Trends & Ontwikkelingen

Burgemeester Halsema doet een dringend beroep op politiek Den Haag om goed na te denken over hoe de subsidies voor de kunst- en cultuursector in 2029 opnieuw verdeeld gaan worden. Steeds vaker wordt er gesproken om meer geld naar de regio te brengen, wat dan ten koste gaat van de subsidiestroom naar de Randstad. "Ik ken die emotie, maar het is belangrijk om te realiseren dat het aanbod in Amsterdam wordt geproduceerd en dat de arbeidsmarkt in belangrijke mate hier is." 

Halsema doet de uitspraken in Het Gesprek met de Burgemeester, waarin ze uitgebreid stilstaat bij de stand van de Amsterdamse creatieve sector.

De publicatie 'Samenwerken in de Tussenruimte' is een documentatie en reflectie op de Community of Practice 'Democratisering van Cultuur': een onderzoek en samenwerking tussen de Boekmanstichting en The Niteshop.

Vanuit de overtuiging dat de kloof tussen beleid en praktijk niet met één conferentie of rapport kan worden overbrugd, startten de Boekmanstichting en The Niteshop in 2025 de Community of Practice (CoP) over democratisering van cultuur, als onderdeel van de doorlopende Kennisagenda. Deelnemers werkten in drie hoofdbijeenkomsten en werksessie verspreid over een jaar aan de centrale vraag: Op welke manieren zou het Nederlandse cultuurbestel ingericht moeten worden om ruimte te geven aan een breed, meerstemmig cultuurbegrip?  

Auteur Cécile Wajsbrot en vertaalster Josephine Rijnaarts ontvingen zaterdag 7 november de Europese Literatuurprijs met het boek Nevermore. Directeur-bestuurder van het Nederlands Letterenfonds Romkje de Bildt en juryvoorzitter Lisa Weeda overhandigden een cheque van 10.000 euro aan allebei de winnaars tijdens het Crossing Border festival in Den Haag. 

Het kabinet wil het verouderde systeem waarmee het Rijk subsidies over alle kunstvormen verdeelt, van poëzie tot opera en van hiphop tot computerkunst, op de schop nemen. Voor dat voornemen bestaat steun in de Kamer, en in de culturele sector. Maar de vraag is of het realistisch is de plannen voor de komende zomer af te hebben, om de hele aanvraag- en beoordelingsprocedure te kunnen doorlopen voor de nieuwe periode in 2029 ingaat.

‘We weten uit ervaring dat het tempo dat de minister voorstelt bijna onhaalbaar is’, zei Mohammed Mohandis, van de grootste oppositiepartij Pro, maandag in het commissiedebat over cultuur. 

Rob van Wegen, verbinder en aanjager van duurzaamheid binnen het festivalveld die organisaties samenbrengt en kennis breed deelt, is de winnaar van de NAPK Duurzaamheid Award 2026.

De prijs werd vorig jaar in het leven geroepen door de NAPK (Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten) om duurzame initiatieven binnen de podiumkunstensector te erkennen en stimuleren.

De Booker Prize gaat dit jaar naar de Britse schrijver M. John Harrison. Hij wint de prestigieuze literatuurprijs voor zijn boek The End of Everything, een satirisch verhaal over een post-apocalyptisch Groot-Brittannië.

Het is voor het eerst dat de literatuurprijs ter waarde van 50.000 pond naar een sciencefiction-verhaal gaat. Harrison benadrukt zelf dat hij zich niet wil laten beperken door dat etiket.

In rommelige politieke jaren gaf Kristel Baele (67) als voorzitter van de Raad voor Cultuur advies aan vier kabinetten. Net nu ze vertrekt, wordt een begin gemaakt aan het inrichten van een nieuw, eenvoudiger kunstbestel. Theatermaker en cultureel bestuurder Jörgen Tjon A Fong treedt in januari aan als haar opvolger.

De Raad voor Cultuur is de belangrijkste adviseur van het kabinet op het terrein van cultuur, erfgoed en media. De voorzitter wordt op voordracht van de ministerraad door de koning benoemd. De raad speelt een sleutelrol bij het uitbrengen van inhoudelijke adviezen over bijvoorbeeld subsidieverstrekking of monumentenbehoud, juist omdat politici zich daar zelf geen kwaliteitsoordelen over aanmeten. In de Volkskrant een interview met Baele. 

