Trends & Ontwikkelingen

Hoogleraar Remco Breuker schrijft over tweedehandsboekhandelaren. Boekhandelaren voelden nattigheid toen onbekende klanten opeens vrachtladingen leesvoer begonnen te bestellen over de meest obscure onderwerpen. De boeken waren namelijk bedoeld als voer voor AI-bedrijven - nu het gemiddelde AI-model het internet ‘uit’ heeft, moet de onstilbare honger van de bots door fysieke boeken worden bevredigd.

Meer dan één potentiële koper van ongoddelijk grote hoeveelheden boeken kreeg namelijk al nul op het rekest. Waarom? Omdat geld niet alles vermag en de rest van de samenleving daar even aan moest worden herinnerd.

Het DRU Industriepark in Ulft blijft voorlopig overeind dankzij nieuwe financiële steun van de gemeente Oude IJsselstreek. De financiële resultaten over de eerste helft van dit jaar vallen fors tegen, vooral door tegenvallende horeca-inkomsten. De gemeente heeft daarom opnieuw maatregelen genomen om de stichting de komende maanden financiële ruimte te geven.

De Taskforce culturele en creatieve sector, het College van Omroepen (CvO), de NPO en Kunsten ’92 pleiten in een gezamenlijke brief aan minister Letschert voor een publieke omroep met kunst en cultuur als vanzelfsprekende pijler. Op dit moment wordt – met de herziening van de Mediawet en de inrichting van het mediabestel – de koers van de publieke omroep voor de komende decennia bepaald.

Er is een Internetconsultatie (Wet hervorming landelijke publieke omroep) geopend, waar iedereen tot 23 oktober 2026 op kan reageren.

Het ecosysteem voor muzikale en dansante talentontwikkeling wordt steeds kwetsbaarder. Naast haperende voorzieningen zorgen internationale concurrentie en onzekere beroepsperspectieven dat schitteren als toptalent steeds lastiger wordt. Wat is er nodig om het tij te keren?

In het Blueyard-rapport staat het wat omfloerst, maar wat echt nodig is, is dat overheid en samenleving de publieke waarde van kunst en toptalent weer gaan omarmen.

Joop van den Ende heeft met een paginagrote advertentie in De Volkskrant zijn kritiek geuit op de troonrede. ‘Rijk aan geld. Arm aan verbeelding’, staat vrijdagochtend in hoofdletters bovenaan de twaalfde pagina van de krant.

‘Kunst en cultuur zijn geen bijzaak. Ze zijn de ziel van de samenleving’, sluit de 84-jarige Van den Ende het bericht af.

De TalentHub voor beeldende kunst jump! viert zijn tienjarig bestaan. Een mijlpaal voor talentontwikkeling in Brabant, waar de afgelopen jaren een stevig netwerk is ontstaan voor de groei van kunstenaars in uiteenlopende disciplines. Dat werd gevierd met een symposium in De Cacaofabriek in Helmond dat stond in het teken van reflectie, ontmoeting en vooruitkijken.

Inmiddels kent Brabant zeven TalentHubs, verspreid over disciplines als beeldende kunst, design, film, letteren, muziek en podiumkunsten. Een groeiend, uniek netwerk dat in Nederland zijn gelijke niet kent. 

Berenschot heeft de coalitieakkoorden van vrijwel alle Nederlandse gemeenten geanalyseerd op een groot aantal thema’s, waaronder kunst en cultuur.

Daarbij is AI gebruikt om de akkoorden systematisch te screenen. Vervolgens heeft het adviesteam Kunst & Cultuur van Berenschot de uitkomsten inhoudelijk geduid en aangevuld met een expertmatige analyse. Binnen het thema cultuur staan drie onderwerpen centraal: de positie van culturele evenementen in het bredere gemeentelijke beleid, het beheer en de benutting van cultureel vastgoed en erfgoed, en de instandhouding en toegankelijkheid van culturele voorzieningen.

Op de 2026-editie van het Congres Podia Festivals Evenementen (CPFE) kwamen meer dan 1.000 collega's uit de sector samen om in 70 sessies met elkaar in gesprek te gaan. Het programma liet dit jaar een duidelijke rode draad zien: onze sector moet zich voortdurend aanpassen, terwijl de ruimte om te organiseren op verschillende manieren onder druk staat.

