Trends & Ontwikkelingen

De beroemde ‘diamant van Banjarmasin’, in 1859 door het Nederlandse koloniale bewind gestolen van de sultan van Banjarmasin, gaat terug naar Indonesië. Dat maakte minister Rianne Letschert (OCW) deze vrijdag bekend. Zij volgt hiermee het advies van de Commissie Koloniale Collecties.

In augustus onthulde NRC dat Indonesië eind 2025 een officieel verzoek om teruggave had ingediend bij Nederland, nadat onderzoek van het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) in 2022 had uitgewezen dat de edelsteen is geroofd. Het object stond op een lijst van gestolen koloniaal erfgoed.

Het Stadhuis van Gouda ontvangt de eretitel Meesterrestauratie 2027. De vakjury waardeert het project als een uitzonderlijk en compleet restauratieproject, waarin historisch onderzoek, ambachtelijk vakmanschap, verduurzaming en hedendaags gebruik op overtuigende wijze zijn verbonden.

Een opvallende gebeurtenis deed zich voor bij de Bestseller 60 deze week. Paulien Cornelisse brak postuum een record. De auteur stond een week na haar overlijden met zeven boeken in de Bestseller 60. De eerste plaats haalde  ze niet. Deze week veroverde het officiële Prentenboek van de Kinderboekenweek Herrie in de tent  van Harmen van Straaten die plek.

In totaal schreef Cornelisse 9 boeken, wat betekent dat maar twee van haar boeken de lijst deze week niet haalden. “Dit is een prachtig eerbetoon van haar lezers aan haar,” vertelt een woordvoerder van de CPNB aan het Algemeen Dagblad. 

Auteur en taalwetenschapper Kristel Doreleijers (33) ontving op 10 oktober met haar boek Superbrabants de Taalboekenprijs 2026. Doreleijers kreeg de prijs, de oorkonde en 3000 euro prijzengeld tijdens een uitzending van het radioprogramma De Taalstraat. Volgens de jury is het boek niet alleen heel aantrekkelijk, maar geeft het boek ook “een brede invulling aan het begrip dialect.”

De Amerikaanse mezzosopraan Lea Shaw (29) won zaterdagavond de eerste prijs in de finale van de International Vocal Competition in Den Bosch, de Grand Prix 's-Hertogenbosch. Het was de 59e keer dat het prestigieuze vocale concours in Den Bosch plaatsvond.

Shaw viel flink in de prijzen: naast de Grand Prix sleepte ze nog drie andere awards in de wacht. Zo nam ze ook nog de Van Amelsvoort Prijs mee naar huis, uitgereikt voor de beste vertolking van een speciaal voor het concours geschreven nieuwe compositie, het stuk Feathers van Anne-Maartje Lemereis. Ook de publieksprijs én de persprijs vielen haar ten deel.

013IFF, het internationale filmfestival in Cinecitta, Tilburg, beleeft van 20 tot en met 25 oktober zijn achtste editie. Het festival kiest bewust voor films die zich niet gemakkelijk laten vangen in een hokje. Het toont artistiek uitdagende producties uit alle delen van de wereld, waarvan een groot deel nog niet in Nederland is uitgebracht.

Minister Rianne Letschert van Cultuur werkt aan de grootste hervorming van het subsidiestelsel voor cultuur in dertig jaar. De subsidietermijnen gaan van vier naar acht jaar en er komt een herverdeling om minder bedeelde provincies tegemoet te komen.

De 50-jarige Letschert is ervan overtuigd dat cultuur ‘een fundament onder onze maatschappij’ is. Ze rekent daar alles toe wat burgers ‘in ontspanning en verbinding’ bijeenbrengt, van operagezelschappen tot carnavalsoptochten. Ze vindt cultuur essentieel voor de ‘weerbaarheid’ in tijden van polarisatie en oorlogsdreiging.

Om iedereen in het koninkrijk daar ‘goede toegang’ toe te geven, zette Letschert vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer de eerste lijnen uit van de grootste herziening van het subsidiestelsel voor cultuur in meer dan dertig jaar. 

Ina Klaassen, directeur van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, is zondag overleden. Ze was ernstig ziek. In mei legde ze haar werkzaamheden neer.