Dit najaar start de Verkennersgroep Hergebruik: een meerjarige samenwerking met Jutplaats, de online marktplaats voor decor-, tentoonstellings- en interieurbouwmaterialen. Tot december 2028 biedt iedere deelnemer jaarlijks minimaal één decor aan, of een equivalent aan losse materialen.

Een deelplatform heeft aanbieders nodig. Door als gezelschappen samen op te trekken en ervaringen te delen, wordt de drempel lager om decors, rekwisieten en kostuums een tweede leven te geven. Zo zet de Verkennersgroep de volgende stap naar toekomstbestendig theater.

Ester Naomi Perquin schrijft het Poëziegeschenk voor de vijftiende Poëzieweek. ‘Zwaartekracht’ is het thema van de Poëzieweek 2027. Poëzieweek vindt plaats van 28 januari tot en met 4 februari 2027. 

Het nieuwste boek van auteur Sarah J. Maas, Hof van versplinterde harmonieën, staat meteen op de eerste plek in de Bestseller 60 van de CPNB. Een primeur, want nog nooit eerder stond een boek van deze romantasy-auteur als hoogste op de lijst. Romantasy is een echt opkomend genre in de boekenwereld. 

Artsen van het Universitair Ziekenhuis in het Franse Clermont-Ferrand kunnen binnenkort chronische patiënten op doktersrecept naar klassieke concerten van het plaatselijke symfonieorkest sturen.

Ze volgen daarmee het voorbeeld van Frans-Canadese artsen die oktober vorig jaar het programma Muziek op Recept begonnen in samenwerking met het Symfonieorkest van Montreal. Iedere arts die meedeed, kreeg een recept on per seizoen twee patiënten naar een concert te sturen. De concertbezoeken zijn bedoeld voor patiënten met chronische aandoeningen. De initiatiefnemers baseren zich op recent wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat muziek geen vervanging is voor medische behandeling, maar wel een goede aanvulling vormt, omdat muziek angst, spanning, pijn en vermoeidheid verminderen.

Sinds afgelopen zomer beschikt het Vincent van GoghHuis in Zundert over een atelier op het eiland Teshima in Japan, waar eens in de drie jaar de Setouchi Triënnale plaatsvindt. Nederlandse kunstenaars kunnen hier zes weken werken en wonen, kennismaken met de Japanse cultuur en samenwerken met andere kunstenaars.

Hij had er 176 shows voor nodig in 67 steden in dertig landen op vijf continenten: de Canadese r&b- en popartiest The Weeknd heeft met zijn After Hours til Dawn Tour liefst 1,3 miljard dollar verdiend. Dat is het hoogste bedrag voor een wereldtournee van een mannelijke soloartiest ooit.

Cabaretier Herman Finkers is uitgeroepen tot de grootste Twentenaar. Die titel kreeg hij van dagblad Tubantia na een publieksstemming en jurybeoordeling. De 71-jarige Finkers was het vaakst voorgedragen en kreeg veruit de meeste stemmen.

Het Amsterdam Museum voegt een schilderij van Thérèse Schwartze toe aan zijn collectie. Het museum kocht Musicerende Amsterdamse Burgerweesmeisjes (1889) op kunstbeurs Pan Amsterdam. In dezelfde week vierde het museum zijn 100-jarig bestaan. ‘Het schilderij van Schwartze krijgt een plek in onze nieuwe vaste opstelling’, zegt conservator Norbert Middelkoop aan de telefoon. ‘Dan komen de weesmeisjes weer thuis.’

Van een modeshow in een oude bibliotheek tot boekomslagen op Dior-tassen: modemerken omarmen het boek als fashion item. En beroemdheden als Dua Lipa en Natalie Portman bespreken literaire werken in online boekenclubs. 

“De modehuizen willen hun producten intellectuele bagage geven”, zegt Marc Verboord, hoogleraar Media en Samenleving aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR). “De trend gaat in ieder geval meer over het imago van modemerken dan over liefde voor literatuur. Alles voor de verkoopcijfers.” Waarom de boekenclubs van beroemdheden zo aanslaan bij het publiek, begrijpt Verboord wel. “Er is in deze tijd een sterke behoefte aan authenticiteit. Met alle AI-gegenereerde kunstvormen is er een duidelijke roep om dingen die ‘echt’ zijn.”

