Trends & Ontwikkelingen

Hoe ver was het rijden of fietsen tot de dichtstbijzijnde bibliotheekvoorziening en tot het dichtstbijzijnde Informatiepunt Digitale Overheid in 2025? En in hoeverre zijn de afstanden voor 2019, 2024 en 2025 veranderd ten opzichte van 2014? 

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft, in de context van de eerste evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, interesse in de nabijheid van bibliotheekvoorzieningen per gemeente in 2025 en de verandering van de nabijheid in 2019, 2024 en 2025 vergeleken met 2014. Daartoe heeft team Regio en Ruimte van het CBS een tabellenset samengesteld. 

Wie in Maastricht wil weten welke wethouder over cultuur gaat, moet voortaan eerst weten over welk stukje cultuur het gaat. Het college heeft de definitieve portefeuilleverdeling bekendgemaakt. Cultuur is verdeeld over maar liefst vier wethouders. Burgemeester Wim Hillenaar krijgt daarnaast de streekomroep onder zijn hoede.

Op Berkel-Enschot Bruist keert een ‘oude bekende’ terug: de kunstmarkt. Wanneer de laatste editie van de kunstmarkt plaatsvond, durft Ben Hamers van de Dorpsraad Berkel-Enschot niet eens te zeggen.

Tijdens de eerste editie van Berkel-Enschot Bruist vorig jaar was er al Kunst in de Etalage, vertelt Hamers, die vanuit de dorpsraad verantwoordelijk is voor cultuur .„Nu wilden we wat anders doen en kwamen we uit bij de kunstmarkt van destijds." Het gevolg is een kunstmarkt met zo’n twintig kunstenaars, voornamelijk uit Berkel-Enschot.

Hoe theater De Maagd er van binnen uitzag? Als een soort bruine kroeg, vindt architect Laurijs Weyts. Een grondige renovatie gaf het gebouw in Bergen op Zoom van binnen en van buiten een nieuwe look. „Het heeft nu de grandeur die het verdient.”

De Maagd werd vrijdagmiddag feestelijk heropend. Boven de entree zijn de woorden ‘De Maagd’ vervangen door ‘Theater De Maagd’. „Mensen van buiten hadden geen idee wat dit voor gebouw was”, vindt adjunct-directeur Ruben Israël. „Dat is nu dus duidelijk.”

Voor het eerst trok Festival Circolo de wijk in en werd de circustent opgezet in Tilburg-Noord. 
In het Ypelaerpark staat een heuse circustent en buiten is de koffiehoek omgetoverd tot piste. Het is nog uitproberen wat werkt, stelt Debbie Verschuren van de organisatie. „Festival Circolo is in het Spoorpark, maar we merken dat we daar niet alle Tilburgers bereiken. Vandaar dat we dit jaar de wijk in gaan.”

Er zijn de afgelopen dagen al verschillende activiteiten geweest op scholen en bij meerdere organisaties in Tilburg-Noord. „Iedereen was hartstikke enthousiast en blij dat er iets in hun wijk georganiseerd werd”, aldus Verschuren. „Het circus is voor iedereen, maar niet elke Tilburger weet ons te vinden. Nu verlagen we de drempel.”

De subsidies voor culturele podia in Land van Cuijk gaan drastisch op de schop. Met name de theaters in Mill en Boxmeer profiteren enorm. Deze twee podia hadden het de laatste jaren financieel erg lastig en de gemeente Land van Cuijk wil er alles aan doen om deze voorzieningen te behouden. „Dit is wat er nodig is om de theaters te behouden.”

De subsidie voor de drie culturele podia in Land van Cuijk, Myllesweerd, De Weijer en Schouwburg Cuijk, gaat fors omhoog met maar liefst 374.000 euro per jaar. Daarbij zal ook de organisatie van De Weijer in Boxmeer ingrijpend veranderen. De gemeenteraad zal eerst nog moeten instemmen met het voorstel van wethouder Joost Hendriks. De raad zal daar in oktober een besluit over nemen.