De winnaar van een prestigieuze wedstrijd voor beelden die met behulp van een microscoop zijn gemaakt is gediskwalificeerd. De spectaculaire winnende korte video van minuscule bewegende trilhaartjes in de luchtwegen van een kind bleek met kunstmatige intelligentie (AI) te zijn gemaakt.

Onderzoeker Ning Xu van de Tsinghua Universiteit in China had voor de Small World in Motion-wedstrijd een korte video ingestuurd. Direct nadat de winnaar was gekozen, ontstond scepsis over het filmpje in de wetenschappelijke wereld. 

Ruud Smulders, Lisa Ostermann en Yentl en de Boer zijn dit jaar de winnaars van de Poelifinario’s, de prijzen voor de beste cabaretvoorstellingen van het afgelopen seizoen. De aanmoedigingsprijs Neerlands Hoop gaat naar debutant David Linszen.

Dat werd maandagavond bekendgemaakt in Theater Diligentia in Den Haag. Voor zowel Ostermann als Yentl en de Boer is het de tweede ‘Poelie’ in hun prijzenkast: zij wonnen de belangrijkste cabaretprijs ook al voor hun vorige voorstelling. 

De Stadsschouwburg in Nijmegen is dicht, want die wordt verbouwd. Daarom gaat het theater de wijken in. Heseveld krijgt de primeur: twee dagen voorstellingen. Het wordt een klein cultuurfestival. Bedoeld voor buurtbewoners van alle leeftijden. 

Het evenement komt uit de koker van Stadsschouwburg en De Vereeniging. Theater in de Wijk heet het. „Dit is de eerste editie”, zegt schouwburgdirecteur Eva Middelhoff. „We kijken hoe het gaat. Als het aan ons ligt, houden we twee keer per jaar Theater in de Wijk.”

In het derde kwartaal van 2026 heeft het Cultuurfonds Noord-Brabant € 254.674 geïnvesteerd in 59 cultuur- en natuurprojecten in de provincie. Van een reizend voedselbos dat kunst en natuur samenbrengt tot een rockopera over een iconische Tilburgse platenzaak.

Ook werken ruim honderd inwoners uit 3 Brabantse dorpen samen aan een muziektheatervoorstelling over actuele maatschappelijke thema’s. De projecten laten zien hoe cultuur en natuur ruimte bieden voor ontmoeting, verbeelding en verbinding.

Hoe maak je een voorstelling? Wat komt er kijken bij het organiseren van een festival? En welke kansen zijn er om van je creatieve talent je beroep te maken? 

Met het project Cement Backstage werken Festival Cement en het Koning Willem I College samen om mbo-studenten kennis te laten maken met de praktijk van de culturele sector. Studenten bezoeken voorstellingen, ontmoeten makers, krijgen gastlessen van professionals en ontdekken welke beroepen er allemaal schuilgaan achter een cultureel evenement. Het project draagt direct bij aan de ambitie om talent de ruimte te geven zich te ontwikkelen en het Bossche makersklimaat verder te versterken.

Het Van Gogh Museum en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben overeenstemming bereikt over de financiering van een grootschalige renovatie van het museumgebouw. Dat werd deze donderdag bekendgemaakt. Het museum spreekt in een persbericht van een afspraak „waarmee de continuïteit van het museum en het behoud van de collectie zijn geborgd”. Op financiële details gaan het museum en het ministerie niet in, omdat de overeenkomst „het resultaat is van een vertrouwelijk mediationtraject”.

De Canadese schrijver Anne Carson (76) krijgt dit jaar de Nobelprijs voor Literatuur. Dat maakte de Zweedse Academie zojuist bekend. Carson geldt al jaren als een grote favoriet om de prijs te winnen.

Politieke partij PRO Helmond maakt zich zorgen over de financiële situatie van De Cacaofabriek. De partij wil van het college weten of de problemen vooral te maken hebben met de bedrijfsvoering, of dat ook gekeken moet worden naar hoeveel de gemeente structureel in cultuur investeert. De stijgende kosten en de gemeentelijke subsidie, die in 2026 niet is verhoogd, zijn voor PRO Helmond aanleiding om vragen te stellen. 