In aanloop naar de vergadering van de Tweede Kamer over het cultuurbeleid doet de Kunstenbond namens de cultuursector een dringende oproep aan de politiek: stop de diefstal van ons werk door de AI van techbedrijven en zorg voor een eerlijke vergoeding voor wat wij maken.

In een telefonische toelichting zegt Ronald Gijsbertsen, directeur bij de Kunstenbond, dat de politiek publieke waarden meer aandacht moet geven. „Bij nieuwe ontwikkelingen is de reactie altijd: hoe kunnen we daar veel geld mee verdienen? Maar het geld komt nu bij de verkeerde mensen terecht.” 

Cultuur verrijkt het leven. Maar niet iedereen heeft er even gemakkelijk toegang toe. Bovendien dreigt verschraling. PRO wil het tij keren. De nota Bouwstenen voor cultuur schetst een concrete aanpak, betoogt Tweede Kamerlid Mohammed Mohandis.

Koen Brakenhoff is de nieuwe directeur van Het Markiezenhof. Hij was als kwartiermaker de drijvende kracht achter de ommezwaai die het museum moest maken. „Het Markiezenhof heeft alles om uit te groeien tot een nog sterker museum voor Bergen op Zoom en ver daarbuiten.”

Als verenigingen en internationale gemeenschappen in Eindhoven daar behoefte aan hebben, zou de gemeente een ‘Lichthuis’ moeten oprichten. In zo’n ruimte of gebouw kunnen tegen betaalbare tarieven activiteiten worden georganiseerd.

Op woensdagavond 4 november 2026 zijn in het Keilepand in Rotterdam de Architectenweb Awards 2026 uitgereikt. Huis73 in Den Bosch is Publiek gebouw van het Jaar 2026. De vernieuwing van de foyers van de Grote Zaal  in TivoliVredenburg is het interieur van het jaar. 

Hoe kunnen gemeenten meer creativiteit inzetten om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken? Die vraag stond centraal in een gesubsidieerd project waarvan projectleider en hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer ondanks de resultaten presenteerde. Om gemeenten te helpen deze creativiteit vanuit verschillende invalshoeken te benaderen, ontwikkelde het onderzoeksteam vier toekomstperspectieven op de stad: de iconische, veerkrachtige, regeneratieve en coöperatieve stad.

 “De blik op creatieve ruimten en de organisatie daarvan is te beperkt binnen gemeenten”, licht hoofdonderzoeker Ferry van de Mosselaer toe. “Daarom hebben we met dit onderzoek vooral gekeken naar hoe we creativiteit als kwaliteit van een stad kunnen erkennen en dit een plek kunnen geven in de bredere stedelijke ontwikkeling.”

Tien jaar leidde Tanja Mlaker Stichting Cultuur Eindhoven. Donderdag zwaait ze officieel af. Ze kijkt terug op een decennium waarin Eindhoven zich stormachtig ontwikkelde, en de cultuur groeide mee. Op verzoek van Mlaker is het interview in het Evoluon, de plek waar ze donderdag ook haar afscheidsreceptie houdt. Het is een van de plekken die in haar tijd als directeur-bestuurder van Stichting Cultuur Eindhoven (SCE) weer een culturele ziel kregen.

De VNPF heeft op 30 oktober 2026 een reactie gestuurd aan minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op haar plannen voor de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029.

De VNPF onderschrijft de ambitie om het stelsel toegankelijker, eenvoudiger en toekomstbestendiger te maken, maar betwijfelt of de voorgestelde veranderingen voldoende bijdragen aan die doelen. Volgens de vereniging moet de herziening niet alleen gaan over de inrichting van het subsidiestelsel, maar vooral ook over de financiering en de verdeling van middelen tussen verschillende kunstvormen.

Vanaf donderdag 29 oktober 2026 kunnen kunstenaars, curatoren en andere professionals uit het beeldende kunstveld hun voorstel indienen om de Nederlandse inzending voor de Biënnale van Venetië; Biennale Arte 2028 te verzorgen. In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) is het Mondriaan Fonds verantwoordelijk voor de deelname van Nederland aan de Biënnale van Venetië. Voor het eerst sinds 2018 initieert het fonds weer een oproep.

