Trends & Ontwikkelingen

De Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) wil een landelijke leespas voor jongeren invoeren. Met een jaarlijks tegoed van 20 tot 25 euro zouden jongeren zelf een boek kunnen uitzoeken, met als doel leesplezier en leesvaardigheid te stimuleren.

Aanleiding voor het voorstel zijn volgens de KBb de nieuwste PISA-resultaten, die opnieuw wijzen op een dalende leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren. De brancheorganisatie stelt dat het onderwijs deze ontwikkeling niet alleen kan keren en dat ook boekhandels, uitgevers, schrijvers, ouders, gemeenten en maatschappelijke organisaties een rol hebben bij het versterken van de leescultuur.

De Gruyter Brill heeft de digitalisering van het Brill Book Archive afgerond. Daarmee zijn meer dan 15.000 titels uit de historische fondsen van Brill digitaal doorzoekbaar en online beschikbaar gekomen. Met de voltooiing van Brill Book Archive 2 (BBA2) komt een einde aan een meerjarig digitaliseringsproject. Boeken die voorheen soms alleen als zeldzaam fysiek exemplaar in enkele bibliotheken wereldwijd beschikbaar waren, zijn nu opgenomen in een digitale collectie.

Het voortbestaan van het Huis van de Toekomst in Rosmalen is in gevaar. Heemschut meldt dat de eigenaar van het bijzonder gebouw, dat is ontworpen door de in april overleden architect Cees Dam, het pand wil slopen. Heemschut heeft met spoed een monumentenaanvraag ingediend bij de gemeente ’s-Hertogenbosch om het huis te beschermen. Volgens Heemschut markeert het Huis van de Toekomst een belangrijke periode in ons denken over de toekomst van wonen, techniek en automatisering. Ook omschrijft de erfgoedvereniging het huis als ‘een parel van de Post ’65-architectuur die zonder twijfel bescherming verdient’.

Fonds Sluyterman van Loo en het Fonds voor Cultuurparticipatie bundelen hun krachten om kunst en cultuur toegankelijker te maken voor 70-plussers. Lonneke Regter, directeur van Fonds Sluyterman van Loo, en Gabbi Mesters, directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie, leggen uit waarom deze samenwerking een nieuwe impuls krijgt. Een gesprek over cultuurbeoefening op latere leeftijd, talentontwikkeling en de kracht van een culturele basis die voor iedereen toegankelijk is.

Sinds 1997 was het elke zomer vaste prik. Op het Delft Chamber Music Festival kon je midden in de vakantieperiode naar kamermuziek luisteren in de Van der Mandelezaal, de met glas overdekte binnenplaats van Museum Prinsenhof. Maar in januari 2025, een bericht: het Delft Chamber Music Festival ging niet door. Het festival had twee problemen. Het Museum Prinsenhof zou worden gesloten voor renovatie. En daarnaast was er een begrotingstekort: de kosten stegen, maar de inkomsten uit fondsenwerving daalden – zo liep het festival opnieuw de vierjaarlijkse steun van het Fonds Podiumkunsten mis. ‘Delft’ zou een jaar pauze houden om te kijken: hoe nu verder?

Nu is er toch weer een editie. Woensdagmiddag begint het vijfdaagse kamermuziekfeest met een symbolische optocht van de Grote Markt naar het nieuwe ‘festivalhart’, Theater de Veste. De Volkskrant spreekt met de artistiek en zakelijk leiders.

Een brutale inbraak in het Zuid-Franse museum gewijd aan de impressionistische schilder Pierre-Auguste Renoir. Twee dieven gingen er in alle vroegte vandoor met drie kostbare kunstwerken. Een vierde schilderij lieten ze tijdens hun vlucht vallen. De schade is enorm: de burgemeester van Cagnes-sur-Mer schat de waarde van de buit op zo’n 9 miljoen euro. 

De inbraak staat niet op zichzelf. Franse musea worden de laatste tijd geplaagd door diefstallen. Het Franse ministerie van Cultuur heeft de beveiliging van musea inmiddels tot topprioriteit uitgeroepen en adviseert directies dringend om 33 extra veiligheidsmaatregelen te nemen.

