Trends & Ontwikkelingen

De Auteursbond, de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) en Stichting Lira sturen een formele sommatie aan Meta. De organisaties eisen dat het techbedrijf per direct stopt met het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk van Nederlandse schrijvers, vertalers en journalisten voor de training van AI-modellen, waaronder Llama. Volgens de organisaties heeft Meta bij de ontwikkeling van zijn AI-modellen gebruikgemaakt van grote hoeveelheden auteursrechtelijk beschermd materiaal uit illegale datasets. 

Een cultuurcoach moet niet alleen cultuurorganisaties ondersteunen, maar ook zorgen voor verbinding tussen plekken en mensen binnen en buiten de culturele sector. Dat blijkt uit het rapport van kwartiermaker Mirjam Flik.

De kwartiermaker concludeert dat cultuur in Maashorst leeft in alle kernen en dat er sprake is van een breed aanbod. Wel zijn er uitdagingen. Zo spreken cultuurmakers over het missen van betaalbare werk- en repetitieruimte, structurele begeleiding en presentatieplekken, vooral in de beeldende kunst. Ontwikkeling hangt daardoor vaak af van toeval en persoonlijke netwerken. “De kwartiermaker heeft hiermee inzichtelijk gemaakt dat de cultuurcoachfunctie niet alleen ondersteunend moet zijn aan amateurorganisaties, maar ook een duidelijke rol moet spelen in het verbinden van plekken, mensen en ideeën binnen en buiten het culturele domein”, schrijft de gemeente in een raadsinformatiebrief aan de gemeenteraad.

Ruim twee op de drie Nederlanders beoefenden in 2024 een vorm van amateurkunst of erfgoed in hun vrije tijd. Zij zijn onderdeel van de 91% van de Nederlanders die deelnam aan ten minste één culturele activiteit. Dit blijkt uit Cultuurparticipatie in Cijfers, gebaseerd op de Vrijetijdsomnibus (VTO) 2024 van het CBS, in samenwerking met de Boekmanstichting en het Mulier Instituut. Het rapport laat zien hoe Nederlanders cultuur bezoeken, beoefenen en ondersteunen, en welke verschillen er zijn tussen bevolkingsgroepen.

Wat neemt Cultuurconnectie mee uit de cijfers over cultuurbeoefening? We zien dat de kansen in cultuurparticipatie samenhangen met economische achtergrond, en deelname aan cultuurbeoefening afhangt van de afstand tot een centrum voor de kunsten. Cultuurconnectie blijft zich inzetten voor toegankelijke cultuurbeoefening voor iedereen.

Het Koninklijk Conservatorium Den Haag bestaat 200 jaar. Op 5 maart speelden ruim 850 studenten door de hele stad Den Haag, op tramhaltes, in ziekenhuizen en op andere plekken waar je ze het minst verwacht. Het is de aftrap van een jaar vol festiviteiten en een "geschenk aan de stad Den Haag", vertelt directeur Lies Colman in NTR Podium. Wat ooit begon als openbare muziekschool, groeide uiteindelijk uit tot een hogeschool voor muziek en dans.

De Museum Plus Bus viert een bijzondere mijlpaal met de 5.000ste rit. Op dinsdag 10 maart brengt de bus ouderen uit Kaatsheuvel naar H’ART Museum in Amsterdam voor een culturele dag.

Het initiatief van de Museum Plus Bus begon in 2008 en heeft sindsdien ruim 213.000 ouderen en begeleiders een museumbezoek mogelijk gemaakt. Het richt zich op ouderen en mensen met een beperkte mobiliteit die zelfstandig een museum niet meer kunnen bezoeken. Dankzij de bus worden zij meegenomen naar deelnemende musea, waar ze kunst en cultuur kunnen beleven.

Live muziek maken voor en met patiënten, hun naasten en bezoekers: dat is het doel van het ETZ Muziekmoment. De muziekstudio bestaat al sinds 2014. Guus Meeuwis opende de studio destijds en gaf hem de naam Guus Meeuwis Muziekids Studio. Kinderen die in het ziekenhuis verbleven, konden er zelf muziek maken en luisteren. "Muziek geeft troost, blijdschap en hopelijk geneest het ook," sprak Meeuwis tijdens de opening.

