Trends & Ontwikkelingen

De Europese Commissie heeft een ingrijpende herziening van het initiatief 'Europese Culturele Hoofdstad' voorgesteld. Vanaf 2034 zullen nieuwe regels de focus verleggen van een enkel jaar vol festivals naar het opbouwen van een duurzame erfenis voor de gemeenschap.

Opdat het festival de financiële aderlating van de subsidiestop kan dragen, besloot artistiek directeur Ido Abram zijn functie neer te leggen; zakelijk directeur Marjolijn Bronkhuyzen vormt nu in haar eentje de leiding, als algemeen directeur. Maar NFF staat er wel weer, van vrijdag 25 september tot en met vrijdag 2 oktober, als het ‘feest van de Nederlandse film’ afsluit met het Kalverengala. Met in totaal 104 premières, inclusief de openingsfilm Downtown. 

‘We vertonen een schat aan films’, zegt Bronkhuyzen. ‘Ook zijn er weer allerlei debatten over wat er momenteel allemaal speelt binnen de Nederlandse filmwereld. Ons motto dit jaar is: terug naar de kern. Maar we vieren de Nederlandse film nog steeds in de volle breedte.’ Na 2028 komt NFF weer in aanmerking voor gemeentelijke subsidie.

André Rieu is Nederlands grootste muziekfenomeen. Wereldwijd behaalde zijn plaatverkoop 500 keer platina; volgens Pollstar, de datasite van de concertindustrie, is hij met 11,5 miljoen verkochte kaartjes de 14de live-act van de 21ste eeuw: iets groter dan Madonna, iets kleiner dan Beyoncé. Zijn kanaal op YouTube heeft 9,91 miljoen abonnees, de video’s scoren 100 tot 224 miljoen views. En zijn Johann Strauss Orkest is het grootste privé-orkest ter wereld, met een omzet van zo’n 70 miljoen euro per jaar. In NRC een portret. 

Na 25 jaar en meer dan duizend evenementen krijgt de Kleine Zaal van MEZZ een grondige metamorfose. De vertrouwde zaal wordt omgebouwd tot MEZZ Club, een eigentijdse clubzaal voor concerten, nachtcultuur en nieuw talent. Voor de laatste fase van de verbouwing is MEZZ een crowdfunding gestart. De popzaal wil daarmee 25.000 euro ophalen.

Verdiepende theaterkritiek – dat wordt gemist door zowel makers als critici. De precaire omstandigheden van freelance critici, maar ook van platforms voor recensies – zoals de dagbladen en gespecialiseerde sites als Theaterkrant in Nederland en Pzazz of Etcetera in Vlaanderen – staan dat in de weg. Kan de overheid hier een rol bij spelen? Niet zolang daar geen visie op de rol van ‘reflectie’ is. Dat waren de conclusies van het Nederlands-Vlaams kritiekgesprek op vrijdag 4 september in de Brakke Grond tijdens NTF Pro.

De Vereniging van EvenementenMakers (VVEM) presenteert donderdag 24 september tijdens een ontbijtsessie in Perscentrum Nieuwspoort in Den Haag een wensenlijst voor de Nederlandse evenementensector.

Met de bijeenkomst wil de brancheorganisatie Tweede Kamerleden en ambtenaren informeren over de economische en maatschappelijke betekenis van festivals en evenementen en aandacht vragen voor de uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd. Volgens de VVEM draagt de Nederlandse evenementensector jaarlijks 9 miljard euro bij aan de economie en biedt deze ruim 70.000 vaste banen. Daarnaast benadrukt de brancheorganisatie de sociale en culturele betekenis van evenementen, die jaarlijks miljoenen bezoekers samenbrengen.

Museumvereniging en de vier vakbonden FNV, CNV, CMHF en Kunstenbond hebben overeenstemming bereikt over een nieuwe Museum cao voor de periode 1 juli 2026 tot en met 31 december 2027.

De Design Council brengt met het rapport de economische waarde van design in het Verenigd Koninkrijk in kaart. Daarbij kijkt de organisatie onder meer naar de bijdrage van design aan de economie, werkgelegenheid en regionale ontwikkeling. Volgens het rapport genereerde de Britse designsector in 2023 een bruto toegevoegde waarde (GVA) van £136,7 miljard. Dat is een stijging van 40 procent ten opzichte van 2019. Design draagt daarmee niet alleen bij binnen de traditionele ontwerpsector. Maar liefst 80 procent van de ontwerpers werkt in andere sectoren. Samen waren zij goed voor £90,6 miljard aan GVA.

Ook het aantal mensen dat in design werkt, groeit. In 2025 waren er 2,27 miljoen mensen werkzaam in design in het Verenigd Koninkrijk. Dat is 15 procent meer dan in 2020. Naast de economische bijdrage en werkgelegenheid besteedt het rapport aandacht aan de bredere waarde van design. Zo komt ook de rol van design bij duurzaamheid en regionale ontwikkeling aan bod.

