Trends & Ontwikkelingen

De aandelen in Monumenten Beheer Brabant (MBB) zijn overgedragen aan erfgoedorganisatie BOEi. Daarnaast zijn de Provincie Brabant en BOEi onlangs een leningsfaciliteit overeengekomen van maximaal € 37 miljoen voor investeringen in erfgoed. Tezamen met inbreng van eigen vermogen van BOEi komt er de komende jaren 50 miljoen euro beschikbaar om kwetsbare maar kansrijke monumenten te restaureren en een maatschappelijke herbestemming te geven.

Met de opening van het Archeologisch Depot Nijmegen en Gelderland krijgt Nijmegen de grootste archeologische schatkamer van het land. In het depot aan de Nieuwe Dukenburgseweg zijn de archeologische collecties van gemeente Nijmegen en provincie Gelderland samengebracht. Miljoenen vondsten krijgen hier een duurzame en toekomstbestendige plek. De collectie bevat meer dan tweeduizend jaar geschiedenis van Nijmegen en Gelderland. 

Atria, het Nederlands Fotomuseum, Theater Muzenval, Museum de Fundatie, Internationaal Theater Amsterdam: de lijst met culturele instellingen waar het (zichtbaar) uit de hand loopt tussen rvt en directeur wordt steeds langer. Hoe komt dat? Maar vooral: hoe nu verder?

Verreweg de meeste culturele instellingen zijn stichtingen met een directie aan het hoofd en een rvt van zo’n vijf tot zeven leden voor het toezicht op de leiding van de instelling. De machtsverhoudingen zijn sinds 2021 wel veranderd, want met de Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (WBTR) kregen de rvt’s ‘het laatste woord’, waardoor de rechtspositie van bestuurders verslechterde. Wordt een bestuurder ontslagen door de rvt, dan kan dat door de nieuwe wet niet meer worden teruggedraaid, óók niet als de rechter oordeelt dat het ontslag onrechtmatig was.

De WBTR heeft „de gezonde verhoudingen tussen bestuur en raad van toezicht beïnvloed”, schrijven Sjarel Ex en Jaap van Manen in het begin dit jaar gepresenteerde rapport Toezicht in evenwicht, over de pijnpunten van besturen in de cultuursector. In het rapport willen ze rvt’s én directeuren concrete handvatten bieden. Hun centrale punt: bouw een rem in, zodat áls het misgaat er tijd gewonnen kan worden.

Musea presenteren zich graag als voorlopers van verandering. Vrouwelijke kunstenaars worden herontdekt, collecties herschikt en tentoonstellingen inclusiever gemaakt. Maar terwijl musea hun blik op het verleden bijstellen, tekent zich in het heden een ongemakkelijke tegenstelling af: vrouwelijke leiders blijken opvallend kwetsbaar. De oorzaken verschillen, maar de rode draad is zichtbaar: vrouwelijke leiders worden vaker het gezicht van crises, en vaker de persoon die uiteindelijk moet vertrekken. 

Wat dit laat zien, raakt aan een bekend fenomeen uit de bestuurskunde: de ‘glass cliff‘. Waar het ‘glazen plafond’ vrouwen tegenhoudt op de weg naar de top, worden ze bij de ‘glazen klif’ juist naar voren geschoven wanneer organisaties al in zwaar weer verkeren of voor een complexe veranderopgave staan. De opdracht is risicovoller, de ruimte om fouten te maken kleiner en de kans op mislukking groter. Leiderschap begint dan niet op een stabiel plateau, maar op de rand van een afgrond.

Juist in de museumsector is dat mechanisme goed zichtbaar. Het is relatief eenvoudig om progressieve waarden te omarmen in tentoonstellingen en programmering. Veel lastiger is het om diezelfde waarden door te voeren in de eigen bestuurscultuur. 

Het Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht mag weer hopen. De Tweede Kamer draagt staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op om uiterlijk volgende week donderdag op de proppen te komen met structurele subsidie om de instelling ook na 1 januari open te kunnen houden. Na maanden lobbyen kwam er dit voorjaar goed nieuws. De Tweede Kamer stemde met een ruime meerderheid in met een amendement van SGP en D66 om de subsidie niet alleen te behouden, maar ook te verhogen naar 945 duizend euro. De opluchting was van korte duur, want Tielen kwam later met de mededeling dat er alleen voor dit jaar nog geld is.

Maar nu is er dus wéér hoop na een motie van SGP en PRO Nederland. Tielen raadde die af, omdat er geen geld voor is ingeruimd op de begroting, maar de Tweede Kamer negeerde dat advies. Zij wees er verder op dat het museum er vorig jaar niet in is geslaagd zwarte cijfers te schrijven, en dat moet beter. Ook het beheer van de collectie is volgens haar ondermaats.

Meierijstad mag de drie grote muziekfestivals Paaspop, Harmony of Hardcore en 7th Sunday Festival niet gebruiken als extra bron van inkomsten. Daarom moet de belasting op kaartjes beperkt blijven.

De vraag is hoe de politiek in Meierijstad denkt over dit standpunt van D66. De oppositiepartij vindt een belasting (prettaks) van 3 euro per kaartje te hoog, blijkt uit een motie die de raad donderdag 9 juli bespreekt. D66 stelt dat de belasting niet meer moet opleveren dan de kosten die Meierijstad voor de drie evenementen maakt. Dat zou betekenen dat 1 euro per kaartje ruim voldoende is.