Trends & Ontwikkelingen

PEN Nederland heeft vier nieuwe ambassadeurs aangesteld voor haar jaarlijkse Ambassadeursproject. Dat meldt de pas aangetreden voorzitter Joke Hermsen op LinkedIn. Milouska Meulens, Stine Jensen, Twan Vet en Christine Otten zullen zich het komende jaar inzetten voor collega-schrijvers die wereldwijd worden bedreigd, vervolgd of het risico lopen het zwijgen opgelegd te worden vanwege hun werk.

Het Ambassadeursproject van PEN Nederland heeft als doel om de internationale vrijheid van meningsuiting en literaire expressie te versterken. Elk jaar kiest PEN vier prominente Nederlandse auteurs die tijdens publieke optredens, media-optredens en andere activiteiten aandacht vragen voor de situatie en het werk van vier vervolgde schrijvers. Zo geeft de organisatie een gezicht aan schrijvers wier vrijheid of zelfs leven op het spel staat en toont het internationale solidariteit. 

Thomas Groen (36) had zomaar tijdelijk directeur van een afgebroken theater kunnen zijn. Toen hij solliciteerde bij het Zaantheater, liep het onderzoek naar sloop en nieuwbouw of renovatie van het gebouw. Recent werd bekend dat de schouwburg blijft staan en daar is de Abcoudenaar blij om. Zijn doel voor de komende jaren: meer bezoekers met een biculturele achtergrond de zaal in krijgen.

Het is dé uitdaging waar Groens voorgangers en andere culturele instellingen zich al jaren voor gesteld zien. Zaanstad telt zo’n 180 nationaliteiten, maar dat is in de zalen niet te merken. „We kunnen ons nog niet op alle groepen richten, we moeten keuzes maken. Nu kies ik voor inwoners met een biculturele achtergrond. Het beste is om met scholen te beginnen." 

De gemeenteraad van Oirschot verlengt de projectsubsidie voor evenementen en projecten tot 1 januari 2028. Inwoners en verenigingen kunnen hiermee activiteiten en initiatieven in de gemeente blijven ontwikkelen.

De projectsubsidie, oorspronkelijk bedoeld om na drie jaar te stoppen, blijft bestaan tot de fusie met gemeente Best. Deze regeling stimuleert projecten en evenementen die bijdragen aan cultuur, sociale cohesie en behoud van immaterieel erfgoed in Oirschot. Zowel inwoners als organisaties kunnen een aanvraag indienen.

BNO heeft op 22 januari de zesde editie van het toonaangevende Dd, Dutch Designers Yearbook gepresenteerd. Gevat in een hardcover vormt de publicatie hét overzicht van een jaar Dutch design en belicht het relevante ontwikkelingen binnen het vak. Dit jaar is het thema Undercurrents. 

Dd Yearbook ’25–’26 kijkt zowel terug op het afgelopen jaar als vooruit naar de toekomst van de Nederlandse ontwerpwereld. Vanuit het thema Undercurrents worden hoopvolle tegenbewegingen in beeld gebracht waarmee de ontwerpsector reageert op de uitdagingen waar deze tijd ons voor stelt. Het boek staat bol van de voorbeelden van jonge én gevestigde ontwerpers die nieuwe perspectieven ontwikkelen op onderwerpen als duurzaamheid, technologie en samenleven.



Koningin Máxima heeft donderdagochtend een werkbezoek gebracht aan basisschool De Stromen in Alphen aan den Rijn. De school doet mee aan de pilot Meer ruimte voor creativiteit, een landelijk initiatief dat creatief onderwijs op basisscholen stimuleert.

Een belangrijk onderdeel van het bezoek was een rondetafelgesprek met vijf leerlingen uit groep acht. Zij vertelden over hun ervaringen met creatieve workshops zoals tekenen, muziek en songwriting. De leerlingen kregen les van vakdocenten en konden kennismaken met verschillende kunstvormen. Volgens de leerlingen was de keuze groot en de korte workshops leerzaam en leuk. Met het bezoek van de koningin is ook de landelijke uitrol van het project officieel van start gegaan. In totaal krijgen 75 scholen ondersteuning via een creativiteitsbudget.

Marco Gerris en Yasmin Hilberdink-Göker hebben van de gemeente een Andreaspenning ontvangen. Choreograaf Gerris vanwege zijn ‘grensverleggende inzet’ voor de Amsterdamse podiumkunsten en de talentontwikkeling bij jongeren, en Hilberdink-Göker voor het oprichten van de succesvolle Strijkkwartet Biënnale.