De gemeenteraad van Bernheze wil er alles aan doen om De Pas overeind te houden. Vrijwel alle partijen kondigden donderdagavond aan 1 oktober met een voorstel te komen om een oplossing te vinden voor de financiële problemen van het sociaal cultureel centrum in Heesch.

Kunstenaar Vera Meulendijks opent in Ravenstein het nieuwe rotondekunstwerk Maaskracht. Het metalen kunstwerk bestaat uit zes objecten in heldere kleuren. De vormen verwijzen naar historische iconen uit Ravenstein en omgeving, zoals een kasteel, een poort en een bastion. Ook de Maas speelt een rol in het ontwerp, omdat de rivier volgens de maker al eeuwen verbonden is met de stad.

We noteren: tien jaar geleden. Sociaal-cultureel centrum Het Klooster loopt niet zo lekker. En in Nuenen zijn er ’s avonds volop culturele activiteiten, maar overdag? Dan gebeurt er niets. Dat moest allebei anders.

Creatieve duizendpoot Marian Vissers plaatst een oproep in weekblad Rond de Linde en acht enthousiastelingen reageren; zij willen helpen. Het is de kiem voor Cultuur Overdag, dat zondag 13 september het 10-jarig jubileum viert. De club die toen begon om aan een behoefte te voldoen, is niet meer weg te denken uit Nuenen.

Actrice Keja Klaasje Kwestro heeft in Amsterdam de Theo d'Or in ontvangst genomen. Ze kreeg de belangrijkste Nederlandse toneelprijs voor haar hoofdrol in F*ck Lolita van Het Zuidelijk Toneel.

De prijs voor de indrukwekkendste acteerprestatie van het afgelopen jaar in een bijrol ging naar Samantha Cherish Wielkens voor haar rol in Black Joy van Theater Oostpool & Dawn Collective. Jacobien Elffers moet haar Theo d'Or voor meest grensverleggende podiumprestatie delen met een druminstallatie. Ze gebruikt die in de voorstelling Superdrum, die draait om het samenspel tussen mens en machine.

Op het moment dat museum Voorlinden opende in 2016, was er wereldwijd een hausse van 24 nieuwe particuliere musea gericht op hedendaagse kunst, zegt Olav Velthuis, hoogleraar kunstsociologie aan de UvA, die een onderzoek naar particuliere musea aan het afronden is. Nadat deze opkomst rond 2020 even was gestokt en een aantal initiatieven ook failliet ging, lijkt er nu, tien jaar ná Voorlinden, juist in Nederland een extra toename te zijn.

Komende maanden komen er vier nieuwe particuliere musea voor hedendaagse kunst en één nieuwe dependance in Nederland bij: Showdepot, Drift, ZaMu, Hartwig en een derde vestiging van More. Voor Nederland is dat een opvallende toename in korte tijd. De initiatieven zijn allemaal anders, benadrukt socioloog Velthuis, maar ze hebben wel één overeenkomst: ze zijn in tegenstelling tot het in Nederland gangbare gesubsidieerde museum ontstaan uit particulier initiatief, vrijwel zonder uitzondering van zeer vermogende kunstliefhebbers met grote eigen kunstcollecties.

De naam ‘Stadsschouwburg Amsterdam’ keert vanaf 22 september weer terug op de Stadsschouwburg van Amsterdam. De naam ITA blijft bestaan voor de organisatie en het gezelschap dat er speelt en produceert.

De naam ITA (Internationaal Theater Amsterdam) werd in 2018 gelanceerd, toen de Stadsschouwburg van Amsterdam fuseerde met de toenmalige Toneelgroep Amsterdam. De nieuwe naam riep echter vanaf het begin vooral veel weerstand op.

Trinity (10) wil ’s avonds steeds maar niet slapen; ze blijft liever lezen. Door een nieuwe lesmethode vindt ze lezen weer leuk en haar school ziet ook resultaat: de leesvaardigheid stijgt na jaren achteruitgang.

KC Oculus is vorig schooljaar gestart met de methode Taalklasse, die in groepen 4 tot en met 8 wordt gegeven. Met die methode zijn losse lessen taal, lezen en woordenschat voorbij. Taalklasse integreert de verschillende onderdelen met kinderboeken en andere rijke teksten.