In september 2025 maakte het ziekenhuis bekend dat de samenwerking met Stichting Muziekids werd beëindigd en dat het ziekenhuis de muziekstudio voortaan zelfstandig voortzet. De reden: niet alleen kinderen, maar ook volwassenen wilden van de muziek genieten. En volgens het ziekenhuis is de afgelopen jaren gebleken dat het ook echt helpt. 

De provincie Noord-Brabant en Erfgoed Brabant willen de waarde van erfgoed zichtbaar maken en daardoor de betekenis van erfgoed voor de samenleving vergroten. Dat doen ze onder andere door het Brabants erfgoed ook digitaal goed toegankelijk te maken. Voor het toegankelijk maken van collecties is de Brabant Cloud ontwikkeld. De lijn die we daarin volgen, als actieve partner in het Netwerk Digitaal Erfgoed, is die van de Nationale strategie digitaal erfgoed.

Erfgoed Brabant Verhalen biedt een podium aan mensen en organisaties die hun erfgoedcollecties en -verhalen willen delen. Op Erfgoed Brabant Verhalen worden de verhalen van Brabant doorgegeven aan nieuwe generaties via vier verhaallijnen.

Early Music Television, afgekort EMTV, is een streamingplatform opgezet door Organisatie Oude Muziek. Het platform heeft livestreams tijdens het jaarlijkse festival, en een groeiend archief van concertregistraties, lezingen en documentaires. Gebruikers betalen per concert of via abonnement. Cultuurloket DigitALL ondersteunde de ontwikkeling tot zelfstandig platform, waarop nu ook andere partners content aanbieden. Een gesprek met Inge van Nimwegen, marketeer bij Organisatie Oude Muziek.

‘Next Stage AR’ is een AR-tool voor poppodia en -festivals in Nederland en daarbuiten. De tool maakt AR toegankelijk voor culturele locaties. Je kunt er objecten mee in de digitale versie van je ruimte plaatsen, die bezoekers vervolgens op hun smartphone kunnen zien. De tool wordt open source gedeeld met de sector. Cultuurloket DigitALL sprak met Max Tiel van Thunderboom, de ontwikkelaar van deze tool over de lessons & learnings.

Hoe ziet het cultuurgebruik eruit in jouw gemeente? Met het Culturele Doelgroepenmodel kunnen we potentiële cultuurgebruikers met verschillende voorkeuren in beeld brengen. Kunstloc Brabant presenteert een kaart waarin je van elke gemeente ziet hoe de culturele doelgroepen zich in grote lijnen verhouden tot het Brabantse beeld. Voor meer detail en verdieping kan je gebruik maken van de Publieksdata‑tool. Daarmee analyseer je je eigen publieksdata en zoom je in op wijken en doelgroepen.

Minister Letschert (OCW) geeft antwoord op schriftelijke vragen over de geannoteerde agenda van de informele Onderwijs-, Jeugd-, Cultuur en Sportraad (OJCS-Raad) die plaats vindt op 6 maart 2026. Het gaat om het onderdeel cultuur. De vaste Tweede Kamercommissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de vragen gesteld. De Eerste Kamer heeft eenzelfde brief ontvangen.

De Raad voor Cultuur start een adviestraject over de bescherming van journalistieke vrijheid. Aanleiding hiervoor zijn zorgen over de onafhankelijkheid van de journalistiek en de veiligheid van journalisten. Die komen steeds meer onder druk te staan in deze tijd van ingrijpende technologische en (geo)politieke ontwikkelingen. Voor nieuwsconsumenten wordt het steeds lastiger om uit te maken welke informatie zij kunnen vertrouwen. Het advies verschijnt naar verwachting in het najaar.

In de nieuwste editie van PrimaOnderwijs vertelt Bart Droogers, specialist De Bibliotheek op school – primair onderwijs bij Stichting Lezen, over de kracht van lezen als fundament van goed onderwijs. In het interview staat één gedachte centraal: “Een goed gekozen boek is de basis van je onderwijs. Het ondersteunt het leerproces van de leerlingen én het handelen van de leerkracht. Het vergroot de betrokkenheid in de klas. Dat maakt lezen geen extra taak, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs.”

