Trends & Ontwikkelingen

Sinds Thorbecke leven we met in Nederland het volgende principe: ‘De kunst is geene regeringszaak, in zooverre de regering daarover niet te oordelen heeft.’ De overheid heeft geen inhoudelijk oordeel over kunstuitingen. De kunstenaar is vrij in wat hij of zij maakt. In de praktijk werkte dat, maar we zien de laatste tijd meer en meer dat die vrijheid wordt beknot, soms door de overheid maar vaker door individuen of groepen die hun oordeel kracht bij zetten met handelingen. 

Elke tijd schept zijn eigen taboes. Maar de kunst is ervoor om die taboes te laten zien en te onderzoeken. En daarin dienen de kunst en de kunstenaar vrij te zijn. Dat schrijft Nelleke Noordervliet in Trouw. Wat de overheid volgens haar nadrukkelijk wettelijk tot taak heeft, is het scheppen en handhaven van een gezond cultureel klimaat. Maak daarmee een goed begin en leg de artistieke vrijheid vast in de wet.

De Nederlandse kunst- en cultuursector behoort tot de sterkste van Europa, maar veel kunstenaars merken daar financieel nauwelijks iets van. Dat blijkt uit de ArtOranje KunstBarometer 2026, die zaterdag werd gepresenteerd in Martiniplaza in Groningen. Volgens het onderzoek vertegenwoordigt de totale cultuur- en mediasector in Nederland een economische waarde van 33 miljard euro, terwijl beeldend kunstenaars gemiddeld moeten rondkomen van een bruto maandinkomen van 1580 euro.

De jaarlijkse ArtOranje KunstBarometer, gebaseerd op cijfers van onder meer het Centraal Bureau voor de Statistiek, Eurostat, de Cultuurmonitor en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, vergelijkt de kunst- en cultuursectoren in Europa, Nederland en Noord-Nederland. 

Op 10 juni vindt een schriftelijk debat plaats in de Tweede Kamer met als onderwerp de beleidsbrief van de ministers Letschert en Tielen. Kamerleden worden verzocht hun vragen/opmerkingen schriftelijk in te zenden. De Kamer ontving van Kunsten '92 een reflectie op de beleidsbrief. 

Het Dokwerk Saxophone Quartet won gisteren de Dutch Classical Talent Award. In de finale in TivoliVredenburg wonnen ze ook de publieksprijs. Dutch Classical Talent Tour en Award is een jaarlijks ontwikkelingstraject voor kamermusici onder de 28 die aan Nederlandse Conservatoria hebben gestudeerd.

De muziekindustrie lijkt vast te zitten in structuren die grensoverschrijdend gedrag in de hand werken, blijkt uit het nieuwste onderzoek van bureau Movisie, dat bijna duizend muziekprofessionals bevroeg. Movisie constateert dat het in de muziek belangrijk is door de juiste mensen aardig gevonden te worden. En de relaties in de sector worden opgebouwd en onderhouden in de nacht, backstage met een biertje: omstandigheden waarin grenzen makkelijk vervagen.

Het nieuwe onderzoeksrapport draagt daarom de titel Schuivende Normen, Hardnekkige Structuren. Alhoewel twee derde van de muziekprofessionals zegt dat de bewustwording hierover is toegenomen, vertelde de helft van de respondenten de laatste drie jaar een vorm van grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer te hebben gezien. Een derde werd zelf mikpunt van dit gedrag.

De Haagse band Di-rect heeft dit jaar de Buma Lifetime Achievement Award gekregen. De band werd maandagavond tijdens het Buma Awards Gala in Internationaal Theater Amsterdam verrast met de oeuvreprijs. De Lifetime Achievement Award wordt uitgereikt aan artiesten die ‘uitzonderlijk en langdurig’ gepresteerd hebben. 