Museum Beeld & Geluid heeft de eerste tien namen onthuld van de iconen uit de Nederlandse muziekgeschiedenis die worden opgenomen in de Dutch Songwriters Wall of Fame. In het lijstje staan onder meer Herman van Veen, Peter Koelewijn, Belinda Meuldijk, Frank Boeijen en John Ewbank. De artiesten krijgen op 14 september hun onderscheiding uitgereikt tijdens een feestelijke show, die een jaarlijks evenement moet worden. Ook Ramses Shaffy is in de lijst opgenomen, hij wordt postuum geëerd.De onderscheiding is bedoeld voor Nederlandse songwriters die minimaal twintig jaar actief zijn en meerdere successen en hits op hun naam hebben staan.

Hare Majesteit Koningin Máxima brengt woensdagmiddag 7 oktober een werkbezoek aan het Cultuurfonds. Het bezoek vindt plaats in 013 Poppodium in Tilburg en staat in het teken van talentontwikkeling in de popmuziek. Het Cultuurfonds investeert in de ontwikkeling van muzikaal talent en ondersteunt makers, podia, festivals en talentontwikkelingsprogramma’s die bijdragen aan een sterke en toekomstbestendige popmuzieksector.

Koningin Máxima ontmoet in 013 beginnende makers en makers die al enkele jaren actief zijn in de popmuziek. Zij vertellen over hun ervaringen, ambities en uitdagingen. Daarnaast spreekt Koningin Máxima met vertegenwoordigers van podia, opleidingen, festivals, talentontwikkelingsorganisaties en financiers over hun onderlinge samenwerking om talent in de popmuziek de ruimte te geven zich verder te ontwikkelen. 

Het bezoek aan voorstellingen en concerten bij VSCD-podia groeit voor het vierde jaar op rij. In 2025 steeg het totale bezoek met 10% naar 16 miljoen bezoeken. Daarmee lijkt de groei niet langer alleen herstel na corona, maar ontwikkelt deze zich steeds duidelijker tot een structurele trend. Dit blijkt uit podia 2025, de jaarlijkse publicatie van de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD). 

Om het florerende podiumkunstenlandschap van vandaag te borgen voor de toekomst is een stevigere en wettelijke verankering van de podiuminfrastructuur binnen het cultuurstelsel noodzakelijk. Dat is nodig omdat de financiële basis niet vanzelfsprekend is. Gemeentelijke subsidie is niet gegarandeerd.

Het gaat goed in musicalland. Volgens Leen Cogghe, studieleider van de Academie voor Muziek- en Musicaltheater binnen Fontys Academy of the Arts, heeft het grote aantal bezoekers vooral te maken met de laagdrempeligheid van musicals en muziektheaters. 

Dat beide genres enorm populair zijn onder de mensen, merkt Cogghe ook in de aanmeldingen voor de opleidingen Muziektheater en Musicaltheater. Al jaren melden ruim vijfhonderd potentiële studenten zich aan voor een van de twee opleidingen. Maar van die vijfhonderd mogen er maar 24 starten. “Daar gaat een heel proces aan vooraf. Zo hebben we hele zware audities en drie selectierondes. Een pittig proces”, aldus de studieleider. De opleiding is gerenommeerd in zowel binnnen- als buitenland. 

‘Zoals wij hier, met z’n allen in het nu in deze ruimte zijn, staan we in een lange traditie van verandering en verzet. Dit moment is niet meer te manipuleren, censureren of elimineren. Er kan nu even geen enkel algoritme, bot of provider tussen ons komen. Dat is een superkracht. Live and direct.’ De woorden van Maarten van Hinte zinderen na. Hij sprak de Staat van het Theater gisterenmiddag uit in de Amsterdamse Meervaart, waarmee hij ook het Nederlands Theater Festival opende. 

Van Hinte pleit er vooral voor om weg te stappen van theater als doel op zich, en het eerder te beschouwen als een middel tot verandering van de wereld om ons heen. Dat komt ook tot uiting bij Rightaboutnow Inc., waar hij samen met Marjorie Boston de artistieke leiding heeft en verhalen die vaak in de schaduw verdwijnen aan het licht brengt.

Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Rianne Letschert opent vrijdag 11 september samen met Open Monumentendag ambassadeur Janny van der Heijden en loco-commissaris van de Koning in Flevoland Jan Klopman de 40ste editie van de VriendenLoterij Open Monumentendag. De landelijke publieksopening vindt plaats in Flevoland, de gastprovincie van deze jubileumeditie. Een dag later gaat in heel Nederland Open Monumentendag van start en openen duizenden monumenten gratis hun deuren voor het publiek.

