Trends & Ontwikkelingen

Vijf theaters in Eindhoven en omstreken hebben samen een nieuwe gids uitgebracht. In ‘No Dutch Required’ staan voorstellingen waarvoor je de Nederlandse taal niet hoeft te kennen. De gids is vooral handig voor de groeiende groep inwoners die, bijvoorbeeld voor een baan bij ASML, uit het buitenland naar hier zijn gekomen. Op maandagmiddag nam Paul van Nunen, directeur van Brainport Development, het eerste exemplaar in ontvangst in Theater De Schalm in Veldhoven.

‘No Dutch Required’ is een initiatief van Wonka Podia. Naast De Schalm zijn daarbij aangesloten het Speelhuis in Helmond, het Parktheater in Eindhoven, De Hofnar in Valkenswaard en De Kattendans in Bergeijk.

Schrijver Bert Natter heeft met zijn roman Aan het einde van de oorlog de Libris Literatuur Prijs 2026 gewonnen. De jury noemt zijn bekroonde boek „een roman die op een weergaloze, ontroerende maar ook confronterende wijze een geschiedenis, onze geschiedenis, hervertelt die nooit vergeten mag worden”. Natter ontving bij de uitreiking in Amsterdam, die live werd uitgezonden in Nieuwsuur, een cheque van 50.000 euro.

Housefestival Music On, dat dit weekend zou plaatsvinden in Amsterdam, is kort voor de start afgelast. De organisatie van het festival meldt op Instagram dat de gemeente Amsterdam op het laatste moment de vergunning voor een tent op het terrein heeft ingetrokken.

Het festival gaat definitef niet door. Dat heeft de rechtbank Amsterdam aan het eind van de middag in een kort geding beslist. De gemeente en de Omgevingsdienst twijfelen aan de veiligheid van een tent op het terrein.

Ruim zestig jaar nadat de meeste van zijn oud-koloniën onafhankelijk werden, is Frankrijk er klaar voor om geroofde kunst terug te geven. Donderdag heeft het Franse parlement definitief ingestemd met een wet die het makkelijker maakt om tijdens de kolonisatie geroofde kunstobjecten terug te geven aan de landen waarvan ze zijn ontvreemd. In Franse musea liggen naar schatting 150.000 stukken uit de voormalige koloniën in Afrika: van traditionele Senufo-maskers uit Ivoorkust tot Fang-reliekbeelden uit Gabon.

Momenteel moet in Frankrijk voor elke teruggave een losse wet worden doorgevoerd; met de nieuwe wet hoeft de minister van Cultuur alleen een decreet uit te brengen. Dat het parlement unaniem met deze wet heeft ingestemd, toont een „fascinerende mentaliteitsverandering”, zegt kunsthistorica Bénédicte Savoy

Er was een tijd dat de grote opwinding van de Biënnale erin zat dat de commercie oprukte, of dat het te veel een onderonsje van de kunstwereld zou worden. Maar deze keer is het anders, dit is een editie waarin politiek alles overstemt. Vooral de deelname van Israël en Rusland leidde begrijpelijk tot protesten.

Met dit soort heftige spanningen openbaart zich echter ook een intrigerende uitdaging voor deze Biënnale. Want de politieke debatten geven ontegenzeggelijk ook een soort maatschappelijke urgentie aan de expositie. De NRC vraagt zich af wat er overblijft van de kunst als het geopolitieke stof neerdaalt. 

Na decennia van treuzelen worden de laatste jaren in vlot tempo kunstvoorwerpen en zelfs natuurhistorische collecties teruggegeven. Maar dat gebeurt altijd van land tot land. Met regio’s binnen een land doet Nederland geen rechtstreekse zaken. Dat zou immers betekenen dat Nederland de nationale overheid moet passeren, en dat ligt uiterst gevoelig in het diplomatieke verkeer. Want overhandig je de geroofde objecten enkel onder strenge voorwaarden, dan word je al gauw als neokoloniaal bestempeld. Het gevolg is wel dat regio’s zich niet gehoord voelen.

Dat kun je zien als de ‘voortzetting van koloniale machtsstructuren’, schreef de in Jakarta gevestigde onderzoeker Sadiah Boonstra vorig jaar. “Als experts hebben we vanaf het begin gewaarschuwd dat dit de gevolgen zullen zijn van het Nederlandse teruggavebeleid”, zegt Mirjam Shatanawi. “Want hoe je het ook wendt of keert, je kunt eigenlijk niet anders dan partij kiezen. In dit geval dus vóór de nationale overheid van een land, en tegen de belangen van een specifieke regio.”

Zelden was het zo onrustig voor de officiële opening van de Biënnale van Venetië. Afgelopen vrijdag vond er zelfs een 24-uursstaking plaats. De organisatie ANGA, Art Not Genocide Alliance, verzet zich sinds 2024 tegen de deelname van Israël aan de Biënnale en heeft opgeroepen tot een staking van 24 uur. Meer dan tien paviljoens hebben inmiddels aan die oproep gehoor gegeven en zijn gesloten. 

De staking treft de tienduizenden vips die de Biënnale al konden bezoeken; zaterdag ging de internationale tentoonstelling pas open voor het gewone publiek. Deze eerste dagen vol curatoren, kunstverzamelaars, museumdirecteuren en andere kunstbobo’s zijn echter van essentieel belang: hier worden de contacten gelegd die kunnen leiden tot tentoonstellingen of kunstaankopen.

