Trends & Ontwikkelingen

In 2025 zei 47 procent van de Nederlanders zich in de afgelopen twaalf maanden ten minste één keer als vrijwilliger te hebben ingezet voor een organisatie of vereniging. Dit is vrijwel hetzelfde als in 2019, net voor de coronapandemie, maar iets lager dan in 2024 en 2023. Het percentage vrijwilligers dat wekelijks of maandelijks vrijwilligerswerk doet, is met 60 procent ongeveer gelijk aan 2023 en 2024.  Dat blijkt uit onderzoek van het CBS. 

Net als in eerdere jaren zetten de meeste vrijwilligers zich in bij sportverenigingen. Het vrijwilligerswerk bij culturele verenigingen wordt opvallend veel gedaan door 65-plussers. 

Het Cypriotische voorzitterschap heeft zijn onderhandelingsplan voor de volgende meerjarenbegroting van de EU (MFF) gepubliceerd. Dit plan bevat voorgestelde begrotingsposten ter ondersteuning van de onderhandelingen over het MFF tijdens de komende vergaderingen van de Europese Raad. De voorgestelde begroting is voor AgoraEU geen goed nieuws.

Wat het AgoraEU-programma betreft, stelt de Raad een budget van € 7.295 miljoen (in constante prijzen) voor, wat neerkomt op een reductie van 33% ten opzichte van het voorstel van het Parlement – ​​ongeveer € 500 miljoen minder per jaar voor de Europese culturele en creatieve sector. 

Culturele organisatie hebben te maken met steeds meer digitale wet- en regelgeving. Dat komt doordat steeds meer onderdelen van het werk digitaal verlopen: online ticketverkoop, publieksdata, nieuwsbrieven, digitale collecties, websites, apps en het gebruik van AI-tools. Ook zijn veel organisaties afhankelijk van externe leveranciers, zoals ticketing- en cloudsystemen. 

In een overzicht van DEN vind je de belangrijkste digitale wet- en regelgeving voor de cultuursector. Van AI en privacy (AVG) tot digitale toegankelijkheid, auteursrecht en cybersecurity. Per onderwerp lees je kort wat de regels inhouden en wat je als culturele organisatie moet regelen. 

Je wil met AI vragen stellen aan vertrouwelijke interne documenten. Of met AI een contract opstellen. Of een bestuursverslag over vertrouwelijke onderwerpen opstellen. Je aarzelt: Mag je ChatGPT daarvoor gebruiken? Je wil niet dat deze informatie wordt gebruikt om AI-modellen te trainen.  

Er is een alternatief dat veel mensen nog niet kennen: AI-modellen die op je eigen computer draaien. Zonder dat je gegevens ergens terechtkomen. Deze lokale modellen werken het beste wanneer je ze een concrete en niet te complexe taak of opdracht geeft. Ollama is de meest gebruikte optie. 

De Zilveren Griffels en Penselen zijn uitgereikt aan de blij verraste makers van de negentien beste geschreven en mooist geïllustreerde kinderboeken van het afgelopen jaar. Daarnaast werd voor het eerst de winnaar van de Groene Griffel bekendgemaakt, een nieuwe prijs in samenwerking met het Wereld Natuur Fonds. Deze bekroning voor het beste kinderboek over natuur en wilde dieren ging naar Lotte Stegeman voor het boek Wij, beren.

De winnaars van een Zilveren Griffel of Zilveren Penseel maken kans op de Gouden Griffel of het Gouden Penseel, die voorafgaand aan de Kinderboekenweek worden uitgereikt tijdens het Kinderboekenbal. 

Iedereen wil het, maar bijna niemand lukt het: jongeren verleiden tot cultuur. Generaties Z en Alpha brengen veel uren online door. Door strenge privacywetgeving zijn tieners moeilijk te bereiken op social. Hoe breek je door die digitale muur heen? Het antwoord ligt volgens het Oostenrijkse Belvedere museum niet op TikTok of Snap, maar in de wereld van gaming en virtuele werelden.

Sena is toegetreden tot AFEM, de internationale branchevereniging voor de elektronische muziekindustrie. Als eerste organisatie voor naburige rechten binnen dit netwerk zet Sena hiermee een belangrijke stap in het vergroten van haar internationale positie en het versterken van de bekendheid van naburige rechten binnen de dance sector.

Dat schijnzelfstandigheid sterk leeft bleek op 16 juni 2026 tijdens een netwerkbijeenkomst over de inhuur van zzp’ers, georganiseerd door digiPACCT en Oog voor Impuls, beide programma’s van Platform ACCT, samen met betrokken brancheorganisaties. Tijdens de bijeenkomst werd de actuele stand van zaken juridisch en fiscaal toegelicht. Ook kwamen twee praktijkvoorbeelden aan bod van organisaties die de overstap hebben gemaakt van zzp-inhuur naar dienstverbanden.

