Trends & Ontwikkelingen

Minister Rianne Letschert heeft haar visie op cultuur en een eerste uitwerking van de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029 gepresenteerd. De brief is langverwacht, al jaren gaat het over de nodige veranderingen. 

De focus van de brief ligt sterk op de organisatie van cultuursubsidies. Opvallend is dat cultuureducatie, cultuurcoaches, amateurkunstondersteuning en actieve cultuurparticipatie slechts beperkt terugkomen in de voorstellen. Terwijl juist deze voorzieningen voor veel inwoners de eerste en meest directe toegang tot cultuur vormen.

Een brede coalitie van 25 branche- en sectororganisaties uit onder meer de retail-, reis-, horeca-, cultuur- en dienstverleningssector is een petitie gestart voor behoud van de fiscale regeling voor personeelskorting op branche-eigen producten. Het kabinet stelt in het Belastingplan 2027 voor deze regeling af te schaffen.

De regeling maakt het mogelijk om medewerkers een onbelaste korting van maximaal 20 procent op eigen producten te geven, tot een bedrag van €500 per jaar. Voor organisaties in de cultuursector is personeelskorting meer dan alleen een financieel voordeel. Het helpt medewerkers het eigen aanbod beter te leren kennen, vergroot betrokkenheid en draagt bij aan aantrekkelijk werkgeverschap in een arbeidsmarkt waarin het vinden en behouden van medewerkers steeds uitdagender is.

Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft de Raad voor Cultuur gevraagd te adviseren over de uitgangspunten voor een tweede aanwijzingsprogramma voor rijksmonumenten uit de periode 1965–1990, beter bekend als Post 65.

De Raad voor Cultuur adviseerde in 2025 al over de eerste Post 65-monumenten. Toen beoordeelde de raad een concept-aanwijzingsprogramma waarin al een selectie van monumenten was gemaakt. Dit keer wordt de raad eerder in het proces betrokken en adviseert over de uitgangspunten voor de opdracht aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De afgelopen decennia hebben we enkele programmamakers en cabaretiers gekend die de grenzen van het humoristische toelaatbare aardig hebben verlegd. Maar waar Hans Teeuwen vroeger in elk theater naar hartenlust erop los kon provoceren, blijven die deuren tegenwoordig gesloten voor de nieuwe lichting provocateurs.

Maar hoe bepaalt men waar artistieke vrijheid ophoudt en iemands 'recht' om niet gekwetst te worden begint? Als ruimdenkend mens beland je in een gecompliceerde spagaat schrijft Tom Divendal: zo schaar ik mij aan de ene kant achter progressieve idealen. Maar ook artistieke vrijheid en ruimte bieden aan andersdenkenden staan hoog in het vaandel.

Meer dan vijftig burgemeesters, één theaterzaal en dé man die aan de wieg stond van Nederland. Vrijdagavond 9 oktober bezoeken meer dan vijftig burgemeesters uit het hele land Willem van Oranje - De Musical in het Prinsentheater in Delft. Zij zijn uitgenodigd rond een vraag die bijna vijf eeuwen na Willem van Oranje nog altijd actueel is: wat kan zijn verhaal ons vertellen over bestuur en leiderschap in een verdeeld Nederland?

Het idee kwam mede van Alexander Pechtold, de burgemeester van Delft. Nadat hij de voorstelling eerder had gezien was hij onder de indruk van de manier waarop het verhaal werd verteld en hoe dat nu nog actueel is. Van daaruit ontstond het idee om de voorstelling nog een keer te bekijken, maar dan met collega-burgemeesters.

Kunsthal Rotterdam heeft de Museumtijdschrift Tentoonstellingsprijs 2026 gewonnen. Verschillende musea uit heel Nederland maakten kans op deze landelijke prijs. Naast de erkenning ontvangt de winnaar een geldbedrag van 10.000 euro. De Kunsthal wint de prijs met de tentoonstelling Sculpting the Senses van Iris van Herpen.

