Trends & Ontwikkelingen

Afgelopen weekend ontving Lieke Marsman de Frans Banninck Cocqpenning voor haar bijdrage aan de Nederlandse literatuur. De penning is een onderscheiding van de stad Amsterdam. De stad kent de penning toe aan personen “die zich meer dan twaalf jaar zeer verdienstelijk hebben gemaakt voor Amsterdam”. Burgemeester Femke Halsema reikte de onderscheiding uit.

Impactproducties verbinden artistieke kwaliteit met maatschappelijke verandering. Rondom een krachtig verhaal wordt een zorgvuldig impacttraject ontwikkeld dat publiek, maatschappelijke organisaties, beleidsmakers en financiers activeert rond urgente thema’s.

In 2024 en 2025 is onderzoek gedaan naar de infrastructuur voor impactproducties in Nederland. Daaruit bleek dat het veld volop in ontwikkeling is, maar ook versterking nodig heeft. Om de infrastructuur voor impactproducties te versterken, werd in 2025 het eerste Impact Lab uitgerold. Na de pilot wordt Impact Lab verder ontwikkeld als duurzame plek voor kennis, training en netwerkvorming rondom impactproductie. 

De Kubus bereikt momenteel ruim 1.350 actieve cursisten in Lelystad, maar de vraag naar kunst- en cultuurlessen overstijgt inmiddels de beschikbare capaciteit. De wachtlijst is opgelopen tot bijna 600 mensen, onder wie 468 kinderen. De Kubus slaat daarom alarm en roept de nieuwe gemeenteraad op om samen te zoeken naar een structurele oplossing, met name voor deze jonge groep.

De sterke groei onderstreept het belang van kunst en cultuur in Lelystad, maar legt ook een duidelijk knelpunt bloot. De beschikbare ruimtes in De Kubus worden maximaal benut. Een belangrijke stap in de oplossing is het openstellen van De Kubus op zaterdag. Daar is een jaarlijkse investering voor nodig. 

De taken van Cubiss en BiSC als Provinciale Ondersteuningsinstellingen (POI) verbreden en verdiepen. Deze koers krijgt vorm in een nieuwe merkidentiteit en naam: Delijn – verbinden wat samen sterker is. Delijn is een provinciale ondersteuningsinstelling en werkt samen met bibliotheken en MFO’s in Utrecht, Noord-Brabant en Limburg. Naast de provinciale wettelijke taken voert Delijn ook landelijke opdrachten op maat uit.  

Nieuwe leden werven kan een uitdaging zijn. Een effectieve ledenwervingsactie bestaat uit een reeks doelgerichte stappen. Begin met het kiezen van een duidelijke doelgroep en organiseer een activiteit die daarbij past. Zorg voor gerichte promotie via kanalen die je doelgroep gebruikt.

De werving stopt niet na de activiteit. Begeleid geïnteresseerden stap voor stap richting lidmaatschap en blijf investeren in contact en betrokkenheid. Zo werk je niet alleen aan instroom, maar ook aan behoud. CultuurSchakel geeft 10 tips. 

Maakplaatsen zijn niet meer weg te denken uit de bibliotheek. Het zijn plekken waar creativiteit, maken en experiment centraal staan. Van 3D-printen en lasersnijden tot robots programmeren en werken met AI. Maar ook thema’s als muziek, duurzaamheid en technologie krijgen hier een plek. De Landelijke Maakplaatsdag liet zien dat co-creatie pas waarde krijgt als je het concreet maakt. Het is geen vast format, maar een manier van werken. 

Bibliotheken staan midden in de samenleving. Ze dragen bij aan leesbevordering, digitale inclusie en gelijke kansen. Tegelijkertijd staan ze voor een belangrijke vraag: hoe kunnen we onze maatschappelijke rol blijven verbreden, terwijl gemeentelijke budgetten gelijk blijven en soms onder druk staan? Steeds vaker komt daarbij een alternatief financieringsmodel in beeld: mecenaatfinanciering. In makkelijke taal: een bijdrage van particulieren en fondsen. 