Hoe kleine dingen soms geweldig uit kunnen pakken: het podium van de binnentuin in de Tilburgse Spoorzone valt ontzettend in de smaak. Dat blijkt de laatste maanden. Er wordt gedanst tijdens kinderfeestjes, mensen lezen er een boek, slapen er hun roes uit of eten er een broodje. 

En er komt nog veel meer leven aan. „Dit is het experimenteerjaar.” Dat vertelt Bastiaan Gietema. Hij is aangesteld om de tuin tot leven te brengen. „Theater, muziek, markten. We gaan veel uitproberen en mensen mogen met ideeën komen.”

Voor duizenden basisschoolleerlingen uit Oisterwijk, Moergestel en Haaren is een bezoek aan het theater inmiddels geen uitzondering meer, maar een vanzelfsprekend onderdeel van hun schooltijd. Dankzij de inzet van de cultuurcoach van de gemeente Oisterwijk bezoeken komend schooljaar maar liefst 2.331 kinderen een professionele voorstelling in cultureel centrum Tiliander.

Het project, onderdeel van het Uitvoeringsprogramma Cultuur van de gemeente Oisterwijk, richt zich op cultuureducatie vanaf jonge leeftijd

Het kan stress verminderen, veroudering vertragen en het risico op ziektes reduceren. Kunst maken of beleven bevordert het welzijn. Kunstfinanciering in de zorg moet niet worden gezien als „een goededoelenactie, of als extraatje”. Op het festival The Art of Healing iin Rotterdam kwamen veel, soms ontroerende, voorbeelden langs. „Kunst kan niet genezen, maar wel helen”, zegt Tineke Abma, bijzonder hoogleraar kunst en zorg aan de Erasmus Universiteit.

De organisatie van PopOss en Centrum voor de Kunsten Muzelinck gaan de komende jaren samenwerken. Doel is om het muziekfestival te gaan verbreden met ook andere creatieve onderdelen. De komende editie op 5 juli moet dat al zichtbaar worden. Muzelinck levert onder meer via het Rockkoor Oss een bijdrage aan de programmering. 

Recent is een nieuw onderzoeksrapport van Hendrik Beerda (Beerda Brand Consultancy) verschenen, gebaseerd op het Continu Bezoekersonderzoek (CBO). Dit rapport biedt verdere verdieping op het Culturele Doelgroepenmodel.

Het onderzoek laat zien dat doelgroepen niet alleen verschillen in profiel, maar ook in hun motivaties en verwachtingen van een cultuurbezoek. Waar sommige groepen gericht zijn op ontspanning en entertainment, zoeken andere juist verdieping, emotie of een bijzondere ervaring. Ook op het gebied van informatiegebruik en prijsgevoeligheid bestaan duidelijke verschillen. 

Je voelt in je buik wat je publiek wil. Maar wat als je wat mist? Met publieksdata stop je met gokken en weet je echt wie je bereikt, wie je nog niet ziet, en waar je budget het meest impact heeft. Je programmeert beter, je communicatie wordt scherper, en je groei wordt meetbaar. DEN publiceert nu een stappenplan voor culturele organisaties, ook kleinere instellingen, die willen starten met publieksdata of net gestart zijn en door willen pakken. 

Arm theater, Theater van de Onderdrukten, Werkteater, wijktheater, relationele esthetiek, ontmoetingskunst – een kleine duik in de rijke historie leert dat de neiging tot categoriseren niet leidt tot een eenduidige definitie van wat sociaal-artistiek theater – zoals we het nu in Nederland veelal noemen – precies is. 

In Nederland lijken zowel de hoeveelheid makers en instellingen als de frequentie van sociaal-artistieke projecten de laatste twee decennia wel geëxplodeerd – feitelijk doordat er verschillende lijnen uit de geschiedenis samen komen. Een overzicht in Theaterkrant magazine. 

Zaterdag, op de Dag van de Componist, brengen negen stadscomponisten hun muziek naar de burger. En ja, die stukken klinken tegenwoordig verrassend toegankelijk. De Volkskrant spreekt een van de initiatiefnemers en vier stadscomponisten. Waaronder Nicoline Soeter, de stadscomponist van Tilburg. 

Op 23 juni start het nieuwe abonnementsjaar van Publieksdata Brabant. Met de Tool Publieksdata Brabant en het Culturele Doelgroepenmodel krijgt een publieksontvangende culturele instelling grip op wie wordt bereikt – en wie nog niet. Inmiddels is de tool bij veel Brabantse culturele instellingen die met kaartverkoop werken geen onbekende meer. 