Afgelopen vrijdag is de twaalfde editie van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) gestart. De Rotterdamse architectuurbiënnale staat dit keer in het teken van het thema Systems of Support. Hierbij werpt de IABR het licht op de systemen die ons dagelijks leven mogelijk maken: van water, energie en materialen tot wonen en infrastructuur.

“Hoe kunnen we ze zo veranderen dat ze niet alleen efficiënter, maar ook eerlijker, veerkrachtiger en toekomstbestendiger worden? En welke rol kunnen architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur daarin spelen?”, zijn de vragen die de IABR opwerpt.

Op 22 september zat het Chassé Theater in Breda vol met 700 kinderen uit verschillende basisscholen uit de stad. Ze kregen als een van de eersten in Nederland de voorstelling Mijn Lieve Datamonster te zien. Een interactieve voorstelling waarin kinderen leren wat de impact van data, AI en privacy is.

De voorstelling is ontwikkeld door Rudy van Belkom (directeur van STT, initiatiefnemer) van de voorstelling. Ter verrijking van de voorstelling ontwikkelden STT en Bredata een educatief spel dat aan alle basisscholen in Breda wordt aangeboden. De pilot levert inzichten op voor verdere ontwikkeling en een mogelijke landelijke uitrol. 

Tekenaar Siegfried Woldhek heeft dinsdag de Inktspotprijs voor de beste politieke prent van het parlementaire jaar gewonnen. Dat maakte de jury bekend bij de uitreiking in Nieuwspoort in Den Haag. Woldhek wint de jaarlijkse prijs van Stichting Pers & Prent voor zijn tekening Poetin bespeelt Trump van augustus 2025.

Om ‘het goede gesprek’ tussen dirigenten en (vaak vrijwillige) besturen te helpen, lanceren Koornetwerk Nederland en de Bond voor Orkestdirigenten en Instructeurs (BvOI) in samenwerking met fairPACCT en het LKCA een nieuwe Gespreksleidraad, inclusief overzichtelijke Routekaart. Langs tien stappen ontdek je de werkgebieden van een dirigent of artistiek (bege)leider: van reguliere werkzaamheden als het leiden van repetities en concerten tot ‘extra’ werkzaamheden als bestuurlijke coaching van de vrijwilligers of het ontwikkelen van specifiek educatief materiaal.

Gemeenten kunnen vanaf vandaag gebruikmaken van de VitIndex: een nieuw online dashboard dat gegevens over sport, bewegen, gezondheid en brede welvaart overzichtelijk samenbrengt. De VitIndex is ontwikkeld door het Mulier Instituut in samenwerking met Vereniging Sport en Gemeenten (VSG). Het dashboard – te vinden via de website van Sport Data Valley(opent in nieuw tabblad) – helpt gemeenten om beter inzicht te krijgen in lokale opgaven en om beleidskeuzes met data te onderbouwen.

De VitIndex biedt gegevens op verschillende schaalniveaus: van regio en gemeente tot wijk. Gebruikers kunnen gegevens bekijken en verschillende gebieden met elkaar vergelijken. Zo ontstaat inzicht in onder meer sportdeelname, het aantal sportaccommodaties, overgewicht en de ervaren kwaliteit van leven.

Het vernieuwde Spectrum, de multifunctionele accomodatie voor cultuur en welzijn in Schijndel, opent begin oktober feestelijk opnieuw zijn deuren. Van vrijdag 2 tot en met zondag 4 oktober is er een speciaal programma met voorstellingen en activiteiten voor jong en oud. Na zes maanden verbouwen is het gebouw volledig vernieuwd en klaar voor gebruik.

De VNG en gemeenten werken, samen met de zorgsector en de politiek, aan de beweging van zorg naar gezondheid die al volop is ingezet. Het Integraal ZorgAkkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) bevatten afspraken die een impuls geven aan het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners. In het bijzonder hebben we aandacht voor het verbeteren van de situatie van mensen met gezondheidsachterstanden en mensen in een kwetsbare situatie. 

Rondom de nieuwe AZWA organiseert de VNG een aantal online webinars en vragenuurtjes. De planning staat online op de website van de VNG. Ook zijn oude webinars terug te kijken. 

Hoe zorg je dat mensen die drempels ervaren actief deelnemen aan cultuur? De inzichten uit vijf jaar praktijkervaring sluiten aan bij een ontwikkeling die binnen het Fonds al langer zichtbaar is: succesvolle cultuurbeoefening vraagt om ruimte voor samenwerking, maatwerk en co-creatie. De publicatie Vijf jaar Samen Cultuurmaken laat zien hoe verschillende door het Fonds gesteunde projecten hieraan werkten binnen het programma Cultuurparticipatie (2020-2024).  