Waar de bibliotheeksector traditioneel leunt op subsidies, vraagt deze ontwikkeling om een andere manier van denken en organiseren. Rijnbrink beschrijft wat dit betekent in de praktijk. 

Nederland kent een ongekend rijke blazerscultuur. Voor het Nederlands Blazers Ensemble (NBE) aanleiding om met de serie De Beste Blazers van Eigen Bodem samen met amateurblazers de Nederlandse blazerscultuur te vieren. 

Na een workshop onder leiding van Brandt Attema en een andere NBE‑muzikant staan de deelnemende amateurblazers samen met het NBE en een Nederlandse topblazer op het podium voor een feestelijk begin en einde van het programma. De aanmeldingen liepen storm, alle meespeelplekken zijn vergeven. 

Het Eijkhagen College in Landgraaf is uitgeroepen tot winnaar van de Nationale Mediatheek Trofee 2026. De school overtuigde het publiek met een sfeervolle, ‘Harry Potter-achtige’ bibliotheek, een brede en actuele collectie en een sterk verankerd leesbeleid, en behaalde daarmee bijna 40 procent van de publieksstemmen.

DJ en producer Paul van Dyk lanceert samen met de VANDIT Label Group het talent- en mentorprogramma VANDIT Next Generation. Het initiatief richt zich op opkomende producers binnen elektronische muziek en combineert talent scouting met persoonlijke begeleiding en releasekansen. Volgens de initiatiefnemers moet het programma een brug slaan tussen nieuw talent en de internationale dance-industrie.

In de week van 14 mei komt heel Nederland in actie om erfgoed te beschermen. De Actiedag Weerbaar Erfgoed is een jaarlijks initiatief rond 14 mei, geïnspireerd door het UNESCO Haags Verdrag, om de weerbaarheid van cultureel erfgoed in het Koninkrijk der Nederlanden te versterken. 

Met deze Actiedag voor en door de sector werken we samen aan de bescherming van zowel materieel als immaterieel erfgoed, bij kleine incidenten én grootschalige crises. De actiedag is een initiatief van de Nederlandse UNESCO Commissie, Blue Shield Nederland en Cultural Emergency Response, en wordt mede mogelijk gemaakt door onze partners.

Veel samenwerkingen in de culturele sector beginnen vanzelf. Een gedeeld artistiek idee, een subsidiekans, een maatschappelijke opgave of de wens om samen meer mogelijk te maken. Maar zodra een samenwerking serieuzer wordt, komt er een andere vraag op tafel: welke vorm past eigenlijk bij wat we samen willen doen?

Expert Jessica van den Bosch deelt zes inzichten. Samenwerking begint vaak bij de inhoud, laat de vorm volgen uit het doel, stel eerst de juiste vragen, maak nieuwe afspraken als de vorm begint te knellen, evalueer niet alleen de inhoud maar ook de vorm en groter of formeler is niet altijd beter. 

Het Britse Design Museum in Londen gebruikt datagedreven publieksmanagement om de ervaring van hun bezoekers te verbeteren. Door bezoekersstromen te analyseren via scans per zaal krijgt het museum inzicht in drukte en gedrag, zoals welke tentoonstellingen populair zijn of juist worden overgeslagen. Deze inzichten helpen om beter in te spelen op het publiek en de inrichting van het museum te optimaliseren.

De langverwachte overzichtstentoonstelling van Amrita Sher-Gil in het Drents Museum gaat alsnog door. De schilderijen en tekeningen van de Indiase modernist zijn aangekomen in Assen, nadat de tentoonstelling in maart op het laatste moment moest worden uitgesteld vanwege geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten. 

Directeur Robert van Langh noemt de komst van de werken “een groot moment”. “Wat we begin maart moesten uitstellen, is nu werkelijkheid geworden.” Aan de tentoonstelling werd zes jaar gewerkt. In maart besloot het Indiase ministerie van Cultuur de circa zestig schilderijen en tekeningen uit de collectie van de National Gallery of Modern Art in New Delhi niet op transport te laten gaan. 

