Trends & Ontwikkelingen

Door de ontkerkelijking dreigen tal van eeuwenoude orgels in verval te raken. ‘Orgelmentoren’ proberen dat te voorkomen, zoals Anno Bos (70) in de Grote Kerk van Schermerhorn en het Zwarte Kerkje in Zuidschermer. Hij stemt pijpen en smeert de ventielnippel van de motor met zuurvrije olie. „Het is vrij donker hier. Ik zet een mijnwerkerslampje op.”

Het begint in Breda met cultuur in de breedste zin van het woord de goede kant op te gaan, vinden fervent muziekliefhebbers Wim en Lukas van Fessem.

Maar weinigen kennen Breda vanwege zijn componisten. En dat is onterecht want Breda kent ten minste drie componisten uit verschillende tijden van uitzonderlijke kwaliteit: Herman Hollanders, Jan Ingenhoven en Daan Manneke. Het is volgens de heren Van Fessem daarom hoog tijd dat er naar deze drie mannen in Breda een straat vernoemd wordt.

Oosterhout krijgt een nieuwe ‘onafhankelijke’ kunstcommissie, bestaande uit: kunstenaar en landschapsontwerper Marieke Vromans (voorzitter), architect Pascal Grosfeld en kunsthistoricus Ralph Zijlemans. Ze gaan adviseren over kunst in de openbare ruimte.

Wat gebeurt er met een culturele instelling als de inkomsten in een jaar tegenvallen? Eigen vermogen is voor culturele instellingen van belang. Hoeveel vermogen passend is, verschilt per organisatie. De uitdaging is om de benodigde ruimte te onderbouwen, vast te stellen wat werkelijk beschikbaar is en te laten zien wat binnen de subsidieafspraken kan en wat bespreking vraagt.

Drie vragen: wat is nodig, wat is beschikbaar en wat mag en kan worden opgebouwd, lopen in discussies tussen instellingen en financiers vaak door elkaar. De handreiking van Cultuur + Ondernemen helpt zakelijk leiders, bestuurders en beleidsmakers om die vragen in samenhang te beantwoorden.

De gastvrijheidssector is van groot belang voor Nederland. De sector draagt bij aan leefbaarheid, het geluk van onze eigen inwoners en de brede welvaart. Zo besteedden toeristen in Nederland € 117,6 miljard, waarvan Nederlandse toeristen € 70 miljard (2025, CBS).

Provincies vragen het Rijk om een nationale visie op recreatie en toerisme, en een bijbehorend actieplan: Een aanpak die ervoor zorgt dat de sector een positieve impact heeft op brede welvaart en het concurrentievermogen van Nederland. In een position paper voor het commissiedebat op 18 november in de Tweede Kamer geven provincies aandachtspunten mee.

De uit Zuid-Afrika afkomstige en in Amsterdam woonachtige kunstenares behoort al jaren tot de wereldtop. En dat succes is in de boeken terug te zien, want daar vindt Quote tientallen miljoenen. Het gaat financieel crescendo met de 73-jarige kunstenares die sinds de jaren zeventig in Nederland woont. Het eigen vermogen steeg van €28 miljoen eind 2024 naar €31,6 miljoen eind 2025.  

Op maandag 16 november komt Fonds on Tour van het Fonds Podiumkunsten (FPK) naar Eindhoven. Tijdens deze bijeenkomst brengt het FPK makers, podia, festivals en andere professionals uit de podiumkunstensector samen voor een middag vol gesprekken, ontmoetingen en uitwisseling van ideeën.

Burgemeester Femke Halsema van Amsterdam doet een dringend beroep op politiek Den Haag om nog eens goed na te denken over de gevolgen van een andere verdeling van de Rijksgelden voor kunst en cultuur. De provincie Fryslân denkt er heel anders over. Onder het motto 'Laat cultuur overal klinken' strijdt Fryslân juist voor een evenwichtige verdeling van de Rijkscultuurgelden.

De opmerking van Halsema dat 'het in Amsterdam gebeurt' noemt Knol 'niet erg sympathiek'. "Al decennia lang is de verdeling van rijkscultuurmiddelen scheef", schrijft hij in het Nederlands.

Het was krap, maar de Dordtse gemeenteraad heeft ingestemde met het voorstel om de stad aan te melden als Europese Culturele Hoofdstad 2033. Heel erg overtuigend was het allemaal niet, met negentien stemmen voor en zestien tegen. 