Als onderdeel van de Architectenweb Awards 2026 wordt begin november de prijs voor Publiek gebouw van het Jaar 2026 uitgereikt. Uit de inzendingen voor deze prijs heeft de jury drie projecten genomineerd. Dit zijn drie gebouwen met een link met kunst en cultuur: Huis73 in Den Bosch, Museum Vonk in Eindhoven en het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. 

De gemeente Alphen aan den Rijn werkt samen met Voordekunst om culturele makers extra financiering te geven. Culturele makers en organisaties uit de gemeente kunnen een crowdfundingcampagne starten op Voordekunst. Projecten die aan de voorwaarden voldoen, kunnen van de gemeente maximaal 25 procent van het benodigde bedrag krijgen. 

De samenwerking geldt voor makers en organisaties binnen alle culturele disciplines. Volgens de gemeente is crowdfunding niet alleen een manier om geld op te halen, maar ook om publiek vroeg bij een project te betrekken. 

Welke richting kiest een nieuwe generatie kunstenaars? Tijdens ‘State of the Art 2026’ presenteert Stichting Tiny V. negen veelbelovende makers die recent zijn afgestudeerd aan Nederlandse kunstacademies. Op 9, 10, 11, 16, 17 en 18 oktober maakt het publiek in Kunstruimte De Melkfabriek in Den Bosch kennis met hun werk en artistieke ontwikkeling.

Met ‘State of the Art’ biedt Stichting Tiny V. kunstenaars aan het begin van hun professionele loopbaan een podium. De tentoonstelling geeft hen niet alleen de mogelijkheid hun werk aan een breed publiek te presenteren, maar draagt ook bij aan hun zichtbaarheid, netwerk en verdere ontwikkeling.

Door de ontwikkeling van de Tramkade is besloten om alle bestaande huur- en bruikleenovereenkomsten van de panden te beëindigen. Met de organisaties die nu op de Tramkade zijn gevestigd, hebben we afgesproken dat zij hun huidige ruimte vóór 31 december dit jaar verlaten. Dit geldt zowel voor huurders als voor gebruikers die via de leegstandsbeheerder een ruimte gebruiken.

Het aflopen van de overeenkomst geeft huidige gebruikers geen recht op een vervangende ruimte. Toch willen we de bijzondere community die op de Tramkade is ontstaan graag behouden. Daarom onderzoeken we welke tijdelijke ruimtes beschikbaar zijn op de Tramkade of in de directe omgeving. Zo willen we organisaties die moeten vertrekken de mogelijkheid bieden hun activiteiten voort te zetten. Wel is het belangrijk om te weten dat we niet kunnen garanderen dat voor iedereen een nieuwe plek beschikbaar is of dat organisaties op dezelfde locatie kunnen blijven.

Diversiteit alleen maakt het museum nog niet toekomstbestendig. Als musea werkelijk willen meebewegen met de samenleving, moet ook het museummodel zelf op de schop, vinden Karima Aissaoui en Nike Ayinla. 

Als het aan Ayinla ligt is het dan tijd voor een nieuw model. Een museum zou vanuit de basis ontworpen moeten worden voor transformatie. Een museum dat werkelijk wil meebewegen met de samenleving kan niet voortdurend van project naar project leven. Transformatie vraagt namelijk niet alleen om een ander museum, maar ook om een systeem dat zo’n museum ruimte biedt voor groei.

Eindhoven wil de komende jaren extra geld uittrekken voor onder meer woningbouw, cultuur, sociale voorzieningen en veiligheid. Tegelijkertijd wil het stadsbestuur ook 15 miljoen euro bezuinigen op de zorg. Dat staat in de begroting voor 2027.

Een deel van de Eindhovense cultuursector kan opgelucht ademhalen als ze het gemeentelijke huishoudboekje doorlezen. Een paar grote culturele instanties in de stad, zoals Effenaar, verkeren in zwaar weer. Eindhoven steekt komend jaar eenmalig 2 miljoen euro in de sector om 'acute problemen' bij culturele instellingen het hoofd te bieden. Daarnaast krijgt de culturele sector ieder jaar één miljoen euro erbij. 