KPN en AFAS Live zijn per 1 mei een meerjarige samenwerking gestart, met een looptijd van minimaal drie jaar. Met het partnership kiest KPN nadrukkelijk voor een venue-strategie en verbindt het zich aan een van de grootste concert- en evenementenlocaties van Nederland. 

Directeur sponsoring bij KPN Mark Versteegen vertelt: "In het verleden zaten we ook op meerdere buitenfestivals, maar daar zijn we mee gestopt. Dat vraagt veel losse activaties op verschillende plekken en momenten, met een sterk piekkarakter. Je bent een paar dagen zichtbaar, maar daarna valt het stil. Wij zochten juist continuïteit: een plek waar je het hele jaar door aanwezig kunt zijn en relaties kunt opbouwen. AFAS Live past precies in dat profiel.”

Een jaar na de opening heeft Fenix ruim 500.000 bezoekers ontvangen. Het Rotterdamse kunstmuseum over migratie, gevestigd in de voormalige Fenixloods aan de Maas, opent dit najaar een nieuwe tentoonstellingsruimte van 650 vierkante meter. De extra zaal komt op de begane grond en is bedoeld voor grote tijdelijke tentoonstellingen. Volgens het museum biedt de nieuwe ruimte plek aan een internationaal programma waarin migratie vanuit actuele en artistieke perspectieven wordt belicht.

Fenix kijkt terug op een openingsjaar dat boven verwachting verliep. Bezoekers kwamen uit meer dan honderd landen en beoordeelden het museum gemiddeld met een 9. 

Bij Musicians Without Borders gaan muziek en vredesactivisme hand in hand. Vorig jaar november werd Musicians Without Borders onderscheiden met de ELJA Foundation Award, een oeuvreprijs waaraan een bedrag van 75.000 euro is verbonden.

MWB werkt in conflictgebieden, maar ook op noodopvanglocaties voor asielzoekers in Nederland. Leidend principe daarbij is de adaptieve methodologie die inspeelt op behoeften en cultuur. 

Kunstdocenten en artistiek begeleiders zijn cruciaal voor cultuureducatie en kunstbeoefening in Nederland. Met hun lessen en artistieke begeleiding zijn zij belangrijk voor honderdduizenden Nederlanders die actief zijn met kunst en cultuur. We zien ook dat hun opdracht breder wordt, en steeds meer ook in het sociaal domein plaatsvindt. Dit jaar doet LKCA in samenwerking met Cultuurconnectie en Dansondernemers Nederland onderzoek naar deze groep.

De toespraak van minister Rianne Letschert bij de opening van het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië benadrukt de kracht van kunst en cultuur in een tijd van geopolitieke spanningen. Zij prijst kunstenaar Dries Verhoeven voor zijn ingrijpende en confronterende transformatie van het Rietveld-paviljoen, die bezoekers aanzet tot nadenken. 

Letschert onderstreept dat kunst niet alleen schoonheid toont, maar ook ongemak, ongelijkheid en misbruik van macht blootlegt. Kunst, wetenschap en journalistiek vormen volgens haar essentiële pijlers van een vrije en democratische samenleving. Ze veroordeelt de Russische aanval op Oekraïense cultuur en pleit voor bescherming van culturele vrijheid als basis voor een veerkrachtige democratie.

Kunstenaars Abhishek Thapar, Cathalijne Smulders en Xandry van den Besselaar ontvangen dit jaar een CultureAndHealth-werkbeurs voor hun innovatieve projecten op het snijvlak van kunst en zorg. Met deze bijdrage versterken zij de samenwerking met hun zorg- en welzijnspartners, bouwen ze verder aan nieuwe methodieken en ontwikkelen duurzame werkwijzen die inzetbaar zijn binnen én buiten de culturele sector. Kunstloc Brabant is partner van het CultureAndHealth Platform. 