De Kunsthal won dezelfde prijs al eerder in 2024. Dit keer is de overwinning extra bijzonder, want de tentoonstelling trok een recordaantal van maar liefst 281.000 bezoekers.

Maak weer ruimte voor jongeren, makers van alle disciplines, muzikanten en vrijwilligers om hun talenten te kunnen ontwikkelen bij de Hall of Fame en het Ladybird Skatepark. Met regie van onderaf, in plaats van dure concerten en culturele evenementen van bovenaf.

Dat is de boodschap voor de gemeente Tilburg van een petitie van jongeren, makers, muzikanten en vrijwilligers en andere medestanders. 

Na vijf jaar als consulent jeugd- en familiefilm nam Lotte Bronshoff deze zomer afscheid van het Filmfonds. Nu haar termijn erop zit, blikken we met haar terug op haar tijd bij het Fonds. ‘We hebben als Nederland gelukkig een geweldige traditie van jeugdfilms. Ik denk dat we ervoor moeten zorgen dat we niet opeens worden ingehaald door andere landen, dat we ambitie en honger houden op dat gebied.'

Uit het Cultuurmarketing Onderzoek 2026 blijkt dat merk en positionering het belangrijkste onderwerp is waar cultuurmarketeers extra prioriteit aan willen geven. In de marketingliteratuur is aan theorie en modellen over branding geen gebrek. Maar hoe kan je deze merkstrategische inzichten goed toepassen binnen de context, missie en mogelijkheden van een culturele organisatie?

Een belangrijke stap bij merkbouw is het bepalen van je positionering. “Een scherpe positionering betekent niet dat je bepaalt wie er níét welkom is. Het betekent dat je bewust kiest voor wie je als organisatie meer wilt betekenen en hoe je dat zichtbaar maakt”. Een sterk merk vraagt allereerst om een heldere positionering, een herkenbare identiteit en consistente keuzes in de praktijk. 

Museum W, De Bosuil, Munttheater, Bibliocenter en RICK roepen de gemeenteraad van Weert op eerst de maatschappelijke en culturele gevolgen van de voorgestelde bezuiniging op cultuur zorgvuldig af te wegen, vóórdat de begroting wordt vastgesteld. Zij waarschuwen dat de bezuiniging verenigingen en inwoners, met name kinderen, jongeren en mensen met een kleinere beurs, zal raken. Volgens de vijf organisaties komt daarmee de ambitie van gemeente Weert dat ‘iedereen kan meedoen’ onder druk te staan.

De precieze gevolgen van minder subsidie verschillen per organisatie. Mogelijke consequenties zijn minder ondersteuning van muziek- en andere verenigingen, een beperkter aanbod van cursussen, voorstellingen, tentoonstellingen en concerten. Ook cultuureducatie op scholen en in wijken kunnen onder druk komen te staan, evenals de bijdrage aan evenementen zoals Cultureel Lint en Weert Respecteert.

Zo’n vierhonderd medewerkers van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) hebben dinsdag een brandbrief gestuurd aan de directie en de raad van bestuur van de NPO. De omroepmedewerkers eisen dat de NPO afziet van deelname aan het Eurovisie Songfestival.

De medewerkers, die dinsdagmiddag hun brief onder de noemer #NietMijnSongfestival hebben verstuurd, schrijven niet te accepteren ‘dat de wens om aan een entertainmentprogramma deel te nemen zwaarder weegt dan de talloze levens van mensen die worden vermoord’. 

Oppositiepartij Pro heeft Kamervragen aan minister Rianne Letschert (OCW) ingediend over de rol van de NPO bij het besluit om vanaf 2027 toch weer mee te doen aan het Eurovisie Songfestival. Daarmee gaat de koepelorganisatie in tegen het eerdere besluit van AVROTROS, de omroep die het Songfestival sinds 2014 uitzendt, om Nederland terug te trekken vanwege de deelname van Israël. 

De ommezwaai van de NPO heeft voor grote onrust gezorgd op het Mediapark in Hilversum. De Kamervragen volgen op brandbrieven van omroepen en programmamakers aan de NPO-top.