Dat kwam terug in een grote diversiteit aan gesprekken over onder andere extreme weersomstandigheden en vergunningen, maatschappelijke en verzetsprogrammering en de polarisatie die daar soms omheen ontstaat, Fair Pay en betaalbaarheid, veranderend uitgaansgedrag van jongeren, sociale veiligheid, personeel en talent, AI en digitalisering en de bescherming van nachtcultuur.

Tijdens Open Monumentendag hebben zowel de Brandtoren op het Rozendaalse Veld als zes Noorse geschenkwoningen in Hansweert officieel de status van rijksmonument gekregen. De monumenten vertellen ieder een eigen verhaal over de Nederlandse geschiedenis: van naoorlogse bosbrandpreventie op de Veluwe tot internationale hulp na de Watersnoodramp van 1953.

Kunst en cultuur kwamen niet letterlijk voorbij in de troonrede. Toch hoorde Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenorganisatie Kunsten ’92, er wel degelijk een duidelijke link met cultuur in. De koning sprak onder meer over democratie, gemeenschapszin en weerbaarheid. "We denken bij weerbaarheid vaak aan defensie, cyberveiligheid en economie", zegt Bartelse bij De Ochtend. "Maar een samenleving onder druk moet je ook sociaal en democratisch overeind houden." 

Daar kan cultuur volgens hem een belangrijke rol in spelen. Kunst en cultuur brengen mensen samen, bieden ruimte voor verschillende ideeën en dagen uit om anders naar de wereld te kijken. Bartelse vat het zo samen: "Misschien gaat het niet over de bescherming van cultuur, maar over de bescherming dóór cultuur."

Wie naar de financiële plannen voor de cultuursector kijkt, ziet volgens Bartelse vooral weinig verandering. "Er gaat niets af, er komt ook niets bij." Dat vindt hij jammer, juist omdat het cultuurstelsel de komende jaren wordt aangepast. Vanaf 2029 begint een nieuwe subsidieperiode en staan er grotere veranderingen op stapel. "Voor een verbouwing, net als bij een huis, heb je geld nodig." Die extra ruimte ziet Bartelse nu niet terug.

Het Mauritshuis en het Rijksmuseum hebben gezamenlijk Colfspelers op het ijs uit ca. 1625 van Hendrick Avercamp verworven. Met deze aankoop keert één van de belangrijkste winterlandschappen uit de Nederlandse schilderkunst terug naar Nederland. Het 17de-eeuwse meesterwerk zal eerst worden getoond in Kampen, de stad waar Avercamp vandaan komt, en is vanaf 3 oktober te zien op de tentoonstelling Avercamp terug in Kampen: de 17e eeuw door de ogen van Hendrick & Barent. Daarna is het schilderij afwisselend in het Rijksmuseum en het Mauritshuis te bewonderen. De verwerving is een uitzonderlijke verrijking van de Collectie Nederland.

De Week van het Verboden Boek komt er weer aan. Van 19 tot en met 27 september 2026 organiseren bibliotheken, boekverkopers en andere organisaties in de boekenbranche een nationale campagne met het oog op het vrije woord, verboden verhalen en onbeperkte toegang tot boeken en informatie.

De provincie wil creatieve talenten in de culturele sector helpen om zich artistiek en professioneel verder te ontwikkelen. Daarom start zij samen met Stichting Voordekunst een pilot met ‘matchfunding’.

Noord-Hollandse makers die via Voordekunst Opent een externe link geld inzamelen voor een nieuw cultureel project, kunnen daarbij een extra financiële bijdrage van de provincie ontvangen. 

Artiesten die politieke statements maken zijn van alle tijden. Protestliederen, uitspraken op awardshows of het opspelden van een pinnetje op de borst. Dit keer belandde de Amerikaanse rapper Macklemore in een geopolitieke wervelwind. Hij werd geschrapt als voorprogramma van de Britse zanger Ed Sheeran. Het is niet voor het eerst dat een artiest dat overkomt, maar de manier waarop en wie hierachter zit vallen op.

Volgens Amerika-kenner en jurist Kenneth Manusama was het schrappen van Macklemore te verwachten. Manusama ziet dat de vrijheid van meningsuiting, ook van beroemdheden, onder druk staat onder de Trump-regering. Een vermenging van rijke bedrijven en miljardairs met zakelijke belangen drukken volgens Manusama op de vrijheid van meningsuiting. 

Tijdens het Gala van het Nederlands Theater zijn de VSCD Toneelprijzen 2025-2026 uitgereikt: de Theo d’Ors, de Mime/Performance Prijs, de Gouden Krekels en de Proscenium-achter-de-schermen-prijs. De feestelijke ceremonie vond traditiegetrouw plaats in Stadsschouwburg Amsterdam, het festivalhart van het Nederlands Theater Festival (NTF).

