Trends & Ontwikkelingen

De documentaire Paikar van Dawood Hilmandi is dit jaar de Nederlandse inzending voor de Oscars in de categorie beste internationale film. De film won drie prijzen op IDFA 2025, waar hij in première ging. Het is voor het eerst in 62 jaar dat Nederland weer een documentaire instuurt. Of Paikar doorgaat naar de volgende ronde weten we op 15 december, als de shortlist voor de Oscars wordt bekendgemaakt.

Afgelopen weekend klonk het fluitsignaal van de Popronde. Het jaarlijks terugkerende evenement, bedoeld als kweekvijver voor beginnende artiesten, begon in 1994 als lokaal Nijmeegs initiatief. Sindsdien is het uitgegroeid tot het grootste rondreizende muziekfestival van het land. Tot eind november treden meer dan honderd onbekende acts op in 41 steden, van Leeuwarden tot Middelburg, van Sittard tot Den Haag.

De Popronde biedt beginnende bands een kans om rond te neuzen in het land, ervaring op te doen buiten de hun bekende buurtpodia. Wel kan het een opstapje zijn naar een platencontract of Noorderslag, die andere graadmeter voor Nederlands talent.

Het Haagse conservatorium stuurt tweedejaars studenten in hun eerste lesweek de stad in om mensen te verrassen met serenades. Het doel: de studenten het instituut uitkrijgen, de maatschappij in. 

‘Als ik optreed met Oude Muziek, dan streef ik naar perfectie’, zegt Chrysanthakopoulou. ‘Maar nu mocht het vooral gewoon leuk zijn en deden we het voor iemand. Dat voelt heel indrukwekkend.’

Maak ruimte voor creativiteit! Die oproep doet Meer Muziek in de Klas samen met het LKCA, Kunsten ’92, Cultuurconnectie en Fonds voor Cultuurparticipatie aan alle scholen in Nederland.

Als de prestaties op taal en rekenen tegenvallen, is ‘méér aandacht voor taal en rekenen’ een voor de hand liggende reactie. De nieuwste PISA-resultaten maken die discussie opnieuw actueel. Maar wie basisvaardigheden duurzaam wil versterken, moet verder kijken dan taal- en rekenonderwijs alleen. Juist de brede ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen zijn van belang. Kunst- en cultuuronderwijs heeft daarin een belangrijke plek.

Op het landgoed Twickel bij Delden in Overijssel heeft Museum More een derde vestiging geopend. Daar is de eigen collectie schilderijen van Jan Mankes (1889-1920) geland, maar worden ook hedendaagse geestverwanten getoond. De hoofdvestiging ligt in Gorssel (Gelderland), naast de hoofdvestiging in Gorssel is er More Ruurlo (Gelderland). 

Nadat vorig jaar schrijver en dichter Lieke Marsman al uit de doeken had gedaan dat ze maar weinig verdiende aan haar luisterboek op streamingplatforms, blijkt nu uit onderzoek dat zo'n 42 procent van schrijvers en vertalers helemaal niets krijgt van hun uitgever voor luisterboeken die op commerciële platforms worden aangeboden.

De auteurs en vertalers die via hun uitgevers wel een vergoeding krijgen, zeggen vaak dat die bedragen "zeer laag zijn en dat zij daar zelf van schrikken", staat in een onderzoek waaraan bijna 700 auteurs van de Auteursbond en stichting Lira deelnamen.

Het kan saai zijn om op te groeien in de Reeshof, maar jongeren brengen daar nu zelf verandering in. De oude wasstraat van de familie Van Beurden wordt omgebouwd tot de Raisehut: een creatieve vrijplaats, werkplaats en podium. „Ik heb hierop gehoopt, maar nooit gedacht dat het zo ver zou komen”, zegt Remco van den Broek.

Samen met cultuurcoach Anja Reinhardt en onderzoeker Mirjam van Tilburg richtte hij het Raisehof Collectief op. Het doel: jongeren tussen de 12 en 18 jaar samenbrengen om zelf iets van het stadsdeel te maken. Inmiddels bouwt een vaste kern van zo’n 20 jongeren mee, samen met jongerenwerkers van maatschappelijke organisatie R-Newt en het Beatrix College.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) heeft namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dit jaar € 147,2 miljoen aan subsidies toegekend voor de instandhouding van rijksmonumenten.  