Geschikte huisvesting vinden voor amateurkunstverenigingen en cultuurbeoefenaars is voor veel gemeenten een knelpunt (49%), blijkt uit de Monitor gemeentelijk beleid voor cultuurbeoefening op school en in de vrije tijd 2026. Wat betekent zo’n huisvestingsvraagstuk in de praktijk? Je ziet het in een video van het LKCA. 

Eén van de verhalen gaat over Musicalvereniging BOeMS uit Tilburg. Voorzitter Frans Koevoets: ‘Elk jaar toch weer onzeker zijn over de toekomst van je thuisbasis, van je repetitieplek, is niet goed voor je club.’

Op zaterdag 21 november komen uiteenlopende professionals uit de (inter)nationale muziekwereld samen in ’s-Hertogenbosch voor een middag vol ontmoeting, inspiratie en uitwisseling tijdens NMConnects. Dit muzikale netwerkevent wordt georganiseerd door November Music in samenwerking met Buma Cultuur.

Het programma van NMConnects biedt ruimte voor gesprekken, nieuwe perspectieven en het leggen van nieuwe verbindingen binnen de wereld van nieuwe muziek. De middag bestaat uit vier programmaonderdelen: Talks, Meet, Discover en Exchange. Daarnaast zijn tijdens Meet the Experts onder meer New Music NOW, Nieuw Geneco, Kunstenbond, Platform ACCT, Fonds Podiumkunsten en voordekunst aanwezig. 

De KB nationale bibliotheek heeft het merkverhaal 'Bron voor vooruitgang' gelanceerd. Hiermee wil zij laten zien hoe bronnen van de KB mensen vooruit kunnen helpen.  Als nationale bibliotheek maakt de KB kennis en informatie toegankelijk, helpt ze mensen om te lezen, leren en onderzoeken en biedt ze ruimte om ideeën uit te wisselen en een eigen mening te vormen. Die brede maatschappelijke rol is bij het grote publiek nog onvoldoende bekend, zo bleek uit onderzoek van bureau Motivaction. Reden temeer om een campagne te ontwikkelen die laat zien dat de KB niet alleen kennis bewaart, maar mensen en de samenleving helpt om verder te komen.

Het voormalige Bosch-gebouw op Strijp-S in Eindhoven moet de komende tijd uitgroeien tot nieuwe culturele hotspot. Tijdens de Dutch Design Week opent een nachtclub in de kelder van het pand. Pop-up club Pixl is een van de nieuwe gebruikers van het Bosch-gebouw. Die houdt tijdens de aankomende designweek vijf clubavonden.

Naast een plek voor het nachtleven moet het Bosch-gebouw de komende maanden ruimte bieden aan uiteenlopende initiatieven. De precieze invulling ligt nog niet vast. „Dat hoeven we niet vooraf al precies te bepalen. Vandaag kan hier een clubavond plaatsvinden en morgen een kunstexpositie”, zegt Tim van Mol, mede-oprichter van Pixl. „Die dynamiek past bij Strijp-S.”

De cultuurprogramma’s van de NTR zullen over een paar jaar verdwijnen als ze geen nieuwe omroep vinden. De Componist, de Denker, de Dichter, de Stripmaker en de Theoloog der Nederlanden schreven minister Rianne Letschert van Onderwijs gezamenlijk een brief over hun zorgen. In Trouw vijf vragen aan Camiel Jansen, de Componist der Nederlanden én presentator van NTR-radioprogramma Podium.

De Grieks-Nederlandse componist Calliope Tsoupaki schrijft haar ‘mystieke’ stukken omringd door vele kleine altaren in haar werkkamer. Bij festival Dag in de Branding krijgt ze vrijdag de Johan Wagenaar Prijs, de belangrijkste Nederlandse onderscheiding voor componisten. In NRC een interview met haar. 

Op Dia di Pais Kòrsou, de Dag van het Land Curaçao, werd de Curaçaose auteur Frank Martinus Arion (1936-2015) postuum geëerd met een schrijverssteen in De Nieuwe Kerk in Amsterdam. Arion verwierf eeuwige roem met meesterwerken als Dubbelspel, maar achter die succesroman schuilt een strijdvaardige visie om Nederland haar koloniale verleden onder ogen te laten zien.