In de derde editie van 2026 kijkt Kunstzone over de grens. Hoe denken onze Europese buren over kunstonderwijs? Welke keuzes maken zij? En wat kunnen die verschillen ons leren over onze eigen praktijk? Hoewel we afkijken in het onderwijs meestal niet aanmoedigen, is het soms juist een heel goed idee.

Gluren bij de buren levert zo meer op dan nieuwe voorbeelden of inspiratie. Het laat ons kennismaken met andere manieren van denken, maken en leren en maakt tegelijkertijd zichtbaar waar de kracht van ons eigen kunstonderwijs ligt. 

Zonder orkest geen dirigent en zonder dirigent geen orkest. De nauwe samenwerking tussen dirigent en de organisatie voert over allerlei terreinen: artistiek, bestuurlijk, sociaal, didactisch en promotioneel. Maar wat betreft inzet en waardering zijn daarvoor niet altijd heldere werkafspraken gemaakt.

Om ‘het goede gesprek’ tussen dirigenten en (vaak vrijwillige) besturen te helpen, presenteren Koornetwerk Nederland en de Bond voor Orkestdirigenten en Instructeurs (BvOI) in samenwerking met fairPACCT en het LKCA een nieuwe Gespreksleidraad, inclusief overzichtelijke Routekaart. Langs tien stappen ontdek je de werkgebieden van een dirigent of artistiek (bege)leider. De leidraad wordt op 19 september gepresenteerd op het Event Start to Sing NL. 

Van 19 tot en met 27 september 2026 keert TROMP Percussion terug naar Eindhoven. Negen dagen lang staat de stad in het teken van slagwerk, met internationale topmusici, jong talent, concerten, workshops en twee vernieuwde competities. TROMP bestaat sinds 1971 en groeide uit tot een van de grootste percussiefestivals van Europa. Iedere twee jaar komen festival en competitie samen in Eindhoven, met Muziekgebouw Eindhoven als kloppend hart.

Wil je als culturele organisatie een nieuw, diverser publiek bereiken? Streaming blijkt een goed middel om huisgebonden en/of prikkelgevoelig publiek te betrekken. In de voorstelling 'Content warning: weinig prikkels' van het Tilburgse theatergezelschap Speels Collectief spelen twee acteurs digitaal mee, terwijl toeschouwers zowel in de zaal aanwezig zijn als online kijken.  

Wat vraagt zo’n digitale aanpak van een organisatie? Regisseur Sanne Arbouw vertelt over het repetitieproces, hoe digitale middelen de afstand overbruggen naar mensen die er niet fysiek bij kunnen zijn en wat dat oplevert voor de makers en het publiek.

De regelingen in het Platform ACCT programma Oog voor Impuls helpen om drempels te verlagen. Om de impact hiervan te meten, hebben we 222 aanvragers gevraagd naar hun situatie vóór de regeling en naar de veranderingen daarna.

De resultaten laten zien dat de regelingen een noodzakelijke impuls geven om iets te regelen dat al lange tijd op de agenda stond van zowel zzp’ers als werkgevers/opdrachtgevers. Een eerste stap leidt doorgaans tot vervolgstappen. Tegelijkertijd bieden de regelingen weliswaar de nodige impuls, maar lossen ze de dieperliggende problemen in de sector niet op. Inkomensonzekerheid, een wisselende stroom van opdrachten en de financiële duurzaamheid van bedrijven blijven belangrijke uitdagingen.

Gisteren is de miljoenennota voor 2027 gepresenteerd. Het beleid van het minderheidskabinet bouwt voort op de trend van afgelopen jaren: het belang van cultuurbeoefening wordt steeds nadrukkelijk erkend, maar de bijbehorende investeringen blijven uit. Daarmee blijft het vooral bij ambitie maar vertaalt het zich nog te weinig naar een structurele financiële investering. Tegelijkertijd ziet Cultuurconnectie in aangrenzende domeinen kansen en positieve ontwikkelingen die aanknopingspunten bieden voor onze sector.

Opvallend is dat de ambities uit het regeerakkoord, nog geen negen maanden geleden gepresenteerd, om juist extra in te zetten op talentontwikkeling en muziekscholen, in deze begroting nauwelijks een concrete vertaling krijgen. Daarmee ontbreken de structurele investeringen die nodig zijn om het culturele ecosysteem duurzaam te versterken.