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is een onderzoek gestart naar signalen van grensoverschrijdend gedrag van zijn ex-directeur. Volgens melders was sprake van een angstcultuur, waardoor medewerkers last hadden van nachtmerries en burn-outklachten. Volgens de ex-directeur is sprake van ondeugdelijk vooronderzoek.

St. Joost School of Art & Design heeft zich officieel aangesloten bij de Kunstcampus in ’s-Hertogenbosch. Met deze stap wordt de kunstacademie onderdeel van een groeiend netwerk van culturele instellingen, onderwijsorganisaties en maatschappelijke partners die samen werken aan talentontwikkeling, innovatie en samenwerking.

Voor studenten van St. Joost betekent de samenwerking meer kansen om samen te werken met culturele instellingen, creatieve professionals en maatschappelijke organisaties. Ook versterkt de aansluiting de verbinding tussen onderwijs en beroepspraktijk.

Op 11 september werd de Cultuurfonds Vertaalprijs Martinus Nijhoff uitgereikt aan Djûke Poppinga. Ze heeft al meer dan zestig vertaalde werken op haar naam staan. De jury noemt Poppinga “een pionier en ambassadeur van het Arabische taalgebied”. Sinds 1955 wordt jaarlijks de Cultuurfonds Vertaalprijs Martinus Nijhoff uitgereikt. De winnaar van de Vertaalprijs krijgt 50.000 euro prijzengeld. 

De gemeente Rotterdam heeft een ontwerp gekozen voor het nieuwe Collectiecentrum Rotterdam (CCR) in Zevenkamp. Het ontwerp is gemaakt door DP6 architectuurstudio en De Unie Architecten. In het nieuwe gebouw worden kunstwerken en andere bijzondere voorwerpen uit verschillende Rotterdamse musea bewaard en onderzocht.

Het meisje met zaadjes in het haar van Nancy Bosmans en illustrator Lisa van Winsen heeft de Archeon Thea Beckmanprijs 2026 gewonnen; de prijs voor het beste historische jeugdboek

De Raad voor Cultuur bereidt een advies voor over de drie gedragscodes in de culturele sector. Minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft daar om gevraagd met het oog op de volgende cultuursubsidieperiode, die in 2029 van start gaat. Ter voorbereiding van het advies heeft de raad een tijdelijke commissie van deskundigen ingesteld. De Raad verwacht het advies begin 2027 uit te brengen.

In 2025 waren ruim 3,8 miljoen mensen lid van een openbare bibliotheek, 3 procent meer dan een jaar eerder. Vooral meer volwassenen waren lid. Het aantal uitgeleende fysieke boeken bleef vrijwel gelijk, terwijl meer e-books en luisterboeken werden uitgeleend. Dat melden het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en de KB, nationale bibliotheek op basis van nieuwe cijfers.

Voor artiesten die optreden bij Podium Azijnfabriek in het centrum van Den Bosch wordt voorafgaand aan het concert gekookt. Het is een erfenis uit de tijd dat haar vader Jan en moeder Mia de scepter zwaaiden bij het cultuurpodium, vertelt eigenaar Sóphie Rijnaarts. ’Als mensen zich thuis voelen, komen ze terug’. 

In andere landen wordt gemorreld aan de muur tussen staat en cultuur. Alleen een wettelijke verankering kan voorkomen dat de overheid ook hier gaat ingrijpen in kunst en cultuur, betoogt Sanne Muijser, directeur van de Koninklijke Boekverkopersbond.

‘De regering is geen oordelaar van wetenschap en kunst.’ Met die woorden formuleerde Thorbecke een uitgangspunt dat al meer dan anderhalve eeuw behoort tot de fundamenten van het Nederlandse cultuurbeleid. Het kabinet zou dat beginsel nu wettelijk moeten verankeren, omdat ontwikkelingen in binnen- en buitenland laten zien hoe snel de grens tussen politiek en cultuur kan vervagen. In een tijd waarin boeken en kunst steeds vaker onderwerp worden van maatschappelijke en politieke strijd, is het van belang helder vast te leggen dat de overheid niet gaat over de inhoud van kunst, literatuur en cultuur.

Dutch Design Week (DDW) en Polestar slaan de handen ineen in een meerjarig partnerschap waarin design, innovatie en duurzaamheid centraal staan. Beide organisaties delen de overtuiging dat goed ontwerp niet alleen inspireert, maar ook bijdraagt aan oplossingen voor maatschappelijke en ecologische uitdagingen. Tijdens DDW26 wordt die gedeelde visie zichtbaar én ervaarbaar in de stad. 