De DDG Awards, dé Nederlandse vakprijs voor en door regisseurs, worden toegekend door de Dutch Directors Guild (DDG) en Stichting VEVAM. Dit jaar wordt de Oeuvre Award toegekend aan Nouchka van Brakel. Zij ontvangt deze award voor haar unieke, inspirerende en eigenzinnige bijdrage aan de Nederlandse film. Zes speelfilms, elf korte films, enkele succesvolle tv-series en verschillende documentaires laten een veelzijdig oeuvre zien van internationale bekendheid.

Vanaf 17 juli 2026 gaat Museum Flehite verder onder een nieuwe naam: Museum Amersfoort. Het is meer dan een naamswijziging, want er komt ook een vernieuwd museum en een nieuwe manier om naar de stad te kijken. De naamsverandering markeert een nieuwe koers voor het museum. Paul Baltus directeur van Flehite: ‘De nieuwe naam maakt meteen duidelijk waar het museum over gaat: Amersfoort. Met de naam Museum Amersfoort laten we direct zien dat we hét museum van de stad zijn.’ Het museum wil een toegankelijk stadsmuseum zijn waar kunst, erfgoed en persoonlijke verhalen samenkomen voor inwoners en bezoekers.

Gemeenten en provincies investeren volgens VNG en IPO al substantieel in erfgoed, maar de opgave overstijgt hun middelen. Voor het Kamerdebat Erfgoed op 11 juni vragen zij het Rijk om structurele financiering voor restauratie, participatie en ruimtelijk beleid. ‘Investeer structureel in erfgoed.’

‘Gemeenten, provincies en het Rijk werken intensief samen aan het beheer van ons erfgoed’, stellen VNG en IPO. Die samenwerking is recent versterkt met nieuwe bestuurlijke afspraken. Toch ontbreken volgens beide koepels voldoende structurele middelen om de gezamenlijke ambities waar te maken. De oproep aan de Tweede Kamer bestaat uit drie kernvragen. VNG en IPO willen structureel meer restauratiemiddelen, structurele borging van erfgoedparticipatie en betere verankering van erfgoed in ruimtelijk beleid. Daarmee moet de bestaande samenwerking ook financieel uitvoerbaar worden. 

Na een succesvolle eerste editie krijgt de Week van het Verboden Boek in 2026 een vervolg. Van 19 t/m 27 september 2026 organiseren bibliotheken, boekverkopers en organisaties in het boekenveld opnieuw een landelijke campagneweek rondom het vrije woord, verboden verhalen en onbeperkte toegang tot boeken en informatie.

De campagne is een gezamenlijk initiatief van Probiblio, CPNB, PEN Nederland, de Schrijverscentrale en de Koninklijke Boekverkopersbond. Net als in 2025 sluiten bibliotheken en boekhandels aan met activiteiten, boekentafels, leestips, gesprekken en online acties. Met de Week van het Verboden Boek vragen de initiatiefnemers aandacht voor boeken die ergens ter wereld verboden, gecensureerd of onder druk staan. Tegelijkertijd laat de campagne zien hoe belangrijk het is dat iedereen vrij toegang heeft tot verhalen, kennis en verschillende perspectieven.

Op 29 mei werd tijdens de opening  van AV-broedplaats CineSud Studio het onderzoek “Regionale stimulering van filmtalent in Nederland” gepresenteerd. Het onderzoek, uitgevoerd door Emiel Copini, brengt in kaart hoe regionale samenwerking kan bijdragen aan duurzame talentontwikkeling binnen de Nederlandse filmsector.

Het onderzoek richt zich op de rol van regionale filmhubs in het netwerk van Screen Talent NL en onderzoekt hoe makers, regionale organisaties en landelijke instellingen samen bouwen aan een sterker en inclusiever filmecosysteem. Daarbij werd gekeken naar de praktijk in Noord-Brabant en Limburg, aangevuld met internationale voorbeelden uit Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk.

Op 4 juni beleefde De Klassieken een primeur: de winnaars van de allereerste Palm Music Foundation Award waren te gast in de livestudio bij Ab Nieuwdorp. Pianisten Teun van Doorn (18) en Ivan Petrenko (17) speelden ieder twee stukken uit het Antilliaanse klassieke salonrepertoire. De prijs is dit jaar in het leven geroepen door de Palm Music Foundation en het Prinses Christina Concours, met een duidelijk doel: composities uit het Nederlands Caribisch gebied bekender maken bij een breder publiek. 