Bart licht toe hoe De Bibliotheek op school Plus scholen ondersteunt bij het duurzaam versterken van hun leesonderwijs. Niet als los vak, maar als verbindend onderdeel van taal- en wereldoriëntatieonderwijs. 

Teksten van auteurs onmisbaar voor AI-taalmodellen, maar zij ontvangen geen vergoeding. De Auteursbond, de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) en Stichting Lira eisen in een sommatiebrief dat Meta, het moederbedrijf achter Facebook en ontwikkelaar van het AI-model Llama, per direct stopt met het gebruik van auteursrechtelijk beschermd werk van Nederlandse schrijvers, vertalers en journalisten voor de training van AI-modellen.

Liesbet van Zoonen, voorzitter van de Auteursbond: “Wij zijn niet tegen taalmodellen, maar de AI-industrie is een miljarden business, die nu het werk van schrijvers, vertalers en journalisten illegaal gebruikt en overneemt. Dat moet stoppen. Het is niet meer dan logisch dat ze gaan betalen. Auteurs zijn geen gratis grondstof voor AI.”

De deelnemende kunstenaars aan de centrale tentoonstelling op de Biënnale van Venetië zijn vandaag bekendgemaakt. 111 kunstenaars zijn geselecteerd, onder wie twee deels in Nederland woonachtige kunstenaars: Buhlebezwe Siwani en Sawangwongse Yawnghwe.

Met de volledige steun van de familie van Koyo Kouoh heeft La Biennale di Venezia besloten om de tentoonstelling te realiseren zoals zij die had bedacht en gedefinieerd, met als doel haar ideeën en het werk dat zij zo gepassioneerd nastreefde te behouden, te versterken en te verspreiden. Koyo Kouoh is op 10 mei 2025 plotseling overleden. 

Iemand boekt je voor een optreden, je spreekt een tarief af en denkt klaar te zijn, totdat je opdrachtgever ineens over en gageverklaring begint en er loonheffing wordt ingehouden. Ben jij een optredend artiest en overkomt dit jou weleens? Dan heb je waarschijnlijk te maken met de artiestenregeling: regels die kunnen betekenen dat je opdrachtgever loonheffing moet inhouden op jouw gage. De Creatieve Coalitie dook in de handleiding artiestenregeling van de Belastingdienst en zette alle informatie op een rij.

Waar ligt de balans tussen cyberveiligheid en werkbaarheid? Die vraag staat centraal in het werk van Bud Scheffer, hoofd ICT bij Museum Boijmans Van Beuningen. ‘Hoe veiliger je alles maakt, des te lastiger wordt het soms om goed te kunnen werken.’

Scheffer vertelt hoe de digitalisering en het hybride werken nieuwe risico’s meebrengen. Beveiligingsmaatregelen zoals multi-factor authentication en beperkte toegangsrechten verhogen de veiligheid, maar vragen gewenning. Menselijk gedrag blijft de grootste kwetsbaarheid, daarom investeert het museum in trainingen en phishingtests. Ook is onderzoek gedaan naar welke systemen de “kroonjuwelen” vormen, zoals het collectieregistratiesysteem. Samenwerking met partners vraagt om veilige gedeelde omgevingen. 

Goed toezicht gaat verder dan kennis van wetten en codes. Het draait ook om waarden en gedrag. Regelmatige, open gesprekken over hoe de raad van toezicht zijn rol vervult zijn daarom essentieel. Een toezichtkader kan daaraan bijdragen.

Een toezichtkader beschrijft de gemeenschappelijke waarden, rolopvattingen en onderlinge verwachtingen van de raad van toezicht. Het geeft houvast bij de uitvoering van toezicht-, advies-, werkgevers- en ambassadeursrollen, en helpt voorkomen dat de raad op de stoel van de bestuurder gaat zitten. Door regelmatig gesprekken te voeren over rollen, verwachtingen en maatschappelijke context kan de raad beter afwegen hoe met complexe kwesties om te gaan. De Raad voor Cultuur adviseert het opnemen van zo’n kader in de nieuwe Governance Code Cultuur. Cultuur+Ondernemen betrekt deze aanbeveling bij de ontwerpkeuzes voor de nieuwe versie van de Governance Code Cultuur. 