De Lindenberg wil een vrijplaats zijn voor makers die schuren. En een veilige haven voor iedereen. Meestal gaat dat samen, soms botst het. Dan moet iemand beslissen wie het podium krijgt.

Van organisaties wordt steeds vaker verwacht dat ze positie kiezen. Maar wat als er geen duidelijke goede of foute kant is? Als Teddy Vrijmoet, directeur-bestuurder van Lindenberg Cultuurhuis, een lastig besluit moet nemen, pakt ze de telefoon en belt ze twintig mensen. Van de activist tot de boer om de hoek, van de bestuurder tot de bewoner in de wijk die een baan zoekt. In de nieuwe vijfdelige podcastserie Wie mag het zeggen? hoor je wat er gebeurt vóórdat een standpunt wordt ingenomen: welke waarden wegen mee, wie krijgt een stem en hoeveel ruimte is er voor twijfel?

De enorme verhoging van de tarieven voor evenementen in Breda gaat niet door. Coalitiepartijen D66, Pro Breda en VVD willen de tarieven in 2027 bevriezen. De draai komt nadat achttien evenementenorganisaties, waaronder Stichting Kielegat, Breda Jazz, Breda Barst en Breda Live, gezamenlijk in verzet kwamen tegen de voorgenomen stijging van 112 procent. Zij waarschuwden dat evenementen hierdoor in de problemen kunnen komen.

Het is de droom van bijna iedere beginnende schrijver, je boek in de KB nationale bibliotheek krijgen. Vroeger moest je boek hiervoor eerst uitgegeven worden, maar deze regeling is sinds vandaag verleden tijd. In samenwerking met het Boekenspektakel van de Bibliotheek Utrecht krijgen onuitgegeven boeken nu ook een plekje in het archief. 

“Met Het Boekenspektakel bieden we mensen die iets hebben geschreven dat niet is uitgegeven de kans om hun verhaal te delen. Dat de Koninklijke Bibliotheek dezelfde waarde toedicht aan de verhalen door ze te vereeuwigen in het depot is geweldig,” zegt Deirdre Carasso, directeur-bestuurder van Bibliotheek Utrecht. Al sinds 1798 verzamelt de nationale bibliotheek al ons geschreven erfgoed. Vroeger werden boeken vaak aangedragen door uitgevers, maar nu kunnen de boeken uit Het Boekenspektakel dus ook opgestuurd worden. Hiermee neemt de Koninklijke Bibliotheek volgens Gert-Jan van Velzen, relatiebeheerder depotcollectie KB nationale bibliotheek, deze verhalen op in het geheugen van Nederland.

Van 17 tot en met 25 oktober vindt in Eindhoven de 26e editie van de Dutch Design Week (DDW). In de Lichtstad komen die week onder het thema R.A.W. ruim 2.500 ontwerpers samen. DDW26 staat in het teken van ongepolijst, onderzoekend en experimenteel ontwerp.

“Juist nu technologie, AI en beeldcultuur steeds meer draaien om optimalisatie en perfectie, biedt DDW26 ruimte aan experiment, materiaalonderzoek en radicale verbeelding”, belooft de organisatie. Het programma van de DDW behelst onder meer tentoonstellingen, workshops en debatten. 

Archeologiemuseum Allard Pierson in Amsterdam heeft een illegaal opgegraven antieke vaas vrijwillig teruggegeven aan Sicilië. Het museumstuk werd vanochtend overgedragen aan een Italiaanse delegatie.

Het gaat om de Centuripe pyxis, die al bijna dertig jaar deel uitmaakt van de collectie. Op het opslagvat uit de derde eeuw voor Christus staat een bruiloftsscène afgebeeld, gadegeslagen door de Griekse god Apollo. "Een uniek stuk. Zo rijk versierd, polychroom en ook met goudblad", beschrijft conservator Laurien de Gelder de vaas. "Afscheid nemen doet altijd een beetje pijn", geeft ze toe, "maar het dient een hoger doel."