Poppodium Doornroosje start 'Vrienden van Roosje', een vriendenprogramma voor iedereen die gelooft in de kracht van livemuziek. Met steun van haar Vrienden wil Doornroosje risico blijven nemen met nieuwe makers, kleine shows en experimentele avonden, juist nu de popsector onder zware financiële druk staat.

De tweejaarlijkse Hypatiaprijs voor het beste en meest prikkelende en actuele filosofieboek geschreven door een vrouw gaat dit jaar naar Rodante van der Waal met haar essay Baas in eigen buik. 

Als financiële steun van de provincie Groningen en de gemeente Het Hogeland uitblijft, dan gaat het Werelderfgoedcentrum Waddenzee (WEC) binnen twee weken failliet. Die boodschap hebben de directeur-bestuurder en de raad van toezicht van Stichting Zeehondencentrum Pieterburen maandag gepubliceerd.

De problemen zijn ontstaan omdat de realisatie en ingebruikname van de nieuwe locatie, die opende in april 2025, ‘onverwachte kosten’ met zich meebrachten. “Tegelijkertijd waren de financiële reserves al beperkt, doordat de exploitatie in de voorgaande jaren achterbleef bij de begroting. Het voorgenomen faillissement is een ongelooflijk moeilijke conclusie”, aldus het WEC.

Op 9 oktober 2026 stuurde minister Letschert van OCW een brief aan de Tweede Kamer met voorstellen voor een herziening van het cultuurbestel vanaf 2029. 

De eerste zorg van Kunsten ’92 ligt op het financiële vlak. De mogelijkheid van een subsidieperiode van maximaal acht jaar kan veel in beweging zetten. Benut die ruimte dan ook voor een andere manier van beoordelen: meer vertrouwen, leren en bijsturen. Overheveling én herinrichting vormen samen een grote operatie. Kunsten ’92 maakt zich zorgen of deze transformatie voor 1 januari 2029 te realiseren is. 

Van 9 tot en met 13 september 2026 presenteerde TU Delft negen projecten tijdens Ars Electronica in Linz, Oostenrijk. Onder de naam black_box_detox, een Features-exhibition, brachten de projecten studenten en onderzoekers van TU Delft samen met kunstenaars en samenwerkingspartners van partnerinstellingen.

Samen boden de tentoongestelde projecten verschillende manieren om naar technologie te kijken en ermee te werken. Van creatieve robots tot systemen en infrastructuren die normaal gesproken aan het zicht onttrokken blijven, zoals glasvezeltechnologie en mijnbouwalgoritmen. 

In 2033 draagt opnieuw een stad de titel Europese Culturele Hoofdstad namens Nederland. Na Amsterdam, Rotterdam en Leeuwarden krijgt een volgende stad de kans om een jaar lang internationaal in de schijnwerpers te staan. Alle steden in het Koninkrijk der Nederlanden mogen zich kandidaat stellen. De oproep opent op 16 november 2026. In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) coördineert DutchCulture, het platform voor internationale culturele samenwerking, het selectieproces.

Heb je hulp nodig bij jouw financieringsmix? De AI-chatbot van Cultuur + Ondernemen denkt met je mee. 

De chatbot helpt je bij het vinden van de juiste geldbronnen in de culturele en creatieve sector;
Denkt mee over mogelijke verdienmodellen en hoe je deze kunt aanpakken in jouw situatie;
Verwijst je door naar passende financiers en ondersteunende organisaties.

Burgemeester Sjoerd Potters is de nieuwe ambassadeur van Stichting Méér Muziek in de Klas Helmond. De stichting zet zich in voor structureel muziekonderwijs voor alle basisschoolkinderen in de gemeente Helmond.

Potters gaat volgens de stichting een actieve rol spelen bij het lokale initiatief. Als muziekliefhebber wil hij bijdragen aan het doel om muziek een vaste plek te geven in het leven van ieder kind. Méér Muziek in de Klas is een landelijk initiatief voor muziek in het basisonderwijs.