Een belangrijke stap in het vervlolg is het verder uitbouwen van de samenwerking tussen cultuur, zorg en welzijn. Daarom wil het Fonds samen met Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) zich inzetten voor een structurele samenwerking. 

Hoe kunnen we opgaven rondom wonen, klimaat, mobiliteit, natuur en economie slimmer met elkaar verbinden in de beperkte ruimte die Nederland heeft? Met het vervolg van het Actieprogramma Ruimtelijk Ontwerp zet het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie de komende drie jaar opnieuw in op de kracht van ontwerpend onderzoek bij complexe ruimtelijke vraagstukken. 

Het was weer huilen met de pet op, de leesvaardigheid van onze kinderen. Weer gedaald! Paniek in Nederland, want het denken in lijstjes gijzelt ons. Er is altijd wel een lijstje te vinden waarop we dalen of stijgen.

Abdelkader Benali vindt dat we  die vermeende leescrisis echt aan onszelf te danken hebben, omdat we al dertig jaar bezig zijn met het vernietigen van het culturele domein; het wordt belachelijk gemaakt en geassocieerd met elitair, tijdsverspilling en slappe hap. Er is een politieke keuze gemaakt om cultuur door het toilet te spoelen en daar betalen we deze prijs voor. 

De plannen van het Nationaal Archief om publiekstaken te staken moeten worden voorgelegd aan onder meer de Raad voor Cultuur. Een motie daarover van Pro-Kamerlid Mohandis kon op een meerderheid in de Tweede Kamer rekenen.

De toekomst van Hollywood is bepaald. Na een hoogoplopende biedingenstrijd met Netflix, een massale tegenbeweging van Hollywood-sterren en openbaar aanklagers, én een juridisch gevecht lijkt het nu definitief: mediaconglomeraat Paramount Skydance zal filmstudio Warner Bros. Discovery overnemen. Topman David Ellison (zoon van Oracle-miljardair Larry) krijgt zo twee van de vijf grootste Hollywood-studio’s in handen, plus streamingdienst HBO Max en nieuwszender CNN. Een deal die het Amerikaanse medialandschap ingrijpend zal veranderen.

De 36-jarige acteur Bram Suijker heeft de Albert van Dalsumring ontvangen, een bijzondere theateronderscheiding die sinds 1959 van acteur op acteur wordt doorgegeven. De onderscheiding is vernoemd naar acteur Albert van Dalsum (1889-1971). Hij kreeg de ring in 1959 ter gelegenheid van zijn vijftigjarig artiestenjubileum. Sindsdien wordt de ring op eigen initiatief van de bezitter doorgegeven. 

Hans Kesting (65) bezat deze unieke toneelonderscheiding al sinds 2015 en besloot om hem dinsdagavond over te dragen aan zijn jongere collega Bram Suijker.

Medewerkers van de Nederlandse Filmacademie voelen zich onveilig en er hangt een sfeer van angst en wantrouwen in het gebouw aan het Amsterdamse Mr Visserplein. Dat stellen 49 van de circa 100 medewerkers die in een brandbrief directeur Tsara Tristana verantwoordelijk stellen.

De Boekenweek is pas in maart, maar nu al is de auteur van het Boekenweekgeschenk bekend. De gelukkige is successchrijver Mensje van Keulen (80). Volgens de CPNB is de keus voor haar ‘een eerbetoon aan een indrukwekkend oeuvre’.

Japke-d. Bouma schrijft de thema-uitgave van de Boekenweek, passend bij het thema ‘Kijk ons nou’.

In de westerse kunstwereld wordt de laatste jaren vaak, heel vaak, de vraag gesteld hoe kunst kan bijdragen aan een betere wereld. Niet vreemd natuurlijk, in tijden van oorlog, ongelijkheid, onzekerheid over AI, klimaatverandering. Maar toch vraagt Hans den Hartog Jager zich soms af of je het niet zou moeten omdraaien. Kan de maatschappij niet eens zorgen voor een rechtvaardiger kunstwereld? Want diezelfde kunstwereld mag dan graag ambitieuze visies etaleren op het onrecht in de maatschappij, sociale ongelijkheid, de achterstand van vrouwen in functie en betaling en het verdwijnen van het koraal in de Zuid-Chinese Zee, er zijn in de westerse wereld weinig industrieën te vinden waarin structurele ongelijkheid zo’n hardnekkig onderdeel is van de cultuur.

In het gebouw dat ooit een kerk was zit nu al dertig jaar cultureel centrum De Boodschap. Ooit werd simpelweg de deur open gezet, meer niet. Nu is het een ‘uit de kluiten gewassen dorpshuis’ voor iedereen in Rijen.