De Nederlandse grimeur Arjen Tuiten heeft een Emmy gewonnen met zijn werk voor de Amerikaanse ziekenhuisserie The Pitt. Hij laat aan het persbureau ANP weten dat de winst onverwacht was en dat hij "erg vereerd is" met de belangrijkste tv-prijs.

Met ‘Speedpedelec’ en ‘Recreant’ zijn vrijdag de laatste twee fietsbeelden langs de snelfietsroute F50 in Veghel onthuld. Bas Maes, gedeputeerde voor cultuur van de provincie, en wethouder Luc van den Tillaart van de gemeente Meierijstad onthulden de beelden. Ze zijn gemaakt door kunstenaar Florentijn Hofman. Recreant staat aan de Hintelstraat tussen Mariaheide en Veghel; Speedpedelec staat langs De Amert in Veghel.

Niks AI: Illustrada in Tilburg wil een festival zijn waar mensen zelf maken, zelf tekenen en hun eigen stijl ontwikkelen. Fran van den Bogaert van het festival, dat op 5 september van start gaat, is er helder over. AI hoort niet thuis op Illustrada. „We willen juist heel graag met dit festival een tegengesteld en hoopvoller geluid laten horen.” Het tegengestelde en hoopvollere geluid is een reactie op onderzoek van Tilburg University en de universiteit in het Deense Aarhus. De conclusie was dat creatieve uitingen door AI steeds meer eenheidsworst worden en op elkaar gaan lijken.

Het thema van Illustrada is Slice of Life: de schijnbaar onbeduidende momenten van het leven. Er is kunst van internationale en lokale kunstenaars

Theatergezelschap het zuid land wint de BNG Theaterprijs 2026 met de voorstelling Happy Valley. Dat werd bekend gemaakt op het professionalsprogramma van het Nederlands Theater Festival in Amsterdam. De BNG Theaterprijs is met een geldbedrag van 45.000 euro de grootste stimuleringsprijs voor opkomend theatertalent in Nederland.

Het Paradisodebat in Amsterdam trapt jaarlijks het nieuwe culturele seizoen af. Tijdens de 25ste editie gingen makers, media en de politiek in gesprek over de macht en kracht van AI in het cultuurlandschap. AI is cultuurpolitiek”, zegt Jeroen Bartelse, voorzitter van belangenvereniging Kunsten ’92 aan het begin van het Paradisodebat. Maar wat betekenen die woorden precies? Daarover gingen makers, softwareontwikkelaars en politici zondag tijdens het 25ste Paradisodebat in gesprek. De conclusie: regelgeving voor kunstmatige intelligentie moet aangescherpt en Europa moet minder afhankelijk worden van Amerikaanse Big Tech.

Het thema blijkt eigenlijk te breed voor de opzet van het debat: twee uur gesprekstijd, vijftien sprekers. Zonder pauzes en met ruimte voor een handjevol publieksvragen blijft het gesprek steken in een fragmentarische verzameling ervaringen. Waar het debat af en toe richting de verdoemenis van de cultuursector dreigt te hellen, biedt de ‘auto’-metafoor die iemand in het publiek aandraagt geruststelling: AI mag onoverzichtelijk en bedreigend lijken, paardenkoetsiers waren óók bang toen de auto werd uitgevonden. 

Museumroof verandert van karakter. Niet langer zijn schilderijen het doelwit; het gaat nu om edelmetaal. En de inbrekers zijn geen specialisten meer. Het type dader van dit soort overvallen is volgens Brand de laatste jaren veranderd. “Vroeger had je gespecialiseerde inbrekers”, zegt hij. “Nu zijn het jongens die ook een horloge van iemands arm trekken.” Waar vroeger via het dak werd ingebroken en alarmsystemen werden uitgeschakeld, gaan dieven nu “gewoon met een bom door de voordeur”. Ook Europol schrijft dat de daders tegenwoordig vaak geen gespecialiseerde kunstrovers meer zijn.