In april schreven Kunstloc Brabant en CAST, in samenwerking met de Stedelijke Regio Breda-Tilburg (SRBT), gezamenlijk de open call uit voor ontwerpatelier Leisure, Landschap, Vestigingsklimaat. In het ontwerpatelier staat de vraag centraal hoe leisure en landschap elkaar kunnen versterken. Een onafhankelijke selectiecommissie heeft zich over de 23 inzendingen gebogen en drie teams geselecteerd. 

Van 18 tot en met 21 juni varen en peddelen achttien spectaculaire kunstwerken voorbij tijdens Bosch Parade, in hartje Den Bosch. Onder het thema Mankement als Motor laten kunstenaars met hun drijvende creaties zien waar het schuurt, hapert en wringt. “Alles wordt speciaal voor dit evenement gemaakt, door professionele kunstenaars van over de hele wereld.” Maatschappelijke kwesties, persoonlijke frustraties, krakende systemen, haperende lichamen, dingen die mislukken: tijdens de elfde editie van Bosch Parade komt het allemaal aan bod. 

In Den Bosch gaat in september de nieuwe Praktijkacademie Cultuur & Samenleving van start. Het biedt een praktijkgericht leerprogramma voor jonge culturele professionals van 18 tot 29 jaar.Het gaat om mensen die zich willen ontwikkelen tot bijvoorbeeld programmeur, producent, curator, eventorganisator of cultureel ondernemer. Ze leren dan niet in een klaslokaal, maar door zelf culturele programmering te ontwikkelen, uit te voeren en te presenteren bij aangesloten instellingen. De academie wordt onderdeel van een internationaal georiënteerde Kunstcampus voor Cultuur en Samenleving die er gaat komen op en rond de Bossche Stadsdelta. 

In aanloop naar de ontwikkeling van de huidige periode van de culturele basisinfrastructuur (2025–2028) is steeds meer aandacht ontstaan voor het zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van culturele instellingen en hun producties en activiteiten. Als reactie heeft toenmalige staatssecretaris Uslu in haar uitgangspuntenbrief 2025–2028 aangekondigd pilots ‘impact gericht werken culturele instellingen’ uit te gaan voeren. Aan het Erasmus Impact Center is gevraagd deze pilots te begeleiden en een onderzoeksrapport op te stellen. Dit rapport wordt nu aangeboden aan de Tweede Kamer. 

Het onderzoek bevat veel interessante aanknopingspunten. Het onderzoek biedt onder andere meer inzicht in de methodes die gebruikt kunnen worden om impact te meten. De onderzoeksresultaten laten ook zien dat motivatie onder deelnemende bis-instellingen om impactgericht te werken hoog is.

‘Word kunstvakdocent.’ Met een landelijke campagne roepen stichting Méér Muziek in de Klas en de kunstvakdocentopleidingen jongeren op om voor een loopbaan in het cultuuronderwijs te kiezen. Want meer docenten en vooral meer diversiteit is dringend gewenst. Dat vraagt ook aanpassingen in de huidige opleidingen en selectie van studenten.

CDA-Kamerlid Eveline Tijmstra wil zich zeker inspannen voor goede culturele voorzieningen. Maar het heil komt wat haar betreft niet louter van een wettelijke verplichte taak voor gemeenten.  

Volgens Tijmstra moeten de overheden er samen voor zorgen dat kinderen dichtbij huis kunst en cultuur kunnen ervaren. Daarbij is de gemeente als eerste aan zet, met twee rollen. Als eerste het faciliteren van voorzieningen voor amateurkunst, zodat talent kan ontstaan en groeien. En als tweede een partner voor het onderwijs om bij te dragen aan de borging van cultuuronderwijs. Het risico van wettelijke verankering is volgens Tijmstra dat je die kracht van culturele diversiteit kwijtraakt. Volgens haar is er meer te winnen als gemeenten de maatschappelijke waarde van cultuur gaan omarmen

Jongeren ontwikkelen zich niet alleen op school, thuis of binnen formele organisaties. Juist binnen communities vinden zij plekken waar ze zich gezien voelen, anderen ontmoeten, van elkaar leren en de ruimte krijgen om zichzelf te ontwikkelen. Om deze kracht van communities verder te versterken lanceert Fonds 21 de stimuleringsregeling Power of Community.

Fonds 21 roept community-based maatschappelijke organisaties, makerscollectieven en sociaal-culturele platforms op plannen in te dienen waarin jongeren tussen de 12 en 30 jaar meedenken, meedoen en meebeslissen.

Met de Knelpuntenbrief 2025 (voorheen de Stand van de Uitvoering) informeert de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) de Tweede Kamer en stakeholders over de knelpunten waar ze tegenaanlopen. Hiermee willen ze openheid geven over waar de uitvoering knelt en constructief bijdragen aan het vinden van oplossingen.