Begin 2025 is Cultuur + Ondernemen als penvoerder van de Governance Code Cultuur gestart met een traject om de code te actualiseren en te verbeteren. Er werd veel informatie opgehaald. Een deel daarvan is eenvoudig toe te passen. Maar er zijn ook wensen en ideeën die lastiger te verenigen zijn. Of elkaar zelfs tegenspreken. Hoe maak je de code korter én voeg je tegelijkertijd actuele onderwerpen toe? Hoe verenig je de roep om een strengere code én verlicht je regeldruk en verantwoordingslast? Cultuur + Ondernemen beschrijft in een artikel drie dilemma’s.

Naar aanleiding van recente problemen en conflicten rond bestuur en toezicht in de sector vinden sommigen dat de code hogere eisen moet stellen en minder vrijblijvend moet worden. Maar past dit bij het karakter van de Code? Tweede dilemma is of er onderscheid gemaakt moet worden tussen grote en kleine organisaties. Maar wat is een kleine organisatie? Het derde dilemma gaat over het korter een eenvoudiger maken van de code enerzijds en de wens om meer onderwerpen toe te voegen. De planning is om voor de zomer een nieuwe werkbare code te presenteren. 

De nieuwe Schroef gaat over ongeveer twee jaar open. Het gebouw aan de Molenstraat moet dan weer gebruikt kunnen worden door cultureel Zundert en verenigingen. De komende maanden maakt een architect een ontwerp. Het college van burgemeester en wethouders heeft een planning naar de gemeenteraad gestuurd. Daaruit blijkt dat ergens tussen april en juni 2028 de deuren geopend moeten worden. Er is nu geen cultureel centrum in Zundert, nadat De Schroef zes jaar geleden werd gesloten en daarna het plan ‘De Zindering’ wegens geldgebrek naar de prullenbak verdween.

Op maandag 2 maart vindt het wetgevingsoverleg Digitale Zaken plaats. Met het oog op dat debat vraagt een zeer brede coalitie uw aandacht voor de rol van data in het AI-ecosysteem en de unieke kans die Nederland heeft daarin koploper te worden.

NDP Nieuwsmedia, TNO, VNO-NCW, de Mediafederatie, Nederlandse Vereniging van Journalisten, KB Nationale Bibliotheek, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, The European Trust Alliance, Amsterdam Economic Board, Hogeschool van Amsterdam – Lectoraat Responsible IT, Auteursbond en Waag Futurelab roepen uw Kamer op om het belang van kwalitatief hoogwaardige en pluriforme data voor verantwoorde AI te erkennen en om te zetten in concreet stimuleringsbeleid. Ons pleidooi: maak snel werk van een kwalitatief hoogwaardig en pluriform data-ecosysteem die de Nederlandse adoptie van verantwoorde AI voor zowel burgers, startups, MKB, bedrijfsleven en publieke sector aanjaagt en Nederland AI-koploper kan maken in Europa. Zonder actief beleid zal de kwaliteit van AI-modellen en het aanbod van kwalitatief hoogwaardige inhoud achteruitgaan, en daarmee de snelle adoptie van verantwoorde AI belemmeren. 

Nu er een groeiend begrip is voor de impact die kunst kan hebben op onze gezondheid en gevoel van welzijn, krijgt de beweging die zich hiervoor inzet steeds meer vaste grond onder de voeten. Waar staat Arts in Health Netherlands nu? En welke vaardigheden heb je als maker nodig om in dit veld te kunnen werken?

Arts in Health Netherlands (AiH NL) verenigt een netwerk van organisaties uit de kunst, zorg en het onderwijs verspreid door heel Nederland. Samen voeren ze wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek uit, maken ze projecten mogelijk en zichtbaar, en lobbyen ze bij de ministeries van Cultuur én Volksgezondheid. Initiatiefnemer Kirsten Krans: ‘Er zijn allerlei initiatieven in Nederland, maar dat kunnen we als sector nog beter structureren. Pas als er een verandering in denken ontstaat, kunnen de zorg- en kunstsector echt samenwerken.'

