de uitbreiding van betaalbare werkruimte voor makers. 

Met het vernieuwde convenant spreken de gemeente Utrecht en het Broedplaatsennetwerk Utrecht af hoe zij de komende jaren blijven bouwen aan een sterk netwerk van broedplaatsen. Daarbij wordt onder meer ingezet op het versterken van bestaande broedplaatsen, het ontwikkelen van nieuwe locaties en het uitbreiden van het aantal vierkante meters creatieve werkruimte, passend bij de groei van de stad en de toenemende vraag naar betaalbare ruimte voor makers. 

Museum Beelden aan Zee in Scheveningen heeft een verbouwing en vergroening aangekondigd. Om de werkzaamheden mogelijk te maken sluit het museum tijdelijk zijn deuren en is een crowdfunding-actie gestart.

De verbouwing en verduurzaming betekent een volgende stap in de ontwikkeling van het museum die begon met het ontwerp van Wim Quist (1930 - 2022). Voor de stichters van het museum, het verzamelaarsechtpaar Theo Scholten en Lida Scholten-Miltenburg ontwierp Quist in 1994 een even monumentaal als vanzelfsprekende museumgebouw dat op harmonieuze wijze samensmolt met het bestaande duinlandschap. 

Een sterk resultaat voor de Nederlandse filmindustrie: in de nieuwe ronde van Eurimage krijgen maar liefst vijf Nederlandse majoritaire filmproducties realiseringssteun. Dat maakte het culturele fonds van de Raad van Europa bekend.

In de nieuwe podcastserie Fair Enough?! van fairPACCT en de Boekmanstichting verkennen makers, onderzoekers en beleidsmakers hoe de arbeidsmarkt voor culturele zzp’ers eerlijker en toekomstbestendiger kan worden. In de eerste aflevering spreekt Marijne Tesser (communicatie, strategie en beleid) met Maartje Stapel (beeldend kunstenaar), Martijn Arnoldus (onderzoeker) en programma manager fairPACCT Noud van de Rhee. De eerste aflevering van deze driedelige serie gaat in op de kunstenaarsmentaliteit.

Ook in 2025 maakte het Jeugdfonds Sport & Cultuur meedoen voor heel veel kinderen en jongeren mogelijk. Het totaal aantal kinderen en jongeren dat in 2025 tóch kon meedoen dankzij hulp van het Jeugdfonds was 88.204. Hiervan kozen 75.745 kinderen voor sport en 12.459 voor cultuur. De favoriete club van al deze kinderen? Dat blijft de voetbalclub. Verder waren ook zwemles, kickboksen en dansles weer ontzettend populair. 

NVPI Muziek heeft een nieuwe subsidiewijzer gelanceerd. Deze tool helpt labels en artiesten om fondsen te vinden die hun muzikale projecten kunnen ondersteunen. Denk bijvoorbeeld aan de financiering van een EP- of albumopname, een bijdrage voor een tour of een financiële ondersteuning voor een ontwikkelperiode. De subsidiewijzer geeft een overzicht van relevante financieringsmogelijkheden, belangrijke deadlines en praktische tips en templates voor het voorbereiden en indienen van subsidieaanvragen. Daarnaast is een regionale subsidiewijzer gemaakt

Het Nederlandse boekenvak staat onder toenemende druk van social media, ontlezing, streaming en games – en voelt dat vernieuwing meer dan ooit moet gebeuren. Tegelijkertijd liggen de kansen voor het grijpen: slimmer gebruik van data, nieuwe formats en andere businessmodellen. Dat blijkt uit de Innovatieradar Boekenvak 2026 van Renew the Book, gebaseerd op input van bijna 100 professionals. 

Eén van de belangrijkste conclusie uit het onderzoek is dat het boekenvak veel datagedrevener moet gaan werken. Innovatie kan niet langer op gevoel. ‘Data en inzicht’ wordt door respondenten gezien als een van de belangrijkste voorwaarden om lezers beter te begrijpen en succes sneller te herkennen. Daarnaast zal de sector meer hybride en cross-format moeten gaan leren denken. Tenslotte is er een toenemende behoefte aan nieuwe businessmodellen en prijsstrategieën. 

BMG Rights Management heeft een copyrightzaak aangespannen tegen AI-bedrijf Anthropic, ontwikkelaar van de chatbot Claude. Volgens de uitgever zijn songteksten zonder licentie gebruikt bij het trainen van het model en worden beschermde lyrics ook in outputs gegenereerd. De zaak werd op 17 maart 2026 ingediend bij de federale rechtbank in het Northern District of California en sluit aan bij lopende procedures van andere muziekuitgevers tegen AI-bedrijven.

oor bewuste digitale keuzes te maken, kan de cultuursector de ecologische voetafdruk verkleinen en tegelijkertijd een groter en divers publiek bereiken. Digitale culturele voorstellingen zoals (live)streams van opera-, toneel- en dansvoorstellingen bieden meerwaarde voor het publiek. Maar dit online aanbod kost ook energie en grondstoffen. 

Onderzoek van PHI Factory en DEN laat zien dat de extra CO₂‑uitstoot van online aanbod een fractie is van de totale milieu‑impact van voorstellingen. Daarmee zijn online voorstellingen een duurzame aanvulling op fysieke zaalvoorstellingen, mits ze efficiënt worden geproduceerd en verspreid.

De cultuursector verandert snel. Veel leden van de Kunstenbond combineren meerdere rollen tegelijk: optreden, lesgeven, produceren, ontwerpen of schrijven. Daarbij werken sommigen in loondienst, anderen zelfstandig, en regelmatig allebei. Ze checken contracten, onderhandelen over tarieven en auteursrechten en proberen scherp te blijven op ander rechten. Alles bij elkaar maakt het hun dagelijkse praktijk flexibel, hybride en soms onvoorspelbaar. 