Om de leesvaardigheid van jongeren te vergroten roept de Leescoalitie de politiek op om zich hard te maken voor het verstevigen van de Nederlandse leescultuur. Ze vraagt het kabinet om op Prinsjesdag 2 miljoen euro vrij te maken. Hiermee kan de Leescoalitie de succesvolle leesbevorderingscampagne Wie leest heeft een goed verhaal voortzetten. Het kabinet investeert zo in een positieve aanpak die (leren) lezen breed in de samenleving stimuleert. 

De gepubliceerde resultaten van PISA-2025 laten zien dat de leesvaardigheid van Nederlandse vijftienjarigen verder is gedaald. Nederland scoort opnieuw onder het Europees gemiddelde. Gelukkig weten we steeds beter wat helpt om het tij te keren. Onderzoek laat zien dat kinderen en jongeren meer kans hebben om uit te groeien tot vaardige, gemotiveerde en kritische lezers wanneer zij: al vanaf de geboorte in aanraking komen met boeken, verhalen en voorlezen; opgroeien in een rijke leesomgeving thuis, in de kinderopvang en op school; regelmatig tijd krijgen om te lezen; toegang hebben tot aantrekkelijke en actuele boeken; leesplezier en leesvaardigheid samen ontwikkelen; onderwijs krijgen waarin lezen wordt verbonden aan kennisopbouw, nieuwsgierigheid en betekenisvolle onderwerpen; worden begeleid door deskundige professionals; opgroeien in een omgeving waarin lezen zichtbaar wordt gewaardeerd. 

Deze inzichten zijn niet nieuw, maar worden door onderzoek steeds opnieuw bevestigd. Juist daarom is het belangrijk om vast te houden aan wat werkt en te blijven investeren in een sterke leesomgeving voor kinderen en jongeren. 

Een jaar na zijn aantreden als directeur-bestuurder van Stichting Popwaarts richt Mano Scherpbier zich op de verdere professionalisering van de organisatie achter Popronde. Naast een sterkere organisatiestructuur en bredere financieringsmix wil hij de rol als talentplatform uitbreiden. Vooral de doorstroom van artiesten ná Popronde en het verdwijnen van informele speelplekken vragen volgens hem aandacht.

De inkomsten uit opgenomen muziek in de Europese Unie zijn in 2025 uitgekomen op €6,0 miljard. Dat blijkt uit het nieuwste rapport van IFPI, Music in the EU 2026. De omzet ligt 5,1% hoger dan een jaar eerder, waarmee de EU verantwoordelijk is voor 21,3% van de wereldwijde inkomsten uit recorded music.

De Europese groei blijft achter bij Nederland, dat volgens NVPI in 2025 met 10% groeide. Negen van de twintig grootste muziekmarkten ter wereld bevinden zich in de EU, waaronder Nederland. Samen zijn deze negen landen goed voor €5,1 miljard aan inkomsten uit opgenomen muziek.

Streaming is opnieuw de belangrijkste inkomstenbron voor de Europese muziekindustrie en vertegenwoordigt 66,5% van de recorded-musicomzet in de EU. 

Op maandag 7 september 2026 nam Francesco Veenstra afscheid als Rijksbouwmeester tijdens een afscheidssymposium in de Maassilo in Rotterdam. Ter gelegenheid van zijn afscheid presenteerde hij de publicatie Anders kijken, Anders doen.

Hassan Gnaoui en Mnine Houcine zijn mimespelers en theaterpioniers die het theater vernieuwden met verbindende voorstellingen waarin hun ervaringen als Marokkaanse migranten in Nederland centraal stonden. Aanstaande zondag wordt hun betekenis voor de Nederlandse theaterwereld geëerd met een portret in de eregalerij van de prestigieuze Amsterdamse schouwburg.

Lange tijd bestond de 150 jaar oude collectie vrijwel uitsluitend uit witte makers en acteurs. Sinds vijf jaar wordt daar jaarlijks een portret van pionierende makers van kleur aan toegevoegd. Op die manier wil stichting The Need for Legacy laten zien dat de Nederlandse toneelcanon niet uitsluitend op het conto van witte acteurs en makers te schrijven is; een suggestie die de collectie lange tijd wel wekte.