De afgelopen decennia worden kunstenaars steeds meer gestimuleerd na te denken over de zakelijke aspecten van hun praktijk. Teruglopende subsidies en verscherpte concurrentie maken dat ondernemerschap onder kunstenaars hernieuwde aandacht verdient. Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Welke kansen en uitdagingen ondervinden makers? En hoe vormt cultuurbeleid zich het beste naar de kunstenaar als ondernemer? Dat staat in Boekman #148. 

In aanloop naar de presentatie van Waarde van cultuur sprak de Boekmanstichting met Meintje de Roest (adviseur Kennis & Onderzoek bij Kunstloc Brabant), Arne Broekhoven (aanjager Impact en Netwerk bij Kunstloc Brabant) en Maartje Goedhart (onderzoekscoördinator bij de Boekmanstichting). Over het belang van regionale samenwerking, onderzoeksmethoden, data-ondersteunend werken en de soms lastige vertaalslag van cijfers naar de praktijk. 

De samenwerking rond Waarde van Cultuur laat zien hoe regionale en landelijke monitoring elkaar kunnen versterken. Niet door regionale verschillen glad te strijken, maar juist door vergelijkbaarheid te creëren én ruimte te houden voor lokale context. 

Huren gaan omhoog, verzekeringen worden duurder en ook materiaalkosten stijgen. Logisch dus dat lonen en tarieven meestijgen met die kosten. Werknemers die onder een cao vallen, zagen hun loon in 2025 gemiddeld met 5 procent toenemen. Voor hen is dat automatisch geregeld aan de onderhandelingstafel. Zelfstandigen hebben die luxe niet: niemand indexeert een zzp-tarief, behalve de zzp'er zelf.

En daar gaat het vaak mis. Uit onderzoek blijkt dat slechts 17 procent van de zzp'ers het tarief jaarlijks aanpast. Gelukkig kun je daar iets aan doen: leren indexeren. Drie tips om dit najaar mee aan de slag te gaan: plan een vast evaluatiemoment, kijk verder dan het inflatiecijfer en informeer al je opdrachtgevers vóór de jaarwisseling. 

De Creatieve Coalitie zet op een rij wat de Prinsjesdagplannen voor 2027 betekenen voor jouw portemonnee en voor werk in de culturele en creatieve sector. 

De zelfstandigenaftrek daalt van €1.200 naar €900. Het kabinet wil de startersaftrek verlagen van €2.123 naar €10: een symbolisch bedragje, want in 2028 verdwijnt de regeling helemaal. De uitgaven aan cultuur gaan van €1,447 miljard naar €1,473 miljard: €26 miljoen erbij. Maar omdat de prijzen naar verwachting met 2,7% stijgen, kan de sector daar minder voor kopen. Na correctie voor inflatie krimpt het budget met ongeveer 0,9%. De btw-vrijstelling voor componisten, schrijvers en journalisten wordt niet afgeschaft. 

Het Fonds voor Cultuurparticipatie wil zich sterker verbinden met de regio's en haar dienstverlening beter laten aansluiten op regionale behoeften. Dit doet het Fonds door te werken met regiomakelaars. In de provincie Noord-Brabant is deze rol belegd bij Kunstloc Brabant.

De regiomakelaar is er voor makers, culturele instellingen en verenigingen, gemeenten, lokale cultuurondersteuners en informele initiatieven. Ook partners uit bijvoorbeeld onderwijs, welzijn, zorg en jongerenwerk kunnen contact opnemen wanneer zij werken aan cultuurparticipatie of verbinding zoeken met het culturele veld. 

De Raad voor Cultuur presenteert vandaag, op Prinsjesdag, het Werkprogramma 2026-2027. De raad werkt de komende periode verder aan adviezen over journalistieke vrijheid, popmuziek, erfgoed en overheid en de drie gedragscodes in de cultuursector. Daarnaast worden adviesvragen verwacht over onder meer de inrichting van het cultuurbestel vanaf 2029 en weerbaar erfgoed. Ook is in het werkprogramma ruimte opgenomen om in 2027 in te kunnen spelen op nieuwe ontwikkelingen en actuele vraagstukken.

Een van de onderwerpen die de raad zelf agendeert, is in het werkprogramma opgenomen onder de voorlopige werktitel 'Meer dan kunst'. Steeds meer onderzoek wijst op de betekenis die kunst en cultuur kunnen hebben voor onder meer gezondheid, onderwijs en economie. De raad wil deze effecten nader onderzoeken en in kaart brengen, en bekijken wat de uitkomsten betekenen voor het beleid.