Het Dordtse college van burgemeester en wethouders wil over zeven jaar de eretitel dragen, zodat de stad een jaar lang in het middelpunt staat en dat zou kort gezegd goed zijn voor versterking van de leefbaarheid en economie. 

Zijne Majesteit de Koning, Hare Majesteit de Koningin en Hunne Koninklijke Hoogheden Prinses Beatrix, Prins Constantijn, Prinses Laurentien en Prinses Mabel zijn donderdag 26 november aanwezig bij de uitreiking van de Prins Claus Impact Award 2026 in het Koninklijk Paleis Amsterdam. Dit jaar is het dertig jaar geleden dat het Prins Claus Fonds werd opgericht. 

Prins Constantijn reikt als erevoorzitter van het bestuur van het Prins Claus Fonds de prijs aan een kunstenaars of cultuurbeoefenaars die met hun culturele en artistieke werk een positieve bijdrage leveren aan de maatschappelijke ontwikkeling van hun land. Dit jaar ontvangt de Ghanese kunstenaar, dichter en onderwijzer kąrî’kạchä seid’ou de Prins Claus Impact Award 2026. 

Socialmediadeskundige Saskia Ligthart (Bureau Sas & Zo) beschrijft drie stappen om slim aan de slag gaan met Instagram. “Het bijhouden van je socials – en in het bijzonder Instagram – hoeft helemaal niet zo ver van je praktijk af te staan.”

Stap 1. Leer je publiek kennen. Stap 2. Bepaal je strategie. Stap 3. Vind een ritme dat bij jou past. Pak je moed bij elkaar en zet de eerste stap. In feite, zegt Saskia, is succesvol zijn op Instagram net zoals daten. Je moet oefenen om er beter in te worden. Kortom, ga het vooral DOEN. 

Binnen de culturele sector is er een verhoogd risico op grensoverschrijdend gedrag. Wanneer het dan binnen een organisatie niet goed gaat, kan dit rekenen op veel media-aandacht. Als reactie hierop zijn een aantal organisaties ontstaan die zich specifiek bezighouden met de sociale veiligheid bij culturele organisaties. Cultuur + Ondernemen zet ze op een rij. 

Miriam van der Lubbe stopt na vijf jaar als creative head van Dutch Design Week (DDW). Dat maakte de Dutch Design Foundation maandag bekend. 

Als reden voert Van der Lubbe (54) aan dat ze zich na vijf ‘prachtige, intense en veeleisende’ jaren weer wil gaan richten op haar eigen ontwerpstudio, die ze samen met haar partner Niels van Eijk in Geldrop heeft. Sinds 2022 was ze verantwoordelijk voor de artistieke invulling van Dutch Design Week.

Omdat de arbeidsmarkt van de kunst- en cultuursector zich voor een groot deel in Amsterdam bevindt, riep burgemeester Halsema bij AT5 op om rijksfondsen voor de stad niet te verminderen ten behoeve van andere regio’s. Dat houdt juist een oneerlijke verdeling in stand, stelt gedeputeerde van de provincie Friesland Sijbe Knol in een ingezonden brief in Het Parool.

Op 9 november 2026 debatteerde de Tweede Kamer over de cultuurbegroting 2027 (wetgevingsoverleg WGO Cultuur). Het debat ging vooral over de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029, zoals de minister die in oktober in haar hoofdlijnenbrief heeft geschetst: overheveling van de BIS-functies naar de rijkscultuurfondsen, herinrichting van het fondsenlandschap (van zes naar drie fondsen), regionale spreiding en verlenging van de subsidietermijn van vier naar acht jaar. Kunsten '92 schreef een verslag. 

De gemeente Tilburg grijpt in bij de Hall of Fame. Het cultureel jongerencentrum in de Spoorzone staat er een jaar na de verbouwing financieel en organisatorisch slecht voor. Interim-manager Ruud Lemmen moet orde op zaken stellen.

Na een veelomvattende verbouwing van onder meer het skatepark, de podiumzaal en de broedplaatsen, werd de Hall of Fame in april vorig jaar feestelijk heropend. Maar sinds die verbouwing, waarvoor de gemeente zo’n 9 miljoen euro uittrok, staat de financiële situatie onder druk. Volgens de gemeente zijn de problemen voor een groot deel ontstaan door de fors gestegen huisvestingskosten. 