Van 18 tot en met 21 juni vormt de rivier de Dommel in Den Bosch opnieuw het decor voor de Bosch Parade. Tijdens deze elfde editie presenteren achttien internationale kunstenaars en collectieven drijvende kunstwerken onder het overkoepelende thema ‘Mankement als Motor’.

Waar de nadruk bij veel evenementen ligt op esthetiek en rimpelloze presentaties, kiest de Bosch Parade dit jaar bewust voor de frictie. Maatschappelijke systemen die vastlopen, haperende lichamen en persoonlijke mislukkingen vormen de rode draad. Kortom, de imperfectie of onvolmaaktheid. De kunstenaars laten zich hierbij inspireren door de satirische en duistere beeldtaal van de vijfhonderd jaar geleden overleden schilder Jheronimus Bosch.

Het Nederlands Openluchtmuseum en Nh1816 Verzekeringen zetten hun samenwerking met drie jaar voort. De verlenging maakt het mogelijk om te investeren in een duurzaam waterplan dat het museumpark beter moet voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering. Dankzij eerdere steun van Stichting Goede Doelen Nh1816 werd onder meer de vernieuwing van het Kindererf gerealiseerd. 

Nh1816 Verzekeringen is een coöperatieve schadeverzekeraar met een geschiedenis die teruggaat tot 1816. Via Stichting Goede Doelen Nh1816 ondersteunt de organisatie projecten op het gebied van cultuur, erfgoed, educatie en maatschappelijke ontwikkeling. 

Het AI-muziekaanbod groeit in rap tempo. Begin vorig jaar maakte AI nog ‘slechts’ 10 procent van het totaal aantal nummers dat dagelijks bij de Franse streamingdienst Deezer wordt aangeboden. Volgens de laatste cijfers is dat inmiddels al 44 procent, oftewel zo’n 75.000 AI-tracks. Per dag. Bij Apple Music is momenteel ongeveer een derde van alle geüploade tracks volledig met AI gemaakt.

De grootste streamingdienst Spotify kwam vorige maand met een opmerkelijk initiatief. Menselijke artiesten kunnen een groen vinkje achter hun naam en profiel krijgen. Maar dit nieuwe vinkjesbeleid betekent niet dat de generieke AI-hits niet welkom zijn. Integendeel. Eind mei zorgde Spotify voor opschudding in de muziekwereld, door aan te kondigen dat de streamingdienst, in samenwerking met de platenmaatschappij Universal, zélf een generatieve AI-tool in het leven gaat roepen. De muziekwereld reageerde geschrokken op het nieuws. Want met de deal wordt het gebruik van AI-muziek nog verder genormaliseerd, en wordt er nog meer slop over de wereld uitgestort. En hoe meer er wordt geluisterd naar AI-muziek, hoe minder ruimte er overblijft voor menselijke artiesten, die hun vaak toch al minimale inkomsten uit streaming verder zien kelderen.

Afgeloipen zaterdag heropende het Valkhof Museum in Nijmegen zijn deuren en het resultaat mag er zijn. In de nieuwe inrichting wordt de indrukwekkende archeologische collectie op een prettige manier blootgelegd én het verleden met kunst voelbaar gemaakt. Op de plek waar de Romeinse, Bataafse en keizerlijke nederzettingen waren en die sinds 2021 Unesco-werelderfgoed is. De Keizerstad toont wat ze heeft: de beste collectie van in Nederland opgegraven archeologie. Die alleen al daarom, dat had allang vanzelfsprekend moeten zijn, een goed museaal huis verdient en een verplichte culturele stop is voor elke scholier, student, inwoner en nieuweling in Nederland.

De stad kocht het museum in 2021 en investeerde daarnaast 11 miljoen. Het museum genereerde daarbovenop 3 miljoen euro voor de inrichting. Nu heeft het Valkhof een nieuwe inrichting, een visie, een grote aanvulling met hedendaagse kunst, financiële stabiliteit en zelfs, voor zover het langgerekte, gesloten ogende gebouw dat toestaat, al iets van uitstraling. 