De Andreaspenning wordt toegekend aan personen die grote prestaties hebben verricht op sociaal, cultureel, maatschappelijk of economisch gebied voor Amsterdam. Ook personen die zich minimaal tien jaar als vrijwilliger voor een maatschappelijk doel hebben ingezet ontvangen de onderscheiding.

Scholen, bibliotheken, sporthallen, culturele centra: veel gemeenten hebben te weinig, of soms zelfs helemaal geen geld aangewezen om hun gebouwen te onderhouden en te vergroenen. Terwijl de spaarpot van alle gemeenten samen weer is gegroeid. Geef geld uit aan die gebouwen, anders gaat het ten koste van de leefbaarheid, waarschuwt accountantskantoor BDO.

Dat bedrijf neemt jaarlijks de financiën van alle 342 Nederlandse gemeenten onder de loep. Op het eerste oog gaat het goed in de gemeentelijke portemonnee: BDO deelt maar acht onvoldoendes uit, en komt met een gemiddeld rapportcijfer van 8,4. Tegelijkertijd maken de rekenmeesters zich wél zorgen, onder meer over wat in jargon ‘maatschappelijk vastgoed’ heet: van het zwembad tot de muziekschool en van de kinder- tot de daklozenopvang. Geld steken in die gebouwen is wel degelijk ‘noodzakelijk’, staat in het begeleidende persbericht. 

De musical Soldaat van Oranje draagt bij aan de culturele uitstraling van de gemeente Katwijk, laat het college van burgemeester en wethouders weten in een reactie op het stoppen van de musical. De productie zorgde ook al voor extra bezoekers en gaf een impuls aan de lokale economie, aldus de gemeente. "Daarmee leverde Soldaat van Oranje een bijdrage aan het culturele leven, zowel lokaal als regionaal."

Het Parktheater in Eindhoven is maandag uitgeroepen tot winnaar van de VVTP Theaterprijs 2025 in de categorie grote theaters. Directeur Giel Pastoor was aanwezig om de prijs in ontvangst te nemen. De vakjury roemt de brede uitgebalanceerde programmering en de technisch hoogwaardig uitgeruste zalen. Daarnaast krijgen de medewerkers van het Parktheater een pluim. ‘Van receptie tot kantoor en van horeca tot backstage straalt de organisatie op alle niveaus professionaliteit uit’, aldus de jury.

De Theater van het Jaarprijs wordt sinds 2010 uitgereikt tijdens Het Grote VVTP Theater Event van de Vereniging Vrije Theaterproducenten. Het Parktheater won de prijs in 2014 ook.

De gemeenteraad in Zeist stemde gisteravond in met de 'Gebiedsvisie Markt'. Dat betekent dat er een onderzoek komt naar de herinrichting van het centrale plein. Daarbij wordt vooral gekeken naar de sloop van het veelbesproken gebouw De Klinker en de bouw van een nieuw 'Huis voor Cultuur en Ontmoeting' op de Markt.

Aan de beslissing van de gemeenteraad om verder te gaan met een herinrichting van het grootste plein van het dorp ging een jarenlange discussie vooraf. Er waren debatten in de gemeenteraad en verschillende inspraakavonden waar inwoners en ondernemers hun mening konden geven.

De online Bibliotheek is in 2025 weer gegroeid. Dat blijkt uit voorlopige cijfers die de KB deelt. Zowel het aantal uitleningen als de collectie nam toe. De online Bibliotheek is een dienst van de KB. In 2025 werden zo'n 9 miljoen titels geleend bij de online Bibliotheek: bijna 6 miljoen e-books en 2,9 miljoen luisterboeken. Het totaal aantal digitale uitleningen was ongeveer 5 procent hoger dan in 2024. Ook de collectie van de online Bibliotheek groeide in 2025. De collectie bevat nu bijna 50.000 e-books en bijna 17.000 luisterboeken.

Bibliotheken spelen een belangrijke rol bij een leven lang leren, van het stimuleren van lezen tot ontwikkelingen op het gebied van AI. Maar als lokale bibliotheek mis je soms de omvang om op dit gebied grote stappen te zetten. In de regio Oost-Brabant en Noord-Limburg werken acht bibliotheken daarom al een aantal jaren samen. Onder de noemer Brainport Bibliotheken werd die samenwerking door het tekenen van een samenwerkingsovereenkomst bekrachtigd.