Van 16 tot en met 21 november kleuren gebouwen, monumenten en molens door heel Nederland blauw als afsluiting van het jaar waarin UNESCO tachtig jaar bestaat. Met deze landelijke lichtactie vraagt de Nederlandse UNESCO Commissie aandacht voor het belang van de bescherming van cultureel erfgoed, kwalitatief goed onderwijs, wetenschappelijke samenwerking en de vrijheid van meningsuiting.

Op maandag 9 november vond in Theater Utrecht CULTUUR OP GROEN: van willen naar doen plaats, de Dag van de Duurzame Cultuursector. Tijdens deze bijeenkomst stond de verdere verduurzaming van de culturele en creatieve sector centraal. Met gesprekken, workshops en paneldiscussies bood de dag ruimte voor kennisdeling, samenwerking en het verkennen van concrete stappen naar een duurzamere sector.

De bijeenkomst werd georganiseerd vanuit het Programma Duurzame Cultuursector, dat wordt gecoördineerd door Kunsten ’92. 

De stijgende kosten en toenemende onzekerheden binnen de festivalsector hebben gevolgen voor twee Nederlandse festivals.

WiSH Outdoor heeft aangekondigd in 2027 geen editie te organiseren, terwijl het Eindhovense rockfestival HELLDORADO na de editie van 14 november 2026 definitief stopt. Beide organisaties wijzen op de financiële uitdagingen waarmee het organiseren van festivals gepaard gaat.

De Europese brancheorganisatie IMPALA roept de muziekindustrie op om gezamenlijk de klimaatimpact van muziekstreaming en kunstmatige intelligentie (AI) te verminderen.

In aanloop naar de internationale klimaattop COP31 vraagt de organisatie aandacht voor het energieverbruik van digitale muziekdiensten, de grootschalige verspreiding van AI-gegenereerde muziek en de noodzaak van meer transparantie over de milieu-impact van digitale activiteiten.

De Leescoalitie lanceerde op 9 november een nieuwe reclamefilm. De film is onderdeel van de bewustwordingscampagne Wie leest heeft een goed verhaal, die eind 2024 van start ging. Vijf verhalen laten zien hoe boeken mensen kunnen raken: van de liefde ontdekken en een avontuur beleven tot ervaren dat je niet de enige bent. 

De KB heeft haar nieuwe beleidsplan ‘Ruimte voor vooruitgang’ gepresenteerd. Hierin beschrijft de KB de beleidslijnen van de nationale bibliotheek voor de komende 4 jaar. Het beleidsplan bevat ook een oproep aan de politiek: kom tot robuuste financiering, zodat we ook in een samenleving die steeds meer digitaal wordt kunnen blijven bijdragen aan een sterke en veerkrachtige democratie. In het beleidsplan zijn 3 beleidslijnen geformuleerd: Vrije toegang tot informatie. Lezen, leren en onderzoeken. Bouwen aan publieke ruimtes. 

Nieuwe Instituut, het nationale museum en instituut voor architectuur, design en digitale cultuur in Rotterdam, heeft Yassine Salihine benoemd tot curator van het Nederlands paviljoen tijdens de 20e Internationale Architectuurtentoonstelling – La Biennale di Venezia, die plaatsvindt van 8 mei tot en met 21 november 2027.

Levi Smits van Bibliotheek Rozet in Arnhem is uitgeroepen tot NBD Biblion Jeugdspecialist van het Jaar 2026. De prijs werd uitgereikt tijdens Bibliotheekplaza in Haarlem en is een erkenning voor zijn inzet om het leesplezier van kinderen en jongeren te stimuleren. Ook Bibliotheek Oss viel in de prijzen en mag zich Beste Bibliotheek van Nederland 2026 noemen.

Het Flower Art Museum in Aalsmeer: nergens anders ter wereld vind je een museum dat helemaal in het teken staat van hedendaagse kunst die is geïnspireerd op de natuur. Na een grondige verbouwing biedt het museum vanaf 25 november 2026 bezoekers meer ruimte om kunst te ontdekken en op nieuwe manieren naar bloemen en planten te kijken. 