Het doek valt voor directeur Gert-Jan de Koster van Gebouw T en De Maagd. Hij is ontslagen bij Stichting Podiumkunsten Bergen op Zoom. Aanleiding is het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag bij Gebouw T. Personeel en vrijwilligers zijn vrijdag op de hoogte gebracht van die beslissing. De Raad van Toezicht stelde in september een onderzoek in naar sociale onveiligheid op de werkvloer bij poppodium Gebouw T na klachten over de stijl van leidinggeven van De Koster.

‘Zoek snel een nieuwe plek voor The Loods.’ Bijna iedereen deelde die mening donderdagavond in de Roosendaalse gemeenteraad. De graffiti-vrijplaats, die ook maatschappelijk van belang is, dreigt te verdwijnen als er niet snel een nieuwe locatie komt.

The Loods, een van de grootste legale graffiti-vrijplaatsen van Nederland, moet per 1 januari zijn huidige locatie aan de Oostelijke Havendijk verlaten. De raad erkent de waarde van The Loods als onderdeel van de urban culture in Roosendaal en ook het maatschappelijk belang van de plek. De raad wil dan ook graag snel een nieuwe locatie vinden. „The Loods brengt cultuur, ontmoeting en verbinding”, vindt Harm Emmen (PRO).

Het gratis popfestival Brand Parkies gaat dit jaar niet door. De organisatie wil eerst even nadenken of het evenement nog wel te organiseren is. Het rondreizende festival ondervindt nogal wat tegenwind. Het is moeilijk om de begroting rond te krijgen, de eisen die worden gesteld zijn strenger en terwijl de kosten alleen maar stijgen worden subsidies verlaagd.

,,De organisatie van evenementen is aanzienlijk uitdagender dan jaren geleden”, laat de organisatie achter Brand Parkies weten. Daarom wordt de concertreeks die dit jaar zowel Breda, Bergen op Zoom en Dordrecht zou aandoen afgeblazen.

Al jaren waren ze bezig met duurzaam bouwen, maar architect Robert Winkel en projectmanager Mark Compeer zagen hun ambities bij aanbestedingen vaak verloren gaan onder druk van tijd en geld. In 2019 besloten ze daarom het heft in eigen handen te nemen met de oprichting van hun bedrijf Nice Developers, waarmee ze houten, natuurinclusieve woongebouwen ontwikkelen. Met succes: hun eerste gerealiseerde project Sawa, op de Lloydpier in Rotterdam, is op 4 juni uitgeroepen tot Beste Gebouw van het Jaar. De verkiezing die de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) sinds 2006 organiseert, draait om het gebouw ‘met de meeste maatschappelijke meerwaarde’.

Bezoekers tot 18 jaar kunnen na de zomer gratis allerlei voorstellingen bezoeken. In toelichtingen wijzen de schouwburgen op het belang van theater voor kinderen. Kartrekker van het gratis jeugdtheater is Maaspoort in Venlo. Daar zagen ze het jonge publiek tijdens de coronapandemie uit de theaterzalen verdwijnen. De oplossing: een jeugdfonds(opent in nieuw venster), gesteund door stichtingen, fondsen, bedrijven en betrokken theaterbezoekers."In een paar weken hadden we het fonds opgetuigd en dekking om alle voorstellingen een jaar lang gratis aan te bieden aan kinderen." Daarbij kregen de makers voor alle bezette stoelen betaald, óók de kinderstoelen.

Voor families zijn de betaalbare uitjes een uitkomst, maar bij commerciële theaterproducenten wringt het concept. Zij zien volle zalen in theaters die kinderen gratis toegang geven, maar lege plekken in de schouwburg met betaalde tickets een stad verderop. "Er ontstaat oneerlijke concurrentie tussen theaters", zegt directeur Dian Hoelscher van de Vereniging Vrije Theaterproducenten (VVTP). De VVTP gooide deze week in Utrecht de knuppel in het hoenderhok door op de ledenvergadering van schouwburg- en concertgebouwdirecties te dreigen met een boycot van theaters die kinderen vrije toegang verschaffen. 