Het gaat om de bibliotheken Helmond-Peel, Veldhoven, Dommeldal, De Kempen, BiblioPlus, Bibliocenter, Lage Beemden en Eindhoven. De komende jaren gaan ze nog intensiever samenwerken om nieuwe producten te ontwikkelen en betere diensten te bieden aan de mensen in hun werkgebied. 

BAM! Popauteurs, NMUV, NVPI en MMF NL lanceren samen het convenant ‘Safe Music Space’ voor writingcamps: “Creativiteit bloeit pas echt als de werkomgeving veilig is”

BAM! Popauteurs (de grootste beroepsvereniging van popmuzikanten), NMUV (Nederlandse Muziek Uitgevers Vereniging), NVPI Muziek (brancheorganisatie van muziekproducenten) en MMF NL (Music Managers Forum Nederland) slaan de handen ineen voor een veiligere muzieksector. Met het nieuwe Safe Space-convenant spreken de organisaties gezamenlijk af om sociale veiligheid tijdens writingcamps actief te bevorderen, te bewaken en bespreekbaar te maken. “Een writingcamp moet een plek zijn waar creativiteit kan bloeien: songwriters verdienen een professionele omgeving die vrij is van discriminatie, grensoverschrijdend gedrag, intimidatie en geweld” aldus Arriën Molema (voorzitter BAM! Popauteurs).

Het schilderij Bloempjes in een kopje van Chinees porselein (1884) van Odilon Redon (1840-1916) is overgedragen aan de Staat der Nederlanden en in langdurig bruikleen gegeven aan het Van Gogh Museum. Het kleine olieverfschilderij op paneel geldt als een zeldzaam vroeg bloemstilleven binnen Redons oeuvre en is daarmee opnieuw onderdeel van een publiek toegankelijke collectie met een historische band met Vincent van Gogh. 

De Franse cultuurcamping Charme organiseert voor het eerst een inspiratieweek voor kunstvakdocenten. Tijdens deze week kunnen docenten en trainers hun expertise uitwisselen en elkaar inspireren. Aankomende zomer, van 4 tot 11 juli, organiseert Charme voor het eerst een speciale inspiratieweek voor kunstvakdocenten. Omdat ze vaak alleen werken, wil Charme hen de mogelijkheid bieden om onderling werkmethodes uit te wisselen, inzichten te delen, nieuwe werkvormen te proberen, en mogelijk cross-overs te maken tussen de verschillende disciplines.

Het afgelopen festivalseizoen werd in Europa niet alleen gekenmerkt door artistieke hoogtepunten, maar ook door een sterk veranderende politieke context. Voor veel festivals bleek die context een van de grootste uitdagingen van dit moment. Festivalorganisatoren bevinden zich steeds vaker in een spanningsveld tussen politieke machtsverhoudingen, activistische druk en maatschappelijke verwachtingen. Boycotoproepen, het schrappen van artiesten, publieke verontwaardiging op sociale media en het intrekken van subsidies maken duidelijk hoe kwetsbaar live-evenementen zijn geworden in een sterk gepolariseerde samenleving.

In het European Festival Report 2025 van vakblad IQ beschrijven festivaldirecteuren hoe zij omgaan met deze realiteit. Ook tijdens het International Festival Forum (IFF) deelden organisatoren hun ervaringen en strategieën.

In het najaar van 2026 verschijnt in de Tilburgse Spoorzone het Groen Podium: een tijdelijke groene constructie die onderdeel is van Van Gogh Homeland, een publiek programma rond grote duurzaamheidsopgaven. Het Groen Podium fungeert als experimentele omgeving waarin ontwerp, verbeelding en stedelijke vraagstukken samenkomen.

Het bouwwerk, ontworpen door architect Winy Maas (MVRDV), tevens curator van het programma, wordt vormgegeven als een groene oase met meerdere verdiepingen, vol bomen, struiken en planten. Via een ‘green sky walk’ bewegen bezoekers langs pop-up exposities en kunstinstallaties die thema’s als vergroening van steden, hittestress en toekomstbestendige leefomgevingen op een ervaarbare manier verkennen. Het podium nodigt uit om te dwalen, te kijken en nieuwe perspectieven te ontdekken.