De Provincie Limburg stelt voor 2026 en 2027 opnieuw € 500.000 beschikbaar aan Stichting voordekunst. Met deze bijdrage kunnen Limburgse makers, verenigingen en culturele initiatiefnemers via crowdfunding financiering ophalen voor hun projecten. De regeling sluit aan bij het beleidskader Cultuur en erfgoed voor iedereen 2024-2027 en bouwt voort op de succesvolle samenwerking van de afgelopen jaren.

De Provincie Limburg ondersteunt succesvolle campagnes tot maximaal € 10.000 per project. Daarnaast ondersteunt voordekunst makers met begeleiding, workshops en leernetwerken. De regeling blijkt in de praktijk succesvol. Iedere euro van de Provincie Limburg werd in 2025 door Limburgers vermenigvuldigd met € 3,60. 

De komende weken slaat de prijzenkoorts weer toe. Verschillende jury’s maken de nominaties en selecties van theaterprijzen bekend, waaronder de Toneeljury en de Cabaret Collectie, de nominaties van de BNG Theaterprijs, de Gouden Krekels, de Theo d’Ors, de VSCD Mime/Performance Award, de Muziektheaterprijs, de Ontwerpersprijs en de Keuze van de Wijkjury. Florian Hellwig neemt de temperatuur op. 

In Nederland worden opvallend veel toneelprijzen uitgereikt. Het voorstel van Hellwig is om iedereen een prijs te geven, zodat we morgen met de competitieve onzin kunnen stoppen, en de aandacht vestigen op dingen die er echt toe doen in de wereld.

Het is een relevante vraag voor artiesten in deze tijd: hoe val je op? Hoe trek je de aandacht van potentiële fans? Want de muzikant van vandaag heeft meer concurrentie dan ooit: van andere (beginnende) muzikanten, van grote namen, van ‘nostalgie’-artiesten en van liedjes in tv-series. En van sociale media: we besteden op dit moment 17 procent van onze tijd aan muziek en 21 procent aan sociale media, aldus onderzoeksbureau Midia Research.

De tijd dat liefhebbers weken spaarden om het nieuwe album van een idool te kopen is ingewisseld voor een tijd waarin muziek als water uit de kraan stroomt. Op één dag in 2024 verscheen meer nieuwe muziek dan in het hele jaar 1989, aldus een data-analyse van Spotify. In 2024 werden 127 miljoen liedjes uitgebracht. De groei ontstond doordat je muziek onbeperkt kunt produceren – niet in een dure studio maar thuis op de computer – én onbeperkt consumeren: via een Spotify-abonnement, YouTube, TikTok, Instagram.

Buitentheater is officieel toegevoegd aan de Inventarisatie Immaterieel Erfgoed Nederland. Deze erkenning benadrukt de waarde van deze theatertraditie voor de Nederlandse samenleving.

De VBFN (Vereniging Buitentheater Festivals Nederland) en de BB (Belangenvereniging Buitentheater) reageren trots op de opname van buitentheater als immaterieel erfgoed. Deze kunstvorm brengt al tientallen jaren mensen samen in de openbare ruimte. 

Café de Bommel is al zo’n 40 jaar een begrip in het Bredase horeca- en nachtleven. De nieuwe eigenaren blazen het verleden van de Bommel als kunstenaarscafé nu nieuw leven in met een kunstestafette. Aan het begin van iedere maand komt er een kunstenaar werk ophangen aan de muren van het café. “Ik hoop dat mensen iedere maand binnenkomen en denken: ‘oh, nieuwe shit, weet je wel, leuk’,” aldus mede-eigenaar Schipperheijn. 

GGzE, Parktheater, MU Hybrid Art House, Summa, Fontys en Archipel Zorggroep hebben gezamenlijk de stichting E/topia opgericht, met als doel om verbindingen te leggen tussen de verschillende domeinen van zorg, onderwijs en kunst. Initiatieven voor sociaal-culturele projecten zijn er vanuit de organisaties zelf al; E/topia zorgt er vooral voor dat mensen elkaar makkelijker weten te vinden en dat er ideeën worden gedeeld.