De bibliotheek is allang niet meer alleen de plek waar je boeken leent en fluisterend tussen de kasten loopt. Deze week komen in de Amsterdamse bibliotheek meer dan 150 Europese bibliotheekprofessionals en vertegenwoordigers van lokale gemeenschappen samen. Ze laten zien hoe bibliotheken een steeds grotere rol spelen in het maatschappelijke en culturele leven.

Die ontwikkeling zie je niet alleen in Nederland, vertelt Vivian Paulissen, hoofd programma’s van de Europese Culturele Stichting. :Je ziet eigenlijk overal in Europa dat de bibliotheek een van de laatste publieke plekken is waar mensen samen kunnen komen", vertelt ze bij De Ochtend. Juist in een tijd van sociale ongelijkheid en fragmentatie wordt die plek belangrijker.

 De wijkbibliotheken Zuid bij het Ginneken en Noord in de Haagse Beemden zijn woensdagmiddag na een verbouwing van enkele weken feestelijk heropend. De locaties zijn omgetoverd tot multifunctionele plekken waar taal, kunst en cultuur samenkomen, in plaats van alleen een plek om boeken te lenen.

Uit nieuw onderzoek van Ginder en Pretwerk.nl blijkt dat Nederland in 2025 goed was voor ruim 46 miljoen dagbezoeken aan dagattracties en locaties in cultuur en erfgoed. Het gaat hierbij specifiek om daguitjes waarvoor bezoekers een entreeticket betalen. In totaal hebben ruim 160 organisaties hun bezoekersaantal voor dit onderzoek gedeeld.

Aan kop van de lijst blijft de Efteling onverminderd dominant. Op plek twee staat het Rijksmuseum Amsterdam, het Van Gogh Museum staat op plek drie. Op provinciaal niveau trekken de meeste bezoekers naar dagattracties in Noord-Holland (12,5 miljoen). Noord-Brabant volgt op plek twee met bijna 10 miljoen bezoeken, ondanks dat de provincie qua aantal dagrecreatieve organisaties pas op de vierde plaats staat. 

Youp van ’t Hek schenkt zijn archief aan het Allard Pierson, dat voor de Universiteit van Amsterdam waardevol cultureel erfgoed verzamelt, beheert, ontsluit, onderzoekt en presenteert. De schenking, die de hele carrière van de cabaretier beslaat, is volgens de collectiebeheerder een belangrijke aanvulling op hun theatercollectie ‘omdat het inzicht geeft in de ontwikkeling en werkwijze van een van de populairste en meest invloedrijke cabaretiers van Nederland’.

De Regeling Talentontwikkeling (2013 – heden) biedt ontwerpers en makers op het gebied van vormgeving, architectuur of digitale cultuur de ruimte om een jaar lang te investeren in hun artistieke en professionele ontwikkeling. Om te weten wat de effecten zijn van de talentontwikkelingsbeurs, heeft het Stimuleringsfonds impactonderzoek laten uitvoeren door HTH research en Myriam vandenBroucke. Via bureauonderzoek, groepsgesprekken met experts, casestudies, vragenlijstonderzoek en analyse van registratiedata van het fonds is zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek gedaan naar ontwerpers en makers die een ontwikkelbeurs hebben aangevraagd tussen 2013 en 2022.

De drie scholen uit het voortgezet onderwijs in de gemeente Meierijstad hebben een nieuwe meerjarenovereenkomst met CHV Academy getekend. De komende vier schooljaren worden de zogeheten Kick Arts! workshops weer beschikbaar gesteld voor leerlingen van het Fioretti College, het Zwijsen College en het Elde College. 

Leerlingen krijgen hiermee de kans om kunstworkshops te volgen. Tijdens het schooljaar volgen ze onder begeleiding van een kunstprofessional wekelijkse workshops op het gebied van dans, theater, nieuwe media, muziek en beeldende kunst. Op deze manier kunnen ze van verschillende disciplines proeven en ontdekken waar hun interesse en creatieve talenten liggen.