Goed nieuws voor professionals in de audiovisuele en creatieve sector: het Uitvoerend Agentschap EACEA heeft de eerste oproepen voor 2027 gepubliceerd op het Funding & Tenders Portal. De overige oproepen voor de audiovisuele sector worden verwacht op 20 oktober en 3 december 2026. 

De nieuwe oproepen bieden opnieuw verschillende mogelijkheden voor de ontwikkeling, productie, distributie en internationale positionering van Europese audiovisuele projecten. Ook voor cross-sectorale en innovatieve projecten zijn er kansen binnen het Creative Europe-programma.

Impact Matters koppelt kennis en expertise uit het bedrijfsleven aan concrete vraagstukken van ideële organisaties. Oprichter en directeur Henriëtte van Eeghen vertelt. 

'Als bedrijven hun kennis en ervaring beschikbaar stellen voor vraagstukken van ideële organisaties, geeft dat een enorme ontwikkelingsboost voor de ideële organisatie. Tegelijkertijd is het effect op de betrokken medewerkers en hun bedrijf net zo groot. Het is dus een echte win-win-win.’ Ook voor Pitch Parade, een initiatief van VSBfonds zelf, lopen op dit moment sessies met een consultant van een bij ons aangesloten bedrijf. 

Van daguerreotypie tot spiegelreflex: fotografie viert in 2027 haar 200ste verjaardag en in ‘fotografiecentrum van de wereld’ Frankrijk wordt dat jubileum meer dan groots gevierd.

De aanleiding om het hele museum Bourse du Commerce in Parijs in te richten met de beste afdrukken is de ‘grootschalige, populaire en feestelijke viering’, zoals toenmalig cultuurminister Rachida Dati twee jaar geleden al aankondigde, van de bicentenaire van de fotografie. De oudst bewaarde foto ter wereld is twee eeuwen geleden in Frankrijk gemaakt, de aanleiding voor dertien maanden van tentoonstellingen en symposia. Met de viering wil Frankrijk zijn status als fotografiecentrum van de wereld benadrukken. 

Common Frames maakt films met leerlingen van Internationale Schakelklassen (ISK). In drie dagen, onder leiding van filmcoaches. Joulia en Erdem, negentienjarige nieuwkomers, weten wat dat met je doet.

Beeld is een laagdrempelige taal, bewijst Common Frames sinds de oprichting in 2019. ‘Ook als je nog niet goed Nederlands spreekt, kun je je uiten en je verhaal vertellen’, zegt Joulia. Oprichter en directeur Hemmo Bruinenberg ontdekte de kracht van de camera tijdens zijn masteronderzoek antropologie op een ISK. Nu maken de coaches van Common Frames met leerlingen in drie dagen een complete film.

In tijden van TikTok en Instagram is het des te moeilijker om de jeugd te verleiden om kleine schermpjes te verruilen voor het grote doek. Toch dient jeugdcinema een groot belang, vindt Cinekid-directeur Joanne Oldenbeuving. Eigenlijk vindt ze dat ieder kind minimaal één keer per jaar een echt goede kinderfilm zou moeten zien. Op school, in de bioscoop, of thuis. ‘Om je wereld te verbreden, als deel van de opvoeding. Ik zie dat ook echt als onze opdracht als Cinekid. Dat we meer aanwezig zijn in het leven van kinderen, niet alleen tijdens die ene herfstweek. Maar bijvoorbeeld ook op de platforms waar die kinderen zijn: Netflix, Videoland, zoals we dat nu óók al doen via de NPO.' 

Makers van Nederlandse jeugdfilm trokken de afgelopen jaren meermaals aan de noodklok: subsidies en budgetten lopen terug, evenals de bezoekcijfers.

Koornetwerk Nederland is met Buma overeen gekomen dat ook projectkoren gebruik kunnen maken van de hoge korting op de wettelijk verplichte licentie voor het repeteren en uitvoeren van beschermd werk dat onder de Auteurswet valt.

De korting geldt voor projectkoren die maximaal zes maanden bijeen komen, te rekenen van de eerste repetitie tot de laatste uitvoering. Zij betalen ongeveer 50% van de jaarpremie. Het projectkoor moet een expliciet tijdelijk doel hebben, dat wil zeggen dat na afloop van de zangactiviteit de groep weer wordt ontbonden.