Van 17 tot en met 25 oktober rijden de Polestar Design Rides bezoekers tussen de verschillende DDW-locaties. Daarbij fungeren de elektrische auto's niet alleen als vervoermiddel, maar ook als rijdende podia voor design. Op de daken van diverse Polestar-modellen worden opvallende ontwerpen van makers uitgelicht, waardoor de stad zelf onderdeel wordt van de tentoonstelling.

Het feministische Deense oorlogsdrama Woman Unknown van May el-Toukhy wint de Gouden Leeuw én de prijs voor beste actrice op de 83ste editie van het filmfestival van Venetië. De Grote Juryprijs, ook wel de tweede prijs, ging naar Possible Love van Lee Chang-dong. De Zilveren Leeuw voor de beste regie werd gewonnen door de in Rusland geboren filmmaker Ilja Chrzjanovski (51) met zijn film Dau. 

Op 19 november staat in het Rijksmuseum de vraag centraal hoe organisaties in de kunst- en cultuursector hun financieringsmix kunnen verbreden en professionaliseren. Tijdens de expertisemiddag ‘Learn from the best’ brengen SponsorReport en Vakblad fondsenwerving de werelden van sponsoring en fondsenwerving bij elkaar, met praktijkvoorbeelden, kennis en concrete handvatten voor professionals uit de sector. Het evenement wordt mede mogelijk gemaakt door ING, Rijksmuseum en VriendenLoterij.

Schrijver Annet Bremen (40) heeft vrijdag de Toneelschrijfprijs gekregen voor haar toneeltekst F*ck Lolita, een jaarlijkse bekroning voor de beste nieuwe toneeltekst. ‘Met een ingenieuze vorm eist Annet Bremen een urgent maatschappelijk vraagstuk op. Deze tekst verandert niet alleen je blik, maar daagt ook de samenleving uit om niet langer weg te kijken’, schreef de jury. Aan de prijs is 10 duizend euro verbonden. 

Na bijna zestig jaar gaat het Nederlandse omroepbestel dicht voor nieuwe toetreders. Dat blijkt uit een wetsvoorstel waarover minister Rianne Letschert (D66, Onderwijs, Cultuur & Wetenschap) de Tweede Kamer vrijdag heeft ingelicht. Het is een van de belangrijkste maatregelen uit de fundamentele hervorming die de publieke omroep te wachten staat. 

De publieke omroep moet dringend op de schop, daarover is politiek Den Haag het eens. Bij vergaderingen zitten er nu dertien omroepdirecteuren aan tafel, wat de bestuurbaarheid en slagvaardigheid niet ten goede komt. Daarom zullen de elf huidige ledenomroepen in het nieuwe bestel, dat vanaf 1 januari 2029 in moet gaan, samengaan in vier omroephuizen. De NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen in een vijfde omroephuis. 

We noteren: tien jaar geleden. Sociaal-cultureel centrum Het Klooster loopt niet zo lekker. En in Nuenen zijn er ’s avonds volop culturele activiteiten, maar overdag? Dan gebeurt er niets. Dat moest allebei anders.

Het is de kiem voor Cultuur Overdag, dat zondag 13 september het 10-jarig jubileum viert. De club die toen begon om aan een behoefte te voldoen, is niet meer weg te denken uit Nuenen.

Het gaat niet goed met de grotere multiculturele festivals in Nederland. Na het bankroet van het Indische Tong Tong Fair en de problemen met het Kwaku Summer Festival, is nu de organisator van het Latin-festival Pal Mundo plotsklaps failliet. Dat ondanks grote ambities, en betrokkenheid van een bekende naam in de sector. Pal Mundo is een van de grootste Latijns-Amerikaanse-Caraïbische festivals in Europa, die deze zomer nog 15.000 bezoekers trok. 

Het landelijke praktijkonderzoek naar cultuureducatie op basisscholen is inmiddels een jaar onderweg. Hoewel de definitieve resultaten nog moeten volgen, leveren de eerste onderzoeksfasen al waardevolle inzichten op. 