De Jeugdtheaterjury van de VSCD maakt vandaag de winnaars bekend van de Zilveren Krekels 2026. De VSCD-Jeugdtheaterprijzen worden uitgereikt aan de meest indrukwekkende jeugdtheaterproducties en -prestaties van het seizoen 2025-2026.

De uitreiking van de Zilveren Krekels vindt plaats tijdens het Jeugdtheatergala in Theater De Krakeling op zondag 13 september 2026. De tien winnaars zijn ook genomineerd voor de Gouden Krekels. Die worden dezelfde avond uitgereikt tijdens het Gala van het Nederlands Theater in Internationaal Theater Amsterdam (ITA), de feestelijke afsluiting van het Nederlands Theater Festival.

Waar veel leerlingen op woensdagmiddag genieten van hun vrije tijd, stond voor de leerkrachten van de basisscholen in de gemeente Heusden een inspirerende bijeenkomst op het programma. In De Voorste Vennen kwamen zij samen voor een bijeenkomst van Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK), een landelijk programma dat kunst en cultuur een vaste plaats geeft binnen het onderwijs.

Tijdens de bijeenkomst gaf Ineke Hagen, cultuurcoach en intermediair, wijze uitleg over de doelstellingen van CmK en de mogelijkheden die het programma biedt. Daarbij werd duidelijk dat cultuuronderwijs veel verder gaat dan alleen creatieve vakken. Het draagt bij aan vaardigheden die leerlingen hun hele leven meenemen.

De meeste grote meerdaagse festivals, waaronder Lowlands, zijn nog niet uitverkocht. Ook kleinschaliger festivals merken dat het moeilijker geworden is om mensen zover te krijgen om kaarten te kopen. Dit jaar zijn er natuurlijk ook festivals die hun kaarten al wél kwijt zijn. Zo heeft het toonaangevende technofestival Awakenings alle weekendtickets al verkocht. Toch lijkt er sprake van een omslagpunt. Door de kostenstijging voor organisatoren stijgen namelijk de kaartprijzen ook al jaren.

Mojo: „Bezoekers lijken hun aankoopbeslissing wat later te nemen dan in de afgelopen jaren, maar de behoefte om samen festivals te beleven is onverminderd groot. We kijken dan ook met veel vertrouwen uit naar een sterke en mooie festivalzomer.” Toch wacht het publiek over het algemeen steeds langer met de keuze om wel of niet te gaan. Daarbij speelt ook nog mee dat mensen via doorverkoopplatforms op het laatste moment vaak nog goedkopere tickets kunnen krijgen. Naast de verschillende festivals is er ook concurrentie van grote concerten.

Het aantal producers dat kampt met burn-out stijgt scherp, zo waarschuwt een nieuw Think Tank-rapport van EAVE, gepubliceerd tijdens het Filmfestival van Cannes. Volgens het rapport dragen producers niet alleen de creatieve en financiële verantwoordelijkheid van projecten, maar ook de emotionele last, terwijl de aandacht voor mentale gezondheid in de sector tot nu toe vooral gericht was op cast en crew. De stijgende gevallen van burn-out worden verergerd door bezuinigingen bij publieke fondsen en omroepen, aldus het rapport. 

Dichter, filosoof en schrijver Lieke Marsman is overleden, meldt haar uitgeverij Pluim. Ze is 35 jaar geworden. Marsman leed al jaren aan een zeldzame vorm van kraakbeenkanker en was ongeneeslijk ziek. Volgende week verschijnt haar boek De Dichter en de duivel.

Marsman publiceerde essays, romans en dichtbundels. Ze was tussen 2021 en 2023 Dichter des Vaderlands. In haar werk behandelt ze thema's als leven en dood. In 2010 debuteerde Marsman met de dichtbundel Wat ik mijzelf graag voorhoud en viel daarmee drie keer in de prijzen, waaronder de C. Buddingh'-prijs.