Componist Philip Glass ziet af van zijn geplande optredens in het Kennedy Center in Washington D.C. In een brief aan zijn orkest schreef Glass dat „de waarden van het Kennedy Center vandaag de dag in direct conflict staan met de boodschap van de symfonie”. Hiermee sluit Glass zich aan bij een groeiende lijst artiesten die hun optredens in het gebouw annuleren vanwege de steeds grotere inmenging van de Amerikaanse president Donald Trump bij het cultureel centrum. Begin januari kondigde de Washington National Opera al aan niet meer te gaan optreden in het Kennedy Center, evenals Béla Fleck, Stephen Schwartz, Renée Fleming en Chuck Redd.

Trump zet de organisatie steeds meer naar zijn hand. Naast de naamswijziging benoemde hij zichzelf tot voorzitter van de raad van toezicht, ontsloeg hij bestuursleden en benoemde vertrouwelingen op invloedrijke posities.

Een brede groep prominente Nederlanders uit het onderwijs, de wetenschap en de politiek roept staatssecretaris Koen Becking op om zijn voornemen tot beëindiging van de rijkssubsidie voor het Nationaal Onderwijsmuseum (NOM) te heroverwegen. Dat meldt Neerlandistiek. Volgens de initiatiefnemers staat daarmee het voortbestaan van een uniek en onvervangbaar onderdeel van het Nederlandse cultureel erfgoed op het spel.

Het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht behoort tot de oudste musea van Nederland en viert in 2027 zijn 150-jarig bestaan. Het museum beheert een collectie van circa 325.000 objecten, waaronder leermiddelen, schoolboeken, illustraties, audiovisueel materiaal en archieven van onderwijsvernieuwers. Samen vertellen zij het verhaal van het Nederlandse onderwijs en daarmee van de ontwikkeling van de samenleving als geheel.

Het Europese burgerinitiatief ‘Stop Destroying Videogames’ heeft voldoende handtekeningen verzameld om door de Europese Commissie in behandeling te worden genomen. Ruim 1,29 miljoen gamers eisen dat makers online spellen niet zomaar offline mogen halen, omdat consumenten er voor hebben betaald. Het initiatief gaat over een fundamentele vraag: van wie is een digitaal product? De betalende consument of het bedrijf dat het product in leven houdt op online servers?

BredaPhoto lanceert een nieuw initiatief: Talent in de Vitrine. Twee grote vitrines in de hal van station Breda vormen dit hele jaar het podium voor jong fotografisch talent. In deze bijzondere projectruimte krijgen zes recent afgestudeerde kunstenaars van verschillende kunstacademies in Nederland de kans om hun werk te tonen aan een breed publiek.

Het Parktheater in Eindhoven is uitgeroepen tot winnaar van de VVTP Theaterprijs 2025 in de categorie grote theaters. De vakjury roemt de brede uitgebalanceerde programmering en de technisch hoogwaardig uitgeruste zalen. Daarnaast krijgen de medewerkers van het Parktheater een pluim. ‘Van receptie tot kantoor en van horeca tot backstage straalt de organisatie op alle niveaus professionaliteit uit’, aldus de jury. De Theater van het Jaarprijs wordt sinds 2010 uitgereikt tijdens Het Grote VVTP Theater Event van de Vereniging Vrije Theaterproducenten.

Paradiso moet een „ingrijpende” renovatie ondergaan, heeft het poppodium maandag bekendgemaakt. Onder meer geluidsoverlast, ruimtegebrek en de verslechterde constructie maken de verbouwing noodzakelijk. Het gaat om de renovatie van het huidige gebouw en een nieuwbouwproject op het perceel naast de concertzaal.

Door de verbouwing verhoogt Paradiso de capaciteit van de concertzalen. In de grote zaal kunnen nu 1500 bezoekers terecht, dat worden er straks 1700. De kleine zaal verplaatst naar de nieuwbouw, waardoor ook daar meer bezoekers terecht kunnen. Het poppodium verwacht over ongeveer vijf jaar te starten met de verbouwing, die volgens de berekeningen 93 miljoen euro gaat kosten. „Het is geen optie om dan open te blijven”, laat de persvoorlichter weten. Het podium heeft nog geen alternatief gevonden voor de periode van minimaal een half jaar waarin Paradiso de deuren moet sluiten. 

In de Bibliotheek Utrecht is een bijzondere nieuwe afdeling geopend: een collectie volledig gewijd aan ongepubliceerde boeken. Geen digitale catalogus en geen standaard boekenkasten, maar stempelkussens en kaartenbakken. De Boekenkrant sprak met de directeur van de bibliotheek Utrecht, Deirdre Carasso. Volgens haar kon het project alleen slagen als het groots werd aangepakt. “Als je zoiets doet, moet je het goed doen. Geef je het geen podium, dan gaat het niet leven.”