GGzE-directeur Annika van den Nieuwendijk, voorzitter van de stichting: „Eindhoven ontwikkelt zich volop, maar het gevoel van gezamenlijkheid is er niet altijd. Als mensen elkaar ontmoeten rondom cultuur wordt Eindhoven leefbaarder en weerbaarder.”

Hoe haal je meer uit publieksdata? Die vraag stelde International Film Festival Rotterdam (IFFR) zich. Er was veel klantdata, maar deze werd nog niet optimaal ingezet om campagnes aan te scherpen. De organisatie besloot dat er ruimte moest komen voor gerichtere e-mailmarketing en ticketsales.

“Van de tientallen verstuurde e-mailcampagnes die zijn uitgevoerd voor de festivaleditie van 2026 was een klein deel volledig datagedreven,” vertelt Romy Rechmann, Coördinator Audiences & Communities bij IFFR. Toch leverden juist deze campagnes meer dan de helft van de totale ticketverkoop en campagne-omzet via e-mail op. 

ASML en Muziekgebouw Eindhoven verlengen hun samenwerking t/m 2028. Beide organisaties bouwen voort op wat de afgelopen jaren samen is ontwikkeld: muziek toegankelijk maken voor zoveel mogelijk mensen in de Brainport-regio. 

De samenwerking richt zich op initiatieven die direct iets betekenen voor inwoners van de regio. Denk aan gratis concertkaarten voor mensen met een kleine beurs, muziekeducatie voor basisschoolleerlingen en het aantrekken van internationale topartiesten en -musici.

Gemeente Voorschoten is op 11 mei officieel eigenaar geworden van de Kruispuntkerk. Met de aankoop zet de gemeente een belangrijke stap richting het herontwikkelen van de kerk tot een toekomstbestendig cultureel centrum.

Zakelijk leiders en zzp’ers in de creatieve sector gaan ver om hun werk voor elkaar te krijgen. Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, deed er uitgebreid onderzoek naar en publiceerde de bevindingen in een boek. Op basis van studies en interviews laat hij zien hoe werkdruk en passie samenhangen met welzijn in creatieve beroepen. Hij noemt dit de paradox van passie. 

Drie gevaren zitten ingebakken in de creatieve sector: Inzet en opbrengst zijn niet in balans, weinig invloed op beslissingen en beperkte autonomie om je werk goed te doen. Deuze geeft zes praktische stappen om weer in balans te komen. 

Buitentheater is opgenomen in de Inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Daarmee krijgt de theatertraditie landelijke erkenning als cultureel erfgoed.

Immaterieel erfgoed draait om levende cultuur: tradities, gebruiken, ambachten en vormen van expressie die gemeenschappen verbinden en worden doorgegeven aan nieuwe generaties. In Nederland wordt deze inventaris gecoördineerd door het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, binnen het kader van het UNESCO-verdrag voor het beschermen van immaterieel cultureel erfgoed. Onder Buitentheater vallen volgens het kenniscentrum allerlei theatervormen, ‘zolang ze maar in de openbare ruimte plaatsvinden en voor de toeschouwer gratis te bewonderen zijn’.

De financiering van culturele activiteiten staat onder grote druk door de stijgende kosten voor onder andere energie, personeel en huur. Om financiële problemen en verlies van activiteiten te voorkomen, is het essentieel dat gemeenten de indexering van cultuursubsidies meenemen in hun begroting. Gemeenten zijn voor 60% verantwoordelijk voor de publieke middelen voor cultuur en daarom is dit extra urgent.

Een rondgang door de Taskforce culturele en creatieve sector langs culturele instellingen in gemeenten door het hele land laat zien dat de indexering van subsidies in 2026 vaak onvoldoende is om de gestegen kosten op te vangen. Waar sommige gemeenten indexering voor gestegen lonen en prijzen correct toepassen, lopen de meeste gemeenten fors achter. Niet alleen in 2026, maar ook in de jaren daarvoor. Dit leidt tot structurele uitholling.