Het Design Museum in Den Bosch blijft zitten waar het zit. Nadat een streep is gezet door de nieuwbouw bij de Citadelpoort, wil de directie niet meer verhuizen. Ze geeft wel aan meer ruimte nodig te hebben, maar buurman het Noordbrabants Museum heeft die wens ook. Directeur Timo de Rijk van het Design Museum heeft aangegeven dat hij wil blijven in het Museumkwartier. Het pand ligt aan De Mortel, in het hart van de stad, en grenst direct aan het pand van het Noordbrabants Museum. Ook het gemeentebestuur is van mening dat het logisch is dat het Design Museum op de huidige locatie blijft.

Beide musea hebben hun wensen aan gemeente en provincie kenbaar gemaakt: het Design Museum wil uitgroeien tot een landelijk museum, terwijl het Noordbrabants Museum de ambitie heeft om een rijksmuseum te worden. De gemeente en de provincie gaan kijken wat de mogelijkheden zijn in het Museumkwartier, onder meer door te onderzoeken of bestaande ruimten beter benut kunnen worden en of beperkte uitbreidingsmogelijkheden haalbaar zijn.

Museum Jan Cunen in Oss krijgt per 1 april Mickelle Haest als nieuwe directeur. Haest volgt Herman Tibosch op, die na zes jaar afscheid neemt. Mickelle Haest (53) brengt ervaring mee in de culturele sector. Ze was mede-oprichter en tot 2025 algemeen directeur van het Antwerpse chocolademuseum Chocolate Nation. Daarnaast heeft ze ervaring in publieksgericht programmeren, museale beleving en strategische communicatie. Haest gaf ook leiding aan diverse projecten en was actief als journalist en columnist.

Guido van Nispen schrijft over hoe de Nederlandse cultuursector omgaat met kunstmatige intelligentie. Uit recente beleidsdocumenten blijkt dat AI vooral wordt benaderd vanuit risicobeheersing, regelgeving en controle. AI wordt gezien als iets dat ingekaderd moet worden, niet als een bron van innovatie. Alleen Birgit Donker benadrukt ook de kansen voor makers en pleit voor betrokkenheid van kunstenaars en een AI-heffing om hen te ondersteunen. Van Nsipen stelt dat deze defensieve houding kan leiden tot verlies van relevantie, omdat AI juist nieuwe creatieve, interactieve en analytische mogelijkheden biedt. De sector heeft daarom naast beleid ook een duidelijke innovatievisie nodig.

Bezoekers van theatervoorstellingen hebben sterk de behoefte om na afloop een reactie te geven, ervaringen uit te wisselen of hun beleving te verdiepen. Dat blijkt uit een onderzoek naar publieksbeleving dat de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) deed, samen met negen gezelschappen. Daarvoor werd speciaal gekeken naar de inzet van zogenaamde ‘afterpagina’s’. Een afterpagina is een pagina waar bezoekers na hun bezoek feedback kunnen geven en extra content over de voorstelling kunnen vinden. 

Schouwburgen gebruiken dit soort pagina’s meestal om hun service te laten beoordelen, maar in dit onderzoek boden de gezelschappen verdiepende en verrijkende content aan over de voorstelling en een mogelijkheid tot het delen van ervaringen. Dit is geen losstaande digitale gimmick, maar een betekenisvolle, dramaturgisch doordachte verlenging van het voorstellingsbezoek. De pilot Van bezoeker naar fan die NAPK het afgelopen jaar uitvoerde geeft inzicht in wat bezoekers drijft en welke elementen daadwerkelijk impact hebben – inzichten die waardevol zijn voor gezelschappen én de sector als geheel.