Onderzoeksleider hoogleraar cultuureducatie Edwin van Meerkerk vertelt: ‘De belangrijkste randvoorwaarden voor goede cultuureducatie zijn tijd, ruimte en deskundigheid.’

an foto’s van seances met geesten van overledenen tot het oorlogsleed in Soedan: de fotografie en kunst op het BredaPhoto Festival draaien om verhalen die troost kunnen bieden. Kunst wordt vaak ingezet als een luchtige pauze in zware tijden. Dat beelden ook troost en zelfs inspiratie kunnen brengen, is te zien in deze editie van het tweejaarlijkse festival BredaPhoto. Kunsthistoricus Joke de Wolf licht er voor Tijdgeest vier projecten uit.

Hoe ver was het rijden of fietsen tot de dichtstbijzijnde bibliotheekvoorziening en tot het dichtstbijzijnde Informatiepunt Digitale Overheid in 2025? En in hoeverre zijn de afstanden voor 2019, 2024 en 2025 veranderd ten opzichte van 2014? 

Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft, in de context van de eerste evaluatie van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, interesse in de nabijheid van bibliotheekvoorzieningen per gemeente in 2025 en de verandering van de nabijheid in 2019, 2024 en 2025 vergeleken met 2014. Daartoe heeft team Regio en Ruimte van het CBS een tabellenset samengesteld. 

Wie in Maastricht wil weten welke wethouder over cultuur gaat, moet voortaan eerst weten over welk stukje cultuur het gaat. Het college heeft de definitieve portefeuilleverdeling bekendgemaakt. Cultuur is verdeeld over maar liefst vier wethouders. Burgemeester Wim Hillenaar krijgt daarnaast de streekomroep onder zijn hoede.

Op Berkel-Enschot Bruist keert een ‘oude bekende’ terug: de kunstmarkt. Wanneer de laatste editie van de kunstmarkt plaatsvond, durft Ben Hamers van de Dorpsraad Berkel-Enschot niet eens te zeggen.

Tijdens de eerste editie van Berkel-Enschot Bruist vorig jaar was er al Kunst in de Etalage, vertelt Hamers, die vanuit de dorpsraad verantwoordelijk is voor cultuur .„Nu wilden we wat anders doen en kwamen we uit bij de kunstmarkt van destijds." Het gevolg is een kunstmarkt met zo’n twintig kunstenaars, voornamelijk uit Berkel-Enschot.

Hoe theater De Maagd er van binnen uitzag? Als een soort bruine kroeg, vindt architect Laurijs Weyts. Een grondige renovatie gaf het gebouw in Bergen op Zoom van binnen en van buiten een nieuwe look. „Het heeft nu de grandeur die het verdient.”

De Maagd werd vrijdagmiddag feestelijk heropend. Boven de entree zijn de woorden ‘De Maagd’ vervangen door ‘Theater De Maagd’. „Mensen van buiten hadden geen idee wat dit voor gebouw was”, vindt adjunct-directeur Ruben Israël. „Dat is nu dus duidelijk.”

Voor het eerst trok Festival Circolo de wijk in en werd de circustent opgezet in Tilburg-Noord. 
In het Ypelaerpark staat een heuse circustent en buiten is de koffiehoek omgetoverd tot piste. Het is nog uitproberen wat werkt, stelt Debbie Verschuren van de organisatie. „Festival Circolo is in het Spoorpark, maar we merken dat we daar niet alle Tilburgers bereiken. Vandaar dat we dit jaar de wijk in gaan.”

Er zijn de afgelopen dagen al verschillende activiteiten geweest op scholen en bij meerdere organisaties in Tilburg-Noord. „Iedereen was hartstikke enthousiast en blij dat er iets in hun wijk georganiseerd werd”, aldus Verschuren. „Het circus is voor iedereen, maar niet elke Tilburger weet ons te vinden. Nu verlagen we de drempel.”

De subsidies voor culturele podia in Land van Cuijk gaan drastisch op de schop. Met name de theaters in Mill en Boxmeer profiteren enorm. Deze twee podia hadden het de laatste jaren financieel erg lastig en de gemeente Land van Cuijk wil er alles aan doen om deze voorzieningen te behouden. „Dit is wat er nodig is om de theaters te behouden.”

De subsidie voor de drie culturele podia in Land van Cuijk, Myllesweerd, De Weijer en Schouwburg Cuijk, gaat fors omhoog met maar liefst 374.000 euro per jaar. Daarbij zal ook de organisatie van De Weijer in Boxmeer ingrijpend veranderen. De gemeenteraad zal eerst nog moeten instemmen met het voorstel van wethouder Joost Hendriks. De raad zal daar in oktober een besluit over nemen.