Veel culturele organisaties werken van project naar project. Die manier van werken geeft ruimte aan beweging, vernieuwing en artistieke ontwikkeling. Het vraagt ook steeds opnieuw om financiering, planning en organisatiekracht. Wat gebeurt er als een subsidie stopt, een fonds andere keuzes maakt of een project niet wordt verlengd?

In de training Van Projectorganisatie naar Toekomstbestendige Organisatie onderzoeken deelnemers hoe ze hun organisatie steviger kunnen maken. Trainer Tijmen Rümke geeft een inkijkje in de vragen en denkrichtingen waarmee deelnemers aan de slag gaan.

Kritiek op kunst is van alle tijden: het mag én hoort bij een open samenleving. Maar zodra politici die kritiek verbinden aan de subsidie van de organisatie achter het werk, verandert de inzet. Dan komt ook het voortbestaan van de ruimte waar kritische kunst wordt gemaakt ter discussie te staan. De Bredase kunstruimte Clublokaal maakte dit onlangs van dichtbij mee.

Kunstruimte Clublokaal organiseerde eerder dit jaar de tentoonstelling ‘(un(h)armed)’ over militarisering. Op de slotavond voerde het Filipijnse collectief Balik/Bayan een performance uit waarbij een levensgrote pop van NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte ritueel werd vernietigd. Een smakeloze performance of juist een treffende verbeelding van kritiek op militarisering? De lokale VVD-fractie nam aanstoot aan het optreden en stelde het intrekken van de subsidie van Clublokaal aan de orde. 

Steeds meer makers willen hun werk beschermen zodra het online staat. Daarom zijn er tools ontwikkeld die proberen werken te beschermen tegen gebruik door AI-systemen.

De Kunstenbond noemt een aantal tools die beloven meer controle te geven over je eigen beelden, maar het is nog de vraag hoe goed ze echt helpen. Zie het daarom als een extra laag en niet als een waterdichte oplossing, het blijft belangrijk om onze andere tips ook op te volgen.

Je hebt een goed idee voor een tool. Een tool die precies aansluit bij jouw organisatie: een aanmeldformulier dat slim doorverwijst, een intern planningsinstrument, een interactieve kaart voor je festival. Maar een developer inhuren kost geld en daar is niet altijd evenveel ruimte voor. Of: standaardpakketten doen (net) niet wat je wilt. Vibe coding kan hierop een uitkomst bieden. DEN legt uit wat vibe coding is, wat de voor- en nadelen zijn en hoe waarvoor het kunt toepassen.  

Cultuur Eindhoven bestaat in 2026 exact 10 jaar. De organisatie blikt onder andere terug op de afgelopen 10 jaar door middel van interviews en een video 10 jaar Cultuur Eindhoven in cijfers. 

Van 19 september tot en met 11 oktober trekken Tilburgse koren de stad in. Elk weekend kun je genieten van gratis optredens op verrassende plekken, zoals Poppodium 013, LocHal, Pauluskerk en zelfs locaties waar je zingen niet direct verwacht. De Maand van de Koren maakt deel uit van het 60-jarig jubileum van de Federatie Tilburgse Zangverenigingen (FTZ). Deze vereniging behartigt al decennialang de belangen van Tilburgse koren en zet zich in voor een bloeiend koorleven in de stad.

De Cultuurkrant bestaat 10 jaar. In de jubileumeditie 39 een artikel over het door SKVR ontwikkelde ‘Muziek in de Voorschool’, vanaf 2024 vast onderdeel van het onderwijsbeleid in Rotterdam. Verder lees je: zakelijk leider Erik Verbeek van Stichting Britten voor Jong Muziektalent over het Blueyard-rapport 'Toegang tot de top', en kunstenaar Kiara Vanterpool over Where Culture Lives, dat het culturele leven in Caribisch Nederland in kaart brengt. 