Vierhonderd medewerkers van publieke omroepen willen dat de NPO afziet van deelname aan het Eurovisiesongfestival. Dat schrijven ze in een brandbrief, met als titel #NietMijnSongfestival, die zojuist is verzonden aan de directie en Raad van Bestuur van de Nederlandse Publieke Omroep.

De medewerkers, van wie een deel bij de NPO zelf werkt, zeggen niet te kunnen aanvaarden ‘dat de wens om aan een entertainmentprogramma deel te nemen zwaarder weegt dan de talloze levens van mensen die worden vermoord’. Ook hekelen ze de manier waarop de NPO heeft besloten toch mee te doen aan het Songfestival, volgend jaar mei in Bulgarije. 

Poppodium Mezz heeft zijn laatste verbouwing ondergaan: de kleine zaal is verbouwd tot ‘volwaardige plek voor de Bredase nachtcultuur’. Met de verbouwing worden twee doelgroepen geholpen: niet alleen bands die aan het begin van hun carrière staan, maar ook liefhebbers van de nachtelijke dancescene. „Eindelijk hebben we nu een speeltuin voor bandjes en dj’s. Een volwaardige plek voor de Bredase nachtcultuur”, zegt Mezz-directeur Rik Peters. 

De 50-jarige Letschert is ervan overtuigd dat cultuur ‘een fundament onder onze maatschappij’ is. Ze rekent daar alles toe wat burgers ‘in ontspanning en verbinding’ bijeenbrengt, van operagezelschappen tot carnavalsoptochten. Ze vindt cultuur essentieel voor de ‘weerbaarheid’ in tijden van polarisatie en oorlogsdreiging.

Om iedereen in het koninkrijk daar ‘goede toegang’ toe te geven, zette Letschert vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer de eerste lijnen uit van de grootste herziening van het subsidiestelsel voor cultuur in meer dan dertig jaar. Ze hoopt binnen een jaar een meerderheid voor haar ideeën te krijgen, precies op tijd voor de subsidieronde van 2029.

Je gaat langs de bibliotheek, zingt in een koor, bezoekt een film of loopt langs de oude molen om de hoek. Cultuur is overal om ons heen. Het maakt ons creatief, brengt mensen samen en levert ook een belangrijke bijdrage aan de economie. Nederlandse makers en culturele instellingen staan hoog aangeschreven. Om dit ook in de toekomst zo te houden moeten er aanpassingen worden gedaan aan het cultuurbestel. De ministerraad heeft daarvoor een plan vastgesteld op voorstel van minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Goede toegang voor iedereen, minder eisen en toekomstbestendige rijkscultuurfondsen staan in het plan centraal.

The Culture is breed aanwezig in de Metropoolregio Amsterdam, maar blijft binnen bestaande beleidskaders nog regelmatig buiten beeld. Het nieuwe onderzoek The Culture in Kaart brengt 261 initiatieven in 24 MRA-gemeenten in beeld. Het laat zien hoe makers, ontmoetingsplekken, talentontwikkeling en creatieve infrastructuur samen een regionaal ecosysteem vormen.

Het onderzoek van bureau DoDiversity, uitgevoerd in opdracht van de MRA, brengt voor het eerst de omvang en spreiding van The Culture in de regio in beeld. Het rapport adviseert om niet alleen naar afzonderlijke initiatieven te kijken, maar ook naar de functies en verbindingen binnen het culturele ecosysteem. 

Bij vooralsnog 36 culturele instellingen in de provincie Groningen is het dragen van een AI-bril voortaan verboden. De deelnemers hopen zo te voorkomen dat het gebruik van deze brillen genormaliseerd wordt. „Voordat we allemaal denken: hé, we hebben weer een nieuwe gadget en we gaan die met z’n allen gebruiken”, licht een woordvoerder toe. Voorts roepen de instellingen de overheid op om duidelijke regels op te stellen om de privacy en vrijheid van bezoekers te beschermen.