Sportkoepel NOC*NSF roept, samen met ruim veertig andere personen en organisaties, rond Prinsjesdag op om in sport en de samenleving te blijven investeren. Dat doen ze met een paginagrote advertentie in het AD. Ook onderschrijven tientallen individuele medisch specialisten en verenigingen de oproep.

Het totale budget voor de amateursport is in de afgelopen jaren sterk gedaald en ook nu krijgt de sector dertig miljoen euro minder uit het Koffertje. Subsidies voor onder andere toegankelijkheid tot sport en het onderhouden van sportaccommodaties zijn teruggeschroefd en ook het Sportakkoord is gestopt. Directeur-bestuurder van NOC*NSF Van den Tweel pleit voor een fundamentere hervorming van de manier waarop er in Nederland naar sport gekeken wordt: naast dat het een leuke invulling van tijd is, kan juist sport nu ‘een onmisbare bijdrage leveren aan urgente maatschappelijke opgaven’.

Wat in 2006 begon als een festival waar makers hun creatieve proces deelden, groeide uit tot een internationaal instituut en sectorondersteunend platform voor innovatieve beeldcultuur. Multidisciplinariteit ligt aan de basis van Playgrounds, een vernieuwer en verbinder tussen makers, industrie, onderwijs en publiek. Zulk succes heeft tijd en doorzettingsvermogen nodig, vertellen de mensen achter talentprogramma Playgrounds Next.

Playgrounds Next is nu onderdeel van TalentHub Brabant, samen met zes andere talenthubs die door de provincie intensief worden ondersteund. Dankzij de investering van de provincie blijkt er nu bovendien een financieel vliegwieleffect te ontstaan. Bewezen is dat de investering in talent zich terugbetaalt en verdubbelt. 

Buma Cultuur en Stichting No Guts No Glory (NGNG) zijn een meerjarige samenwerking aangegaan. Vanuit een gedeelde overtuiging dat muziek meer is dan alleen entertainment, willen beide organisaties zich inzetten om mensen voor wie muziek van bijzondere betekenis is onvergetelijke ervaringen te bieden.

Stichting No Guts No Glory zet zich in voor mensen die leven met kanker en hun naasten. De stichting vervult bijzondere muzikale wensen en maakt ontmoetingen met artiesten, concert- en festivalbezoeken en andere unieke muziekervaringen mogelijk. Buma Cultuur zal zich de komende jaren inzetten om Stichting No Guts No Glory daar waar mogelijk te helpen. 

NS en CJP gaan in 2026 door met de Schooltoer, een goedkope dagkaart voor de trein in de daluren voor scholen in het voortgezet onderwijs. Met de CJP Schooltoer kunnen schoolklassen voor een extra voordelig tarief van €11,25 per leerling, een dag lang gebruik maken van alle treinvervoerders in Nederland tijdens de daluren. Bijvoorbeeld voor een culturele activiteit of om een schoolexcursie te maken. Nieuw is dat de CJP Schooltoer-tickets nu online verzilverd kunnen worden. De CJP Schooltoer-tickets zijn exclusief te bestellen via het CJP Scholenportaal.

Normaal-frontman Bennie Jolink wordt maandag 28 september onderscheiden met de oeuvreprijs Hollandse Meester. Dat gebeurt tijdens de jaarlijkse uitreiking van de Buma NL Awards in Poppodium 013 in Tilburg. De eretitel Hollandse Meester wordt door Buma Cultuur toegekend aan een persoon die een langdurige bijdrage heeft geleverd aan de Nederlandse muziekcultuur.

Om verdere verzakking van Huis Bergh te voorkomen, móést de kelder worden uitgegraven om de fundering met beton te kunnen verstevigen. Toen de vloer toch openlag, bleek het „een unieke kans om te verduurzamen”, zegt Floris de Gelder, directeur van de Stichting Huis Bergh, die als taak heeft het kasteel en de middeleeuwse kunstcollectie te behouden voor de toekomst. Donderdag heropent koning Willem-Alexander het kasteel na een renovatie die bijna drie jaar in beslag nam.

De verduurzaming van monumentale panden, helemaal middeleeuwse kastelen, brengt behalve kosten (voor Huis Bergh 7 miljoen euro, waarvan 2,3 miljoen euro subsidie) ook „interessante dilemma’s met zich mee”, vertelt De Gelder een week voor de opening.