De Rolverdeling van Sara de Monchy is uitgeroepen tot Beste Podcast van Nederland tijdens de Dutch Podcast Awards 2026. De podcast won ook in de categorie Verhalend. De publieksprijs ging naar ADHAZES, de podcast van Roxeanne en André Hazes. Tijdens de uitreiking in het Instituut voor Beeld & Geluid in Hilversum werden daarnaast prijzen uitgereikt in elf categorieën.

Sinds enkele dagen werkt Henk Schiffmacher in het Rembrandthuis voor The Poor Man’s Rembrandt, een reprise na het succes in 2023. Bezoekers kunnen tot 7 november een tatoeage van twee Amsterdamse grootmeesters laten zetten: een uit de tattoowereld, de ander uit de schilderkunst. Schiffmacher belde in 2023 al naar het museum met het idee voor een tattoo pop-up in Rembrandts woon- en werkplaats. Het project is voor hem de perfecte sprong van de pirateske tatoeagewereld naar de highbrow klassieke kunst.

Het museum was gelijk enthousiast. „Tatoeages raken aan alle lagen van de bevolking. Dat was ook de kern van Rembrandts werk: hoge kwaliteit voor de massa”, vertelt directrice Milou Halbesma. Voor Schiffmacher en Halbesma is dat precies de bedoeling: mensen uit allerlei lagen van de samenleving bereiken en opnieuw naar deze kunst laten kijken. 

Het wordt voor individuele makers en kleinschalige culturele initiatieven eenvoudiger om financiering aan te vragen. Het Cultuurfonds, voordekunst, VSBfonds en het Fonds voor Cultuurparticipatie werken samen aan één gezamenlijke aanvraagroute. De nieuwe werkwijze draait om het idee van de maker, in plaats van om de voorwaarden van een afzonderlijke subsidieregeling.

Door middel van tekeningen, gedachte-experimenten, recepten, instructies, tuinideeën, opstanden en persoonlijke revoluties komen 140 kunstenaars samen in een publicatie gewijd aan het milieu en de klimaatnoodsituatie.

Als onderdeel van Serpentine’s Back to Earth-project en in samenwerking met Penguin Press dragen 140 kunstenaars, wetenschappers, architecten, filmmakers en anderen ideeën bij aan een doe-het-zelfgids over hoe we een ecologischere en rechtvaardigere toekomst kunnen vormgeven.

Om voortrekkers, voor en achter de schermen, te belonen reikt de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) maandag, ter afsluiting van de Klimaatweek, voor de tweede keer de Duurzaamheid Award uit. Vijf genomineerden maken kans op deze onderscheiding.

Naast Sarah Moeremans en Rick Spaan van Het Zuidelijk Toneel en Marion Cornelissen, hoofd gebouw & facilitair van Stadsschouwburg Amsterdam, zijn ook choreograaf Nicole Beutler en haar productieleider en duurzaamheidsmanager Raïssa Pater genomineerd, omdat zij in ‘vernieuwende dans- en muziektheaterproducties de zorg voor de mens en de planeet centraal zetten’, aldus de jury. Ook Vis à Vis uit Almere is genomineerd, omdat deze theatergroep al vanaf de oprichting in 1990 het onderwerp klimaatverandering op een grappige en betrokken manier in spektakelvoorstellingen wist te verwerken, zonder belerend te worden. Minder bekend is de eveneens genomineerde Rob van Wegen, die sinds 2017 in alle evenementen die hij produceert voor festivals als Oerol nadrukkelijk duurzaamheid centraal stelt. 

De muziekindustrie en grote techbedrijven strijden in de rechtbank om de rechten op muziek, die onder het auteursrecht vallen. Maar binnen de muziekwereld speelt een tweede conflict. Uitgevers en platenmaatschappijen eisen zeggenschap en geld voor het gebruik van hun catalogus. Maar hoeveel daarvan komt terecht bij de mensen die de muziek maken?

In Nederland zijn er volgens BumaStemra tot nu toe zijn er alleen enkele afspraken gemaakt tussen AI-bedrijven en grote muziekbedrijven en het is nog niet duidelijk welk deel daarvan bij makers terechtkomt. Wat kan een Nederlandse componist of tekstschrijver dan wel doen? De krachten bundelen, zegt UvA-hoogleraar Senftleben. Een collectieve organisatie vertegenwoordigt een groter repertoire en heeft meer slagkracht om te onderhandelen of naar de rechter te stappen.