Om beter aan te sluiten op de beroepspraktijk en realiteit van haar leden heeft de Kunstenbond besloten haar verenigingsstructuur te veranderen. De basis van de vereniging blijft bestaan, maar door de duidelijkere rollen en minder bestuurlijke lagen, komen besluiten sneller en transparanter tot stand. 

Wat verstaan we onder generaties? Zijn ze te verbinden aan cultuur en waarom is het goed om het begrip generaties serieus te nemen? Generatiebewust cultuurbeleid begint bij het onderzoek of makers en publiek zich identificeren met een generatie. Veel generatiebeelden zijn volgens Isabelle Diepstraten en Henk Vinken gebaseerd op dun bewijs. Hoewel maatschappelijke generaties vaak worden gebruikt om culturele veranderingen te verklaren, zijn generatie-, leeftijds- en periode-effecten moeilijk te scheiden. 

De Kunstuitleen West-Brabant in Bergen op Zoom sluit na 37 jaar de deuren. „Het was geen gemakkelijk besluit, maar de exploitatie is niet meer rond te krijgen.” Paul van Ginneken is voorzitter van de Kunstuitleen in de Lievevrouwestraat. Hij zag het einde langzaam naderen. „Het was onontkoombaar.” Er zijn te weinig mensen die een werk komen lenen. „Dat is al een aantal jaren zo. Dan komt het moment dat het ophoudt."

Met de Culturele Investeringsrekening 2026 brengt de kunstraad, op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen, advies uit aan de nieuw te vormen coalitie. Dit advies kan door de onderhandelaars voor het nieuwe coalitieakkoord gebruikt worden om het cultuurbeleid van de stad vorm te geven in de jaren 2026-2030, maar ook in de jaren daarna – voor de generaties die volgen.  

De kunstraad roept op het structurele cultuurbudget voor de toekomst met gemiddeld 47 miljoen euro per jaar te verhogen. Een structureel hoger cultuurbudget is een gedeelde verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur, die niet alleen bij een wethouder Kunst en cultuur ligt. Kunst en cultuur is een basisbehoefte voor de stad. De cultuursector is in Amsterdam niet evenredig meegegroeid met de stad. 

Het theaterlandschap is de laatste jaren diverser, persoonlijker en interdisciplinairder geworden. Acteurs noemen zichzelf vaker ‘makers’: ze creëren zelf het materiaal dat ze spelen. Dit is deels geboren uit noodzaak. Van oudsher hadden veel steden een eigen toneelgezelschap met een vast ensemble, waar acteurs na hun afstuderen bij terechtkonden. Die ensembles, en dus ook de vaste contracten, zijn grotendeels verdwenen. Meer acteurs moeten daarom als zelfstandig ondernemer hun eigen werk creëren.

Toneelscholen moeten inspelen op deze nieuwe realiteit, die andere kwaliteiten vraagt van nieuwe aanwas. Hoe doen ze dat? En gaat er niet ook iets van het klassieke ambacht van toneelspelen verloren? De Volkskrant ging langs bij vier toneelscholen om te kijken hoe dat tegenwoordig in zijn werk gaat, acteurs opleiden.

Schrijver en presentator Milouska Meulens (52) schrijft dit jaar het Kinderboekenweekgeschenk genaamd Terug naar de schoenenboom. Dat heeft boekenkoepel CPNB bekendgemaakt. De Kinderboekenweek wordt voor de 72e keer georganiseerd en vindt tussen 30 september en 11 oktober plaats. Illustrator en auteur Harmen van Straaten zit dit jaar 40 jaar in het vak en maakt het Prentenboek van de Kinderboekenweek. 

Het thema is dit jaar Spot aan!, met speciale aandacht voor zang, dans en theater. De week is bedoeld om kinderen te enthousiasmeren voor lezen. Het Boekenweekgeschenk heeft een oplage van ruim 300.000 exemplaren en klanten krijgen het cadeau in de boekhandel bij besteding van minstens 13,50 euro aan kinderboeken. 

Tijl Nuyts heeft de vijfde editie van de Vlaamse boekenprijs de Boon gewonnen. Met zijn eerste roman Grondwerk valt de Vlaamse schrijver (33) direct in de prijzen. Het boek vertelt het verhaal van een activistische naakte molrat die tunnels graaft onder Brussel. Grondwerk, dat is uitgegeven bij Atlas Contact, won in de belangrijkste categorie: fictie en non-fictie. Het boek kwam in juni 2025 uit en werd ook al genomineerd voor de Boekenbon Literatuurprijs (voorheen de AKO Literatuurprijs). Benny Lindelauf en Ingrid Godon winnen de Boon-jeugdliteratuurprijs voor het prentenboek De vrouw en zijn hoofd.

De meeste musea lijken wellicht op het eerste gezicht nog ver verwijderd van kunstmatige intelligentie. Toch is AI volgens Guido van Nispen in rap tempo bezig een rol te spelen in de dagelijkse praktijk van culturele instellingen. Niet alleen in de vorm van experimentele toepassingen, maar ook in systemen die al jarenlang onderdeel zijn van de digitale infrastructuur van musea. Daarom groeit de behoefte aan een expliciet AI-beleid. 

Veel musea bevinden zich momenteel in een overgangsfase. De uitdaging voor musea en alle andere culturele instellingen is niet om AI te vermijden, maar om het zo te gebruiken dat het de kern van hun werk versterkt: het bewaren, interpreteren en delen van cultureel erfgoed.