Terwijl de wereldpers zich heeft verzameld in Venetië voor ’s werelds belangrijkste kunsttentoonstelling, opende in Hengelo afgelopen weekend een ándere biënnale: de Art Brut Biënnale. Voor de zesde keer organiseren curator Elvira van Eijl en Jan Noltes, samen met honderd vrijwilligers, deze manifestatie voor ‘rauwe’ kunst. Die wordt gemaakt door kunstenaars die vaak autodidact zijn, of werken buiten de gevestigde kunstwereld. Veel van hen zijn neurodivergent of kampen met psychiatrische problematiek.

In vijftien jaar groeide de biënnale uit tot een internationaal begrip. Dit jaar doen er 230 kunstenaars mee, uit 25 landen, van IJsland tot Iran en Japan. Van de zo’n 20 duizend bezoekers die worden verwacht, komt een deel uit het buitenland. Noltes: ‘Dit is het grootste evenement in z’n soort in Europa.’ 

Het ontslag van bestuursvoorzitter Olivier Nora bij de prestigieuze uitgeverij Grasset veroorzaakt een aardbeving in de Franse uitgeverswereld. Het uitgeefhuis dreigt onder de huidige eigenaar Vincent Bolloré een draai naar radicaal-rechts te maken. Honderden auteurs stapten al op.

Het ontslag van Nora was als een aardbeving in de Franse uitgeverswereld en schrijvers en uitgevers houden nog altijd hun adem vast voor naschokken. De eerste naschok kwam twee dagen nadat Nora ontslagen werd: toen besloten meer dan 130 schrijvers Grasset te verlaten. In een opiniestuk in Le Monde schreven zij dat Nora’s ontslag „een onaanvaardbare aanval op de redactionele onafhankelijkheid en creatieve vrijheid” is en dat zij weigeren „gegijzeld te worden in een ideologische oorlog die erop gericht is overal in de cultuur en de media autoritarisme op te leggen”. In de weken die volgden sloten meer auteurs zich aan: inmiddels staat de teller op 222.

De Zuid-Afrikaanse schrijver J.M. Coetzee heeft in een uitgesproken brief de uitnodiging voor het Jerusalem International Writers Festival afgewezen. Hij stelt dat de literaire gemeenschap wat hem betreft niet vrijuit gaat.

In de brief, waaruit The Guardian citeert, legt hij uit aan festivaldirecteur Julia Fermentto-Tzaisler waarom hij de uitnodiging afslaat. ‘De afgelopen twee jaar heeft de staat Israël een genocidale campagne gevoerd in Gaza die in geen verhouding staat tot de moordzuchtige provocatie van 7 oktober 2023. Deze campagne, uitgevoerd door het Israëlische leger, lijkt enthousiast te worden ondersteund door het leeuwendeel van de Israëlische bevolking. Om die reden kan geen enkele omvangrijke sector van de Israëlische samenleving, ook de intellectuele of artistieke gemeenschap niet, beweren dat zij geen deel van de schuld draagt voor de wreedheden in Gaza.’

Het Breda Jazz Festival draait dit jaar niet alleen om vrolijke noten, maar ook om de toekomst van de muziek. Want achter de jazzklanken schuilt een groeiend probleem: steeds minder jongeren kiezen voor een instrument als trompet, trombone of saxofoon. In Brabant luiden docenten, muzikanten en dirigenten daarom de noodklok. 

Volgens Daan Bogers en Paul Luijkx ligt de oorzaak diep. Muziekonderwijs is minder toegankelijk geworden door forse bezuinigingen van de overheid en stijgende kosten. Daarnaast is er ook een andere realiteit: jongeren hebben meer keuzes dan ooit. Ze spelen bijvoorbeeld vaak liever met hun telefoon dan op een instrument.

Het tij moet gekeerd worden en daarom zet bijvoorbeeld het Breda Jazz Festival dit jaar weer nadrukkelijk in op jeugd en jongeren. Schoolbands krijgen er een podium, er zijn educatieve projecten en er worden instrumenten ingezameld voor kinderen die er zelf geen kunnen betalen. Volgens Bogers en Luijkx ligt daar ook de sleutel tot de oplossing. Muziekonderwijs moet weer toegankelijk worden. Betaalbaar, laagdrempelig en structureel.

Iedere maand vertraging die optreedt bij de realisatie van de nieuwe culturele broedplaats in de Belcrum kost Breda 60.000 tot 70.000 euro extra. Dat zegt wethouder Jeroen Bruijns, die een snelle bouw nastreeft. Bruijns (CDA, vastgoed) reageerde donderdag op diverse raadsfracties nu een besluit wordt genomen over de 14 miljoen euro kostende nieuwbouw van Podium Bloos, theaterwerkplaats Tiuri, Makers van Breda en Nieuwe Veste. Woensdag besluit de gemeenteraad over de investering én of er extra geld wordt vrijgemaakt voor verfraaiing zoals een Blind Wall.

De opkomst en ontwikkeling van artificiële intelligentie (AI) hebben de afgelopen jaren grote veranderingen teweeggebracht in de film- en AV-sector. Voor de aanvragers, adviseurs en medewerkers van het Filmfonds zijn er daarom richtlijnen opgesteld rondom het gebruik van AI.

Bij het Fonds moedigen we aanvragers aan om mensen een centrale rol te blijven geven in het creatieve proces. De maker is en blijft verantwoordelijk voor het eindproduct, ook bij het gebruik van nieuwe technologieën. Dit betekent dat we AI vooral als hulpmiddel zien bij bijvoorbeeld routinetaken of ter inspiratie. Het gebruik van AI bij de beoordeling van een aanvraag is volledig uitgesloten