Hoe kunnen we de impact van missiegedreven innovatie versnellen en vergroten? Die vraag stond centraal in het onderzoekstraject Expeditie Methodiek van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e), waarin het Co/Labs-programma van Dutch Design Foundation als casus is onderzocht. De resultaten zijn gebundeld in de vakpublicatie Ontwerpen voor missiegedreven innovatie: Nieuwe ontwerpgewoontes voor het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen. Hierin presenteren de onderzoekers vijf lessen over hoe ontwerpgewoontes missiegedreven innovatie kunnen ondersteunen of juist belemmeren.

De nieuwe graphic novel STAD O5O wil Groningse jongeren een stem geven in de toekomst van hun stad. Het project STAD 050 en de gelijknamige graphic novel zijn een initiatief van Ellen Schindler, partner van De Zwarte Hond en directeur van Stichting YOU. Door verhalen en beeldcultuur te bundelen wil Schindler met het boek de stad dichter bij jongeren brengen en hun betrokkenheid bij de toekomstige stad intensiveren. 

De eerste recensie van William Shakespeares liefdestragedie Romeo en Julia door Theater Oostpool kwam het afgelopen weekend niet van NRC of de Volkskrant, maar van het Instagramaccount van minister-president Rob Jetten. Na een overvolle dag vergaderen over onder meer zijn belastingplan bezochtJetten vrijdagavond de première van dit toneelstuk. 

Joris Henquet vond dit een verademing: een minister-president die uit vrije wil een toneelpremière bezoekt en het belang erkent van theater voor de samenleving. Dit zou normaal moeten zijn, maar in Nederland zijn we op dit vlak niet heel rijkelijk bedeeld geweest in, laten we zeggen, de afgelopen 25 jaar. Hoe mooi zou het zijn als Jettens theaterbezoek de komende tijd navolging krijgt.

Drie Tweede Kamerleden hebben maandag een steunverklaring getekend om kunsteducatie in de wet vast te leggen. Ze deden dat bij een actie van muziek- en dansdocenten en hun leerlingen, die vlak voor het Kamerdebat over de cultuurbegroting een actielied opvoerden bij de Tweede Kamer. Ook minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kwam kijken.

Afgelopen donderdag zijn de winnaars van de NRP Gulden Feniks 2026 bekendgemaakt. De nationale prijs voor renovatie en transformatie werd toegekend aan de vernieuwing van Artis in Amsterdam, Fenix in Rotterdam en sportpaviljoen Steeds Hooger in Rotterdam. Dat meldt het Nationaal Renovatie Platform (NRP).

Of kinderen muziekles kunnen volgen, hangt te vaak af van waar ze wonen en wat hun ouders verdienen. Dat beschrijven muziekdocenten in het rapport ‘Voor wie het kan betalen’ van De Creatieve Coalitie. Van de 460 professionals die meededen, merkt 86% de gevolgen van bezuinigingen op kunsten en muziekeducatie. 68% ziet de kosten van muziekles als een belemmering voor de muzikale ontwikkeling van kinderen en jongeren.

De deelnemers werken als zelfstandig muziekdocent, op een muziekschool, in het onderwijs of aan een muziekvakopleiding. Ze vertellen over gesloten muziekscholen en versnipperd aanbod. En over tarieven die te hoog zijn voor leerlingen, maar voor docenten nauwelijks genoeg om van te leven.

Minder dan 1% van de Nederlandse beeldmakers vertrouwt erop dat het Nederlandse en Europese auteursrecht hun werk beschermt tegen AI-training. Ruim 90% vindt het gebruik van hun werk door AI-bedrijven problematisch. 42% verwacht de komende vijf jaar minder inkomsten en 46% minder vraag naar hun werk. Dat blijkt uit enquêteonderzoek van Atlas Research onder 1.467 beeldmakers, in opdracht van de Federatie Beeldrechten. 

De Federatie wil dat de Nederlandse en Europese wetgever bij de evaluatie van de DSM-richtlijn kiest voor zeggenschap en een eerlijke vergoeding voor makers.

Wie cultuur werkelijk toegankelijk wil maken voor iedereen, kan het zich niet veroorloven om de makers en ondernemers die al miljoenen Nederlanders bereiken, over het hoofd te zien. Dat schrijft Boris van der Ham, onder meer voorzitter van de Vereniging Vrije Theaterproducenten (VVTP) en de Vereniging van Evenementenmakers (VVEM). Nederland heeft volgens hem behoefte aan een steviger en bredere visie op het cultuurbeleid. Cultuurbeleid is immers niet hetzelfde als subsidiebeleid.