Stap voor stap groeide De Boodschap. En ontwikkeling moet er blijven, weet manager bedrijfsvoering Michael Rijken. „Vroeger was je echt een ruimteverhuurcentrum. Maar het verenigingsleven heeft het zwaar, dat is landelijk zo. Daarom organiseren wij samen met zusterondernemingen als VIPvoorElkaar en Cultuurplaats ook steeds meer losse activiteiten.”

Bij het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie loopt al maanden een extern onderzoek naar de cultuur onder ex-directeur Syb Groeneveld. Aanleiding waren zes anonieme meldingen bij de externe vertrouwenspersoon, vorig najaar. Eén detail uit dat dossier verdient volgens Guido van Nispen meer aandacht dan het krijgt.

Groenevelds functioneren werd jarenlang goed tot uitstekend beoordeeld, en een recent medewerkerstevredenheidsonderzoek leverde een rapportcijfer 7 op. Pas toen een vervolganalyse de meldingen naast de bestaande dossiers legde, kantelde het beeld. Verzuim en verloop waren volgens dat rapport bijzonder zorgwekkend: in zes jaar vertrokken ongeveer dertig van de circa vijftig medewerkers, onder wie relatief veel vrouwen en mensen van kleur.

Een minimumuurtarief voor zzp’ers klinkt als een oplossing voor lage inkomsten, maar volgens Henk Hofstra van de Beroeps Organisatie Kunstenaars gaat het daarmee voorbij aan de kern. In de creatieve sector bepalen niet de gewerkte uren, maar vooral prestatie, ervaring en vraag wat een zelfstandige verdient.

Opera is aan het verdwijnen uit de gewone Nederlandse schouwburg. Zonde en onnodig, meent journalist Adri van Beelen.

Vroeger kon je in een gewone Nederlandse schouwburg naar Carmen. Of Tosca, Nabucco, Rigoletto of La traviata. Grote, klassieke opera’s, uitgevoerd door reizende gezelschappen die van stad naar stad trokken. Dat lijkt tegenwoordig bijna onvoorstelbaar. We verliezen daarmee ook iets anders, eveneens iets belangrijks: de toevallige ontmoeting met kunst. 

In de categorie ‘projecten’ ging de Erfgoed Duurzaamheidsprijs naar ‘Dudok aan het Diep’, het door Dudok ontworpen benzinestation in Groningen dat geheel verduurzaamd is en getransformeerd tot een koffietent en kiosk aan het water. Naast individuele verduurzaamde monumenten was er dit jaar ook ruimte om initiatieven in het zonnetje te zetten die verduurzaming van monumenten in een stroomversnelling brengen. Deze prijs ging onmiskenbaar naar de publicatie ‘Een warme jas, over het mooi en goed verduurzamen van oude huizen’.   

De prijzen zijn uitgereikt op donderdag 17 september in de Jopenkerk in Haarlem, ter afsluiting van het Duurzaam Monumentencongres tijdens de Week van het Duurzaam Erfgoed. 

Acht culturele instellingen in Eindhoven verkeren in spanning. Het is hoogst onzeker of ze in de periode 2027-2028 subsidie krijgen. Ze doen alles goed, maar er is simpelweg niet genoeg geld beschikbaar.

Twee jaar geleden deed Cultuur Eindhoven al een oproep aan de gemeente om meer geld vrij te maken voor cultuur. Na een debat in de raad legde toenmalig cultuurwethouder Saskia Lammers dit verschil bij. Dit jaar zat er meer geld in het subsidiepotje dan twee jaar geleden: 5.050.000 euro om precies te zijn. Maar om alle positief beoordeelde aanvragen te honoreren, zou nog eens 1,9 miljoen euro nodig zijn. 

Het Mauritshuis moet een schilderij van Jan van Goyen teruggeven aan de erfgenamen van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Dat heeft minister Rianne Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) besloten na een advies van de restitutiecommissie.

Cultuur is meer dan kunst alleen. Dat werd duidelijk tijdens een werkbezoek van gedeputeerde Bas Maes aan verschillende culturele organisaties in ’s-Hertogenbosch op woensdag 9 september. Het bezoek voerde langs Theater Artemis, Academie voor Beeldvorming, Social Label, Willem Twee, MATZER Theaterproducties en Capella Brabant. Samen lieten zij zien hoe cultuur bijdraagt aan talentontwikkeling, participatie, ontmoeting en het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken.

Emilie Weisse is de winnaar van de BNG Circusprijs 2026. Zij ontvangt de prijs voor haar project The Boiling Frog. De uitreiking van de prijs was op 17 september tijdens het Festival Circolo in Tilburg.

The Boiling Frog vertaalt het urgente maatschappelijke thema van partnergeweld naar fysiek circustheater. Eén op de vijf vrouwen in Nederland krijgt te maken met partnergeweld, een realiteit die zelden op het podium wordt uitgelicht. Weisse deed de regie en de choreografie van deze productie.