In het verslag van de Europese Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur- en Sportraad (OJCS-Raad) van mei 2026 wordt voor het eerst wordt zichtbaar dat kunstmatige intelligentie niet langer uitsluitend wordt beschouwd als een technologisch vraagstuk, maar als een onderwerp dat raakt aan cultuur, journalistiek, auteursrecht, democratie en uiteindelijk de positie van de culturele sector zelf. Opvallend genoeg gebeurt dat zonder grote woorden, schrijft Guido van Nispen. 

Het debat verschuift daarmee van het auteursrecht als juridisch instrument naar auteursrecht als voorwaarde voor een gezonde culturele economie. En dat is een belangrijke verandering. 

Heeft DOX, het Utrechtse productiehuis voor jong talent, onrechtmatig gebruikgemaakt van het werk van choreograaf Anderson Carvalho? Hij eist via de rechter volledige transparantie over subsidieaanvragen omdat hij vermoedt dat zijn naam is gebruikt terwijl het geld nooit zijn kant op kwam.

„Mijn artistieke werk is zonder mijn toestemming gebruikt bij subsidieaanvragen in Nederland. Tegelijkertijd werd de indruk gewekt dat mijn werk niet in aanmerking kwam voor financiering. Dit heeft niet alleen geleid tot professionele schade, maar ook tot emotioneel en psychisch lijden.”

Het bestuur van De Pas in Heesch zet alles op alles om te voorkomen dat het de deuren van het sociaal-cultureel centrum moet sluiten. „We hebben het gevoel dat we met 3-0 achterstaan, maar we gaan er vol energie tegenaan om dat om te zetten”, aldus voorzitter Edwin van der Putten.

Donderdag 1 oktober moet de gemeenteraad van Bernheze beslissen of ze dat geld toekennen aan De Pas. Wethouder Gertjan Hermes lichtte donderdagavond toe waarom het college van burgemeester en wethouders de portemonnee niet trekt. 

Xillan Macrooy heeft de Hebban Debuutprijs 2026 gewonnen met zijn roman Mensen als zonnen en mensen als manen. Eerder dit jaar won hij daarvoor al de Hebban Winq Regenboogprijs. Het is voor het eerst dat een boek meerdere Hebban-prijzen wint.

Het Prins Claus Fonds heeft de Impact Award 2026 toegekend aan Karikacha Seidou. Aan de tweejaarlijkse prijs voor een persoon die internationaal baanbrekend cultureel werk verricht, is 50 duizend euro verbonden. De uitreiking vindt in november plaats in het Koninklijk Paleis op de Dam in Amsterdam.

Seidou (58) speelt vanuit Kumasi een cruciale rol in de kunstwereld van Ghana en West-Afrika. Hij is kunstenaar, onderzoeker, dichter, wiskundige en onderwijsvernieuwer. In het juryrapport worden twee van zijn grondregels aangehaald: ‘Kunstenaars maken in plaats van kunst maken’ en ‘Kunst transformeren van handelswaar naar geschenk.’ Jurylid Ibrahim Mahama, een bekend Ghanees kunstenaar, zegt over Seidou: ‘Zijn aanpak heeft fundamenteel veranderd hoe kunst wordt gezien en beoefend.’

Goede koffie, een lekkere stoel en een goed boek in het Engels. Steeds meer ondernemers openen winkels die voorzien in precies die behoefte. De afgelopen vier jaar openden in ieder geval tien nieuwe zaken in Nederland hun deuren, onder meer in Tilburg, Utrecht en Amersfoort. Ook bestaande boekwinkels breiden hun assortiment Engelse boeken uit, onder meer als gevolg van de populariteit van BookTok.

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Hoog tijd om na te denken over alternatieve vormen van kunstkritiek.

Nijmegen stelt zich kandidaat voor de titel Europese Culturele Hoofdstad 2033. Dat is het voorstel van het college van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. De titel en de weg ernaartoe kunnen bijdragen aan trots, nieuwe samenwerkingen en de positieve ontwikkeling van Nijmegen en de regio. De gesprekken die de afgelopen maanden in de stad zijn gevoerd, onderstrepen voor het college dat Nijmegen deze stap wil zetten.

Of Nijmegen zich daadwerkelijk inschrijft als kandidaat voor de titel, is een besluit van de gemeenteraad. De raad neemt naar verwachting in het najaar een besluit over de kandidatuur. 