Ouder worden draait niet alleen om verlies, maar ook om nieuwe kansen. Kunst- en cultuuractiviteiten bieden ouderen de mogelijkheid om nieuwe vaardigheden te leren, sociale contacten op te bouwen en meer plezier, betekenis en energie te ervaren. 

Volgens Fonds Sluyterman van Loo en cultuurorganisatie Hart dragen deze activiteiten aantoonbaar bij aan het welzijn van ouderen. Belangrijk is dat programma’s toegankelijk zijn door praktische drempels te verlagen en ouderen actief te betrekken bij de ontwikkeling ervan. Samenwerking tussen cultuur-, welzijns- en zorgorganisaties vergroot het bereik. Structurele financiering is nodig om succesvolle initiatieven duurzaam voort te zetten.

Zzp’ers in de culturele, creatieve en mediasector kunnen vanaf nu gebruikmaken van de nieuwe Mores Toolkit sociale veiligheid voor zzp’ers. De online toolkit biedt praktische informatie en concrete handvatten voor situaties rond sociale veiligheid op de werkvloer.

In het kader van deze toolkit organiseert Mores op 15 september van 16.00 tot 17.00 uur een gratis webinar over de samenwerking met zzp’ers.

Wat wordt er anno 2026 van een kunstenaar verwacht aan zakelijke vaardigheden? Ondernemerschap is een essentieel onderdeel van de beroepspraktijk, zo blijkt uit de verschillende bijdragen in Boekman #148, die als thema heeft De kunstenaar als ondernemer.

VSBfonds lanceerde afgelopen jaar de muziekprijs ‘Muziek Schept een Band’. Bedenker, deelnemend poppodium én winnaars praten over het belang van dit initiatief en de kracht van lokale poppodia.

De VNPF constateert dat 77% van de poppodia moet besparen op risicovolle programmering. Terwijl juist daar ruimte is voor experiment, talentontwikkeling en maatschappelijke initiatieven. Het zijn ook de programma’s om nieuwe doelgroepen aan te trekken of nieuwe stromingen in de popsector een podium te bieden.

Nissewaard heeft er een vernieuwde plek voor kunst, cultuur en creativiteit bij. Op 5 september opende NIS, Plek voor Cultuur en Creatie, officieel de deuren aan de Nieuwstraat in Spijkenisse. Meteen daarna ging ook het Cultuurfestival Nissewaard van start, de opvolger van Talent op Straat.

In NIS vind je onder meer een theaterzaal, ateliers, studio’s, een flexruimte en een café. Je kunt er terecht voor creatieve cursussen, workshops en culturele activiteiten. Ook is er ruimte voor moderne vormen van cultuur, zoals digitale media, muziekproductie èn oefenruimtes voor bands en dj’s. Een langgekoesterde wens van muzikale jongeren in Nissewaard. 

Benjamin Scheltema ontwierp de eerste Leutmunt, was mede het creatieve brein achter de Tullepetrein en mag gerust de drijvende kracht achter meerdere maatschappelijke projecten in Roosendaal genoemd worden. Nu zijn winkel tien jaar bestaat, ging BN de Stem met hem in gesprek.

De Roosendaler vertelt graag over zijn kunst, maar voor hem is kunst meer dan alleen het schilderij: „Mensen mogen mijn kunst lelijk vinden, maar ik vind het mooi als ik mensen een handje kan helpen in het vormen van een mening.”

Kunstmatige intelligentie is in korte tijd doorgedrongen tot het werk van creatieve zelfstandigen. Grafisch ontwerper Albert Lammers gebruikt AI bijvoorbeeld voor offertes, klantcommunicatie, teksten en beeldgeneratie, maar maakt logo’s en verpakkingsontwerpen nog zelf. Ook muziekproducenten, animators, fotografen en stemacteurs zetten de technologie in.

Volgens Kunstenbond-belangenbehartiger Peter van den Bunder is er geen eenvoudige grens voor wat makers moeten melden. De sector zal daarom zelf afspraken moeten maken in contracten en algemene voorwaarden, onder meer over de mate van AI-gebruik, aansprakelijkheid en auteursrecht.