De Knelpuntenbrief 2025 is een uitnodiging aan politiek, overheden, het erfgoedveld en iedereen die erfgoed een warm hart toedraagt om hier samen aan te blijven werken.

De overleden Britse kunstenaar David Hockney, die wordt gezien als een van de groten van de late 20ste eeuw, had ook invloed op de generaties na hem. Als „een van de grootste invloeden”, „de ultieme feelgoodkunstenaar”, of als een „leraar”: ook voor het werk van Nederlandse kunstenaars heeft de Britse schilder David Hockney, die vorige week op 88-jarige leeftijd overleed, betekenis gehad. Waar zat voor hen zijn kracht en invloed?Vijf Nederlandse kunstenaars – vier schilders en een fotograaf – vertellen welke kunstwerken betekenis voor hen hadden.

Vijf veelbelovende makers uit Nederland en België zijn geselecteerd voor de Blind Walls Talent Call 2026. Onder begeleiding van ervaren kunstenaars gaan zij een ontwikkeltraject aan om te werken aan hun artistieke en professionele groei. Het programma biedt ruimte om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en ervaring op te doen in de openbare ruimte.

„Het gaat niet om wat je kent, maar om wie je kent.” Waar je in veel vakgebieden gewoon vacatures vindt, is de filmindustrie een bijna ondoordringbare wereld met een strikt ons-kent-onsbeleid. Om dat te doorbreken organiseerde filmplatform Broet een driedaagse cursus. Drie dagen lang delen beginnende talenten, doorstromende makers en gevestigde Oscargenomineerden dezelfde zaal. Het doel? Netwerken op de eerste Producer Campus in Eindhoven.

Het Louvre is ondanks alle inzet van het personeel "buiten adem", stelt de in februari benoemde directeur Christophe Leribault. Het wereldberoemde museum in Parijs verkeert in een crisis sinds het vorig jaar slachtoffer is geworden van een grote juwelenroof. Leribault zei woensdag tijdens een hoorzitting van de senaat dat investeringen noodzakelijk zijn vanwege de verouderde faciliteiten. "De installaties en de infrastructuur bevinden zich aan het einde van hun levensduur."

St. Joost School of Art & Design opent woensdag 24 juni de deuren van Het Openbaar, een experimentele projectruimte aan de Schouwburgring 18 in Tilburg. Studenten Beeldende Kunst krijgen hier de kans om werk te maken, exposeren en presenteren in een publieke omgeving.

Hoe toegankelijk is de podiumkunstensector voor mensen met een beperking die voor of achter de schermen werken, of dat willen gaan doen?

In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) voeren onderzoeksbureau Regioplan en PodiumINC hier een onderzoek naar uit. Met het onderzoek wil OCW beter inzicht krijgen in de ervaringen, behoeften, mogelijkheden en belemmeringen van mensen met een beperking én van werkgevers in de podiumkunsten. De uitkomsten moeten bijdragen aan concrete aanbevelingen voor een meer inclusieve en toegankelijke sector.

De twaalfde editie van het internationale BredaPhoto Festival opent op 11 september 2026. Verspreid door de stad Breda toont het festival fotografie en audiovisuele kunst op verrassende locaties zoals parken, het oude politiebureau en een voormalige vrouwengevangenis. Deze editie gaat over troost en veerkracht. Wat heb je nodig om weer op te krabbelen na een moeilijke gebeurtenis, hoe buig je zorgen over de wereld waarin we leven om naar hoop? Soms vind je kracht in rituelen, spiritualiteit en kunst, door te zorgen voor elkaar met vrienden, familie of bondgenoten. Of je laad je batterij juist in je eentje op, in de stilte van de natuur. Onder de titel Our Songs Came Through brengt BredaPhoto indrukwekkende foto’s, videokunst en immersieve installaties samen, van toonaangevende makers tot jonge talenten.

De grote uitdagingen van deze tijd vragen om samenwerking van slimme doeners en denkers. Klimaatverandering, veiligheid, toegankelijke zorg, digitalisering en een gezonde leefomgeving zijn complexe maatschappelijke opgaven die diep ingrijpen in hoe we samenleven, werken en keuzes maken. Het Nationaal Actieplan Integrale Innovatie laat zien hoe we deze uitdagingen beter en effectiever kunnen aanpakken. De kernboodschap is helder: innovaties krijgen pas echt slagkracht als technologische én sociaal-maatschappelijke aspecten vanaf het begin samen worden ontwikkeld. Alleen dan ontstaan oplossingen die niet alleen slim zijn, maar ook wenselijk, werkbaar en duurzaam.