De positieve invloed van vrijetijdsbesteding op het leven van mensen is uitgebreid onderzocht. Daarbij gaat het onder meer om plezier, zingeving, identiteitsvorming, talentontwikkeling, innovatie, fysieke en mentale gezondheid, sociale cohesie, diversiteit en inclusie. Dit zijn ook de waarden die vaak worden genoemd wanneer het belang van street culture en urban sports wordt besproken. Het zijn bovendien precies de maatschappelijke effecten die beleidsmakers hopen te bereiken wanneer zij investeren in voorzieningen voor deze doelgroepen.

Street culture en sports leveren aantoonbaar maatschappelijke waarde op: ze stimuleren creativiteit, ondernemerschap, identiteitsvorming, talentontwikkeling, gezondheid, inclusie en sociale cohesie. Hun kracht ligt in de community zelf, niet in institutionele structuren. Dat vraagt van overheden een andere rol: faciliterend in plaats van sturend.

In de Financial Times een artikel dat verkent hoe kunst kan bijdragen aan het vertragen of verzachten van cognitieve achteruitgang, zoals dementie en Parkinson. Historisch maakten artsen al gebruik van creatieve therapieën, maar recent wetenschappelijk onderzoek toont overtuigend aan dat kunst het dopaminesysteem op een gecontroleerde manier stimuleert. Dit bevordert nieuwe verbindingen in de hersenen en kan symptomen jaren uitstellen. Zowel actief kunst maken als kunst beleven blijkt effectief: luisteren naar muziek verlaagt het risico op dementie zelfs sterker dan zelf spelen. Kunst blijkt daarnaast economisch aantrekkelijk via sociale zorgprogramma’s. Experts pleiten daarom voor een structurele plek voor kunst binnen de gezondheidszorg.

Tijdens de Boekenweek draait het met het thema Mijn generatie ook om de taal van verschillende generaties. Om die reden werkt de Boekenweek dit jaar samen met genootschap Onze Taal, die onderzocht welke positieve modewoorden het meest typerend zijn voor elke leeftijdsgroep. De populairste woorden staan centraal in de boekhandelscampagne tijdens de Boekenweek van 11 tot en met 22 maart. Bezoekers in de boekhandel ontdekken tijdens de Boekenweek al de volgende generatieklassiekers: Stille generatie - Mieters, Babyboomers - Jottum!, Generatie X - Kicken!, Millennials - OMG, Gen Z - Slay, Gen Alpha - Lit.  

Met de nieuwe podcast Denkspoor onderzoekt De Groene Amsterdammer hoe invloedrijke denkers onze ideeënwereld hebben gevormd – soms zonder dat we dat zelf beseffen. Schrijver en presentator Stephan Sanders gaat in gesprek met schrijvers en deskundigen over markante, minder voor de hand liggende kopstukken.

De Museumvereniging ontving het predicaat Koninklijk. Het predicaat werd overhandigd aan Vera Carasso, directeur Museumvereniging en Stichting Museumkaart door Dhr. J.C.J. (Jelle) Beemsterboer, lococommissaris van de koning in de provincie Noord-Holland.

“Het ontvangen van het predicaat Koninklijk op de dag dat de Museumvereniging 100 jaar bestaat is een grote eer en een bijzondere erkenning voor iedereen die zich dagelijks inzet voor onze musea,” aldus directeur Vera Carasso. Ter gelegenheid van dit jubileum verschijnt vandaag ook het boek ‘100 jaar Museumvereniging. Een eeuw verweven’. Voor het eerst is de geschiedenis van de Museumvereniging en de Nederlandse museumsector in samenhang vastgelegd.

De populariteit van 'fysieke' muziek zet door. Nederlanders gaven vorig jaar opnieuw meer uit aan langspeelplaten. De omzet van vinyl steeg met 21 procent ten opzichte van een jaar eerder, tot 45 miljoen euro. Ook de verkoop van cd's zat in de lift.

Dat blijkt uit nieuwe cijfers van NVPI, de brancheorganisatie van de film- en muziekindustrie. In totaal steeg de omzet in de Nederlandse muziekindustrie met 10 procent naar 367 miljoen euro. Streamingplatforms zoals Spotify, Apple Music, Tidal en Deezer waren verantwoordelijk voor 82 procent van die omzet.