Het Cultuurfonds investeert € 900.000 extra in erfgoedvrijwilligers en erfgoedgemeenschappen: mensen die het Nederlandse erfgoed levend houden. Het geld gaat naar Open Monumentendag en stichting OPEN, het landelijke netwerk van provinciale erfgoedhuizen. Met de investering krijgen duizenden vrijwilligers en lokale erfgoedorganisaties meer ondersteuning bij het behouden, zichtbaar maken en doorgeven van erfgoed. 

Filmregisseur en producent Hetty Naaijkens-Retel Helmrich uit Goirle is door de Amerikaanse organisatie The Indo Project bekroond met de prestigieuze Lifetime Achievement Award 2026. Deze oeuvreprijs is een erkenning voor haar meer dan vijfendertig jaar lange toewijding aan het behoud en de verspreiding van de Indische cultuur en geschiedenis.

Arthur Wagenaar is de winnaar van de Lichtingprijs, de prijs voor aanstormend modetalent. Wagenaar ontvangt de prijs voor zijn collectie Monnikenwerk, geïnspireerd op de eindeloze herhaling in het klooster. De Lichtingprijs wordt sinds 2007 ieder jaar op de Amsterdam Fashion Week uitgereikt aan uitzonderlijk Nederlands modetalent dat net is afgestudeerd. 

f je het nou zelf beoefent, bekijkt of beleeft, kunst is gezond. Dat is de boodschap van het nieuwe boek Kunst als medicijn van wetenschapper Daisy Fancourt. Haar inzichten staaft de Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie met talloze onderzoeken en voorbeelden. Kunst werkt bijvoorbeeld stressverlagend en voorkomt chronische ziekten. Ook interessant: kunst maakt ons socialer en zelfs, bijvoorbeeld als we zingen, seksueel aantrekkelijker.

Fancourt (36) houdt zich al vijftien jaar wetenschappelijk bezig met de invloed die kunst op welzijn en gezondheid kan hebben. Ze schrijft: ‘Kunst is geen luxe, maar een noodzaak.’

De manier waarop films, romans en andere kunst worden besproken, verandert ingrijpend door influencers en technologie zoals AI, merkt cultuurjournalist Rick de Gier. En dat heeft gevolgen voor de kunst zelf. Kunstkritiek steeds meer wordt gereduceerd tot een soort reclamerubriek – lees dit, bekijk dat, luister hiernaar! Die trend is niet zo moeilijk te verklaren. Het cultuuraanbod dat de laatste jaren binnenkomt via film-, tv- en audiostreamers is zo immens dat er meer dan ooit behoefte is aan curatoren die de parels eruit vissen. 

Hier komt bij dat de scheidslijn tussen beroepsrecensenten, enthousiaste amateurs en gesponsorde content creators steeds meer vervaagt. En dat lijken veel consumenten prima te vinden, zolang een bespreking maar onderhoudend wordt gebracht. Maar intussen heeft deze ontwikkeling dus wel gevolgen. De discussie over nieuwe kunstwerken wordt eenzijdiger, hijgeriger, minder doorwrocht. En uiteindelijk is dat voor iedereen nadelig: voor makers, voor liefhebbers, en voor het hele culturele klimaat.

Venetië is nog nauwelijks bekomen van de controverse rond de kunstbiënnale eerder dit jaar, en nu is het filmfestival begonnen. Vooraf was er al de nodige commotie, vanwege een ‘open brief’, ondertekend door onder anderen Nobelprijswinnaar Annie Ernaux en enkele filmmakers, waarin het filmfestival wordt gesommeerd ‘meer concrete en zichtbare’ steun aan Gaza te betuigen. Ook had artistiek directeur AlbertoBarbera laten weten enkel op basis van kwaliteit te selecteren: er werden vooraf geen landen buitengesloten.

Op de eerste dag klinkt er kritiek op het geringe aantal vrouwelijke regisseurs in de competitie voor de Gouden Leeuw; twee slechts, op 21 titels. Ook de afwezigheid van écht grote Hollywoodfilms veroorzaakt rumoer. Nadat de overzeese studio’s eerder dit jaar de concurrent Cannes hebben genegeerd, beleeft Venetië nu iets soortgelijks. De redenen zijn bekend: zo’n festivallancering is peperduur en de kans op publicitaire schade wordt door de Amerikanen (te) groot geacht, vanwege die zo kritische en onvoorspelbare festivalpers.