De gemeente Veenendaal heeft groen licht gegeven voor de nieuwbouw van Theater Lampegiet. De gemeenteraad heeft gisteren besloten om 47,8 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de bouw van een nieuwe en grotere locatie voor Theater Lampegiet. In het pand aan de Kerkewijk in het centrum komen een grote zaal en een kleinere zaal, die ook ruimte biedt voor een poppodium. Ook krijgt het nieuwe gebouw een filmzaal die ook gebruikt kan worden voor andere culturele activiteiten.

De musical Soldaat van Oranje wordt op 12 juli voor het laatst opgevoerd, heeft de producent bekendgemaakt. Daarmee komt er na bijna zestien jaar een eind aan de langstlopende musical van Nederland.

De musical gaat over de oorlogsjaren van verzetsstrijder Erik Hazelhoff Roelfzema, die in 2007 overleed. De reeks voorstellingen ging van start in oktober 2010 en werd meermaals verlengd. De musical is straks zo'n 4000 keer opgevoerd, met 29 verschillende casts.

Het ultieme geheim van Dan Brown was in 2025 het bestverkochte boek van Nederland. Dat maakt de vertrekkend directeur-bestuurder Eveline Aendekerk van Stichting CPNB bekend tijdens de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie. In de bibliotheken bleef De Camino van Anya Niewierra opnieuw het meest uitgeleende boek van het jaar. Naast deze cijfers werd ook het afgelopen boekenjaar in kaart gebracht.

In totaal stonden 59 boeken die in 2025 voor het eerst verschenen in de Top 100 bestverkochte boeken. Oorspronkelijk Nederlandstalige titels vormden met 56 boeken de meerderheid van de lijst.

De Nederlandse popmuzieksector is vitaal, creatief en divers, maar voor veel muzikanten gaat die creativiteit gepaard met grote onzekerheid. Dat blijkt uit de BAM! Artiestenmonitor 2025, uitgevoerd door Rotterdam Popular Music Studies (Erasmus Universiteit Rotterdam) in samenwerking met BAM! Popauteurs. De monitor laat zien dat een groot deel van de popmuzikanten financieel kwetsbaar is, kampt met mentale druk en zich zorgen maakt over de impact van generatieve AI op hun toekomst. Vooral vrouwelijke muzikanten blijken extra kwetsbaar.

In De Taalstaat is bekendgemaakt dat Gershwin Bonevacia dit jaar de laureaat is van De Gouden Ganzenveer. Bonevacia (1992) is dichter, performer, schrijver, theatermaker, podcastmaker en muzikant en daarmee ‘een taalkunstenaar van het hoogste niveau’, aldus de Academieleden van de Ganzenveer. De Gouden Ganzenveer is zowel een persoonlijkheids- al een oeuvreprijs die jaarlijks wordt toegekend aan iemand voor haar of zijn belangrijke bijdrage aan de Nederlandse geschreven taal of taalcultuur.

Beyond Silence was vijf keer genomineerd en won ook vijf keer. Daarmee is de film van Marnie Blok de grote winnaar van Shortcutz Amsterdam Annual Awards 2026. Naast de prijs voor beste film en beste regisseur werd Beyond Silence ook bekroond voor het scenario en de soundtrack. Daarnaast werd de film uitgeroepen tot publieksfavoriet.

Een kunstwerk is niet van zichzelf beroemd. Het wordt beroemd gemaakt. Natuurlijk, om publiekslieveling te worden moet een schilderij of beeld een bepaalde aantrekkelijkheid hebben, een artistieke X-factor. Maar die komt pas tot uiting als een werk wordt getoond en gepromoot. En hoe vaker dat gebeurt – ook via kalenders, koffiemokken en T-shirts – hoe meer het werk zich nestelt in het collectieve geheugen. Artistieke iconen zijn zodanig een afspiegeling van de machtsverhoudingen binnen de kunstwereld, waar een beperkt aantal poortwachters bepaalt welke werken exposure krijgen.

Celebrating the Icons of Art toont werken uit tien jaar tentoonstellingsgeschiedenis van Museum Voorlinden die zich hebben bewezen als Instagramhit, publiekslieveling en ansichtkaartmateriaal. Hieruit blijkt maar weer dat een icoon een optelsom is van artistieke X-factor en exposure.